പ്രരോദനം

കുമാരനാശാന്‍

2013

സായാഹ്ന ഫൗണ്ടേഷന്‍

തിരുവനന്തപുരം

Prarodanam
Malayalam poetry
by Kumaram Asan
First published: 1911

epub/pdf version published: 2013

These electronic versions are released under the provisions of Creative Commons Attribution Non-Commercial Share Alike license for free download and usage.
The electronic versions were generated from sources available at WikiSource, futher marked up in LATEX in a computer running gnu/linux operating system. pdf was typeset using XeTEX from TEXLive 2012. ePub version was generated by TEX4ht from the same LATEX sources. The base font used was traditional variant of Rachana, contributed by Rachana Akshara Vedi.

Sayahna Foundation
jwra 34, Jagathy, Trivandrum, India 695014
url: http://www.sayahna.org

കുമാരനാശാന്‍

മഹാകവി കുമാരനാശാന്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന എന്‍.‌‌ കുമാരന് (1873–1924) മഹാകവി പട്ടം സമ്മാനിച്ചത് മദിരാശി സര്‍വ്വകലാശാലയാണ്, 1922–ല്‍. വിദ്വാന്‍, ഗുരു എന്നൊക്കെ അര്‍ത്ഥം വരുന്ന ആശാന്‍ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് സമൂഹം നല്‍കിയതാണ്. അദ്ദേഹം ഒരു തത്വചിന്തകനും സാമൂഹ്യപരിഷ്കര്‍ത്താവും എന്നതിനൊപ്പം ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ശിഷ്യനുമായിരുന്നു. മഹാകാവ്യമെഴുതാതെ മഹാകവിയായ ഉന്നതനായ കവിയുമായിരുന്നു.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ ദശകങ്ങളില്‍ മലയാള കവിതയില്‍ ഭാവാത്മകതയ്ക്ക് ഊന്നല്‍ കൊടുത്തുകൊണ്ട് അതിഭൗതികതയില്‍ ഭ്രമിച്ച് മയങ്ങി കിടന്ന കവിതയെ ഗുണകരമായ നവോത്ഥാനത്തിലേക്ക് നയിച്ചയാളാണ് കുമാരനാശാന്‍. ധാര്‍മികതയോടും ആത്മീയതയോടുമുള്ള തീവ്രമായ പ്രതിബദ്ധത ആശാന്‍ കവിതകളില്‍ അങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണാവുന്നതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മിക്കകൃതികളും നീണ്ട കഥാകഥനത്തിനു പകരം വ്യക്തി ജീവിതത്തിലെ നിര്‍ണ്ണായക മുഹൂര്‍ത്തങ്ങളെ അടര്‍ത്തിയെടുത്ത് അസാമാന്യമായ കാവ്യ സാന്ദ്രതയോടും ഭാവതീവ്രതയോടും കൂടി അവതരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയാണ് അവലംബിച്ചത്.

pictതിരുവനന്തപുരത്തിന് വടക്കുള്ള ചിറയിന്‍‌കീഴ് താലൂക്കില്‍ കായിക്കര ഗ്രാമത്തില്‍ ഒരു വണിക കുടുംബത്തിലാണ് ആശാന്‍ 1873 ഏപ്രില്‍ 12–ന് ജനിച്ചത്. അച്ഛന്‍ പെരുങ്ങുടി നാരായണന്‍, അമ്മ കാളി. കുമാരന്‍ ഒന്‍പത് കുട്ടികളില്‍ രണ്ടാമനായിരുന്നു. അച്ഛന്‍ തമിഴ് മലയാള ഭാഷകളില്‍ വിശാരദനായിരുന്നു, കൂടാതെ കഥകളിയിലും ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിലും അതീവ തല്‍പ്പരനുമായിരുന്നു. ഈ താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ കുട്ടിയായ കുമാരനും പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയിരുന്നു. കുമാരന്റെ താല്‍പ്പര്യം പരിഗണിച്ച് സംസ്കൃതത്തിലും ഗണിതത്തിലും പരിശീലനം നല്‍കി. അച്ഛന്റെ ശ്രമഫലമായി അദ്ധ്യാപകനായിട്ടും കണക്കെഴുത്തുകാരനായിട്ടും മറ്റും ചെറുപ്രായത്തില്‍ തന്നെ ജോലി നേടിയെങ്കിലും, രണ്ടു കൊല്ലങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം, സംസ്കൃതത്തിലെ ഉപരി പഠനത്തിനായി ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് മണമ്പൂര്‍ ഗോവിന്ദനാശാന്റെ കീഴില്‍ കാവ്യം പഠിക്കാന്‍ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. അതോടൊപ്പം യോഗ–തന്ത്ര വിദ്യകള്‍ ശീലിക്കാന്‍ വക്കം മുരുകക്ഷേത്രത്തില്‍ അപ്രന്റീസായിട്ടും ചേര്‍ന്നു. ഈ കാലത്താണ് കുമാരന്‍ ആദ്യമായി കവിതാരചനയില്‍ താല്‍പ്പര്യം കാട്ടിത്തുടങ്ങിയത്. ഏതാനും സ്തോത്രങ്ങള്‍ ഇക്കാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തില്‍ വന്നിരുന്ന ആരാധകരുടെ താല്‍പ്പര്യപ്രകാരം എഴുതുകയുണ്ടായി.

1917–ല്‍ തച്ചക്കുടി കുമാരന്റെ മകളായ ഭാനുമതി അമ്മയെ ആശാന്‍ വിവാഹം കഴിച്ചു. സജീവ സാമൂഹ്യപ്രവര്‍ത്തകയായ ഭാനുമതി അമ്മ, 1924–ല്‍ സംഭവിച്ച ആശാന്റെ അപകടമരണത്തിനു ശേഷം പുനര്‍വിവാഹം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. 1975-ലാണ് ഭാനുമതി അമ്മ മരണമടഞ്ഞത്.

കുമാരന്റെ ആദ്യകാലജീവിതത്തില്‍ ശാരീരികാസ്വാസ്ഥ്യങ്ങളുടെ വേലിയേറ്റമായിരുന്നു. കുമാരന്റെ പതിനെട്ടാം വയസ്സില്‍ നാരായണ ഗുരു ഒരിക്കല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട് സന്ദര്‍ശിച്ചപ്പോള്‍, കുമാരന്‍ അസുഖം മൂലം ശയ്യാവലംബിയായിരുന്നു. അതു കണ്ട ഗുരു, കുമാരന്‍ തന്നോടൊപ്പം കഴിയട്ടെ എന്ന് നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങിനെയാണ് കുമാരന്‍ ഗുരുവിനോടൊപ്പം കൂടുകയും ജീവിതത്തില്‍ ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.

കുമാരന്റെയും ഗുരുവിന്റെയും സംയോഗത്തിന് നരേന്ദ്രന്റെയും പരമഹംസന്റെയും കണ്ടുമുട്ടലുമായി സമാനതകളേറെയാണ്, ഒരു വ്യത്യാസമൊഴികെ. നരേന്ദ്രന്‍ പൂര്‍ണ്ണസന്യാസം സ്വീകരിച്ചപ്പോള്‍, കുമാരന്‍ അതിനു തയ്യാറായില്ല, പ്രത്യുത ഗുരുവിന്റെ ഒരു പ്രധാനശിഷ്യനായി തുടരവെ തന്നെ കാവ്യ–സാഹിതീ സപര്യകളിലും സാമൂഹ്യനവോത്ഥാന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും അതേ തീക്ഷ്ണതയോടെ ഏര്‍പ്പെടുകയായിരുന്നു.

pictഗുരുവിന്റെ നിര്‍ദ്ദേശാനുസരണം, 1895–ല്‍ സംസ്കൃതത്തില്‍ ഉപരി പഠനത്തിനായി കുമാരനെ ബാംഗ്ലൂര്‍ക്ക് നിയോഗിച്ചു. തര്‍ക്കം ഐച്ഛികമായെടുത്ത് പഠിച്ചുവെങ്കിലും അവസാന പരീക്ഷയെഴുതുവാന്‍ കഴിയാതെ മദിരാശിക്കു മടങ്ങി. ഒരു ചെറു ഇടവേളക്കു ശേഷം കല്‍ക്കട്ടയില്‍ വീണ്ടും സംസ്കൃതത്തില്‍ ഉപരി പഠനത്തിനു പോവുകയുണ്ടായി. ഇവിടെവെച്ച് കാവ്യസാധന തുടരുവാന്‍ അന്ന് സംസ്കൃതാദ്ധ്യാപകനായിരുന്ന മഹാമഹോപാദ്ധ്യായ കാമഖ്യനാഥ് പ്രോല്‍സാഹിപ്പിക്കുകയും ഒരുനാള്‍ കുമാരന്‍ ഒരു മഹാകവി ആയിത്തീരുമെന്ന് പ്രവചിക്കുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി.

ആശാന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളായ “സുബ്രഹ്മണ്യശതകം”, “ശങ്കരശതകം” തുടങ്ങിയവ ഭക്തിരസ പ്രധാനങ്ങളായിരുന്നു. പക്ഷെ കാവ്യസരണിയില്‍ പുതിയ പാത വെട്ടിത്തെളിച്ചത് “വീണപൂവ് ” എന്ന ചെറു കാവ്യമായിരുന്നു. പാലക്കാട്ടിലെ ജയിന്‍മേട് എന്ന സ്ഥലത്ത് തങ്ങവെ, 1907–ല്‍ രചിച്ച അത്യന്തം ദാര്‍ശനികമായ ഒരു കവിതയാണ് വീണപൂവ്. നൈരന്തര്യസ്വഭാവമില്ലാത്ത പ്രാപഞ്ചിക ജീവിതത്തെ ഒരു പൂവിന്റെ ജീവിതചക്രത്തിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന അന്തരാര്‍ത്ഥങ്ങളടങ്ങിയ ഒന്നാണിത്. പൂത്തുലഞ്ഞു നിന്നപ്പോള്‍ പൂവിന് കിട്ടിയ പരിഗണനയും പ്രാധാന്യവും വളരെ സൂക്ഷ്മതലത്തില്‍ വിവരിക്കവെ തന്നെ, ഉണങ്ങി വീണു കിടക്കുന്ന പൂവിന്റെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയും താരതമ്യപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു. ഈ സിംബലിസം അന്നു വരെ മലയാള കവിത കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതാണ്. അടുത്തതായിറങ്ങിയ “പ്രരോദനം” സമകാലീനനും സുഹൃത്തുമായ ഏ.ആര്‍. രാജരാജവര്‍മ്മയുടെ നിര്യാണത്തില്‍ അനുശോചിച്ചുകൊണ്ടെഴുതിയ വിലാപകാവ്യമായിരുന്നു. പിന്നീട് പുറത്തുവന്ന ഖണ്ഢകാവ്യങ്ങളായ “നളിനി”, “ലീല”, “കരുണ”, “ചണ്ഢാലഭിക്ഷുകി”, എന്നിവ നിരൂപകരുടെ മുക്തകണ്ഠം പ്രശംസയ്ക്കും അതുമൂലം അസാധാരണ പ്രസിദ്ധിക്കും കാരണമായി. “ചിന്താവിഷ്ടയായ സീത”യിലാണ് ആശാന്റെ രചനാനൈപുണ്യവും ഭാവാത്മകതയും അതിന്റെ പാരമ്യതയിലെത്തുന്നത്. “ദുരവസ്ഥ”യില്‍ അദ്ദേഹം ഫ്യൂഡലിസത്തിന്റെയും ജാതിയുടെയും അതിര്‍വരമ്പുകളെ കീറിമുറിച്ചു കളയുന്നു. “ബുദ്ധചരിതം” ആണ് ആശാന്‍ രചിച്ച ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ കാവ്യം. എഡ്വിന്‍ അര്‍നോള്‍ഡ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് കവി രചിച്ച “ലൈറ്റ് ഓഫ് ഏഷ്യ” എന്ന കാവ്യത്തെ ഉപജീവിച്ച് എഴുതിയ ഒന്നാണിത്. പില്‍ക്കാലങ്ങളില്‍ ആശാന് ബുദ്ധമതത്തോട് ഒരു ചായ്‌വുണ്ടായിരുന്നു.

കുമാരനാശാന്റെ അന്ത്യം ദാരുണമായിരുന്നു. 1924–ല്‍ കൊല്ലത്ത് നിന്നും ആലപ്പുഴയ്ക്ക് ബോട്ടില്‍ യാത്ര ചെയ്യവെ പല്ലനയാറ്റില്‍ വെച്ചുണ്ടായ ബോട്ടപകടത്തില്‍ ഒരു വൈദികനൊഴികെ ബോട്ടിലുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ യാത്രക്കാരും മുങ്ങി മരിക്കുകയുണ്ടായി, അതില്‍ കുമാരനാശാന്റെ മരണവും സംഭവിച്ചു.

