തെരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകള്‍

സച്ചിദാനന്ദന്‍

2013

സായാഹ്ന ഫൗണ്ടേഷന്‍

തിരുവനന്തപുരം

Selected Poems
Malayalam poetry
by K. Satchidanandan
First published: 1999

epub/pdf version published: 2013

Copyright © 2013, K. Satchidanandan

Creative Commons License
These electronic versions are released under the provisions of Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 India License for free download and usage.
The electronic versions were generated from sources marked up in LATEX in a computer running gnu/linux operating system. pdf was typeset using XeTEX from TEXLive 2012. ePub version was generated by TEX4ht from the same LATEX sources. The base font used was traditional variant of Rachana, contributed by Rachana Akshara Vedi.

Sayahna Foundation
jwra 34, Jagathy, Trivandrum, India 695014
url: http://www.sayahna.org

സച്ചിദാനന്ദന്‍

pictമലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ കവിയായ സച്ചിദാനന്ദൻ (ജനനം: മേയ് 28, 1946) തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലാണ് ജനിച്ചത്. ജനകീയ സാംസ്കാരിക വേദിയിലെ സജീവ പങ്കാളിയായിരുന്ന സച്ചിദാനന്ദൻ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010–ൽ കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി വിശിഷ്ടാംഗത്വം നൽകി ആദരിച്ചു. 2012-ൽ കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് മറന്നു വച്ച വസ്തുക്കൾഎന്ന കവിതാസമാഹാരത്തിനു ലഭിച്ചു. കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പ്രസിദ്ധീകരണമായ ഇന്ത്യന്‍ ലിറ്ററേച്ചറിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു.

ജീവിതരേഖ

സച്ചിദാനന്ദന്‍ തർജ്ജമകളടക്കം അമ്പതോളം പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചു. തന്റെ തനതായ ശൈലിയിലൂടെ, വിശ്വസാഹിത്യത്തിലെ പുരോഗമന ശബ്ദങ്ങളായ അന്റോണിയോ ഗ്രാംഷി, പാബ്ലോ നെരൂദ, മെഹ്‌മൂദ് ഡാർവിഷ്, യെഹൂദ അമിച്ചായി, യൂജിനിയോ മൊണ്ടേൽ തുടങ്ങിയവരുടെ രചനകളെ, കേരളത്തിലെ സാഹിത്യ പ്രേമികൾക്കു പരിചയപ്പെടുത്തി. 1989, 1998, 2000, 2009, 2012 വർഷങ്ങളിൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡിന് അർഹനായി. 1995 വരെ ഇരിങ്ങാലക്കുട ക്രൈസ്റ്റ് കോളെജിൽ ഇംഗ്ലിഷ് പ്രൊഫെസർ ആയി ജോലി നോക്കി. 1996 മുതൽ 2006 വരെ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഓപ്പൺ യൂണിവേർസിറ്റിയിൽ ട്രാൻസ്ലേഷൻ വകുപ്പിൽ പ്രൊഫസ്സറും വകുപ്പു മേധാവിയും.

കൃതികൾ

എഴുത്തച്ഛനെഴുതുമ്പോൾ, സച്ചിദാനന്ദന്റെ കവിതകൾ, ദേശാടനം, ഇവനെക്കൂടി, കയറ്റം, സാക്ഷ്യങ്ങൾ, അപൂർണ്ണം, വിക്ക്, മറന്നു വച്ച വസ്തുക്കൾ, വീടുമാറ്റം, മലയാളം, കവിബുദ്ധൻ, സംഭാഷണത്തിനൊരു ശ്രമം, അഞ്ചു സൂര്യൻ, പീഡനകാലം, വേനൽമഴ, തുടങ്ങി ഇരുപത് കവിതാസമാഹാരങ്ങൾ; 1965 മുതൽ 2005 വരെ എഴുതിയ തെരഞ്ഞെടുത്ത കവിതകളുടെ സമാഹാരങ്ങളായ അകം, മൊഴിഎന്നിവ; കവിതയും ജനതയും, അന്വേഷണങ്ങൾ, പാബ്ലോ നെരൂദാഎന്നീ പഠനങ്ങള്‍; കുരുക്ഷേത്രം, സംവാദങ്ങൾ സമീപനങ്ങൾ, സംസ്‌കാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം, വീണ്ടുവിചാരങ്ങൾ, മാർക്‌സിയൻ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം: ഒരു മുഖവുര, തുടങ്ങിയ ലേഖനസമാഹാരങ്ങൾ എന്നിവ പ്രധാന കൃതികളാണ്.

(വിക്കിപ്പീഡിയയോട് കടപ്പാട്)

ആമുഖം

തികഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ ആണ് എന്റെ ‘തെരഞ്ഞെടുത്ത കവിതക’ളുടെ ഈ ക്രിയേറ്റിവ് കോമണ്‍സ്പതിപ്പ് ഞാൻ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. എന്റെ ഒരു ഘട്ടം വരെ ഉള്ള ഏറ്റവും മികച്ചതു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്ന കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരം ആണിതു്. ഞാൻ സ്വപ്നം കാണുന്ന ലോകം പകർപ്പവകാശങ്ങളും പേറ്റെന്റുകളും മാത്രമല്ല പാസ്സ്പോര്‍ട്ടും വിസയും ഇല്ലാത്ത ഒന്നാണ്. ക്രമേണ എന്റെ എല്ലാ കൃതികളും പകര്‍പ്പവകാശമുക്തം ആക്കണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഒരു തുടക്കം ആണ് ഈ സംരംഭം. മറ്റു സ്വാതന്ത്ര്യ–സമത്വപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പോലെ തന്നെ ഫ്രീ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ , ക്രിയേറ്റിവ് കോമണ്‍സ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഭൂമിയും ജലവും വായുവും അറിവും സംസ്കാരവും എല്ലാവരുടെതും ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും ആ വിശ്വാസം യാഥാർത്ഥ്യം ആകാൻ പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിലേക്കുള്ള ഒരു വളരെ ചെറിയ സംഭാവന ആണ് ഈ പുസ്തകം. കവിത മനുഷ്യരുടെ മാതൃഭാഷയും പൊതുസ്വത്തും ആണെന്ന് എന്നും വിശ്വസിച്ചു പോന്നിട്ടുള്ള എനിക്ക് ഈ പ്രതീകാത്മക പ്രവൃത്തിയിൽ ചാരിതാർത്ഥ്യം ഉണ്ട്. ഈ ആശയം മുന്നോട്ടു വെച്ച ‘സായാഹ്ന’യ്ക്ക് നന്ദി.

സച്ചിദാനന്ദൻ

2013

— 1 —
ഗാനം

വേനലിൽ, ഉണങ്ങിയ മരത്തിൻ വളയൂരി
വീണ നഗ്നമാം കൊമ്പിൽ പടർന്നു ചുറ്റിച്ചുറ്റി
ദാഹിച്ച നാവുംനീട്ടി, പ്രാണവായുവാലൂതി-
പ്പാകമാക്കിയ മുത്തു ഫണത്തിൻ തുമ്പത്തേറ്റി
ഇളകിപ്പുളഞ്ഞാടിക്കയറിപ്പോവും വിഷ-
മിളകുമൊരു നീലനാഗിനിയാണെൻ ഗാനം.

(1965)

— 2 —
ദേവീസ്തവം

ദേവീ,
നിൻകരളിലെയിരുളിൻ പൊരുളിൽ
എന്നിത്തിരിനെഞ്ചിലെയമ്പിളി പകരാം
നിൻരക്തച്ഛവി തിരളും മിഴികളി-
ലെന്നിത്തിരിമിഴിയുടെ നീലിമ പകരാം
നിൻ ക്രൂരനഖങ്ങളിലെന്നിത്തിരി വിരലിൻ
മൃദുലത പകരാം
നിന്നെ മനുഷ്യസ്ത്രീയാക്കാം ഞാൻ,
പിന്നെയൊരാണിനെ നിനക്കുവേണ്ടിക്കണ്ടെത്താം.

അഥവാ
നിൻ ശ്യാമോത്തുംഗകുചങ്ങളിലൊരു ശിശുവായ്
പറ്റിയമർന്നമ്മിഞ്ഞ കുടിച്ചൊടുവിൽ
ചോരകുടി, ച്ചൊടുവിൽ മജ്ജകുടി-
ച്ചൊടുവിൽ നിന്നെക്കൊന്നുതരാം ഞാൻ,
ലളിതേ!

(1965)

— 3 —
അഞ്ചു സൂര്യൻ

എൻ ചോരയിലുണ്ടൊരു സൂര്യൻ:
 കുങ്കുമഗന്ധം വിതറി-
 ച്ചെങ്കനൽ ചുറ്റും ചിതറി-
 ക്കത്തും തരുണാരുണചഞ്ചലസൂര്യൻ.
എൻ കൺകളിലുണ്ടൊരു സൂര്യൻ:
 നീലിമയിമയിൽ നിവർത്തി
 നീലപ്പീലി വിടുർത്തി
 നൃത്തംചെയ്യും പേലവനീലസ്സൂര്യൻ:
എന്നസ്ഥിയിലുണ്ടൊരു സൂര്യൻ:
 മഞ്ഞജ്ജ്വാലയൊഴുക്കി
 മജ്ജയുരുക്കിയുരുക്കി
 മങ്ങിത്തെളിയുമൊരിത്തിരി മഞ്ഞസ്സൂര്യൻ.
എൻ നാഡിയിലുണ്ടൊരു സൂര്യൻ:
 പുണ്ണു പിടിച്ചു വെളുത്തും
 കണ്ണിമ കൂടി നരച്ചും
 കൂനി വിറച്ചു വിളർത്തു തളർന്നൊരു വെള്ളസ്സൂര്യൻ.
എൻ പ്രാണനിലുണ്ടൊരു സൂര്യൻ:
 മരണംപോലെ കറുത്തും
 മഞ്ഞു കണക്കു തണുത്തും
 ശൂന്യതയുടെ ഗന്ധം താവിയ ശ്യാമളസൂര്യൻ.