(വിക്കിപ്പീഡിയയില്‍ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി ആശയാനുവാദം ചെയ്തത്)

സമര്‍പ്പണം

സ്മരാമി രാജരാജസ്യ
തൈര്‍ഗുണൈര്‍മഹത:കവേ:
ചേതസാ ഭൃശദു:ഖേന
സ്വര്‍ഗ്ഗപ്രതിനവാതിഥേ
ഇദം സുധായേത വചോദ്യ യസ്യ മേ
സ്രുതാശ്രുതിക്താക്ഷരമാത്മസംശ്രയത്
ഇതി സ്വയം തല്പദ ഏവ ചാര്‍പ്പിതാം
കൃതാര്‍ത്ഥയിഷ്യാമി കൃതിം നവാമിമാം
സൗഹാര്‍ദ്ദാദിതരേതരവ്യതികര‌-
സ്സമ്പദ്യതേ ദേഹിനാം
യല്‍ കേനാപി ച സന്നികര്‍ഷയതി യം
സാ തസ്യ സംബന്ധിതാ,
മിത്രം വാ കൃപണം ജനോയമഥവാ
ശിഷ്യോ ഭവദ്ഗൗരവാ-
ദ്ദത്തേ ത്വദ്വിരഹപ്രവര്‍ത്തിനമിമം
തേ ദേവ, ബാഷ്പാജ്ഞലിം

പ്രരോദനം

1
മൂടും കാര്‍മുകിലാലകാലതിമിരം
വ്യാപിച്ചു മായുന്നിതാ
കാടും കായലുമിക്കടല്‍ത്തിരകളും
സഹ്യാദ്രികൂടങ്ങളും;
ചൂടേറ്റുള്ളമെരിഞ്ഞെഴുന്ന പുക ചൂഴ്-
ന്നിമ്മട്ടു വന്‍‌വൃഷ്ടിയാല്‍
പാടേ കേരള ഭൂമി കേണു ഭുവനം
കണ്ണീരില്‍ മുക്കുന്നിതേ.

2
നീരാളും ഘനവേണിവായ്പുരസിജ-
ക്കുന്നോടടിഞ്ഞ്ശ്രുവിന്‍-
ധാരാപോതമിടഞ്ഞു നാവിസരസീ-
കൂലം കവിഞ്ഞോലവേ;
കേരോദഞ്ചിതപാണിയിദ്ധര, കരി-
ങ്കല്ലും ദ്രവിച്ചീടുമാ-
റോരോന്നിച്ചരമാര്‍ണ്ണവാനിലരവം
ക്കൂട്ടിപ്പുലമ്പുന്നിതേ

3
സ്പഷ്ടം പാവനഗാത്രിയിജ്ജനനിയാള്‍‌-
ക്കിന്നോര്‍ക്കിലേതോ മഹാ-
ദിഷ്ടക്കേടു പിണഞ്ഞിരിക്കണമതേ-
കില്ലേതുമില്ലായതില്‍;
ക്ലിഷ്ടശ്രേയീവള്‍ മുമ്പിലായ് വെറുനില-
ത്തയ്യോ കിടക്കുന്നിതാ!
കഷ്ടം! “കൈരളി” കണ്ണു പൂട്ടി വിളറി-
ക്കാല്‍നീട്ടി നിശ്ചേഷ്ടയായ്.

4
ഹാ! വേഗം സ്ഫുടമാക്കിടുന്നു കഥ, നീ-
താങ്ങുന്നതും പുത്രിയെ-
ബ്‌ഭൂവേ, കയ്യുയര്‍ത്തി വിണ്ണിലുടനേ-
ലക്‌ഷ്യം കുറിക്കുന്നതും;
പൂവേലും പല പൊയ്കയും പുഴകളും
തോട്ടങ്ങളും പൂണ്ടെഴും
“മാവേലിക്കര”യെത്തിരിഞ്ഞു നെടുവീര്‍-
പ്പിട്ടിട്ടു നോക്കുന്നതും.

5
വ്യോമത്തിന്‍ മലിനത്വമേറ്റിയവിടെ-
പ്പൊങ്ങുന്നതെന്തോ മഹാ-
ഭീമത്വം കലരുന്ന കാലഫണിതന്‍
ജിഹ്വാഞ്ചലം‌പോലവേ,
ശ്രീമദ്ഭാസുര”ശാരദാലയ”മഹാ-
ദീപം കലാശിച്ചെഴും
ധൂമത്തിന്‍ നികരുംബമല്ലി? - വസുധേ,
കേണിടു കേണിടു നീ!

6
ആഹന്ത! പ്രിയപുത്ര യാത്രയിതു ക-
ണ്ടിക്കൈരളിത്തയ്യലാള്‍
ദേഹധ്വംസമെഴാത്ത തന്‍ ഹൃദയസം-
വേഗം സഹിച്ചില്ലഹോ;
സ്നേഹത്തിന്‍ ഗരിമാവുകൊണ്ടധികമാ-
മശ്ശോകഭാരത്തിനാല്‍
മോഹത്തിന്റെയഗാധമാം തലമണ-
ഞ്ഞിട്ടുണ്ടു തച്ചേതന.

7
“വത്സാ! മല്പ്രിയരാജരാജ! വിരവോ‌-
ടെന്തിന്നു വിണ്ണേറുവാ-
നുത്സാഹിച്ചതു? ചൊല്‍ക, നീ കനിവൊടെ-
ന്തോര്‍ക്കാഞ്ഞതീ ഞങ്ങളെ?
സത്സാഹിത്യവിധിജ്ഞയാം പ്രിയസുതേ!
മാഴ്കായ്ക, -അല്ലെങ്കിലി-
ക്കുത്സാര്‍ഹാമരഭാവയാമിവളെയും,
മൂര്‍ച്ഛേ തുണച്ചീടുക.”

8
ഈവണ്ണം പലതോതി, യാധിശിഖിയാ-
ലുള്‍ക്കാമ്പു കത്തി, ഗ്ഗള-
വ്യാവല്ഗത്സ്വരയായ് സ്വയം ധര കര-
ഞ്ഞീടുന്നു നിസ്സംശയം;
ദേവപ്രജ്ഞയണുക്ഷയത്തിലുലകിന്‍-
വൈകല്യമോരും, മഹാ-
ഭാവങ്ങള്‍കുളവാം വിപത്തുകള്‍ പരം
പ്രക്ഷേഭഹേതുക്കള്‍താന്‍.

9
സത്യം, സ്യന്ദനചക്രമെഗ്ഘനപഥം
മര്‍ദ്ദിച്ചു തീപാറുമാ-
റത്യന്തം ജവമോറ്റമര്‍ത്യരിവിടെ-
ക്കൂടുന്നു ഗാഢാര്‍ത്തരായ്;
പ്രത്യക്ഷം സ്തനിതക്ഷണപ്രഭകളാ-
ലിന്നായതീ വേഴ്ചയാല്‍
നിത്യം മണ്ണൊടു വിണ്ണിനുള്ള ഭഗിനീ-
സൗഹാര്‍ദ്ദവും സ്പഷ്ടമായ്.

10
പാരം പങ്കിലമായി വീര്‍ത്തു ജഡമാം
ഭൂവിന്മുഖം ഖിന്നയായ്
ചാരത്താഞ്ഞു മുകര്‍ന്നിടുന്നു നിഭൃതം
ദ്യോവിദ്ദിഗന്തങ്ങളില്‍;
ദൂരത്തിപ്പൊഴുമേറ്റവും മുകളിലാ-
യങ്ങങ്ങു കേള്‍ക്കുന്നൊരി-
സ്സാരംഗധ്വനിയാലുടന്‍ കരകയും
ചെയ്യുന്നിതയ്യോയിവള്‍!

11
നക്തം നിര്‍ഭരമാം തമസ്സില്‍ വിലസും
ഖദ്യോതജാലങ്ങള്‍പോല്‍
വ്യക്തസ്ഫൂര്‍ത്തികലര്‍ന്നുയര്‍ന്ന പുകയില്‍
പാറും സ്ഫുലിംഗങ്ങളാല്‍;
ഉക്തവ്യഗ്രതയോടുമൂര്‍ദ്ധ്വമുഖരാ-
മദ്ദേവര്‍ തിങ്ങി ദ്രുതം
രിക്തത്വം വെടിയുന്നു താഴെ നരര്‍ കേ-
ണീടും ശ്മശാനാഭ്രവും.

12
അന്നെട്ടിച്ചരിവിങ്കല്‍ നഗഫണധ-
മ്മില്ലങ്ങള്‍ ചിന്നീടുവോര്‍,
ചെന്നെല്ലിങ്കതിരൊത്ത കേരമലരിന്‍-
മാല്യങ്ങള്‍ പൂണ്ടുള്ളവര്‍;
ഇന്നെണ്ണാം നവതാളപത്രഹരിത-
ച്ഛത്രങ്ങളേന്തി ദ്രുതം
വന്നെത്തുന്നിതു ദേവിമാര്‍ സഹജമാം
സാമ്യം‌പെടും മൂന്നുപേര്‍.

13
വന്നാരാല്‍ നിജവൈനതേയഹയമാം
തേര്‍വിട്ടിറങ്ങി ദ്രുതം
ചെന്നാഹന്ത! ചിതാന്തികത്തിലുടനേ
ധൈര്യം കലാശിക്കയാല്‍;
നിന്നാപാണ്ഡുരപുണ്ഡരീകമുകുളശ്രീ-
ഹസ്തശംഖത്തിനാ-
ലൊന്നാമത്തവളാനതാസ്യകമലം
ഛാദിച്ചു രോദിക്കയായ്.

14
ശിഷ്ടന്മാര്‍ പല പൂര്‍വ്വവല്ലഭരെ നീ
സേവിച്ചു വിദ്വല്‍ പ്രിയേ!
പുഷ്ടശ്രീഗുണഭൂമി ‘മൂലനൃവരന്‍’
വാഴുന്നുമുണ്ടെങ്കിലും;
നഷ്ടപ്പെട്ടൊരു ബന്ധുരത്ന, മിതുപോല്‍
സുരീന്ദ്രരില്ലൂഴിയില്‍
കഷ്ടം, ഹാ! പ്രിയവഞ്ചിലക്ഷ്മി, മിഴിനീര്‍
വാര്‍ക്കാന്‍ മടിക്കേണ്ട നീ.

15
പല്ലക്കേറി മനോജ്ഞമംഗളവിള-
ക്കേന്തിശ്മശാനത്തില്‍ വ-
ന്നല്ലല്‍പ്പാടൊടിറങ്ങി നോക്കി നടുവേ-
നിന്നന്യ കേഴുന്നഹോ!
ഫുല്ലശ്രീ ഹരികേതു പാറിയ രഥം-
വിട്ടെത്തി ദൂരത്തുപോയ്
തെല്ലന്തര്‍ഗ്ഗതമാര്‍ന്നുനിന്നു വിലപി-
ച്ചീടുന്നു മൂന്നാമവള്‍.

16
അത്യാരൂഢവിപത്തിതെ, ങ്ങനെയിവര്‍-
ക്കുല്‍ത്താപമാറും? സ്വതേ
വ്യത്യാസംകലരാത്തൊരിബ്ഭ്ഗിനിമാര്‍
പണ്ടേ പിരിഞ്ഞാകിലും;
നിത്യാപത്യമിവര്‍ക്കു “കൈരളി”യൊരാള്‍;
കഷ്ടം! തദീയാത്മജന്‍
പ്രത്യാശാസ്പദതന്തു, ബന്ധനമിതി-
ന്നിന്നറ്റു തെട്ടെന്നതും!

17
നിന്നാമട്ടവരൊട്ടുടന്‍ കടലിനെ-
ക്കാര്‍കൊണ്ടലിന്‍ശ്രേണിപോ-
ലിന്നാകായലിനെ സ്ഫുടം പുഴകള്‍പോല്‍
കണ്ടാര്‍ത്തയാം ഭൂമിയെ;
ചെന്നാലോലദൃംഗംബു വാര്‍ത്തു തഴുകി-
ത്തേങ്ങിക്കരഞ്ഞോര്‍, കലര്‍-
ന്നൊന്നായരിവര്‍;-കൂറ്റുകാരെ-
യൊരുമിപ്പിപ്പു കുടുംബാധികള്‍.

18
ഉത്താളദ്രുമരാജി ചൂഴുമിരുളി-
ക്കാറ്റില്‍ ചലിക്കുന്നതി-
ന്നൊത്തോരോ ഘനപാളി നീങ്ങി-
യിടതൂര്‍ന്നീടും നഭോവീഥിയില്‍;
ഹൃത്താരില്‍ ഭയമേകുമാറുരു കരും-
ഭൂതങ്ങള്‍ തിങ്ങുന്നുതാന്‍
ചത്തോരിബ്‌ബുധവാസരത്തിനുടലൊ-
ത്താ പാണ്ഡുവാം രാവിതില്‍.

19
നേരാണിങ്ങിതു “പര്‍പ്പ”വംശപരദൈ-
വങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പേ പരം
ഘോരാഡംബരമോടകമ്പടിനട-
ന്നെത്തുന്ന പട്ടാളമാം;
ധാരാലദ്യുതിയാര്‍ന്നു കാണ്മു, വഴിയേ
ഖദ്യോതവൃന്ദങ്ങളില്‍
ധാരാവൃഷ്ടിയില്‍തില്‍ കെടാത്തൊരെഴുനെ-
ള്ളത്തിന്‍ വിളക്കെങ്ങുമേ.

20
കൂവിടുന്നു കുറുക്കനും നിലവിളി
ച്ചീടുന്നു ഭേകങ്ങളും
ചീവീടും കരയുന്നു കൂമനുമിതാ
കേഴുന്നിതൂഴങ്ങളില്‍;
ആവിശ്ശോകമൊടിന്നിവറ്റകളിലാ-
വേശിച്ചു തദ്ദേവര്‍താന്‍
വാവിട്ടാര്‍ത്തു പുലമ്പുകല്ലി? നിശതാന്‍
രോദിക്കുമാരുഗ്രമായ്.

21
മൂന്നാളിമ്മഹനീയമാം നൃപകുല-
ത്തിങ്കല്‍ കലാജാതരായ്
പോന്നാര്‍ “ബാ‍ഹട” “കാളിദാസ” “പണി-
പുത്ര”ന്മാര്‍ മഹാന്മാരിവര്‍;
ഇന്നാ ശാഖ വിടിര്‍ന്ന പൂക്കളിവ മൂ-
ന്നും പോയ് മഹാശൂന്യമാ-
യൊന്നായമ്മലര്‍വാടിയും പൃഥിവിയും
നിഷ്ക്രാന്തസദ്ഗന്ധയായ്!

22
എന്നല്ലീയൊടുവില്‍ സ്ഫുടിച്ച മലരിന്‍-
ലോകോത്തരാമോദമി-
ങ്ങന്നന്നേറുവതോര്‍ത്തതമ്മുടിയിലേ-
ന്തും തല്‍കുലശ്രീയുമേ
ഇന്നപ്പൂവു കരിഞ്ഞകണ്ടഹഹ! തന്‍-
പുണ്യം പരിക്ഷീണമാ-
യെന്നഞ്ചുന്നിത; മര്‍ത്ത്യരില്‍ പതനഭീ-
യില്ലാതെയിലാരുമേ.

23
‘ജീവേശ’ ‘പ്രിയതാത’ ഇങ്ങനെയഹോ!
സൗധസ്ഥരാം രാജ്ഞിമാ-
രാവേഗത്തൊടിതാ തുടര്‍ന്നു മുറയി-
ട്ടീടുന്നു; തല്‍ക്രന്ദനം
ജീവല്പ്രേത “മഹാബലിക്ഷമ”വിഡം-
ബിക്കുന്നു ദൂരത്തുനി-
ന്നാവര്‍ത്തിപ്പൊരതിന്റെ മാറ്റൊലികളാല്‍
കേഴുന്നു ദിഗ്ദേവിമാര്‍!

24
സ്നേഹാര്‍ദ്രാശയ! വൈദുഷീജിതജഗ-
ത്തായീറ്റുമങ്ങെയ്ക്കെഴും
മാഹാത്മ്യങ്ങളില്‍ വിസ്മയിച്ചു കരയുന്നൂ
ഹന്ത! മാദൃക്കുകള്‍,
ദേഹാലംബനമാം ഭവല്പ്രണയിലോകം
പിന്നെയെന്താം!-തടി-
ത്താഹാ! ചുട്ടു മഹാദ്രുമം; ലത നിലം-
പറ്റീ, പ്രരോഹാകുല.

25
സ്പഷ്ടം ഭൂമി മറയ്ക്കില്ലിന്ദു തെളിയും
വീണ്ടും മുഹൂര്‍ത്തത്തില-
പ്പുഷ്ടശ്രീരവി മൂടിയാലുമുയരും
പക്ഷം കഴിഞ്ഞാല്‍ മതി;
ദുഷ്ടക്കാലമഹാഗ്രഹത്തിനിരയാ-,
യീ ‘രാജാരാജേ’ന്ദു! ഹാ!
കഷ്ടം ‘രോഹിണി’യക്കലേശനെയിനി-
ക്കാണില്ല കേണാലുമേ.

26
ജീവച്ഛേദനമാകുമാധിപിടിപെ-
ട്ടാലും മനസ്വിവ്രജം
വൈവശ്യംകലരാതെ കൃത്യമതിയാല്‍
വാഴാം കുറഞ്ഞോരുനാള്‍
പൂവറ്റാലുമുടന്‍ കരിഞ്ഞിടുവതി-
ല്ലോരില്ല തീക്ഷ്ണക്ഷതം;
ഭാവത്തിന്‍ പരകോടിയില്‍ സ്വയമഭാ-
വത്തിന്‍ സ്വഭാവം വരാം.

27
ആരാലെന്തു നിവൃത്തി?-ജീവിതരസം
കാംക്ഷിച്ചു മേന്മേലഹോ!
തീരാത്തോരതിതൃഷ്ണയാല്‍ രസന നീ-
ട്ടാന്‍ കഷ്ട!മിദ്ദേഹികള്‍;
തോരാതുള്ളൊരു കണ്ണുനീരിലവരെ-
ച്ചുട്ടിട്ടു തല്ലാനയ-
സ്ക്കാരാഢ്യന്‍ പറ്റുപശ്യതോഹരനവാ-
ര്യക്രൗര്യനെന്നും വിധി!

28
അന്തശ്ചന്ദ്രശാരദ്ഘനാഭ തടവി-
പ്പൊങ്ങി പ്രദീപാംശുവാല്‍
പ്രാന്തസ്ഫൂര്‍ത്തി കലര്‍ന്ന മാളികയില-
ശ്ശയ്യാതലത്തില്‍ ക്ഷണം;
സ്വന്തം ദീപ്തി നശിച്ചഹോ രജതപാത്രം-
പോല്‍ തണുത്തേറ്റവും
ശാന്തം ഹന്ത! ശയിച്ചിരുന്നു ശിവനേ!-
യബ്ഭാനുവിന്‍മണ്ഡലം

29
കായും ഹൃത്തൊടടുത്തു കേണരുളുവോര്‍
നേരെ ചിരിച്ചും, തിരി-
ഞ്ഞായുര്‍ജ്യോതിഷതത്ത്വവിദ്യകളെ
നോക്കിക്കൊഞ്ഞ്ണംകാട്ടിയും,
ഭീയും ദീനതയും മഹാവിരതിയും
നോട്ടങ്ങളാല്‍ ചേര്‍ത്തുമാ-
ശ്രീയുക്താവയവങ്ങള്‍ തോറുമൊരുപോല്‍
കൂത്താടിയാര്‍ത്തൂ മൃതി!

30
ലോകത്തെജ്ജഡമാക്കി നിര്‍ഭരനിശീ-
ഥത്തിന്റെ സന്താനമാം
മൂകത്വത്തെ മുതിര്‍ന്നു തന്‍ മുലകുടി-
പ്പിക്കും മഹത്ത്വത്തൊടും,
ഹാ! കര്‍ണ്ണങ്ങളിലുഗ്രശംഖമുരജ-
ധ്വാനങ്ങളേല്‍ക്കാതെയും
ഭൂകമ്പക്കിലനങ്ങിടാതെയുമിതാ!
പൊങ്ങുന്നു നിശ്ശബ്ദത.
‍
31
അമ്പേ! പിന്നതിശൂന്യമാമൊരു മര-
ത്തോട്ടത്തിലുല്‍ക്രാന്തനാം
വമ്പേരാര്‍ന്ന സുധാമുഖാഹിപതി നിര്‍-
മ്മോചിച്ച ചട്ടയ്ക്കിതാ!
മുന്‍പേ പോയ ‘മയൂരദൂത’കവി തന്‍-
ശേഷിച്ച ഭസ്മങ്ങളി-
ന്നമ്പേലും കുശലങ്ങള്‍ ചൊല്‍‌വൂ, നിപുണ-
ശ്രോത്രങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കുമ്പടി!

32
“വന്നാലും വിധിയാല്‍ സ്വയം ത്വരിതമാ-
യെത്തും പ്രിയാകാരമേ-
യിന്നാളല്ലി, പിരിഞ്ഞു ഹന്ത, ചരമാ-
ശ്ലേഷം കഴിഞ്ഞിങ്ങു നാം!
ഒന്നാണിങ്ങെഴുമുഗ്രനാമനലഭൂ-
തത്തിന്‍ കരം തട്ടിയാല്‍
വന്നാളും പരിണാമഭിന്നത പറ-
ഞ്ഞാലും ഭയം തോന്നുമേ!

33
മുക്കാലും പുകയായി ഞങ്ങള്‍ ചെളിയാ-
യൊട്ടൊട്ടുപുല്‍ക്കൂട്ടമാ-
യുല്‍ക്കാചഞ്ചലമായ ജീവിതമതി-
ങ്ങോരോന്നു മാറുംവഴി,
ഇക്കാണും നറുതുമ്പയും മൃദുലമാ-
മിപ്പര്‍പ്പടപ്പുല്ലുമാ
നില്‍ക്കാതുള്ളൊരവസ്ഥ കണ്ടു ചെറുപൂ-
ങ്കൊത്താല്‍ ചിരിക്കുന്നതാം.

34
വഞ്ചീശിത്രി പരേത ‘ലക്ഷ്മി’യുടെ പൂ-
മൈചേര്‍ന്നു രോമോദ്ഗമം
തഞ്ചീടും തിരുമേനിതന്നവയവ-
ക്ഷോദങ്ങളാം ഞങ്ങളെ,
മിഞ്ചീ പാവകനീവിധം; മനുജര്‍തന്‍
ഭാഗ്യങ്ങളെങ്ങോര്‍ക്കിലു-
ള്ളഞ്ചീടും ചിതയെങ്ങു? ഞങ്ങള്‍ വിരവില്‍-
ക്കണ്ടിങ്ങു രണ്ടും സ്വയം.

35
കഷ്ടം! സ്ഥാനവലിപ്പമോ പ്രഭുതയോ
സജ്ജാതിയോ വംശമോ
ദൃഷ്ടശ്രീ തനുധാടിയോ ചെറുതുമി-
ങ്ങോരില്ല ഘോരാനലന്‍
സ്പഷ്ടം മാനുഷഗര്‍വ്വമൊക്കെയിവിടെ-
പ്പക്കസ്തമിക്കുന്നിതി-
ങ്ങിഷ്ടന്മാര്‍ പിരിയുന്നു! ഹാ! -ഇവിടമാ-
ണദ്ധ്യാത്മവിദ്യാലയം!

36
ചോരച്ചെങ്കനല്‍ ചേര്‍ന്ന കൊള്ളിനിരപോല്‍
പൂക്കും മുരുക്കും പരം
ചാര്‍ത്തീയെരിതീയൊടൊത്ത കുസുമം
വായ്ക്കുന്ന മുള്‍ക്കള്ളിയും
ചാരം‌പൂണ്ടു ചവുണ്ട പൂവൊടിവിടം
ചൂഴ്ന്നോരെരുക്കും സ്വയം
സാരജ്ഞര്‍ക്കു ന്രേതിഹാസചരമ-
സ്ക്കന്ധം പ്രസംഗിക്കയാം.

37
പോകട്ടേയതു ഭൂതപിണ്ഡമനലന്‍
ഭജ്ഞിക്കിലും ഭാവിയാം-
ലോകത്തില്‍ ക്ഷതിയില്ല പുണ്യചരിത-
ന്മാര്‍ക്കെന്നു കേള്‍ക്കുന്നിതേ;
ശോകം വേണ്ടയി, നമ്മളാ മഹിതര്‍തന്‍-
ശിഷ്ടാംശമല്ലോ, വരാ-
മാകല്പം പുകളിന്നമുക്കുമിനി നാം
തങ്ങും സ്ഥലങ്ങള്‍ക്കുമേ

38
ഓരോന്നിങ്ങനെയോതുമപ്പൊടികളെ-
ത്തര്‍ജ്ജിച്ചു മേല്‍ കുട്ടവ-
ച്ചാരോപിച്ചു വപുസ്സതങ്ങു മിഴിനീ-
രോലുന്ന തജ്ഞാതികള്‍,
സാരോദഗ്രനവ”പ്രസാദസര”മൊ-
ന്നര്‍പ്പിച്ചു തന്നാല്‍ സ്തുതന്‍
സ്ഫാരോച്ഛ്വാസമൊടാശ്രയാശനുമഹോ!
പൊങ്ങീ ബുഭുക്ഷാകുലന്‍.

39
വൃതസ്തോത്രഗണം രചിച്ചു ദിവിഷദ്-
ശ്രോത്രോത്സവം ചേര്‍ത്തു നല്‍-
ഭവ്യശ്രീകലരും നവീനമുനിയാ-
മിക്ഷത്രിയശ്രോതിയന്‍
സുവ്യക്തം തനതംഗമിന്നു ബലിയായ്
നല്‍കുന്നിതിമ്മട്ടെഴും
ഹവ്യം ഭൂമിയിലില്ലഹോ! ഹുതവഹ-
സ്വാമിന്‍! പ്രസാദിക്ക നീ!

40
വൃതദ്വേഷി വിരഞ്ഞു വജ്രകരനാ-
യെത്തീ വിയത്തില്‍ സ്വയം
മിത്രസ്നേഹമൊടിങ്ങിതാ വരുണനും
വന്നൂ മരുത്തുക്കളും,
അത്രത്യാഗ്നിശിഖാളിപോല്‍ മുകളില്‍ വ-
ന്നെത്തുന്നു രുദ്രാളിയും
ചിത്രം! മേഘഗണം ക്ഷണം മഴയിതാ
നിര്‍ത്തുന്നു ദൈവാജ്ഞയാല്‍.

41
കൃത്യജ്ഞന്‍ ഹതകൈരളിക്കു നവമാം
ജീവന്‍ കൊടുത്തെങ്ങുമ-
ന്നിത്യഖ്യാതിയിയന്നൊരിസ്സുകൃതിതന്‍
ദിവ്യാംഗസംഗത്തിനാല്‍
അത്യര്‍ത്ഥാം പരിശുഷ്ക്കമാം ചിതയിലെ-
ഗ്ഗന്ധേന്ധനങ്ങള്‍ക്കു മേല്‍
പ്രത്യഗ്രാരുണമായ് മുളച്ച തളിരോ
പൊന്തുന്നു ചെന്തീയതോ?