(1967)

— 4 —
ഞാന്‍

ജന്മാന്തരങ്ങള്‍തന്‍ കുങ്കുമപ്പാടത്തി
ലെങ്ങാണ്ടൊരു കോണിലുണ്ടായൊരഞ്ചിതള്‍-
പ്പൂവിന്നിളയോരിതളായി
വന്നുപിറന്നവനല്ലി ഞാന്‍
തല്ലിത്തകര്‍ക്കും മഴയിലലിഞ്ഞൊരു
പൊള്ളിക്കരച്ചിലിന്‍ മഞ്ഞുനീരല്ലി ഞാന്‍
കാറുകള്‍ പെയ്തുപെയ്താടിത്തിമിര്‍ത്തപ്പൊ-
ളാറുകവിഞ്ഞതില്‍ വീണൊഴുകിപ്പോയ
നീലത്തിരമാലതന്‍ നുരയല്ലി ഞാന്‍
ഭൂതഭവിഷ്യത്തുകള്‍ സമകോണൊന്നില്‍
മേളിച്ച ത്രൈലോക്യത്രൈകാല്യ ബിന്ദുവില്‍
ആദ്യന്തശൂന്യം സ്ഥലരാശിയില്‍
ഗതി തേടിയുഴന്ന ഗ്രഹത്തിന്‍ വ്രണങ്ങളില്‍,
സ്ഥാവരജംഗമഭൗതികാഭൗതിക-
ശാശ്വതോദ്വിഗ്നപ്രയാണപഥങ്ങളില്‍,
അക്ഷാംശരേഖതന്‍ കാലുകള്‍ രേഖാംശ-
രേഖ മുറിച്ചു കടക്കും കളങ്ങളില്‍,
ലഗ്നഗ്രഹങ്ങള്‍തന്‍ ബാഹുക്കളില്‍
കുജശുക്രബുധരവിവ്യാഴരാഹുക്കളില്‍
ഉണ്ണിച്ചൊടികളില്‍ വൈദേശികസ്മിത-
മൊന്നില്‍ തളിര്‍ത്തൊരു പൂര്‍വ്വജന്മസ്മൃതി
പിന്നെ പ്രയാണം പൊഴിച്ചു പടങ്ങളില്‍
ചിന്നി നുറുങ്ങിയോരോര്‍മ്മയുമല്ലി ഞാന്‍

മുത്തായ് കടലിന്നടിയിലുയിര്‍ത്തെഴുന്നേല്ക്കുവാന്‍
പൊട്ടുന്ന കണ്ണീരടക്കി
നിശാന്തവിരഹവുമുള്ളിലൊതുക്കി
ഒരു ചിപ്പി തേടിയുഴറും പുനര്‍ജ്ജനിതന്‍ കൊതി,
തൂവല്‍പൊട്ടുന്ന കിനാവിന്റെ വേരുകള്‍
തേടുന്ന മണ്ണിലെയുപ്പിന്‍‌കരളില്‍
വിളഞ്ഞ വിയർപ്പു ഞാൻ.

കേൾക്കൂ, ദലാധരമർമ്മരം മന്ത്രിപ്പു: ഞാൻ
ചക്രവാളത്തിൽ വളയും പുഴയുടെ-
യാടിക്കുഴയുന്ന നാവുകളർദ്ധലഹരിയിൽ മന്ത്രിപ്പു:
ഞാൻ

മണ്ണിലും വിണ്ണിലും നിൻ കൂർത്ത കണ്ണിലും
തൊണ്ട തുറക്കും വിഷാദം കുറുകുന്നു:
ഞാൻ
പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു സുഗന്ധം ചൊരിഞ്ഞ-
തെനിക്കായി മാത്രം
ഞാൻ പിച്ചവെച്ചു ചവിട്ടിച്ചവിട്ടിയീ
ഭൂമിയുരുട്ടീ
ഞാൻ കൊച്ചുകാലൂന്നി വട്ടംകറങ്ങിയീ
ഭൂമി കറക്കീ
ഞാനൊരു വള്ളിയായാകാശനീലിമ
നീളെപ്പടർന്നതിൽ താരകൾ പൂത്തു
ചിരിച്ചതു നീയറിഞ്ഞില്ലയോ?

(‘വിരഹ’കാണ്ഡത്തിൽനിന്ന്, 1969)

— 5 —
എഴുത്തച്ഛനെഴുതുമ്പോൾ

എഴുത്തച്ഛനെഴുതുമ്പോൾ
സംഭവിപ്പതെന്തെന്നു ഞാനറിയുന്നു:
 പറക്കുന്നൂ കുതിരക-
 ളെഴുത്താണിത്തുമ്പിലൂടെ
 പൊളിക്കുന്നൂ കുളമ്പടി
 പനയോലത്തടിപ്പാലം
 പനയോലയ്ക്കുള്ളിൽ പച്ച
 ത്തഴപ്പാർന്ന സ്മരണക-
 ളുണങ്ങിയ ഞരമ്പിന്റെ
 ജഡത്തിൽ നിന്നുണരുന്നു
 പനയോലക്കാമ്പിൽ ദശ-
 രഥവ്യഥ പതയുന്നു
 മിഥിലയിലൊരു വില്ലു
 തകരുന്നു, കൈകേയിക്കു
 വ്രണം വന്നു പഴുക്കുന്നു
 പനയോലക്കണ്ണിൽ പഞ്ച-
 വടികൾ നിന്നുലയുന്നു
 പനയോല
 പതറുന്നു.
എഴുത്തച്ഛനുറങ്ങുവാൻ
കിടക്കുന്നു, തിരയുന്നു, മറിയുന്നു
 മയക്കം വിട്ടുണർന്നുവ-
 ന്നെഴുത്താണിയെടുക്കുന്നു
 പനയോലയെല്ലിൽനിന്നും
 നടന്നടുക്കുന്നൂ ശൂർപ്പണഖയുടെ നഖങ്ങൾ,
 താടകാകാമക്കരിംകൺകൾ
 പനയോലക്കടലിലോ
 പഴുത്തൊരു കൊടുങ്കാറ്റും
 മഴയും വന്നുണരുന്നു
 പനയോലക്കടലിലെ-
 യിരുട്ടിന്നു തല പത്തും
 തളിർക്കുന്നു, എഴുത്താണി-
 മുനയിലൂടൊരു പൊന്മാൻ
 കളിക്കുന്നു, അനുസ്വാരം
 വിതുമ്പിപ്പോം വെളിച്ചത്തെ-
 സ്വരങ്ങൽ തൻ ചിറകുകൾ
 പറത്തുന്നു, വ്യഞ്ജനങ്ങ-
 ളശോകമായ് കിളിര്‍ക്കുന്നു
 അശോകത്തിന്‍ കീഴിൽ
 ചില്ലക്ഷരങ്ങളിൽ
 ശോകം നിന്നു പുകയുന്നു
 പനയോല
 വിളറുന്നു.
എഴുത്താണിത്തുമ്പിലുടെ
ശിശിരങ്ങളണയുന്നതെഴുത്തച്ഛനറിവീല
 പറയുന്നതെഴുത്താണി
 പകർത്തുന്നു പനയോല
 പകലിരവുകളുടെ
 ചിറകടിപോലും കേൾപ്പി-
 ല്ലെഴുത്തച്ഛൻ, ജലപാനം
 കഴിക്കുന്നില്ലെഴുത്തച്ഛൻ,
 ഉറങ്ങുന്നില്ലെഴുത്തച്ഛൻ
 ഉണരുന്നില്ലെഴുത്തച്ഛൻ
 വയറെരിഞ്ഞടങ്ങുന്നു
 കുടലുകൾ ദഹിക്കുന്നു
 എഴുത്താണിയമ്പാർന്നൊ-
 രെഴുത്തച്ഛങ്കയ്യുമാത്രം
 ചിതൽപ്പുറ്റിന്നകത്തുനി-
 ന്നുണരുന്നു ചലിക്കുന്നു
 അകക്കണ്ണിൻ ശൂലം വന്നു
 പുറം കണ്ണു പൊടിക്കുന്നു
 വിരാമചിഹ്നത്തിനു വാൽ
 മുളയ്ക്കുന്നു, കടൽചാടി
 പ്രണയദൗത്യവുമായി-
 പ്പറക്കുന്നു, ചോദ്യചിഹ്നം
 വിനയത്താൽ സുഗ്രീവനായ്
 കുനിയുന്നു, കടലിന്നു
 ചിറയായാശ്ചര്യചിഹ്നം
 കുറുകുന്നു, എഴുത്തച്ഛ-
 നെരിയുന്നു, എഴുത്താണി
 മാത്രം നീക്കം തുടരുന്നു
 പനയോലക്കാതിൽനിന്നു
 പടഹങ്ങൾ പടരുന്നു
 പനയോല ഞരമ്പിലോ
 പടയണി നുരയുന്നു
 പനയോലസ്സിരയമ്പു
 പെയ്തു പെയ്തു തുടുക്കുന്നു
 നിശ പത്തും പിടയ്ക്കുന്നു
 വെളിച്ചത്തിൻ കൊടുംചൂടിൽ
 പനയോല
 കരിയുന്നു.
പനയോലച്ചാമ്പലിന്മേ-
ലൊരുതുള്ളിക്കണ്ണീരിന്മേലെഴുത്തച്ഛനിരിക്കുന്നു
 എഴുത്താണിത്തയമ്പാർന്ന
 കൈപ്പടത്തിൽ തലതാങ്ങി-
 യെഴുത്തച്ഛനിതാ പച്ചയ്ക്കിരിക്കുന്നു
 എഴുത്താണി തപ്പിപ്പിടി-
 ച്ചെടുക്കുന്നു, ഉണങ്ങിയ
 പനയോലത്താളിൽ സീത
 തലകുനിച്ചിരിക്കുന്നു.
 അവമതി സഹിയാഞ്ഞു
 നിലവിളിച്ചലറുന്നു
 അവളുടെ മാനം കാക്കാൻ
 പനയോല
 പിളരുന്നു.
എഴുത്തച്ഛനെഴുതുമ്പോൾ
സംഭവിപ്പതെന്തെന്നെനിക്കറിയാം:
 എഴു, ത്തച്ഛനായ്‌ മാറുന്നു
 പിന്നെ, യച്ഛനെഴുത്തായും.