42
ഹാ! ഗര്‍ത്തോപരി തീര്‍ത്ത പട്ടടയിലെ-
സ്സംസ്ക്കാരപൂതം, മഹാ-
ഭാഗന്തന്‍ ഗുണധോരണീമധുര, മി-
പ്രേതം സ്വദിച്ചീടുവാന്‍
ഭൂഗര്‍ഭസ്ഥിതമായ ഭൂതനിവഹം
പൊക്കുന്നു നാക്കൊക്കെയ-
ന്നാഗശ്രേണികണക്കെ നീളുമനല-
ജ്വാലാവലേഹങ്ങളാല്‍.

43
രോചിസ്സേറി വപുസ്സു പൊല്‍ത്തകിടുപോല്‍
പാളി പ്രധൂമാംശുകം
മോചിച്ചിമ്മഹനീയദാഹവിധിയില്‍
സംതൃപ്തനായ സത്വരം
വീചിക്ഷോഭമിയന്ന തീക്കടലുപോല്‍
വ്യക്തസ്ഫുലിംഗാകുലന്‍
ശോചിഷ്ക്കേശനിതാ സ്ഫുടം ജട വിതുര്‍-
ത്താടുന്നു രുദ്രാകൃതി

44
ഹാ! കാലാഭിഭവം വെടിഞ്ഞനുപദം
പൊങ്ങുന്ന ദാക്ഷിണ്യമേ!
ലോകാരാധിതരീതിയാര്‍ന്ന ലളിത-
ശ്രീ തേടുമൗദാര്യമേ!
പാകാര്‍ദ്രാവിരതാശ്രിതാശ്രിതപ്രണയമേ!
നിര്‍ഗേഹരായ നിങ്ങളി-
ന്നേകാലംബനമായൊരാലയമിതാ
കത്തുന്നു കേണീടുവിന്‍!

45
ഊഹാഭ്യാസനിശാതചാരുധിഷണേ!
യുന്മേഷസമ്മൃഷ്ടസം-
മോഹാന്ധ്യപ്രതിഭേ! മുഹൂര്‍ദ്ധൃതകലാ-
പ്രസ്താരയാം ധാരണേ!
ആഹാ വെന്തെരിയുന്നു! നിങ്ങളഭയം
കൈക്കൊണ്ടു ചേര്‍ക്കാന്നൊരാ
സ്നേഹാര്‍ദ്രം, സരളദ്രുമം; നിലവിളി-
ച്ചാരാല്‍ പറന്നീടുവിന്‍!

46
മങ്ങാത്തോരു മനോഗുണങ്ങളഖിലം
കാലൂന്നി മെത്തും മണം
പൊങ്ങാറായതിനാല്‍ സ്വയം പുകയിലും
സൗരഭ്യമേറും‌പടി
ഇങ്ങാശിച്ചു വസിച്ചെരിഞ്ഞു പിരിയും
ദേഹാണുപുഞ്ജങ്ങളേ-
യെങ്ങാഹാ!യിനി നിങ്ങള്‍ പോവതുയരും
കാറ്റില്‍ കരഞ്ഞീവിധം.

47
പൊങ്ങിപ്പൊങ്ങിയകാലധൂമനിരപൊല്‍
പര്യന്തമെങ്ങും നിറ-
ഞ്ഞിങ്ങിക്കാണുവതെന്തുവാന്‍? - സുദൃഢമി-
ന്നോരോരു ഭാവങ്ങളാല്‍;
തിങ്ങിക്കൈരളിതന്മനോഗുഹവെടി-
ഞ്ഞാശാഗണം താനഹോ!
മുങ്ങിത്തീയിലുമിത്തദാത്മജഗുണം
തപ്പും മഴപ്പാറ്റകള്‍.

48
നാനാവ്യക്തി വഹിച്ചു കൈരളികരള്‍-
ത്തട്ടാര്‍ന്നൊരാശോല്‍ക്കരം.
താനാണിശ്ശലഭങ്ങളെന്നു ദൃഢമാ-
യുള്‍ച്ചിന്തുമിച്ചിന്തയില്‍,
സൂനാകാരമടിഞ്ഞിവറ്റ ചിറക-
റ്റാഞ്ഞും കരിഞ്ഞും പെടും
ദീനാവസ്ഥകള്‍ കണ്ടെനിക്കു ഹൃദയം
പൊട്ടുന്നു ഞെട്ടുന്നു ഞാന്‍.

49
മോഹത്താല്‍ തുനിയുന്നു നിങ്ങള്‍, മൃദവാ-
മിമ്മേനിയെങ്ങു? ഗ്രനീ
ദാഹവ്യാപൃതനെങ്ങു വഹ്നീ? - അഥവാ,
സത്യം പതംഗങ്ങളേ!
ദേഹം നശ്വരമാര്‍ക്കു, മിങ്ങതൊരുവന്‍
കാത്താലിരിക്കാ,സ്ഥിര-
സ്നേഹത്തെക്കരുതി സ്വയം കഴികില്‍ നൂ-
റാവൃത്തി ചത്തീടുവിന്‍

50
ഹാ! വണ്ടിന്‍‌നികരങ്ങളും ത്സടിതിയി-
ദ്ദിവ്യന്‍ കവീന്ദ്രന്റെ മേല്‍
ഭാവവ്യക്തികള്‍ കാട്ടിയിന്നനുമരി-
ച്ചാശ്വാസമേലാനിതാ
ദേവന്മാര്‍ ചിലരാവസിച്ചിടുകയാല്‍
കാറ്റത്ത്റ്റടിഞ്ഞാഞ്ഞിടും
ഞാവല്‍കായ് നിരപോലെ പോന്നു ചിതമേല്‍
കേഴാതെ വീഴുന്നിതേ.

51
സത്യം ദേവകള്‍താന്‍ സുഖത്തിലനുമോ-
ദിക്കുന്നു സത്തുക്കളോ-
ടത്യന്തം, സ്വയമപ്രകാരമനുശോ-
ചിക്കുന്നു ദു:ഖത്തിലും
നിത്യ സ്പര്‍ദ്ധിമനുഷ്യവര്‍ഗ്ഗമിവിടെ-
ക്കഷ്ടം ഗുണദ്വേഷിയായ്
പ്രത്യക്ഷത്തിലധ:പതിച്ചു സുരരേ!
ഹാ! നിങ്ങള്‍ താങ്ങീടുവിന്‍.

52
പ്രാമാണ്യം സ്വയമാര്‍ന്ന പാണ്ഡിതി, പരി-
ഷ്കാരത്തില്‍ നിത്യാ‍ദരം
സാ‍മാന്യാധികമായ ശക്തി കവിതാ-
സാമ്രാജ്യസംരക്ഷയില്‍
ശ്രീമാ‍ഹാത്മ്യമിവണ്ണമാര്‍ന്ന വിബുധ-
ജ്യോതിഷ്പതേ! നിന്‍ യശോ-
ഭൂമാവില്‍ ചില്‍ കൗശികവ്രജമഹോ!
പുച്ഛം നടിച്ചൂ ചിരം.

53
പണ്ടേയുണ്ടു മനുഷ്യനിഗ്‌ഗുണപുരോ-
ഭാഗിത്വ, മദ്ദുര്‍ഗ്‌ഗുണം
കണ്ടേറുന്ന വിവേകശക്തിയതിനെ-
ക്കൊന്നില്ലയിന്നേവരെ;
മിണ്ടേണ്ടാ കഥ-ഹന്ത! യിന്നതു വെറും
മൂര്‍ഖത്വമോ മോഹമോ?
വണ്ടേ! നീ തുലയുന്നു; വീണയി വിള-
ക്കും നീ കെടുക്കുന്നുതേ.

54
ശങ്കാപേതമുദിക്കുമര്‍ത്ഥരുചിയെ-
ങ്ങെങ്ങാ വെറും ശബ്ദമാ-
മാങ്കോലക്കുരുവിന്റെയെണ്ണയിലെഴു-
ന്നജ്ജാലകൗതൂഹലം?
ഹുങ്കാരത്തിലൊതുങ്ങുമോ പരഗുണോല്‍-
കര്‍ഷങ്ങള്‍? ഉണ്ടൂഴിയില്‍
പൂങ്കോഴിപ്രകരത്തിനും സ്ഥലമഹോ!
പുംസ്കോകിലങ്ങള്‍ക്കുമേ.

55
വേണ്ടാ ചിന്തയിനിക്കലാനിലയ, വി-
ണ്ണേറും ഭവല്‍ജ്യോല്‍‌‌‌സ്നയെ-
ത്തീണ്ടാ ഭൗമതമസ്സുമിന്നസീതമാം
പക്ഷാന്തരംതാനുമേ
ഉണ്ടാകാം പരിഭൂതിഭീതി സുകൃത-
ശ്ലോകര്‍ക്കു; വെണ്‍ചാമ്പലു-
ള്ളാണ്ടാറുന്ന തദസ്ഥിലേശനിരയും
കത്തമതോര്‍ത്താധിയാല്‍.

56
ശോകം‌പൂണ്ടുഴറിച്ചിരം വികൃതിഭേ-
ദാകൃഷ്ടമാം സാഹിതീ-
ലോകത്തിന്റെ ദുഷിച്ചുപോയ രുചിയെ
പ്രത്യാനയിപ്പാന്‍ ഭവാന്‍,
പാകത്തില്‍ കവിരാജരാജ! ഫലമാം-
വണ്ണം ചികിത്സിച്ചു;-ഭീ-
സ്തോകം വേണ്ടയിനിബ്‌ഭവാന്റെ ഗുളിക-
ച്ചെപ്പേന്തുമേ ശിഷ്യരും

57
ക്ഷീണിക്കാത്ത മനീഷയും മഷിയുണ-
ങ്ങീടാത്ത പൊന്‍പേനയും
വാണിക്കായ് തനിയേയുഴിഞ്ഞു വരമായ്
നേടീ ഭവാന്‍ സിദ്ധികള്‍:
കാണിച്ചു വിവിദാദ്ഭുതങ്ങള്‍ വിധിദൃ-
ഷ്ടാന്തങ്ങളായ്, വൈരിമാര്‍
നാണിച്ചു, സ്വയമംബ കൈരളി തെളി-
ഞ്ഞൂക്ഷിച്ചു മോക്ഷത്തെയും.

58:
എന്നാലിപ്പണിതീര്ന്ന ഗോപുരമുണ-
ങ്ങീട്ടില്ലുറപ്പാര്‍ന്നതി-
ല്ലെന്നയഗ്ഗളനാളമെത്തിയ ഭവല്‍-
പ്രാണങ്ങള്‍ കേണാകിലാം
എന്നായാധിയിവര്‍ക്കു; ഹാ! വിധി വിനോ-
ദിക്കുന്നു; നട്ടുച്ചയായ്
നിന്നാ ഭാസ്ക്കരനസ്തമിച്ച; മുഴുകീ
കണ്ണീരിലര്‍ണ്ണോജിനി.

59
കേണാലും മനമേ, കിളര്‍ന്നെരിയുവോ-
രിത്തീയിലക്കൈരളീ-
പ്രാണാലംബനമാം കനിഷ്ഠതനയന്‍
കത്തുന്നു തത്താദൃശന്‍!
വീണാഹാ! കര്യുന്നിതാര്‍ദ്രമുഖിയി-
ബ്‌ഭൂദേവി, വാഗ്ദേവിതന്‍
വീണാമുക്തകരാര്‍പ്പിതാസ്യകമലം
കണ്ണീര്‍ തുളുമ്പാറുമായ്.

60
കാണുംമട്ടിലിടയ്ക്കിടയ്ക്കു തെളിവോ-
രിത്താരചക്രോല്‍ക്കരം
പൂണും തേരുകളേറി മേഘമൊഴിയും
വിണ്ണിന്റെ ഖണ്ഡങ്ങളില്‍
താണുമ്പൊങ്ങിയുമങ്ങടുത്തുമകല-
ത്തായും തിരക്കായിതേ
ചേണുട്ടീടിന വിദ്യയാല്‍ സ്ഥിരപദം
പ്രാപിച്ച വൈമാനികര്‍.

61
വാനത്തബ്ബഹുദൂരെ വന്മഹിമയാല്‍
പണ്ടേ മഹാത്യുന്നുത-
സ്ഥാനം ചേര്‍ന്നവരിങ്ങെഴും വ്യസനമോര്‍-
ത്തിന്നാര്‍ത്തിതേടുന്നിതേ!
നൂനം ഭൂമിയൊടുണ്ടവര്‍ക്കു വലുതാം
സ്നേഹം, തമസ്സറ്റെഴും
ജ്ഞാനത്താല്‍ നിജ ദേശകാലകൃതമാം
ദൂരങ്ങളോരില്ലവര്‍.

62
എന്നല്ലിത്തിരുമേനിതാനുമിവരൊ-
ത്തന്യൂനമാഹാത്മ്യമാര്‍-
ന്നെന്നേക്കും സ്വയമപ്പദത്തില്‍ വിലസും
ജ്യോതിസ്സിലൊന്നാമിനി
എന്നദ്ദിവ്യരറിഞ്ഞു ഭൂമി വെടിയു-
ന്നോരീ മഹാനെ ദ്രുതം
വന്നേറ്റം ബഹുമാനപൂര്വ്വമെതിരേ
റ്റീടുന്നുവെന്നും‌വരാം.