(1971)

— 6 —
രൂപാന്തരം

അവള്‍ വന്നു, പൂത്ത
തുരുമ്പില്‍, ചാരത്തില്‍,
ഹരിതപാപത്തിന്‍
സ്മൃതിവസ്ത്രങ്ങളില്‍:
ഉരുകും സായാഹ്നം
വിറച്ചുപെയ്യുമ്പോള്‍,
ഉലകം മഞ്ഞയില്‍
പതഞ്ഞു മുങ്ങുമ്പോള്‍
മഴ മുഖം താഴ്ത്തി-
ക്കമിഴ്ന്നു തേങ്ങുമ്പോള്‍
നഖങ്ങള്‍ വാകമേല്‍
ചുകന്നു നീളുമ്പോള്‍
പഴകിത്തേഞ്ഞ തന്‍
ജലകന്യാത്വത്തില്‍
ജഡംപേറി നഖ-
ക്ഷതം കൊളുത്തിയ
നിലാവെളിച്ചങ്ങ-
ളൊഴുക്കി,ച്ചാപല്യം
പകച്ചു മഞ്ഞച്ച
ഹൃദയം കൈത്തലം
നിവര്‍ത്തിയ ജല-
വരകളില്‍ത്താങ്ങി
മരുഭൂവായ്, മുകില്‍
പടംപൊഴിക്കുന്ന
ദിനത്തില്‍, ജീര്‍ണ്ണിച്ച
കദനങ്ങല്‍ മുഖ-
വരയുടെ മുഖ-
വുരകളിലാഴ്ത്തി
ഒരു കര തേടി,
ഒരു സുഗന്ധത്തിന്‍
കൊതികള്‍ പൂവിടും
മറുകര തേടി
പുനര്‍ജനിയുടെ
രജനീരന്ധ്രങ്ങള്‍,
സജലനേത്രത്തിന്‍
തരുണവ്യോമങ്ങള്‍
പദപരാഗത്തിന്‍
ജരായുക്കള്‍, ലജ്ജ
ജലത്തിനേകിയ
പളുങ്കുനോട്ടത്തിന്‍
വെയില്‍ക്കരുണകള്‍
മരിച്ചകാര്‍കൂന്തല്‍
തഴുകുവാന്‍, തളി-
രുണര്‍ത്തുവാന്‍ കുഞ്ഞി
മഴ വിരലുകള്‍,
വിമോചനത്തിന്റെ
പകലുകള്‍ തേടി-
യവള്‍ വന്നു, ദുഃഖ
ഗുണനചിഹ്നമായ്
കരം കൂപ്പി, ച്ചോര
വിതുമ്പും മൗനത്തിന്‍
തിരിയേഴും കണ്ണില്‍-
ക്കൊളുത്തി, ക്കണ്ണുനീര്‍-
പ്പറ കനലടി-
പ്പടികളില്‍പൊലി-
ച്ചിടറി, പ്പാപത്തിന്‍
ദുരന്വയങ്ങളില്‍
കനലിന്‍കാണ്ഡങ്ങള്‍
ചൊരിഞ്ഞു, താപത്തിന്‍
വിശുദ്ധവൈദ്യുതി-
യതിലവളാകെ-
യരുണതപ്തയായ്
ധവളതപ്തയായ്
ഉലഞ്ഞവള്‍, മിന്നല്‍-
ക്കൊടിയായ്, താഴെ വീ-
ണുടഞ്ഞലിഞ്ഞവള്‍
ഹിമസരിതയായ്
ഹിമചരിതയായ്

രണ്ട്

വരം ചൊരിഞ്ഞുതന്‍
തിരുമിഴി തുറ-
ന്നുണര്‍ന്നപുത്രന്റെ
പദങ്ങളില്‍ കണ്‍കള്‍
ചൊരിഞ്ഞിരിപ്പവ-
ളവളല്ലീയിവള്‍.
‘വിശുദ്ധമാതാവേ,’
നിലവിട്ട മകന്‍
നിലവിളിക്കുന്നു
‘വിശുദ്ധകന്യകേ’
‘പൊറുക്കുകയെന്റെ-
യഹന്തകളമ്മേ!
മകന്‍ മകനായി-
ത്തളിരണിയുമ്പോള്‍
മറിയത്തിനുള്ളില്‍
മറിയം പൂക്കുന്നു
ജലം വീഞ്ഞാക്കുവാന്‍
കഴിയുമെല്ലാര്‍ക്കും
ജലം ജലമാക്കാ-
നെളുതല്ലെന്നെന്നെ-
പഠിപ്പിച്ചോരമ്മേ,
മകനിതാ നിന്റെ
തിരുവടികളില്‍
ഒലീവിലയെക്കാള്‍,
ഇളങ്കാറ്റേക്കാളും
കുരുന്നാം കയ്യുകള്‍
തൊഴുതു നില്‍ക്കുന്നു
മിഴികളില്‍ ദുഃഖ-
പ്പൊലി, സൂര്യപ്പൊലി
ചൊരിഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്നു,
ക്ഷമാപണത്തിന്റെ
കുരിശില്‍ നീറുന്നു,
പൊറുക്കുക, മിഴി-
നിറ നിവേദ്യമായ്
ഹൃദയം കുന്തിരി-
ക്കമായ്, വിരലുകള്‍
മെഴുതിരിയായി
നിലവിളിപ്പൂ ഞാന്‍
വിനീതമീ ജന്മം
വഴിപാടായ് വെച്ചി-
ട്ടൊടുവിലെയത്താ-
ഴവുമുണ്ടു, പിതൃ-
കരുണയില്‍ വീണ്ടു-
മുറങ്ങുവാന്‍, മാതൃ
നയനത്തില്‍നിന്നു
വിധുരചന്ദ്രനായ്
പൊഴിഞ്ഞുവീഴുവാന്‍
ഒരുങ്ങിടുമ്പോളീ
മകന്റെ യുദ്വിഗ്ന
വ്രണങ്ങളില്‍ താര
കണങ്ങളിറ്റിക്കൂ
പുകഞ്ഞു തീരുന്ന
മകന്റെ ഭൂമിതന്‍
ക്ഷയങ്ങളില്‍ സൂര്യ-
ഗണങ്ങള്‍ കത്തിക്കൂ.

(1972)

— 7 —
കോഴിപ്പങ്ക്

എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ, കൂർമ്പൻ കൊക്കെനിക്കു തരിൻ…
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ, ചെമ്പിൻപൂവെനിക്കുതരിൻ–കുന്നിക്കുരു-
 ക്കണ്ണെനിക്കുതരിൻ…
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ, പൊന്നിൻകാലെനിക്കുതരിൻ–എള്ളിൻപൂ-
 വിരലെനിക്കുതരിൻ–കരിമ്പിൻ
 നഖമെനിക്കുതരിൻ…
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ, തുടിയുടലെനിക്കുതരിൻ–ശംഖിൻ
 കുരലെനിക്കുതരിൻ–കുഴൽ
 ക്കരളെനിക്കുതരിൻ–തംബുരു-
 ക്കുടലെനിക്കുതരിൻ……
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ, നാക്കിലപ്പപ്പെനിക്കുതരിൻ–പൂക്കില-
 പ്പൂടയെനിക്കുതരിൻ–കൈതോല
 വാലെനിക്കുതരിൻ–തീപ്പൊരി-
 ച്ചേലെനിക്കുതരിൻ–പുത്തരി-
 യങ്കമെനിക്കുതരിൻ…
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പോട്ടെ,
 കോഴിക്കൊമ്പു നിങ്ങളെടുത്തോളിൻ
 പല്ലുനിങ്ങളെടുത്തോളിൻ
 പൂവൻ‌മുട്ട നിങ്ങളെടുത്തോളിൻ
 മുലയും നിങ്ങളെടുത്തോളിൻ
എന്റെ കോഴിയെ നിങ്ങൾ പകുത്തോളിൻ
 പക്ഷേ
എന്റെ കോഴിയെ മാത്രമെനിക്കു തരിൻ.

(1972)

— 8 —
പ്രതിമകൾ

ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ മഹാകവിയുടെ പ്രതിമ
ഇതേ തെരുവിലൂടെ കടന്നുപോയി:
അക്ഷരവും അനക്കവും വറ്റിയ വെങ്കലച്ചുണ്ടുകൾക്കുമീതേ
രണ്ടീച്ചകൾ ഇണചേരുന്നു.
ചുഴികളും ചുഴലികളുമുണർത്തിയിരുന്ന ചൂണ്ടുവിരലിൽ
ഒരു കാക്ക വന്നിരുന്ന് നിർമലയായിത്തിരിച്ചുപോകുന്നു.
ഇതേ തെരുവിലൂടെയാണ്
പണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ നാടുവാണരുളിയ പൊന്നുതിരുമേനിയുടെ
കരിങ്കൽ‌പ്രതിമയും കടന്നുപോയത്.
ഇന്നദ്ദേഹം പഴയ ഗൗരവം വിടാതെ
നാൽക്കവലയിൽനിന്ന് ഗതാഗതം നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
പിന്നെയും എത്ര ചക്രവർത്തിമാർ,
രാജ്യതന്ത്രജ്ഞന്മാർ, ജനനേതാക്കൾ
കലാകാരന്മാർ, സേനാപതികൾ
ഇതേ തെരുവിലൂടെ പ്രതിമകളായി എഴുന്നള്ളിക്കപ്പെട്ടു.
എല്ലാവരും
നഗരമന്ദിരങ്ങൾക്കു നോക്കുകുത്തികളായി മാറി.

പെട്ടെന്ന്,
ജീവനുള്ള എല്ലാറ്റിനെയും സ്പർശിച്ചു പ്രതിമയാക്കുന്ന
ഒരു ദുർമ്മന്ത്രവാദിനിയായി
സമയം എന്റെ മുമ്പിൽ വന്നു നില്ക്കുന്നു.

മരിക്കുക എന്നാൽ
ഒരു വെറും നോക്കുകുത്തിയായി മാറുക എന്നാണർത്ഥം.

(1973)

— 9 —
സത്യവാങ്‌മൂലം

ഒന്ന്

കൂട്ടരേ,
ഇനി എനിക്കു ചിലതു പറയാനുണ്ട്
സ്വാസ്ഥ്യം എന്തെന്നറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത എന്റെ മനസ്സ്
ഇന്നു സമുദ്രംപോലെ പ്രശാന്തമായിരിക്കുന്നു:
ജ്വരനൃത്തങ്ങൾക്കും പോർച്ചിരികൾക്കും മീതെ
പെട്ടെന്ന് ഒരു പച്ചയില വന്നു വീണതുപോലെ.

എന്റെ മനസ്സ് പലപ്പോഴും ഉന്മാദത്തിന്റെ വക്കിൽ
വട്ടമിട്ടു പറന്നിട്ടുണ്ട്.
മരണത്തിന്റെ തകിടികളിൽ ഒരു പുൽച്ചാടിയുടെ പച്ചയായ
പരിസരബോധത്തോടെ അതു ചാടിനടന്നിട്ടുണ്ട്.
ദർശനങ്ങളുടെ ഋതുഭേദങ്ങളാൽ
എന്റെ കൗമാരം പിച്ചിച്ചീന്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ന് പാടിപ്പെയ്തുപോയ പാട്ടുകളുടെ
മോടിയായ വൈപരീത്യം
ധൂർത്തന്റെ ഒഴിയാറായ മടിശ്ശീലപോലെ
എന്നെ ദീർഘവീക്ഷണം പഠിപ്പിക്കുന്നു
എന്റെ കഴിഞ്ഞുപോയ വേനലുകൾ അവയുടെ
അഗ്നിയിൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു
മൗനത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും ഇരുണ്ട
തീരങ്ങളിൽനിന്നു
ഞാൻ പിന്നെയും ജീവിതത്തിലേക്കെറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു
ദാരിദ്ര്യവും ദുരിതവും ചേർന്നു കുഴിച്ചെടുത്ത
നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകളിൽ
ഞാൻ പിന്നെയും എന്നെത്തന്നെ കണ്ടെത്തുന്നപോലെ.

പണിയെടുത്തു തയമ്പിച്ച കൈകളുള്ള
ഒരു കർഷകനായിരുന്നു എന്റെ അച്ഛൻ
കുട്ടിക്കാലത്തെന്നപോലെ അച്ഛന്റെകൂടെ ഇപ്പോഴും
ഞാൻ പുതുമണ്ണു കിളച്ചുമറിക്കുന്നു: വചനങ്ങളുടെ.
എന്നെങ്കിലും ഈ മണ്ണിൽ മുളയെടുക്കുന്ന
പച്ചപ്പിന്റെ അടിയിലെവിടെയോ
എന്റെ ഉപ്പിന്റെ ഒരു തുള്ളിയുമുണ്ടായേക്കാം
അതിലേറെ എന്താണു ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു
വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക കൂട്ടരേ,
വാഗ്ദാനങ്ങളാൽ നിരഹങ്കാരയാക്കപ്പെട്ട
ഈ ഭൂമിയിൽ?

രണ്ട്

നമ്മുടേത് ഒരു തുറുകണ്ണൻസമയമാണു്
എന്റെ ഒരു സഹപാഠി ആത്മഹത്യചെയ്തു.
രണ്ടു മിത്രങ്ങൾ വിഷം കഴിച്ചു
മൂന്നുപേർക്ക് ഇപ്പോഴും ഭ്രാന്താണു്
ഇതിൽക്കൂടുതൽ എനിക്കൊന്നുമറിഞ്ഞുകൂടാ
എന്നോടൊന്നും ചോദിക്കരുത്
നമ്മുടേത് ഒരു പ്രേതമുഹൂർത്തമാണു്
എന്റെ അച്ഛൻ ദൈവകാരുണ്യത്താൽ
വെള്ളമിറക്കാതെ ചത്തുപോയി
എന്റെ പെങ്ങൾ മരിക്കാനൊരുങ്ങി നാടുവിട്ടു.
എന്റെ അനിയൻ വിമോചനത്തെക്കുറിച്ചു
സംസാരിച്ചതിനു ജയിലിലാണു്
അവന്റെ അമ്മയ്ക്കും ഏട്ടനും ഇപ്പോൾ ഭ്രാന്താണു്
എനിക്കതിൽ കൂടുതലായി ഒന്നുമറിഞ്ഞുകൂടാ
എന്നോടൊന്നും ചോദിക്കരുത്
ചക്രവർത്തി നഗ്നനാണെന്നു വിളിച്ചുപറയുന്ന
പഴങ്കഥയിലെ കുട്ടിയാണു ഞാൻ
ഒരു വീട്ടിനുമുൾക്കൊള്ളാനാകാത്ത ഒരു മുറിയാണു ഞാൻ
ഒരു ശരീരത്തിലുമൊതുക്കാനാകാത്ത ഒരു മനസ്സാണു ഞാൻ
കരുത്തനായ ഒരു പുത്രനുവേണ്ടി
നിലവിളിക്കുന്ന ഗർഭപാത്രമാണു ഞാൻ.

മൂന്ന്

എനിക്ക് അമരത്വം വേണ്ട.
രൂക്ഷമായ വെറുപ്പുകളും
അതിലും രൂക്ഷമായ സ്നേഹങ്ങളുമുള്ള
ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനാണു ഞാൻ
തൊണ്ടയിടറുകയും കണ്ണു കലങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ
ഞാനെന്റെ വൃത്തവും പ്രാസവും മറന്നുപോകുന്നു
എന്റെ വൃത്തം ഓടയിൽ പെറ്റുവീണ കുഞ്ഞിന്റെ
നിലവിളിയുടെ വൃത്തമാണ്
എന്റെ പ്രാസം തടവറയിലെ കർഷകന്റെ
പകനിറഞ്ഞ പേശികളുടെ പ്രാസമാണ്
നമുക്ക് ആഡംബരങ്ങൾക്കും
വളച്ചുകെട്ടലുകൾക്കും നേരമില്ല
ലളിതമായ വാക്കുകൾ നാം പിന്നെയും
നിർത്തി നിർത്തി ഉച്ചരിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു
നമ്മുടെ ഈറയും ദുരയും പീഡനവും സ്വപ്നവുമെല്ലാം
ഈ നിമിഷത്തിലെറിഞ്ഞുരുക്കി
ഉറുമികൾ വാർക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു
കവിത അഭയവും പ്രവർത്തനവുമാണു്,
വിതയും കൊയ്ത്തുമാണു്,
തേൻകൂടും മിഴാവും കടലും മുക്കുവനുമാണു്.

നാല്

കൂട്ടരെ, നാമാണു്
പഴയ ആനക്കഥയിലെ കുരുടന്മാർ
നമ്മുടെ തലയിണയിൽ വിഷം നിറച്ചുവച്ച്
നാം സ്നേഹമന്വേഷിക്കുന്നു
നമ്മുടെ കാൽക്കീഴിൽ ടൈംബോംബുകൾ പുകയുമ്പോൾ
നാം വാക്കുകൾ മറന്ന നടന്റെ ഭാഗമഭിനയിക്കുന്നു.
നാം രണ്ടു കണക്കുപുസ്തകം സൂക്ഷിക്കുന്നു.
രണ്ടു നാവുകൊണ്ടു സംസാരിക്കുന്നു
കാമുകന്റെ ചുംബനം കാമുകിയെ തടവറയിലാക്കുന്നു
ഭർത്താവു വിളക്കു കെടുത്തുന്നത്
ഭാര്യയുടെ കഴുത്തു ഞെരിക്കാനാണ്
അതിഥിമുറിയിലെ ചിരികൾക്ക്
ഒറ്റുകാശിന്റെ തിളക്കമാണു്
ഉദ്യാനത്തിലെ സൂര്യകാന്തികൾക്ക്
കുരുതിച്ചോരയുടെ ഗന്ധമാണു്
നമ്മുടെ പകലുകൾക്കിടയിലൂടെ ഒരു രാത്രി വളരുന്നു
നമ്മുടെ നിദ്രകൾക്കടിയിലൂടെ ഒരു സൂര്യനുദിക്കുന്നു.