63
ഓജസ്സാര്‍ന്ന മുഖങ്ങള്‍ ചൂഴെയുരുകും
തൂവെള്ളിപോല്‍ ശുഭ്രമാം
തേജസ്സിന്‍ പരിവേഷമാര്‍ന്നു തെളിവില്‍
കാണുന്നിതാ വ്യക്തികള്‍;
രാജച്ചന്ദ്രികയൊത്ത രമ്യവസനം
പൂണ്ടോരഹോ! സ്ഫാടിക-
ഭ്രാജന്മൂര്‍ത്തികള്‍ വാണിതന്റെ പരിഷല്‍-
സാമാജികന്മാരിവര്‍.

64
ത്വിട്ടാളും മിഴിശബ്ദരാശിതിവാന്‍
വിട്ടും വിരഞ്ഞാദിനൂല്‍
കിട്ടാന്‍ പണ്ടു കടുന്തുടിധ്വനികളില്‍
കര്‍ണ്ണം കൊടുത്തും സ്വയം
എട്ടായ് തീര്‍ത്ത സരങ്ങള്‍ കുച്ഛസഹിതം
കൂട്ടിപ്പഴക്കത്തിലും
പൊട്ടാതക്കിയ സൂത്രഹാരമെഴുമീ
ശ്രീമാനതില്‍ പാണിനി.

65
‘ഭാഷാ’ വ്യാകരണം നിജാഭിധയിലായ്
തീര്‍ത്തന്നിജോപജ്ഞമാം.
ഭാഷാശാസ്ത്രമതില്‍ “ലഘൂ”കരണവും
ചെയ്തൊരു ദേഹത്തിനായ്
തോഷാശ്രുക്കള്‍ പൊഴിഞ്ഞു രണ്ടു കരവും
പൊക്കീട്ടു മുല്പെട്ടിതാ
ശേഷാരാധിതപാദനമ്മുനി കനി-
ഞ്ഞാശിസ്സു തൂവുന്നിതേ.

66
തന്നെത്താന്‍ നിജചിന്തയില്‍ ബലികഴി-
ച്ചാര്‍ജ്ജിച്ച നിക്ഷേപമി-
ങ്ങന്യന്മാര്‍ പകരുന്നകണ്ടു, കൃതിയായ്-
ത്തീരുന്നു വിദ്വാന്‍ സ്വയം,
പിന്നെത്തല്പരിപോഷണശ്രമഫലം
പാര്‍ത്താലവന്‍ പൂണ്ടിടും
ധന്യത്വം പറയേണ്ടതില്ലയി ഭവാന്‍
മോദിച്ചു സത്യം മുനേ!

67
കാണാമമ്മഹനീയരില്‍ പലരെയും
പിന്നിട്ടു പിന്നെപ്പരം
ചേണാര്‍ന്നോരു കവീന്ദ്രപട്ടബിരുദം
പൂണ്ടുജ്ജ്വലന്മൗലിയായ്
വീണാപുസ്തകഹസ്തരാം പരിജന-
ത്തോടൊത്തു ഗൈര്‍വാണിതന്‍
പ്രാണാധായകനാം മഹാദ്യുതിയെഴു-
ന്നെള്ളുന്നു മെല്ലെന്നിതാ.

68
അംഗാരത്തിലെരിഞ്ഞു ശുദ്ധിതടവും
പൊന്നൊത്തു സത്വാഗ്നിയില്‍
ശൃംഗാരക്കറ പോയ്തെളിഞ്ഞൊരു മഹാ-
സൗന്ദര്യസാരാകൃതി;
അംഗാശ്ലേഷവിധിക്കു മിത്രമണിയെ-
ക്കുണ്ടാഞ്ഞു നീട്ടുന്നിതാ
തുംഗാഭിഖ്യയെഴും കരാംകുരമഹോ!
ശുക്രങ്കണക്കാക്കവി.

69
നൊന്താളുന്നഴലൊത്തു നിര്‍മ്മലമുഖാ-
ദര്‍ശത്തില്‍ മൂര്‍ച്ഛിച്ചെഴും
ചിന്താരൂഢകൃതജ്ഞതാബഹുമതി-
സ്നേഹാനുമോദങ്ങളാല്‍
സന്താപാശ്രുകണങ്ങളൊത്തു തുടരും
സന്തോഷബാഷ്പം ചൊരി-
ഞ്ഞെന്താമിക്കുശലോക്തിയില്‍ കവിവരന്‍
ബന്ധിക്കുമന്തര്‍ഗ്ഗതം?

70
ആ മന്ത്രിച്ചഴലാര്‍ന്ന ഭൂമിയെ വെടി-
ഞ്ഞെത്തും ഭവാ‍ന്നാദ്യമായ്
ശ്രീമന്‍, ബാഷ്പസമാവിലാക്ഷരമുര-
ച്ചീടുന്നു ഞാന്‍ സ്വാഗതം
ഹാ! മര്‍ത്യന്‍ സുരഭാവമാര്‍ന്നിടുകിലും
ഭൂസ്നേഹി; നിര്‍ഹേതുക-
പ്രേമം തന്നെ ജയിപ്പൂ, ലോകമതുതാ-
നാനന്ദദു:ഖാത്മകം.

71
ഏകാന്തം സുഖമിങ്ങു, നിത്യമഴലാം
താഴെത്തമോഭൂമിയില്‍,
പോകാ സക്തി തമ:പ്രകാശശബള-
ശ്രീയൊത്ത മദ്ധ്യോര്‍വ്വിയില്‍,
ഛേകാത്മാചലഭോഗഭൂവില്‍ നിമിഷ-
ന്തോറും രസോന്മേഷിയാം,
ശ്രീകാളും രസകാമധേനു രസയാ-
മോര്‍ക്കില്‍ കവിക്കെന്നുമേ.

72
ഹേമക്ഷ്മാധരകൂടകല്പകമലര്‍-
ക്കാവിന്റെ ഭാഗങ്ങളില്‍
പ്രേമത്തില്‍ സുരയൗവതങ്ങളനിശം
പാടുന്ന മദ്വാണികള്‍
സാമഞ്ജസ്യമെഴും ഭവല്‍ഫണിതിയില്‍
സഹ്യാദ്രിസാനുക്കളില്‍
ഭൂമന്‍, ഭൗമ’കുമാര’രോതുവതെനി-
ക്കേകുന്നു രോമോദ്ഗമം.

73
ഭംഗംവിട്ടു രസപ്രവാഹമമര-
പ്രാമാണികര്‍ക്കപ്സരോ-
രംഗത്തില്‍ തിരതല്ലിയെന്നുമരുളും
മദ്രൂപകങ്ങള്‍ക്കു മേല്‍
അംഗസ്വന്ത’കലാവിലാസ’വശയാ-
യാടുന്ന വാഗ്ദേവിത-
ന്നംഗക്ഷേപകതൂഹലങ്ങളുമെനി-
ക്കാനന്ദമേകുന്നുതാന്‍.

74:
രാസ്യശ്രീഗതിയാല്‍ സ്വയം ‘രഘു’വിനെ-
പ്പോ’ലാംഗ്ലസാമ്രാജ്യ’മാം
പ്രാജ്യത്വംകലരുന്ന വാഗ്‌ലഹരിയാല്‍
വിശ്വം ജയിച്ചു ഭവാന്‍;
പൂജ്യഖ്യാതിയെഴും സുധാസദൃശിയ-
ഗ്ഗൈര്‍വാണിതാനും തണു-
ത്താജ്യമ്പോലെയുറച്ചുപോയ നിലവി-
ട്ടിപ്പോള്‍ ദ്രവിച്ചു കവേ!

75
ഖേദവ്യാകുല, കേരളാവനി കര-
ഞ്ഞീടുന്നതും, തീവ്രനിര്‍-
വ്വേദവ്യാഹതചിത്ത കൈരളി വിര-
ഞ്ഞിമ്മട്ടു മൂര്‍ച്ഛിച്ചതും,
ഹാ! ദര്‍ശിച്ചു ഭവദ്ഗുണങ്ങളനുമാ-
നിക്കാം സഖേ! ഭൂവില്‍ നിര്‍-
വ്വാദം വിശ്വഭരം രസത്തില്‍ നിലനിര്‍-
ത്തീടുന്നു വാഗ്വേദികള്‍

76
താരിന്‍ സൗരഭധാടി തെന്നലതുപോല്‍
സ്വച്ഛന്ദവഗ്വീചിയാല്‍
പാരിന്‍ പ്രാജ്യഗുണം പരത്തിയതിനെ-
ബ്‌ഭോഗാര്‍ഹമാക്കും മഹാന്‍
നേരില്‍ പ്രാണനിളയുക്കു, പിന്നെ മറയാല്‍
താരാട്ടി ബാല്യം മുതല്‍
ഭൂരിച്ഛാന്ദസര്‍ പോറ്റിയോരു വസുധ-
യ്ക്കോര്‍ക്കില്‍ കഥിക്കേണമോ?

77
അംഗച്ഛേദനതുല്യമാണു ഭവതി-
ക്കേതാദൃശ്യന്മാര്‍ നിജോ-
ത്സംഗം വിട്ടു പിരിഞ്ഞുപോവതു, വിധി-
ക്കിമ്മട്ടു കീഴ്പ്പെട്ടിനി,
തുംഗപ്രാഭവമാര്‍ന്നിടും ത്രിപഥഗാ-
സംഗത്തിനാല്‍ സ്തുത്യമാം
‘വംഗ’ദ്യോവിലുദിച്ചുയര്‍ന്ന ‘രവി’യെ
സ്നേഹിക്ക വിശ്വംഭരേ!

78
ഈവണ്ണം തുടരുനതിന്നിടയില-
ശ്ശാകുന്തളോദ്യദ്യശോ-
ധാവള്യംകലരും കവീന്ദ്രനുടനേ
കമ്പിട്ടു മുമ്പാക്കവേ,
ഭാവസ്വച്ഛതയാര്‍ന്നു ചാരുകവിതാ-
മന്ദസ്മിതം‌പോല്‍ മന-
സ്സാവര്‍ജ്ജിപ്പൊരു ധാമമെത്തി നിലകൊ-
ള്ളുന്നൂ നിരാഡംബരം.

79
“ശ്രീമന്‍, ഭൂപരിവര്‍ത്തനങ്ങളിലിട-
യ്ക്കെങ്ങോ മറഞ്ഞേറെനാ-
ളീമട്ടില്‍ പടുദന്തലേഖനി നയി-
ച്ചിപ്പോള്‍ ‘ഗണേശോ’ദ്ധൃതം
ആ മന്നാടകചക്രമ്പില്‍ നിജവാ-
ക്കൂടേ തിരിക്കും ഭവാ-
നാമര്‍ജ്ജിച്ചിതു കാലസിന്ധുവിലഹോ
സംസാരപാരിപ്ലവം!“

80
ഖ്യാതിപ്പെട്ട പുരാണരൂപകകവി-
പ്രൗഢന്‍ കനിഞ്ഞീ വച-
സ്സോതി സ്വസ്തി പറഞ്ഞുമാറുമുടന-
ങ്ങോരോ കലാവല്ലഭര്‍
ഹാ! തിക്കുന്നു, സമാനുകമ്പരവരില്‍
പൗരസ്ത്യപാശ്ചാത്യരാം
ജ്യോതിര്‍വിത്തുകള്‍ മുഖ്യരാണുപചിത-
ജ്യോതിഷ്പ്രസാദോജ്വലര്‍.

81
നാലഞ്ചാളുകള്‍ പിന്നെയര്‍ച്യപദരാ-
വേദാന്തിമാരപ്പുറ-
ത്താലങ്കാരികരാഗമജ്ഞര്‍ പലര-
ന്നൈരുക്തികന്മാര്‍ ചിലര്‍
നീലശ്രീലശരന്നഭസ്സിലുയരും-
ഗംഗാതരംഗത്തിലെ-
പ്പാലഞ്ചും പുതു ബുദ്ബുദപ്രഭയൊടും
പൊങ്ങുന്നിതങ്ങങ്ങവര്‍

82
താണാ ദിക്കിനു തെല്ലുദൂരെയുടനെ
കാര്‍കൊണ്ടലിന്‍ കോടിയില്‍
കാണാമാഭ കടല്‍ക്കരയ്ക്കൊരു കരും-
വാര്‍കൈത പൂക്കുന്നപോല്‍,
ഏണാങ്കന്റെയപൂര്‍ണ്ണബിംബമവിടെ-
പ്പൊങ്ങുന്നതോ? വാണിതന്‍
ചേണാര്‍ന്നീടിന ഹംസമാ വഴി പറ-
ന്നെത്തുന്ന സന്നാഹമോ!

83
അല്ലില്‍ ദ്യോവില്‍ മഹാണ്ഡകോടികള്‍ ചലി-
ച്ചങ്ങങ്ങു പൊങ്ങും രവം
തല്ലിക്കൂടിയ വാദ്യമൊത്തനുരണി-
ച്ചാ വീണ കേണീടവേ,
കില്ലില്ലിങ്ങു കനിഞ്ഞു ദേവിയെഴുനെ-
ള്ളീടുന്നിതിപ്പുത്രനെ-
ച്ചൊല്ലിത്താപമൊടും സുരര്‍ഷിനിവഹ-
വ്യാഗീത, വാഗീശ്വരി.