അഞ്ച്

സ്വാതന്ത്ര്യം നൊന്തുപെറ്റ കുഞ്ഞിനെ പൊരിച്ചു തിന്നുന്ന
അമ്മയുടെ അലമുറയിടുന്ന ഉദരമായി മാറുമ്പോൾ
നീതി, സത്യം പറയുന്ന ഹൃദയം തുളയ്ക്കുന്ന
വെടിയുണ്ടയായി മാറുമ്പോൾ,
മണി മുഴങ്ങുന്നു
നർത്തകിയുടെ ചിരി ഒരു ദംഷ്ട്ര മറച്ചുവയ്ക്കുമ്പോൾ
എഴുത്തുകാരനും ചിത്രകാരനും ജനങ്ങൾക്കു പിറകിൽ
ഒരു കത്തി കൈമാറുമ്പോൾ,
പള്ളിയും പള്ളിക്കൂടവും ന്യായക്കോടതിയും നിയമസഭയും
നേരു മറയ്ക്കുന്ന മതിലുകളുയർത്തുമ്പോൾ മണിമുഴങ്ങുന്നു
നഗരങ്ങൾക്കും മനസ്സുകൾക്കും തീപ്പിടിക്കുന്നു
മണി മുഴങ്ങുന്നു വസന്തം മുഴങ്ങുന്നു ഞാൻ പോകുന്നു
ദുരിതം കണ്ട രാജകുമാരൻ അവന്റെ ബോധിയിലേയ്ക്കു്
പോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ പോകുന്നു
അസ്ത്രം അതിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേയ്ക്ക്
ചോദ്യം അതിന്റെ ഉത്തരത്തിലേയ്ക്ക്
ഇല അതിന്റെ വൃക്ഷത്തിലേയ്ക്ക്
പോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ പോകുന്നു

മത്സ്യം അതിന്റെ സമുദ്രത്തിലേയ്ക്ക്
പോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ പോകുന്നു
കാലമാകുന്നു, ഞാൻ പോകുന്നു.

(1973)

— 10 —
മഴയുടെ നാനാർത്ഥം

പുഴയിൽ വീണൊഴുകുന്ന മഴ
മാന്തോപ്പിലോടിക്കളിക്കുന്ന എന്റെ കൊച്ചുമകളാണ്
പളുങ്കുകാലുകളുമായി അവൾ തുള്ളിച്ചാടുന്നു
കൂട്ടംപിരിഞ്ഞ ഒരൊറ്റമുന്തിരിപോലെ ഉരുണ്ടുപോകുന്നു
ശൈശവംപോലെ തേങ്ങി മറയുന്നു
മേൽക്കൂരയിലെ മഴ,
മൂളിപ്പറന്നുവന്നു കൂടുതൂക്കുന്ന കടന്നൽക്കൂട്ടമാണ്.
പിന്നെ, അവ കുത്തേറ്റു പിടയുന്ന മുറ്റത്തു വീണു മുരളുന്നു.
പാറപ്പുറത്തെ മഴ പ്രവാചകന്റെ ശബ്ദമാണ്,
അത് ചിലമ്പുകുലുക്കി മന്ത്രംചൊല്ലി ഉറഞ്ഞുതുള്ളി
കരിമ്പാറമേൽ വാൾമുനകൊണ്ട്
മാന്ത്രികമായ കല്പനകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇളവെയിലിൽ പെയ്യുന്ന മഴ
കാലൊച്ച കേൾപ്പിക്കാതെ വന്ന്
ചുണ്ടനക്കാതെ യാത്രപറഞ്ഞ്
പിന്നെയും ഭർത്തൃഗൃഹത്തിലേയ്ക്കു യാത്രയാവുന്ന
ഗ്രാമീണ വധുവാണു്:
പൊയ്ക്കഴിഞ്ഞിട്ടും അവളുടെ ഗൃഹാതുരത്വം വീട്ടുപടവുകളിൽ
മയിൽപ്പീലിക്കണ്ണുകളായി
തിരിഞ്ഞുനോക്കിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.
സന്ധ്യയിൽ, ഗന്ധർവന്മാർ മഴയുടെ
നേർത്ത ചില്ലുകുഴലിലൂടെ വന്നിറങ്ങുന്നു,
അവരുടെ തന്ത്രികളിൽ ഇന്ദ്രജാലങ്ങൾ പുഷ്പിക്കുന്നു.
നിലാവിൽ, മഴയുടെ കുഞ്ചിരോമങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നു.
പനയോലപ്പുറത്തു കുളമ്പടികൾ കേൾക്കുന്നു,
തോരുമ്പോൾ മുറ്റത്തു മഴക്കുതിരയുടെ കുളമ്പടയാളങ്ങൾ
നമ്മെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നു

ചില മഴകൾ ആലില്‍തുമ്പില്‍ വവ്വാലുകളായി തൂങ്ങിയാടുന്നു,
ചില മഴകൾ ദൂരെനിന്നു വരുന്ന
അതിഥിസംഘത്തിലെ കളിച്ചങ്ങാതികളെ
വെണ്മാടത്തിൽനിന്നു നോക്കിനില്ക്കുന്ന
തുടുത്ത മുഖമുള്ള കൊച്ചുപെൺകുട്ടിയാണ്
നിലച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടും, മുതലപ്പുറത്തു സവാരിചെയ്യാൻ
കൊതിപിടിച്ച കുരങ്ങൻ‌കാറ്റു കൊമ്പു പിടിച്ചുകുലുക്കുമ്പോൾ
അത്തിപ്പഴങ്ങളായി അടർന്നു വെള്ളത്തിൽ ചിതറുന്ന മഴകളുണ്ട്
ചുഴലിക്കാറ്റിൽ വട്ടപ്പാലം കറങ്ങി തലചുറ്റി വീഴുകയും
തണുപ്പൻകാറ്റും ചൂടൻസ്കൂൾകുട്ടികളുമൊത്ത്
ഓരിയിടികയും ചെയ്യുന്ന കുസൃതിമഴകളുമുണ്ട്.
ഇലഞ്ഞിപ്പഴം തിന്ന കുട്ടിയെപ്പോലെ കനത്ത മോണയുമായി
തിരിയാതെ കൊഞ്ചിപ്പറയുകയും
അസൂയക്കാരിയായ അയൽക്കാരിയെപ്പോലെ
വാതോരാതെ അപവാദങ്ങൾ പരത്തുകയും ചെയ്യുന്ന മഴകളെ
എനിക്കു പരിചയമുണ്ട്.
കോയമ്പത്തൂരിലെ ചെട്ടിച്ചിയെപ്പോലെ
ഉണക്കച്ചിരിയെറിഞ്ഞ്
പച്ചത്തെറി പറഞ്ഞു പരിഹസിച്ചു കുഴഞ്ഞു ക്ഷണിക്കുന്ന
ജമന്തിമണമുള്ള തേവിടിശ്ശിമഴകളും
ഇടിമിന്നലുള്ള രാത്രിയിൽ, മരിച്ചവരെപ്പോലെ ജനലിൽ വന്നു
തുറിച്ചുനോക്കി ഭയപ്പെടുത്തുന്ന പ്രേതമഴകളുമുണ്ട്.
മാൻകിടാവിനെപ്പോലെ കുന്നിൻനിറുകയിൽ
പുള്ളിവീഴ്ത്തി തുള്ളിക്കളിക്കുകയും
പച്ചത്തുള്ളനെപ്പോലെ പുല്ലിൻതുമ്പിൽ ചാടിത്തെറിക്കുകയും
കരടിക്കുട്ടികളെപ്പോലെ നിലത്തു വീണു കുട്ടിക്കരണം
മറിയുകയും ചെയ്യുന്ന ഉണ്ണിമഴകൾ,
ചെമ്പരത്തിയിതളിൽ ഊഞ്ഞാലാടുന്ന
ചുവപ്പുപാവാടയുടുത്ത കന്യാമഴകൾ,
ആദ്യത്തെ പ്രേമഭംഗത്തിൽ ചുവരിൽ മുഖമമർത്തിത്തേങ്ങുന്ന
കാമിനിമഴകൾ,
പേറ്റുനോവിൽ നഖംകൊണ്ടു തറകീറിപ്പൊളിക്കുന്ന
കുറിഞ്ഞിപ്പൂച്ചയെപ്പോലെ
അല തല്ലുന്ന തള്ളമഴകൾ,
വിറയ്ക്കുന്നചുണ്ടുകളാൽ
രാജകുമാരിയുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും
കഥകൾ പറഞ്ഞുതരുന്ന മുലതൂങ്ങിയ മുത്തശ്ശിമഴകൾ:
ഇവരും എന്റെ പരിചയക്കാർതന്നെ.
എങ്കിലും എനിക്കേറ്റവുമിഷ്ടം
ഇപ്പോൾ പെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ പുതുമഴയാണ്.
കാരണം, ഈ പുതുമഴയ്ക്കു മാത്രമേ
വെളുത്തുള്ളിയെയും ഇലഞ്ഞിപ്പൂക്കളെയും ഇരട്ടിമധുരത്തെയും
യൂക്കാലിപ്റ്റസ്സു മരങ്ങളെയുംപോലെ
നാഡിയുടെ വേരുകളെ മൂന്നുനാഴിക വട്ടത്തിൽ
കിരുകിരുപ്പിച്ചു തുളച്ചുകയറുന്ന
ആ നിഗൂഢമായ ഗന്ധമുള്ളൂ
കാരണം, ഈ പുതുമഴയ്ക്കു് മാത്രമേ
നിനച്ചിരിക്കാതെ ഉയരക്കൊമ്പു കുലുക്കിപ്പറന്നിറങ്ങുന്ന
കിളിക്കൂട്ടത്തെപ്പോലെ ഭൂമിയുടെമേൽ വീണ്,
ഇല്ലായ്മപോലെ നേർത്ത പാട്ടുവിരലുകൾകൊണ്ട്
വേനലിന്റെ വിത്തുകളെ കിക്കിളിപ്പെടുത്തി
കണ്ണടച്ചുതുറക്കുംമുമ്പേ, ഓർമ്മപോലെ നനുത്ത
തത്തത്തൂവലുകളാൽ മണ്ണിനെ മൂടാൻ കഴിയുന്നുള്ളൂ

കാരണം,
പുതുമഴ,
മേഘങ്ങളുടെ പിളരുന്ന പളുങ്കുമേൽക്കൂരയ്ക്കു കീഴിൽ
വയലിനുകളുടെ ഒരു താഴ്വരയാണ്.

(1973)

— 11 —
പനി

ഒന്ന്

കൊച്ചുമകളുടെ പൊള്ളുന്ന പനിക്കിടക്കയിലിരുന്ന്
പനിക്കുന്ന സായാഹ്നത്തിൽ
ഞങ്ങൾ പതിനായിരം വർഷങ്ങളുടെ
ഉഷ്ണദൈർഘ്യത്തേയും
വൻകരകളിൽ പടരുന്ന ഭൂമികുലുക്കുന്ന പാട്ടുകളേയും ¹
സൂര്യനിലുരുക്കി വാർത്തെടുത്ത പാലസ്തീനിന്റെ
മദംപൊട്ടിയ പോർവിമാനങ്ങളെയും
ചിലിയുടെ തുടുത്ത ആകാശത്തിനും ഊറയ്ക്കിട്ട
കാറ്റുകൾക്കും കുറുകേ
പെട്ടെന്നു വീശിയ കഴുകൻനിഴലിനേയും
മിസ്സിസ്സിപ്പിയുടെ കരിമ്പുലികളുടെ
വരയൻകവിതകളെയും കുറിച്ച്
ഉറക്കെയുറക്കെ സംസാരിച്ചു. ²
കുഞ്ഞിനെ ഉണർത്തരുതേ എന്ന അഭ്യർത്ഥനയുമായി
അതിനെപ്പെറ്റവളുടെ നീറ്റുന്ന മൗനം
മുറി നിറഞ്ഞു നിന്നെങ്കിലും.

കൊച്ചുമകളുടെ പൊള്ളുന്ന പനിക്കിടക്കയിലിരുന്ന്.

രണ്ട്

പനിയായിരുന്നു എല്ലായിടത്തും
മരുന്നുവില്പനക്കാരുടെ നീളൻനാവുകൾപോലും നിലച്ചിരുന്നു
അവർക്കും പനിയായിരുന്നല്ലോ.

മൂന്ന്

പനിക്കിടക്കയിൽ മുഖത്തോടുമുഖം നോക്കിയിരുന്നപ്പോൾ
ആ പഴയ നാളുകളെക്കുറിച്ച് നീ പിന്നെയും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു:
വീട്, കുഞ്ഞുങ്ങൾ.
ആദ്യകാലസ്വപ്നങ്ങളുടെ അസ്ഫുടമർമ്മരം.
പക്ഷേ, ഞാൻ പറഞ്ഞു: ‘നിർത്ത് ആ പഴയ പ്രണയകഥ
ഇത് ദുരിതങ്ങളുടേയും പടക്കോപ്പുകളുടെയും കാലം.’
‘നീയൊരു തന്നിഷ്ടക്കാരനാണ്,
ക്രൂരതയിൽ കൊമ്പുമുളച്ച
കണ്ണു നെരിപ്പോടാക്കി കറപിറ എഴുതുന്ന ഒരു താന്തോന്നി’.

– അതെ, നീയാണേറ്റവും നല്ല വിധികർത്താവ്,
എന്റെ കുട്ടികൾ എന്നെ വെറുക്കും.
നോക്ക്, അറിഞ്ഞെന്നു നടിച്ചവർ നടിക്കാൻമാത്രം
അറിയുന്നവരായിരുന്നു
പനിയായിരുന്നു എല്ലാറ്റിനും:
മനഷ്യർക്കും മരങ്ങൾക്കും നദികൾക്കും എല്ലാം.

നാല്

‘എന്തുകൊണ്ട് നമ്മുടെ കവിതയും
പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന കൃഷ്ണമണികളെപ്പോലെ
കറുത്തിരിക്കുന്നില്ല?
മെരുങ്ങാത്ത നയാഗ്രയെപ്പോലെ വനത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ
സിംഹഗാനങ്ങളാലപിക്കുന്നില്ല?
മഴക്കാലത്തെ ആമസോണിനെപ്പോലെ
ഉറക്കമില്ലാതെ ചുവന്നു വീർത്ത
മുഖവുമായി കുത്തിയൊലിക്കുന്നില്ല?’
– മധുരം കുറഞ്ഞ കാപ്പി മോന്തുന്നതിനിടയ്ക്ക് അവൻ ചോദിച്ചു.

എനിക്കൊന്നും പറയേണ്ടി വന്നില്ല,
ചുവരിൽ തൂങ്ങിയ ചിതൽ തിന്ന
ഭൂപടത്തിലേക്ക് കണ്ണയയ്ക്കുക മാത്രം;
ചരിത്രം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോയ
അഴുക്കുകളെല്ലാം അടിഞ്ഞുകയറിയ
ആ ചെറിയ തുരുത്തിന്റെ
ജനനിബിഡമായ നിർജനതയിലേക്ക്.

ഇലകളിലിപ്പോഴും മഞ്ഞു വീഴുന്നുണ്ടോ എന്നു ചോദിക്കുന്ന
അതേ ലാഘവത്തോടെ ‘നീ ഇപ്പോഴും
ഈ നാടിനെ സ്നേഹിക്കുന്നുവോ’
എന്നു ഞാൻ തിരിച്ചു ചോദിച്ചു.
‘… പക്ഷേ, ഈ ഇന്ത്യയെയല്ല, ഈ എല്ലിൻതാഴ്വരയെയല്ല.’
ഈ ചിതയുടെ ആഴത്തിൽ,
അസ്ഥികളുടെ നഗരങ്ങൾക്കും ഓർമ്മതെറ്റിയ കുന്നുകൾക്കും
കൊട്ടാരമണികൾക്കുമടിയിൽ ഇനിയും കനലുകളോ?

പൊള്ളുന്ന പനിക്കിടക്കയിലിരുന്ന്.

അഞ്ച്

സ്നേഹം ഇക്കാണുന്നതൊന്നുമല്ല
കാട്ടുപന്നിയെ വേട്ടയാടാൻ കാടൻ കൂർപ്പിക്കുന്ന
കുന്തത്തിന്റെ മുനയിലെവിടെയോ ആണത്.
ഫ്യൂജിയാമയുടെ പനിക്കുന്ന ആത്മാവിലെവിടെയോ,
അല്ലെങ്കിൽ, ആൽപ്‌സിൽ, എവറസ്റ്റിൽ,
ഗാഗുൽത്തായിലായിക്കൊള്ളട്ടെ ³
ഈ തൂവൽക്കണ്മുനകൾ,
കിളുന്തു വിരലുകൾ, കൊച്ചുമുലഞെട്ടുകൾ,
ഹായ്, ഇതാണ് ഏറ്റവും സാന്ദ്രമായ വനം
ഏറ്റവുമുയർന്ന പർവതം, ഏറ്റവും കട്ടികൂടിയ സമുദ്രം?

കൊച്ചു മകളുടെ പൊള്ളുന്ന പനിക്കിടക്കയിലിരുന്ന്.
പനിക്കുന്ന സായാഹ്നത്തിൽ,

ആറ്

കൊട്ടാരം വിട്ടിറങ്ങിത്തിരിക്കുന്ന രാജകുമാരനെ
തിരിച്ചുവിളിക്കരുത്.
രോഗവും ദാരിദ്ര്യവും മരണവും
അവനെ ആൽചുവട്ടിലേയ്ക്കു വിളിക്കുന്നുവെങ്കിൽ മാത്രം
ആ ആലിൻപൊത്തിൽ വിഷം പുരട്ടിയ
ഒരമ്പു കൊണ്ടുവച്ചേക്കുക:
ദുഃഖത്തെ എയ്തുവീഴ്ത്താനാവുന്നില്ലെങ്കിൽ
അവൻ അവനെത്തന്നെയെങ്കിലും എയ്തുവീഴ്ത്തി
ലോകത്തെ മുണ്ഡനത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിക്കട്ടെ.

(1973)

¹ മാവോയുടെ രണ്ടു കവിതൾ: ‘പാടുന്ന ഭൂമി കിടുകിടുക്കും/ഗാനങ്ങൾ ഈ നീൾത്തുരുത്തിലുള്ളോർ’ (‘ഭൂമി കുലുക്കുന്ന പാട്ടുകൾ’) ‘കറങ്ങീടുന്നു പാരും വാനവും, കാലം നമ്മെ/യിനിയും മുന്നോട്ടേക്കു തള്ളുന്നു; അതിദീർഘം/പതിനായിരം വർഷം; പൂർണ്ണമായ് തന്നേ നമ്മൾ/അതിനാലുപയോഗിക്കേണമീദിവസത്തെ’ (ക്വോ-മോജോയ്ക്കു മറുപടി).

² ഇസ്രായേൽ–ഈജിപ്ത് യുദ്ധവും, ചിലിയിലെ പട്ടാള അട്ടിമറിയും, ചിലി തുകലിന്നു പ്രസിദ്ധമായതിനാൽ ‘ഊറക്കിട്ട കാറ്റുകൾ’, ‘വരയൻ കവിതകൾ’ ബ്ലാക് പാന്തർ പ്രസ്ഥാനത്തിലെ നീഗ്രോ വിപ്ലവകവികളുടെ രചനകൾ.