84
അക്കാര്‍വിട്ടു തെളിഞ്ഞ ഹംസപതിമേല്‍
തങ്ങി ക്ഷണം ഭൂമിയില്‍
തൃക്കാരുണ്യകടാക്ഷദീധിതി നറും
പാല്‍‌പോല്‍ പരത്തി സ്വയം;
ചില്‍ക്കാമ്പാമവള്‍ കേരളോര്‍വ്വിയെയഹോ!
കാണുന്നു ദു:ഖാബ്ധിയില്‍,
തല്‍ക്കായത്തിലടിഞ്ഞ കൈരളിയെയും
നോക്കുന്നിതമ്പാര്‍ന്നുടന്‍.

85
ഉന്നിദ്രാഭകലര്‍ന്നു കാറ്റിലിളകും
കാറൊത്തു കാലോളവും
പിന്നില്‍ പാറിയ കൂന്തല്‍മേല്‍ വിലസിയും
തൂമഞ്ജുപൂ’മഞ്ജരി’
ചിന്നിപ്പൂവുടയാട ‘സാഹ്യ’മിയലും
പൊന്‍‌നാടയാല്‍ മിന്നിയും
മന്നില്‍ പെട്ടു കിടക്കുമമ്മകളെ നിര്‍-
വര്‍ണ്ണിച്ചു വര്‍ണ്ണാത്മിക.

86
സ്ഥൂലദ്രാവിഡമട്ടുവിട്ടു നിയമ-
സ്വച്ഛാംഗിയായോമന-
ക്കോലം ‘സംസ്കൃത’മോടിയാല്‍ വികൃതമാ-
ക്കീടാതെ ചേതോഹരി.
ഫാല്‍ത്തിങ്കലഴിഞ്ഞ് സൂക്ഷമ’തിലകം’
പൂരിച്ചു സദ്”ഭൂഷണം”
ലോലശ്രീയൊടു പണ്ടു മൂര്‍ച്ഛയിതിലും
ശോഭിച്ചിടുന്നുണ്ടിവള്‍.

87
മിണ്ടാതിന്നിലയില്‍ ശയിക്കിലുമഹോ
മാധുര്യമേലും മുഖ-
ത്തണ്ടാരിന്‍ മൃദുസംവിധാനഗതിയാ-
ലോതുന്നിതേതാണ്ടിവള്‍
“വേണ്ടാ ജീവിതമിന്നിയെന്നുടലിലും
വൈരൂപ്യമേകീടുവോ-
രുണ്ടാം മേലിലനേക, രസ്തമിതനാ-
യെന്‍ സൂര്യ”നെന്നൊക്കവേ.

88
ആകാശത്തിലുടന്‍ പ്രഭൂതരുജപു-
ണ്ടെത്തുന്നിതഞ്ചാറു ന-
ല്ലാകാരപ്രഭ ഹംസപക്ഷരുചിയാം
മേക്കട്ടിതന്‍ താഴെയും
ഹാ! കാരുണ്യമിയന്നു കുണ്ടിതഖിലം
കേഴുന്നു വാഗ്ദേവിതാന്‍;
ശോകാവസ്ഥ പരസ്പരം പകരുമി-
ങ്ങാര്‍ദ്രാ‍ശയര്‍ക്കാര്‍ക്കുമേ.

89
തേനഞ്ചീടിന ‘ഗാഥ’യാലൊരു മഹാന്‍
താരാട്ടി മുമ്പമ്പിയ;-
ന്നാനന്ദാശ്രുവില്‍ മുക്കി മറ്റൊരു മഹാ-
ധന്യന്‍ ‘കിളിക്കൊഞ്ചലാല്‍’;
ദീനത്വം കലരാതെയന്യസരസന്‍
‘തുള്ളിച്ചു’തന്‍പാട്ടിനാല്‍’;
നൂനം കൈരളിയമ്മയും ശിശുവുമായ്-
നിന്നാളവര്‍ക്കന്നഹോ.

90
അക്കാണും പ്രഭപൂണ്ടടുത്ത് വിലസും
സാരസ്വതന്മാരിലീ-
മുല്‍ക്കാര്യങ്ങള്‍ നിനച്ചു കേഴുവവരാ-
ണിച്ചൊന്ന മൂന്നാളുകള്‍;
ഉള്‍ക്കാമ്പാടിയവര്‍ക്കു പിന്‍പിലെഴുമ-
മ്മറ്റുള്ളപേര്‍ ദേവിതന്‍
തൃക്കാല്‍ കൂപ്പുകയാം സമാധി വരുവാന്‍
തോരാത്ത കണ്ണീരൊടും.

91
പ്രവ്യഗ്രാശയരായ് പകച്ചഴല്‍ വഹി-
ച്ചിമ്മട്ടു നിന്നീടുമ-
ദ്ദിവ്യസ്ത്രീപുരുഷര്‍ക്കുശേഷമുടനേ
രോമാഞ്ചമേകും പടി;
ഭവ്യപ്രദ്യുതിപൂണ്ടു ഭാരതിയെഴും
സ്ഥാനത്തില്‍നിന്നപ്പൊഴീ-
സുവ്യക്താക്ഷരവാണീ മാറ്റൊലിയൊറ്റും
കേള്‍ക്കുന്നു ദിക്കാകവേ;

92
“വത്സേ! കൈരളി, യാശ്വസിക്ക, വിധിസ-
ങ്കല്പത്തെ മാനിക്ക, നിന്‍-
ഹൃത്സേതുക്കള്‍ തകര്‍ത്ത മോഹനദിവി-
ട്ടേറീടുകെന്‍ പൈതലേ,
സത്സേവ്യേ! സഖീ! കേരളാവനി! കുഴ
ഞ്ഞീടായ്ക് ദു:ഖങ്ങളില്‍;
ചിത്സേകച്യുതമോഹനായ ഭഗവല്‍-
പാദന്റെ മാതാവു നീ.

93
ലോകം നിത്യചലം, വൃഥാ മൃതിഭയം
തോന്നുന്നു മാറ്റങ്ങളില്‍
പാകത്തില്‍ പൊരുളൊന്നുതന്നെ;പലതാ-
മദ്ദേശകാലങ്ങളാല്‍;
ഏകവ്യാകുലവിശ്വചക്രപടലം
ധര്‍മ്മാക്ഷദണ്ഡത്തില്‍നി-
ന്നാകല്പം ചുഴലുന്നു, തദ്ഗതി തടു-
പ്പാനില്ല കൈയാര്‍ക്കുമേ!“

94
വീഴുന്നു സുരബാഷ്പവൃഷ്ടിയുടനേ
യല്‍ക്രാന്തനാത്മാഭയാല്‍
ചൂഴും തേരിലുയര്‍ന്നിടുന്നു വഴിമേല്‍
ഹംസാരവത്തോടുമേ,
കേഴും വ്യക്തികള്‍ വാണിമാതൊടുമിതാ
മായുന്നിതങ്ങങ്ങുതാന്‍.
താഴുന്നൂ ദശമീഹിമാംശു കടലില്‍
പൊങ്ങും തരംഗത്തിലും.

95
ഹാ! കണ്മൂടിയിരുണ്ടു ദിക്കഖിലവും
വ്യാപിച്ചു മേന്മേല്‍ മഹാ-
കാകശ്രേണികള്‍പോലെ വന്നുരുതമ-
സ്കാണ്ഡങ്ങള്‍ തിങ്ങുന്നിതേ
ലോകവ്യക്തചരിത്രകൃത്തു വിധിയീ-
നാളായ താളില്‍ സ്വയം
ശോകവ്യഞ്ജകമായടച്ചു മഷിതേ-
ച്ചീടുന്നു കില്ലില്ലതില്‍.

96
വാണീസംഗമവും സുരാഗമനവും
മറ്റും വൃഥാ വാസനാ-
ശ്രേണീനിര്‍മ്മിതമാണു; കാണ്മതു ദിവാ-
സ്വപ്നങ്ങളാണൊക്കെ ഞാന്‍
താണീലിന്നു വിയോഗവേദന, മറി-
ച്ചെന്നന്താരാത്മാ ഭൃശം
കേണീടുന്നിതുണര്‍ന്നഹോ! ജനനിയെ-
ത്തേടും കിടാവെന്നപോല്‍

97
പോയീ കൈരളിതന്‍ പ്രശസ്തതനയന്‍!
പോയീ മഹാപണ്ഡിതന്‍!
പോയീ ശിഷ്യസുഹൃല്പ്രിയന്‍ ഭസിതമഅ-
യമ്മേനി! പേരായ് മഹാന്‍;
മായീഭൂതമഹോ ജഗത്സ്ഥിതി!യിതാ-
മാദൃക്ഷരില്‍ ശോകമി-
സ്ഥായീഭാവമിയന്നു; ബാഷ്പനിരയും
നില്‍ക്കാത്ത നീര്‍ച്ചാട്ടമായ്.

98
ആഹാ! നിഷ്ഠുരരാത്രി! യമ്മഹിതനെ-
ത്തിന്നന്നു സിദ്ധിച്ചൊര-
ദ്ദേഹായാമമൊടുന്നുരണ്ടു പുരുഷാ-
യുസ്സെന്തു നീളാഞ്ഞു നീ?
സ്നേഹാര്‍ത്തര്‍ക്കു സുഖം വളര്‍ത്തുമതു നീ
ചെയ്തില്ല; വേണ്‍റ്റാ, സ്വയം
മോഹാന്ധത്വമിയന്നു ഞങ്ങള്‍, പകലും
രാവാണു ഞങ്ങള്‍ക്കിനി.

99
പറ്റീ പേരിതു “കാലയുക്ത്യ”ഭിധമാ-
മാണ്ടേ! അനര്‍ത്ഥങ്ങളെ-
പ്പെറ്റീടാനിടചേര്‍ന്നൊരുഅ “മ്മിഥുന”മേ!
യോഗം മഹാകേമമായ്!
തെറ്റീട്ടില്ല നിനക്കു “പഞ്ചത”യുമ-
ന്നാളേ! യഹോ! നിങ്ങളെ-
പ്പറ്റീട്ടഞ്ചണമിങ്ങു ഞങ്ങള്‍ മൃതിയെ-
പ്പക്ഷേ ജയിച്ചലുമേ.

100
ഐരോപ്യാഹവവഹ്നി ഭൂമിയെ ദഹി-
പ്പിക്കുന്നു, കച്ചോടമാം
പേരാളും ധനരക്തനഅഡി നിലവായ്,
ത്തെറ്റീ ഗ്രഹാനുഗ്രഹം,
ഓരോ വ്യാധികളായിതാ യമനുമാര്‍-
ന്നെത്തുന്നു, ഞങ്ങള്‍ക്കെഴും
ഘോരാന്തര്‍ജ്വരപീഡ കാണ്‍കതുകളെ-
ത്തുച്ഛീകരിച്ചു വിധേ!

101
ഇല്ലേറെപ്പരമാര്‍ത്ഥസൂരികള്‍, കവി-
സ്ഥാനാര്‍ഹരില്ലത്രപേര്‍;
ചൊല്ലേറും ശുഭശീലനിഷ്ഠരവരില്‍-
പ്പിന്നെച്ചുരുക്കം ചിലര്‍;
ഉല്ലേഖിച്ച ഗുണങ്ങള്‍തന്നെ തികവോ-
രില്ലാരു മുണ്ടെങ്കില-
ങ്ങല്ലേ? ഹാ! തിരുമേനി, -ആരിവിടെയീ
നഷ്ടത്തെ വീട്ടാനിനി?

102
ചാരുത്വം തികയും സുമങ്ങളെയുടന്‍
വീഴ്ത്തുന്നു പൂവല്ലികള്‍;
ചോരും മാധുരിയാര്‍ന്ന പക്വനിരയെ-
ത്തള്ളുന്നു വൃക്ഷങ്ങളും;
പാരും കൈവെടിയുന്നു പുത്രരെയഹോ!
പാകാപ്തിയില്‍-ദോഷമായ്-
ത്തീരുന്നോ ഗുണമിങ്ങിവറ്റ കഠിന-
ത്യാഗം പഠിപ്പിക്കയോ?

103
കേണീടിന്‍ പ്രിയരേ!യുഴന്നു ഗതികെ
ട്ടുള്ളോര്‍ സമസ്തസ്വമായ്-
പേണീടും ചുടുകണ്ണുനീരിനു തുലോം
ധന്യത്വമേകീടുവിന്‍!
പ്രാണീഭൂതമഹാനിനി പ്രതിനിവൃ-
ത്തിക്കില്ല, ശോകാപഗാ-
വേണീവായ്പില്‍ വിവേകവഞ്ചി ശകലം
പോകില്ല മുമ്പോട്ടുമേ.

104
സ്യാനന്ദൂരപുരത്തവാന്തരവഴി-
ക്കോണൊന്നി, ലാഡംബര-
ന്യൂനശ്രീ തടവി, സ്സദാ പലകലാ-
നിഷ്ണാതര്‍ തേടുന്നതായ്
ആനന്ദാലയമായ് ലസിച്ച ഗുരുവില്‍-
വെണ്മാടമേ! എന്തിന-
സ്ഥാനത്തിശ്ശവഗോപുരാകൃതിയില്‍ നീ
നില്‍ക്കുന്നു? നോക്കാന്‍ പണി!

105
കൂറാളും തിരുമേനി കൃത്യപരനായ്
പിന്‍ പൂമുഖം പൂകവേ
മാറാതമ്മലര്‍‌വായു വീശുവൊരു നന്‍-
മല്ലീനികുഞ്ജങ്ങളേ!
വേറാശയ്ക്കിടമില്ല, നിങ്ങള്‍ ചൊരിയും
വെണ്‍പൂക്കളെത്തദ്ബലി-
ച്ചോരായോര്‍ത്തു ചുഴന്നു കാക്കകളിനി-
ക്കൊത്തീടുമോര്‍ത്തീടുവില്‍!