³ ഫ്യൂജിയാമ; ജപ്പാനിലെ അഗ്നിപർവ്വതം, ആൽപ്സ്-യൂറോപ്യൻ ഗിരിനിര, ഗാഗുൽത്താ-യേശു ക്രൂശിക്കപ്പെട്ട മല.

— 12 —
തേക്കിൻകാട്ടിലെ തെരുവുചിത്രകാരൻ

തേക്കിൻകാടു മൈതാനിയുടെ തെക്കേത്തെരുവിലെ
അതേ ചിത്രകാരൻതന്നെ. അതേ, അയാൾ.
അയാൾ ചെങ്കല്ലും കരിയുമുപയോഗിച്ചു
ദിവസവും വരച്ചിടുന്ന കോലങ്ങൾ
എന്നെ ഈയിടെയായി വല്ലാതെ അമ്പരപ്പിക്കുന്നു.

ആദ്യമാദ്യം അയാൾ വരച്ചിരുന്നത്
സൗമ്യമായ ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു.
ആ പുൽത്തകിടിയിൽ ചേക്കേറുന്ന
വൈകുന്നേരങ്ങളെപ്പോലെ സൗമ്യം:
താമരയിതളുകളുടെ ലക്ഷ്മി. ഓടക്കുഴലിന്റെ ഉണ്ണി.
പട്ടാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞ രാമൻ.
ഒരു നരസിംഹത്തെയോ രുദ്രനെയോ
ഖഡ്ഗിയെയോ വരയ്ക്കാനാവാത്ത
ആ വിരലുകളുടെ മൃദുലതയെക്കുറിച്ച് അന്നൊക്കെ
ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടിരുന്നു.

പിന്നെപ്പിന്നെ അയാളുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ
കറുപ്പും ചുവപ്പും കൂടി വന്നു.
വെള്ള, പച്ച, നീല, മഞ്ഞ-
എല്ലാം അയാൾ ഒന്നൊന്നായി ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഇപ്പോൾ അയാൾ വരയ്ക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾക്ക്
തേറ്റയും വാളും വാളിൽനിന്നിറ്റുവീഴുന്ന രക്തവും
കയ്യിൽ ദാരികന്റെ ശിരസ്സും
നിറത്തിൽ തരിക്കുന്ന ഊറ്റവുമുണ്ട്.
ദുർഗ്ഗ ദുർഗ്ഗ ദുർഗ്ഗ എന്നും അയാൾ ഇതേ ചിത്രം
വരയ്ക്കുന്നു, മായ്ക്കുന്നു, വീണ്ടും വരയ്ക്കുന്നു.
അയാൾ ഒരക്ഷരം ഉരിയാടുന്നില്ല.
‘ഇന്നു ദുർഗ്ഗാപൂജ’ എന്ന് ചിത്രത്തിനുചുവട്ടിൽ
എഴുതിയിടുക മാത്രം

മുങ്ങിച്ചാവുന്നവന്റെ ഓർമ്മയിലെന്നപോലെ
പിന്നെയും പിന്നെയും
ആ ചിത്രകാരന്റെ മൂകമായ തുറിച്ചുനോട്ടം, ഒട്ടിപ്പോയ വയറ്,
വളർന്ന മുടി, തീപ്പാറുന്ന കണ്ണ്, ദുർഗ്ഗയുടെ മുഖം,
ദാരികന്റെ ശിരസ്സ്.
വാളിൻചുണ്ടിലെ ചോര, എട്ടു കൈകളുടെ ദിഗ്ഭ്രമണം…

അയാളാവിഷ്കരിക്കുന്നത് അയാളുടെ
കൊച്ചാത്മാവു മാത്രമായിരുന്നുവെങ്കിൽ
കവിതയെ എന്നപോലെ എനിക്കതവഗണിക്കാമായിരുന്നു

പക്ഷേ എനിക്കറിയാം,
ഇന്നയാളാവിഷ്കരിക്കുന്നത് ചരിത്രമാണ്,
ചരിത്രത്തിന്റെ തീരാത്ത പക,
ഒടുങ്ങാത്ത പ്രതികാരം.

(1973)

— 13 —
ആശുപത്രി

അഞ്ചാം നമ്പർ വാർഡ്

അഞ്ചാം നമ്പർ വാർഡിലൂടെയാണു്
ഭൂമദ്ധ്യരേഖ കടന്നുപോകുന്നത്.
ഇവിടെയിരുന്ന് രോഗി
ഉഷ്ണമേഖലയും ശീതമേഖലയും കാണുന്നു.
മുറിച്ചു മാറ്റപ്പെട്ട ഒരു ചെവിയാണ് ഈ മുറി.
ഇതിലൂടെ അവൻ
നിലവിളികളും പൊട്ടിച്ചിരികളും കേൾക്കുന്നു.
മണൽക്കുന്നു കയറാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട തടവുകാരെപ്പോലെ
അവന്റെ കുഴഞ്ഞ ചിന്തകൾ
വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിൽ പിടിച്ചുകയറുന്നു.

അഞ്ചാം നമ്പർ വാർഡിലെ രോഗി ഉറങ്ങുന്നില്ല.
അവന്റെ താപനിലയുടെ ചാപല്യങ്ങൾ
ഡോക്ടർമാർക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുമെന്നു തോന്നുന്നില്ല.
ഒരു നിമിഷം അവൻ അരയാൽത്തണലിലിരുന്ന്
സംസാരദുഃഖങ്ങളുടെ കാരണം തിരക്കുകയാണ്
അടുത്ത നിമിഷം അവൻ ഒരു നീഗ്രോവിപിനത്തിൽ
സ്വേച്ഛാധിപതികൾക്കെതിരായ
ഗൂഢാലോചനയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു
അവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ വലതുഭാഗം ഒലീവിൻ കുന്നിൽ
പാനപാത്രം തിരിച്ചേല്പിക്കുകയാണ്
ഇടതുഭാഗം അപ്പോൾ ഒരു സ്പാനിഷ്‌താഴ്വരയിൽ
ഫാസിസത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടയേറ്റു ചോരയൊലിക്കുന്നു.
ഇപ്പോൾ അവൻ മേരുവിന്റെ ഗുഹയിലിരുന്ന്
ലോകത്തെ മുഴുവൻ സ്നേഹിക്കുവാൻ പഠിക്കുകയാണ്
ഇപ്പോഴിതാ പെറൂവിയൻ രാത്രിയിലിരുന്ന്
സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്നെതിരെ തോക്കു നിറയ്ക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ ഖനിവേലക്കാരോടൊപ്പം
കൽക്കരി കോരിക്കഴിഞ്ഞ് അവൻ
ഒരു മംഗോളിയൻ വസന്തനൃത്തത്തിൽ
ഗ്രാമീണരോടൊത്തു ചുവടുവെയ്ക്കുന്നു
അങ്ങിനെയാണവൻ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്കു വിയർക്കുന്നത്.

കത്തിമുനയിലൂടെ നടക്കുമ്പോഴെല്ലാം
ആനന്ദത്തിന്റെ രഹസ്യമെന്താണെന്ന്
അവൻ സ്വയം ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്
കൗമാരപ്രണയത്തിന്റെ അസംസ്കൃത സംഗീതമാണോ
അവിഹിതവേഴ്ചയുടെ ഭീതിനിറഞ്ഞ
രഹസ്യസംതൃപ്തിയാണോ
ഇണയുടെ അടിവയറ്റിൽ സ്വന്തം നിഴലിന്റെ
സ്പന്ദനത്തിനു ചെവിചേർത്തുള്ള കിടപ്പാണോ
ശ്മശാനത്തിലുമൊതുങ്ങാത്ത
തൃഷ്ണയുടെ നിരന്തര ജ്വലനമാണോ
മമതയെന്നു മനുഷ്യർ ഓമനപ്പേരിട്ട
കൊച്ചുകൊച്ചു സ്വാർത്ഥതകളാണോ
സമ്പത്തെന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ട നാണയങ്ങളുടെ
വഞ്ചിക്കുന്ന തിളക്കമാണോ
സ്ഥാനലബ്ധികളുടെ ക്ഷണികാഹങ്കാരങ്ങളാണോ
സ്ഥിതപ്രജ്ഞന്റെ നിഷ്കാമകർമ്മത്തിന്റെ
യശസ്സാണോ
ജന്മങ്ങളും വാസനകളുമവസാനിച്ച ആത്മാവിന്റെ
അന്തമറ്റ രാത്രിയാണോ?

ആനന്ദത്തിന്റെ രഹസ്യമെന്താണെന്ന്
അവൻ സ്വയം ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മൂടൽമഞ്ഞുവീണ ആകാശം നോക്കി അവൻ
നോക്കും വാക്കും മനസ്സുമെത്താത്ത
പൊരുളിനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചു നോക്കിയിട്ടുണ്ട്
എന്നാൽ അവനു ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരം കൈവന്നില്ല
ബന്ധങ്ങൾ അവനു സമ്മാനിച്ചത് ദുഃഖം മാത്രമായിരുന്നു
അവൻ സ്നേഹിച്ചവർ മറ്റാരേയൊ സ്നേഹിച്ചു
അവനെ സ്നേഹിച്ചവർ അവന്റെ സ്നേഹം കിട്ടാതെ മരിച്ചു
അവൻ എപ്പോഴും താൻ എന്തായിരുന്നുവോ
അതല്ലാതാവാൻ കൊതിച്ചു
കുറെക്കാലം അവൻ മരിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ
വിധിയോർത്തു കരഞ്ഞു
പിന്നീട് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ
വിധിയോർത്തു ക്ഷോഭിച്ചു

വഴികാട്ടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ പൊലിഞ്ഞുപോയതറിഞ്ഞ്
അവനിപ്പോഴും കഥയിലെ മരങ്കൊത്തിയെപ്പോലെ
മുങ്ങാത്ത കപ്പലിനു പറ്റിയ മരം തേടി
മരത്തിൽനിന്നു മരത്തിലേയ്ക്ക് ചാടിച്ചാടി നടക്കുന്നു
കൊത്തിക്കൊത്തി നടക്കുന്നു.