106
ജാലംപോലെ ഭവാന്റെ ലീലകള്‍ വിഭോ!
പോയീ, പ്രിയാനന്ദന-
സ്യാലന്മാര്‍ക്കു നിജാലയം ‘ബലിപുരം’
താനായിനിസ്സര്‌വ്വഥാ;
ആലംബിച്ചവയെക്കുമാരരവിടെ-
ത്തച്ചിത്രവൈദഗ്ധിതന്‍-
കാലദ്ധ്വം സനജാഡകൊണ്ടു വെറുതേ-
യുല്‍ക്കണ്ഠ കൂട്ടാം ചിലര്‍.

107
ഓമല്‍ത്താര്‍മണമാര്‍ന്നൊരായരമന-
പ്പുവാപിയില്‍ പ്രീതിയാല്‍
ശ്രീമന്‍! രോഹിതരൂപനങ്ങു നടുവില്‍
പോയ് നീന്തി നീരാടിപോല്‍;
ഹാ! മത്തന്‍ യമധീവരന്‍ വലയെറി-
ഞ്ഞേല്പ്പിച്ചുപോല്‍; ഈശ്വരാ!
ഭീമത്വം കലരുന്ന വൈതരണിയീ-
വാര്‍ത്തയ്ക്കു ലാക്കാം കുളം!

108
ഹാ! രോഗം കഫദോഷമല്ലി, സുഖമാം
നാലഞ്ചുനാള്‍ക്കുള്ളിലെ-
ന്നോരോന്നാശയൊടോര്‍ത്തു ഞങ്ങള്‍; വിധിയോ
ചിന്തിച്ചു വേറേവിധം;
ഘോരോദന്തമിതാ തറച്ചിതു ചെവി-
ക്കാഹന്ത! നേരായിതുള്‍-
ത്താരോര്‍ക്കാ-ബത, രാഹുതന്നെ രവിയില്‍
കല്പാന്തകാലാഹിയായ്!

109
മങ്ങാതിപ്പൊഴുമുള്ളിലമ്മുഖവുമ-
സ്സല്ലാപവും മൈത്രിയാല്‍
വിങ്ങാറുള്ള വിലോകനങ്ങളുമഹോ!
നല്‍കുന്നിതമ്മാതിരി;
എങ്ങാവോ തിരുമേനിയിന്നു? വരുമോ
വീണ്ടും? കവീന്ദ്രോക്തിപോ-
ലിങ്ങാഗന്ഋഉകവൈകൃതം സ്ഥിതിയഹോ!
ദേഹിക്കു നിത്യം മൃതി.

110
കാലത്തൂണുകഴിഞ്ഞു കൗതുകമൊടും
ചെമ്മേ മുറുക്കു സ്വയം
ലോലശ്രീതിലകാഭ തൂവി, വിതറി-
പ്പൂങ്കര്‍ണ്ണഭൂഷാരുചി
പാലഞ്ചും സ്മിതമോടൊരംശുകമുടു-
ത്തെത്തുന്നൊരമ്പാര്‍ന്നതി-
ക്കോലം പോയിതു ചിത്തമേ, യയവിറ-
ക്കിക്കൊള്‍കയക്കാഴ്ച നീ!

111
ചട്ടറ്റീടിന ശോഭചേര്‍ന്ന പനിനീര്‍-
പ്പൂച്ചെണ്ടു പൊന്നൂലിനാല്‍
കെട്ടപ്പെട്ടതുപോലിണങ്ങിയ തല-
പ്പാവാര്‍ന്നു കാമ്യാകൃതി
ചട്ടയ്ക്കാഭകലര്‍ത്തി മേല്വിലസുമ-
ച്ചിത്രാംഗവസ്ത്രാഢ്യനായ്
തിട്ടം ഹാ! രഥമേറിയും സ്മൃതിപഥ-
ത്തില്‍ത്താന്‍ ചരിക്കാമിനി

112
ശ്രീതാവുന്നൊരു വഞ്ചിവല്ലഭമഹാ
ഹൗണീകലാശാലയാം
മാതാവിന്‍ സ്തനമുണ്ടറിഞ്ഞിതു ഭവാന്‍
പാശ്ചാത്യവിദ്യാരസം
നേതാവും സ്വയമായിതങ്ങൊടുവില-
ന്നാ വീരസൂ ധന്യയാ-
യോതാമിന്നവള്‍ കൈരളിക്കു കിടയായ്
വാടുന്നു വിദ്വന്മണേ!

113
ലീലാനിര്‍ജ്ജിതവിദ്യരായ് പുകഴ്പര-
ത്തീടുന്നൊരേതല്‍ കലാ-
ശാലാപണ്ഡിതലോകവും പ്രിയതയാല്‍
വിദ്യാര്‍ത്ഥിസന്ദോഹവും
ആലാപങ്ങളിലിന്നു താവകഗുണം
വര്‍ണ്ണിച്ചു കണ്ണീര്‍ക്കണം
ലോലാഭം പുതുമുത്തുപോലരിയ കൈ-
ലേസാല്‍ തുടയ്ക്കുന്നിതേ!

114
ഗാഢസ്നേഹമൊടങ്ങു കൿഷ്യയിലണ-
ഞ്ഞാ ശിഷ്യതാരാവലി-
ക്കൂഢശ്രീ ഹിമരശ്മിയായ് സുധചൊരി-
ഞ്ഞാരാല്‍ വിളങ്ങുന്നതും,
പീഠംവിട്ടു നിവര്‍ന്നെണീറ്റു നൊടിയില്‍-
ച്ചാഞ്ഞാഞ്ഞുദാരാഭയില്‍
പാഠവ്യാഖ്യ കുറിക്കുമപ്പലക ലാ-
ക്കാക്കി ത്വരിക്കുന്നതും.

115
ഒറ്റക്കാല്‍, പിറകൂന്നിയൂര്‍മ്മികകളാല്‍
മിന്നും വലംകൈയതില്‍
ചെറ്റമ്മൃത്തികയേന്തി വാക്യമെഴുതി-
ക്കാണിച്ചു നില്‍ക്കുന്നതും,
അറ്റം തെല്ലു ചുരുട്ടിയായിടതുകൈ
പിന്‍‌ചേര്‍ത്തു വിശ്രാന്തനായ്
കറ്റക്കാര്‍ശിഖ പിന്‍പൊതുക്കി മറുകൈ-
ത്താര്‍ വീശി ലാത്തുന്നതും.

116
കോപസ്ഫൂര്‍ത്തിയറിഞ്ഞിടാതരുണമാ-
മോമല്‍ കടക്കണ്ണുതന്‍
ക്ഷേപത്താല്‍ തിരുമേനി ശിഷ്യരെയിട-
യ്ക്കോരോന്നു വീക്ഷിപ്പതും
സ്വാപഭ്രാന്തികണക്കു മാഞ്ഞിതഖിലം!
ഹാ! രംഗമേ ശൂന്യമായ്
ദീപം പോയ വെറും വിളക്കു തടയാ-
യെപ്പോഴുമിപ്പീഠവും!

117
ഈ വിദ്യാലയവേഴ്ചയാനധികവും
ത്വദ്ഗ്രന്ഥരത്നങ്ങള്‍ ത-
ന്നാവിര്‍ഭാവനിമിത്തമെന്നതു നിന-
ച്ചമ്പാര്‍ന്നു കുമ്പിട്ടിടാന്‍
ഹേ! വിദ്വന്‍! ഭവദീയഭക്തജനത-
യ്ക്കാരാദ്ധ്യമാമോര്‍മ്മതന്‍
കോവില്‍ ഗര്‍ഭഗൃഹങ്ങളായി നെടുനാള്‍
നില്‍ക്കട്ടെ തല്‍ കൿഷ്യകള്‍!

118
നീലപ്പുല്‍ത്തറകള്‍ക്കു മേല്‍ പല നിഴല്‍-
ക്കൂടാരമുണ്ടാക്കിയും
കാലത്തില്‍ക്കനിയേകിയും കിളികള്‍ തന്‍-
ഗാനോത്സവം കൂട്ടിയും
ബാലാരാധകമായ് കലാലയമിതിന്‍
മുമ്പേറെ വമ്പാര്‍ന്നെഴും
സ്ഥൂലാമ്രാധിപ! കേഴുകീ വിരഹമോര്‍-
ത്തെന്നും മഴക്കാറ്റില്‍ നീ!

119
പ്രാദുര്‍ഭാവമിയന്നു തന്നിതു കവേ!
യങ്ങയ്ക്കു ഗൈര്‍വാണിയീ
വൈദുഷ്യപ്രഥ ഭാരതാവനിയിലും;
പാശ്ചാത്യലോകത്തിലും;
സ്വാദുറ്റോര്‍ത്തവിടുന്നു സംസ്കൃതകലാ-
ശാലോന്നതിവ്യഗ്രനായ്
ഹാ! ദുര്യോഗ, -മിതാ പ്രയത്നതരു പൂ-
ക്കാറായി; പോയീ ഭവാന്‍!

120
ഹന്ത! ദ്യോവിലിയുര്‍ന്നിതങ്ങൊരു മഹാ-
നിന്നീ’യനതാലയ’-
ത്തന്തര്‍ദ്ധാനമിയന്നിത’ക്കവി’ ‘ബുധന്‍’
പോയ്, പോയി ‘വാചാസ്പതി’
സ്വന്തക്ഷീണത രാജധാനി! പരിഗോ-
പിച്ചിന്നു പോറ്റാം നിന-
ക്കന്ത, സ്സീ’ഗ്രഹചാര’ദോഷമധികം
മാലോകരാലോചിയ.

121
മദ്രാഭിഖ്യമഹാപുരത്തിലുയരും
മാര്‍ത്താണ്ഡരമ്യാഭയായ്
മുദ്രാതീതമഹത്ത്വമാര്‍ന്നു വിലസും
ശ്രീ ‘വിശ്വവിദ്യാസഭേ!‘
ത്വദ്രാജദ് ബിരുദങ്ങള്‍ നേടിയയി! നിന്‍-
സേനാഗ്രഭൂവാര്‍ന്നൊരാ
ഭദ്രാത്മാ നിജകൃത്യയാത്രയിലിതാ
മുങ്ങീ മഹാംഭോധിയില്‍.

122
ഭ്രാജിക്കും ഭവദീയരാജ്യപരിധി-
ക്കുള്ളില്‍ സ്വതേജസ്സിനാല്‍
രാജിക്കും പല ശബ്ദലോകമൊടു തന്‍-
ഭാഷാപ്രകാണ്ഡത്തെയും
യോജിപ്പിച്ചഭിവൃദ്ധി ചേര്‍ക്കുവതിനായ്
വാഗസ്ത്രമേന്തി ശ്രമി-
ച്ചീ ജിഷ്ണുദ്യുതി കൈരളിക്കുമരുളീ
ക്ഷേമം നിനക്കും സഭേ!

123
ഈടേറുന്നൊരു നഷ്ടമിങ്ങനെ പിണ-
ഞ്ഞാഹന്ത! ശോകാന്ധമായ്
പാടേയൂര്‍ദ്ധ്വഗവാക്ഷദൃഷ്ടികള്‍ മിഴി-
ച്ചിന്നാ സഭാസൗധമേ!
കേടേശാതുരു ശാന്തവാക്കുകള്‍ കടല്‍-
ക്കാറ്റോതിനിന്നീടിലും
ചൂടേലും നെടുവീര്‍പ്പുകൊണ്ടു നഗരി-
ക്കേകുന്നു താപത്തെ നീ!

124
ഹാ! കഷ്ടം പ്രതിഭാപ്രകാശഭരമാര്‍-
ന്നര്‍ക്കോജ്ജ്വലന്‍ മര്‍ത്യനും
ലോകത്തിമ്മൃതി തുല്യമിന്നുമൊളി ക-
ണ്ടിടാത്ത കീടത്തിനും;
ഈ കര്‍മ്മക്ഷമവിദ്യയൊന്നുമിനിയും
നല്‍കീല സാഹായ്യമീ
ശോകത്തിന്നു, -വൃഥാ കപാലഫലകം
കായിച്ചു നീണാള്‍ നരന്‍!

125
എന്തായീ ശ്രമ? മെത്രനാളുഴറി നീ
ശാരീരവിജ്ഞാനമേ!
എന്താശിപ്പതു’രാസ’‘ബൗതിക’മഹാ-
തന്ത്രങ്ങളേ! നിങ്ങളും?
ചിന്താമര്‍ജ്ജരനായ നിങ്ങടെ പിതാ-
വാം മര്‍ത്യനെത്തീടുമീ-
യന്താവസ്ഥയഹോ! ദയാര്‍ഹ, മിതഹോ!
നിങ്ങള്‍ക്കു ലജ്ജാവഹം.

126
പാരില്‍ സൃഷ്ടിദിനം തുടങ്ങി മരണം
പേടിച്ചു ചൂടേറുമുള്‍-
ത്താരിന്‍ ജ്വാലകളല്ലി, നിങ്ങള്‍ പറവിന്‍
തീവ്രാര്‍ക്കതാപങ്ങളേ?
പൂരിക്കും നെടുവീര്‍പ്പുതന്‍ നിചയമ-
ല്ലേ നിങ്ങള്‍ വായുക്കളേ?
ഭൂരിപ്രാക്തനബാഷ്പമല്ലി, മുകിലിന്‍-
വര്‍ഷങ്ങളേ! നിങ്ങളും?

127
ചത്താല്‍ ജീവിതവാര്‍ത്ത പോയി, പടു-
കാറ്റേറ്റോ ഘൃതം വറ്റിയോ
കത്താതായ വിളക്കിനൊത്തതു കഴി-
ഞ്ഞെന്നാലിരുട്ടണുപോല്‍;
ഉത്താപത്തൊടു, ഭോഗവാസനകളാല്‍,
നിര്‍ദ്ദേഹനാം ദേഹി, കൈ-
യെത്താതായ പഴം കൊതിച്ച ശിശു-
വായ് കേഴുന്നുപോലേറെനാള്‍;

128
കര്‍മ്മത്തിന്‍ വശരായുയര്‍ന്നു സുഖമായ്
സ്വാരാജ്യമോ ദു:ഖമായ്
നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജിച്ചതിഘോരമാം നരകമോ
പുകന്നുപോല്‍ ദേഹികള്‍;
ശര്‍മ്മമ്പോലെയശര്‍മ്മവും മറുതടം
കാണാത്ത നിത്യബ്ധിപോല്‍;
ധര്‍മ്മവ്യായതചക്രചാരിപുരുഷന്‍
വീണ്ടും വരുന്നുണ്ടുപോല്‍;

129
ഓരോന്നിങ്ങനെയൂഹമോ നിഗമമോ
ലാക്കാക്കിയോതാം ചിലര്‍-
ക്കാരോരുന്നിതു തത്ത്വ?മെങ്ങനെയൊരാള്‍
കാണുന്നിതങ്ങേപ്പുറം?
നേരോ പ്രേതകഥപ്രസക്തി? പൊളിയോ?
മസ്തിഷ്കവൈകല്യമോ?
വേരോടിങ്ങു കരിഞ്ഞുപോയ തരുവിന്‍
ഛായയ്ക്കു നില്‍ക്കാവതോ?

130
അല്ലെങ്കില്‍ പുതിഭയ്ക്കു ദൂരഗതമാ-
മക്കാര്യമൂഹത്തിനാ-
ലില്ലെന്നെങ്ങനെ നിര്‍ണ്ണയിക്കു?മിരുളില്‍-
ത്തങ്ങുന്നുവല്ലോ പൊരുള്‍!
കില്ലെന്തിന്നതുമല്ലനന്തനിയമം
വിശ്വം; വരാമേതുമേ,
തെല്ലെന്നാകിലുമര്‍ത്ഥമെന്നി നിലനി-
ല്‍ക്കില്ലോര്‍ക്കില്‍ വിശ്വാസവും.

131
ചൊല്ലാം തീയുടെ തീക്ഷ്ണദന്തമണയാ-
തത്യന്തസൂക്ഷ്മാംഗമായ്
തെല്ലാശാസ്പദതത്ത്വമങ്ങു ‘തടി’യില്‍
ശേഷിക്കുമെക്കാലവും;
അല്ലാഞ്ഞാല്‍ നരവാഴ്ചയല്ല; ഭുവനം-
താനും വൃഥാരംഭമാം;
ഇല്ലാതാം വില കണ്ണുനീരിനു;മതി-
ന്നാര്‍ക്കാനുമോര്‍ക്കവതോ?

132
ആ പക്ഷം ശരിയെങ്കിലിന്നയീ! “മൃതേ!“
ഹാ! നിന്റെ ഘോരങ്ങളാ-
മാ പല്ലിന്നിരകള്‍ക്കു മൂര്‍ച്ചയിനിയും
പോരെന്നു തോന്നാമുടന്‍;
ആപത്തിന്‍ പരകാഷ്ഠയായ പുലിയാ-
യീ ഞങ്ങളഞ്ചുന്നൊരാ
നീ പച്ചത്തൃണരാശി തിന്നരിയ പാ-
ലേകുന്ന ഗോവെന്നുമാം.

133
നേരാമായതു ഹാ! ശുഭേ! ഭയദമാം
വന്തോക്കുതന്‍ വായിലാ-
വീരാഖ്യയ്ക്കു കൊതിക്കുമെത്രതരുണന്‍
ക്കാശ്വാസമേകുന്നു നീ!
ആരായുന്നിതു രാഗപുഷ്പസൃതിമേല്‍
മുള്ളേറ്റ നോവാറ്റുവാന്‍
താരാര്‍മേനികള്‍തന്നെ ശീതതരമാം
നിന്നംഗസംഗം മൃതേ!

134
ത്രാണിക്കൊത്തു പകല്‍ പരിശ്രമമിയ-
ന്നോര്‍ക്കമ്പിയെന്നന്തിയാല്‍
പേണിക്കണ്ണു തലോടിയെന്നുമണവോ-
രാ ഭദ്രയാം നിദ്രപോല്‍
പ്രാണിക്കിന്നെടുജീവിതപ്പെരുവഴി-
ക്ലേശം കഴിച്ചെത്രയും
ക്ഷീണിക്കും ഹൃദയത്തെ മൂടിയൊടുവില്‍-
ച്ചേര്‍ക്കുന്നു സൗഖ്യം മൃതി

135
ജ്ഞാനം താന്‍ ക്ഷണവൃത്തി; ബുദ്ധിയിമവെ-
ട്ടെമ്പോളിടയ്ക്കാത്തമ:-
സ്ഥാനം കാണുവതില്ലയാതവലയ-
ത്തോടൊത്ത വേഗത്തിനാല്‍
നൂനം ഹാ! ക്ഷമൃത്യുവിങ്ങനുദിനം
നിദ്രാഖ്യമായ് ദീര്‍ഘമാ-
മൂനം വിട്ടതു നീണ്ടനന്തരമിതാം
വിശ്രാന്തി ജന്തുക്കളില്‍.

136
ഈവണ്ണം ശരി! സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും
കല്പിച്ചൊടുക്കം മഹാ-
കൈവല്യം വരുമെന്നു കാത്തിടുകയാ-
മോരാ പുരാവിത്തുകള്‍;
ജീവന്നിങ്ങു ബഹുക്രിയാജടിലമാ-
മീ ദീര്‍ഘയാത്രാകഥ-
യ്ക്കാവശ്യം മൃതിയാം ‘വിരാമ’തിലകം
സ്വാര്‍ത്ഥപ്രതീതിക്കുമേ.

137
കില്ലില്ലിമ്മൃതി ജീവിതത്തിനുമഹോ!
സൗഭഗ്യമേറ്റുന്നതാ-
ണല്ലില്ലെങ്കിലതീവ ഘോരതരമാ-
മോര്‍ക്കുമ്പോഴാര്‍ക്കും പകല്‍
അല്ലിത്താര്‍മണമാര്‍ന്നഹസ്സു നടമാ-
ടീടട്ടെ, രമ്യാഭമായ്
മല്ലിശ്രീപെടുമാമ്പല്‍ നീണ്ട മുടിയില്‍
ചൂടിശ്ശയിക്കും നിശ.

138
പാരം പ്രാകൃതപക്ഷിവര്‍ഗ്ഗമഖിലം
വാഴ്ത്താം ദിനത്തിന്‍ ഗുണം,
സ്വൈരം, രാത്രി, ഭവല്‍ പ്രശസ്തി മധുരം
പാടുന്നു രാപ്പാടികള്‍;
ദൂരത്തുള്ള വികല്പമോര്‍ക്കുകിലടു-
ത്തോര്‍ക്കില്ല, രണ്ടും സ്വയം
സാര്‍ജ്ഞന്‍ പടു കോകിലോത്തമനുപ-
ശ്ലോകിപ്പു നിര്‍ഭേദമായ്.

139
മങ്ങാതോര്‍ക്കില്‍ മൃതേ! പ്രവൃത്തിപരമാ-
ണിജ്ജീവിതം, മാറ്റിനാല്‍
പൊങ്ങാനും മതി വിശ്രമപ്രവണമാം
പൗരസ്ത്യചിത്തത്തില്‍ നീ
തങ്ങാമൊന്നയി! നിന്നില്‍ മെച്ചമിനിയും
നിന്‍ കൂരിരുട്ടഞ്ചിയാ-
മിങ്ങാദ്ധ്യാത്മിക ദീപമാദിമുനിമാ-
രാവിഷ്ക്കരിച്ചുള്ളതും.

140
പോരും ഹാ!ധിഷണേ മഹാപുരുഷനെ-
ത്തേടിബ്ഭൃശോന്മത്തയായ്-
ത്തീരുന്നെന്തിനു? “ശല്യ”വേദിനി, ശവം
ശോധിപ്പതെന്തിന്നു നീ?
തീരും നിന്‍ വ്യഥ കണ്ണുനീര്‍ പൊഴിക,യി-
ങ്ങിശ്രാന്തപാന്ഥന്‍ സുഖം-
ചേരുമ്മട്ടിലുറങ്ങിടട്ടെ, സഭയം
കുമ്പിട്ടു മാറട്ടെ ഞാന്‍.

141
ഓന്നോതാം തിരുമേനിയിങ്ങു മൃതിയെ-
ത്താന്‍ തന്നെ കര്‍ണ്ണാന്തികം
വന്നോതാതറികില്ലൊരാള്‍ അകലെനി-
ന്നുച്ചത്തിലോതില്ലവള്‍,
ഇന്നോ ഞങ്ങളെ നോക്കിയമ്പില്‍ വിവരം
ചൊല്ലാമുറക്കെബ്‌ഭവാ-
നെന്നോര്‍ത്തിങ്ങതിരുട്ടില്‍ മൂകകഥയായ്
പോമെന്നു വെമ്പുന്നു ഞാന്‍.

142
എല്ലാം പോകുക, കീഴടങ്ങുക വിധി-
ക്കിന്നിച്ചിതയ്ക്കപ്പുറ-
ത്തില്ലാതാകൂക ജീവിതം;-മതി വിഭോ!
ത്വന്നാമപുണ്യാക്ഷരം;
ചൊല്ലാമായതു ഞങ്ങള്‍ നട്ടു മിഴിനീര്‍
തൂവിപ്പുലര്‍ത്തും, പടര്‍-
ന്നെല്ലാവര്‍ക്കുംകതേകിടും മലര്‍മണം
കാലാഗ്നി ചെല്ലില്ലതില്‍.

143
ഹാ! കഷ്ടം ഗതിമുട്ടിനിന്നിവിടെയെ-
ന്തെല്ലാം പുലമ്പുന്നു ഞാന്‍,
ശോകവ്യാകുലമായ ബുദ്ധി പതറി-
ച്ചെല്ലാമമാര്‍ഗ്ഗങ്ങളില്‍;
നീ കണ്ണഞ്ചിടുമാറു സൂര്യ! വിലസു-
ന്നുണ്ടാകുമെങ്ങാനുമീ-
ലോകത്തിന്നിരുളാണു ദേവ, വിരയാം
മിന്നമിനുങ്ങിങ്ങതില്‍.

144
നക്ഷത്രങ്ങളെ നോക്കിയിപ്പഴു പറ-
ന്നീടുന്നു മേല്പോട്ടതിന്‍-
പക്ഷം ദുര്‍ബലമാണതോര്‍ത്തു ഭയവും
തോന്നുന്നു മേന്മേല്‍ വിഭോ!
രക്ഷയ്ക്കായതിനിന്നു നിന്‍‌കരുണയ-
ല്ലാതില്ല രാപ്പക്ഷിതന്‍-
ദിക്ഷയ്ക്കാക്കൊല, നിന്‍പ്രകാശകണിക-
യ്ക്കാപത്തു ചേര്‍ത്തീടൊലാ.

145
വാനത്തില്‍ തടവില്ല, ധര്‍മ്മരഥമി-
ങ്ങോടിച്ചു ദാരാഭനായ്
നൂനം ഭാസ്ക്കരനെത്തുമന്ധതമസം
നില്‍ക്കില്ലെയെക്കാലവും,
ഊനമിട്ട ഭയങ്ങള്‍തന്റെ നിഴലും
പോം ഹന്ത! മിന്നാമിനു-
ങ്ങാനന്ദാലയമാം മഹസ്സില്‍ മറയും
നക്ഷത്രജാലത്തൊടും.

146
ദേഹാംശങ്ങളിലീയിരുട്ടുമൊളിയും
നാനാപ്രഭേദത്തൊടാ-
ന്നാര്‍ഹാ! ശാശ്വതധര്‍മ്മശക്തി! ഭുവന-
പ്പന്താട്ടമാടുന്നു നീ
സ്നേഹാരാധകനെത്തലോടിയമൃതം
നല്‍കുന്നു നീ, പിന്നെ നിര്‍-
മ്മോഹാസംഗമഖണ്ഡവിശ്രമസുഖം
തേടുന്നു താനേയവന്‍.

147
ആകാശങ്ങളെയണ്ഡരാശികളൊടും
ഭക്ഷിക്കുമാകാശമാ,-
യീ കാണുന്ന സഹസ്രരശ്മിയെയിരു-
ട്ടാക്കും പ്രഭാസാരമായ്,
ശോകാശങ്കയെഴാത്ത ശുദ്ധസുഖവും
ദു:ഖീകരിക്കുന്നതാ-
മേകാന്താദ്വയശാന്തിഭൂവിനു നമ-
സ്ക്കാരം, നമസ്ക്കാരമേ!