ആൻഡ്രോക്ളിസ്സും സിംഹവും

പഴയ രക്ഷിതാവിനെ കണ്ടയുടൻ
സിംഹം ചുണ്ടു നനച്ച് രണ്ടു കാലിൽനിന്ന്
അവനെ ആശ്ലേഷിച്ച് ചെവിയിൽ സ്വകാര്യം പറഞ്ഞു:
‘ദയാനിധിയായ ആൻഡ്രോക്ലീസ് ¹
ഒരിക്കൽ നീയെന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചു
അതിനെനിക്കു നന്ദിയുണ്ട്.
ഇതാ ഞാൻ നിനക്കൊരവസരം കൂടിത്തരുന്നു
ഞാൻ വിശപ്പുകൊണ്ടു മരിക്കുകയാണ്
ഈ ദേഹം ആൻഡ്രോക്ലിസ്,
ഇതെത്ര അപ്രധാനം, അസ്വച്ഛം, അപഹാസ്യം,
അനശ്വരനായ ആത്മാവ്
മോക്ഷത്തിന്നായിക്കുതറുമ്പോൾ
ക്ഷുദ്രമായ ഈ ശരീരത്തിന്റെ മരണത്തിൽ
ഖേദിക്കാനെന്തിരിക്കുന്നു?
അതിനാൽ, കൊഴുപ്പുനിറഞ്ഞ ആൻഡ്രോക്ലിസ്,
മരിക്കാനൊരുങ്ങിക്കൊള്ളുക:
ഇതാ ഞാൻ നിന്നെ തിന്നുകയാണ്.’

അന്ത്യസന്ദേശം

(പോൾ സെലാൻ വായിക്കുമ്പോൾ)

ഇതാ ഒരു കവി: ²
നാസികൾ കിറുക്കൻ കണ്ണുകളുള്ള ഈ ജൂതന്
കാര്യം പ്രയാസമാക്കിക്കൊടുത്തു
തടവിൽക്കിടന്ന് ഇയാൾ
അച്ഛനും അമ്മയും കരിയുന്ന മണം ശ്വസിച്ചു
ഏകാന്തതയിൽ ആരോ ലോകത്തെ
അലക്കിവെളുപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു.
ആരെങ്കിലും പെറുക്കിയെടുത്തേക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ
നിഗൂഢമായ പാട്ടുകൾ കുപ്പിയിലാക്കി
കടലിലൊഴുക്കിവിട്ടു
നക്ഷത്രങ്ങളിൽ മടങ്ങിവരാത്ത അമ്മയുടെ
സ്വർണ്ണമുടി കണ്ടു
ചൂളമരങ്ങളുടെ കാറ്റിൽ അവളുടെ തേങ്ങലോർമ്മിച്ചു
ഗ്രീഷ്മത്തിനും ശിശിരത്തിനുമിടയിൽ
പ്രണയശയ്യ വിരിച്ചു
വസന്തത്തിൽ കാമുകിക്ക് ഒരു ശവമഞ്ചം
സമ്മാനമായി അയച്ചു.
രാത്രിതോറും മരണം ജർമ്മനിയിൽനിന്ന്
ബെൽറ്റും തോക്കും തൊപ്പിയുമായി
നായ്ക്കളെയുംകൊണ്ടു നടക്കാനിറങ്ങുന്നതു സ്വപ്നം കണ്ടു
സ്മരണയുടെ കൊടി പകുതി താഴ്ത്തിക്കെട്ടി
പട്ടുനൂലും ഹേമന്തവും ശൂന്യതയും ചേർത്തു നെയ്ത
വാക്കുകളെ ഇരുണ്ട വാൾട്‌സ് പഠിപ്പിച്ചു
പിന്നെപ്പിന്നെ വാക്കുകളുടെ അപര്യാപ്തതയറിഞ്ഞ്
മൗനത്തിന്റെ പരലുകളിൽ
ആത്മാവിന്റെ തിളക്കം ദർശിച്ചു
ദൈവത്താൽ തിരസ്കരിക്കപ്പെട്ട്
മനുഷ്യരാൽ മനസ്സിലാക്കപ്പെടാതെ
പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ദുർഗ്രഹതയെപ്പഴിച്ചു
ഒരു ദിവസം ഏപ്രിൽ മഴയുടെ
തളിരുണർത്തുന്ന വിളിയറിഞ്ഞു
ഭൂമിയുടെ, നിവാസയോഗ്യമായി അവശേഷിച്ച
ശകലം ഉള്ളങ്കയ്യിലെടുത്ത്
ജീവിതമാണു നമ്മുടെ ഒരേയൊരഭയമെന്നെഴുതിയിട്ട്
മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ മറുവശത്തെ പാട്ടുകൾ കേൾക്കുവാൻ
മരണത്തിലേയ്ക്കു നടന്നുപോയി

നിങ്ങളുടെ പടവാൾസിദ്ധാന്തം
ഉറയിൽത്തന്നെ കിടക്കട്ടെ
ഇയാൾക്കു പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തോന്നിയത്
ഇങ്ങിനെയായിരുന്നു.
ഒരു കവിയുടെ ആത്മഹത്യ
അയാളുടെ അവസാനത്തെ കവിതയാണ്
പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾ സഹായകരമാണ്
എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ സത്യം അതിലേറെ
സഹായകരമാണു്.
ജീവിതം നല്ലതാണു്
എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ, ചിലർക്ക്,
മരണം അതിനെക്കാൾ നല്ലതാണു്.

വൈരുദ്ധ്യം

രാവിലെ ഞാൻ കിളികളുടെ പാട്ടിനു് കാതോർക്കുന്നു
 അടുത്ത വാർഡിലെ ഹൃദ്രോഗിയുടെ
 അവസാനത്തെ നിലവിളി കേൾക്കുന്നു
ഉച്ചയ്ക്ക് ഞാൻ സുഹൃത്തിന്റെ കത്തുമായി വരുന്ന
 പോസ്റ്റ്‌മാനെ നോക്കിയിരിക്കുന്നു
 ചവർപ്പുറ്റ മരുന്നുകളുടെ കുറിപ്പടിയുമായി
 ഡോക്ടർ കയറിവരുന്നു
വൈകുന്നേരം ഞാൻ ഓറഞ്ചുമായി വരുന്ന
 ഭാര്യയെ കാത്തിരിക്കുന്നു
 ഇരുണ്ട ഏകാന്തത ഒച്ച കേൾപ്പിക്കാതെ
 മുറിയിലെത്തുന്നു
സന്ധ്യയ്ക്ക് ഞാൻ ദൈവത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നു
 വഴക്കിട്ടു തലപൊട്ടിച്ച ഒരു കുടിയൻ
 തെറിപറഞ്ഞു കടന്നുവരുന്നു
രാത്രി ഞാൻ മരണത്തെക്കാത്തിരിക്കുന്നു
 കൊച്ചുമകൾ എനിക്കൊരു
 ആപ്പിൾക്കഷണം നീട്ടുന്നു.

പ്രണയഗാനം 1975

(കെ.സി.എസ്സിന്)

ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടയ്ക്കോർമ്മ തെളിഞ്ഞൊരു
മസ്തിഷ്കരോഗിതൻ ഞെട്ടിക്കരച്ചിൽ പോ-
ലെത്തിയതെന്തിനെൻ നിദ്രയിലേയ്ക്കു നീ?
പ്രജ്ഞമുട്ടിക്കുന്നൊരീഥറിൻ കൂടാര-
മെത്തി, ഉഴുതിട്ട കന്നിമണ്ണിൻ വെറി
കത്തുന്ന ഗന്ധം പരത്തിയെന്തിന്നു നീ?
പണ്ടെൻ പവിത്രമാം ചുണ്ടിനാൽ പാടുന്ന
നിന്റെ കൺനീലിമ കൂട്ടാൻ കൊതിച്ചു ഞാൻ
പണ്ടെൻ തലയിണക്കീഴിൽ ഞാൻ സൂക്ഷിച്ചു
നിന്റെ ഹൃദയം തുറക്കുമക്കങ്ങൾ പോൽ
തിന്മ പുരളാത്തതായ് ചില വാക്കുകൾ
ഇപ്പോൾ കറുത്തു കാമത്തിലെൻ ചുണ്ടെന്റെ
വാക്കുകളൊക്കെയും വേശ്യാത്തെരുവിന്റെ
പാട്ടുകളായ്, കൊടും സ്വാർത്ഥതയാൽ വടു-
ക്കെട്ടീ മന,സ്സിടമില്ലീചെറു ശവ-
പ്പെട്ടിയിൽ പൂവിനും പ്രേമഗാനത്തിനും.
ശുദ്ധമായുള്ളതീ മൗനം: ഇതും അവി-
ശുദ്ധമാക്കല്ലേ ചിറകടികൊണ്ടു നീ.
പാടരുതിന്നു തടവറമുറ്റത്തു
പാടുന്ന മൈനയെപ്പോലെ നീ, പൊയ്പ്പോയൊ-
രാകാശമോർമ്മയിൽ വീണ്ടും പിറക്കുവാൻ.
പോകൂ, ശിരസ്സിൽ ഹിമക്കട്ട വെച്ചൊരു
രോഗി തന്നുഗ്രജ്ജ്വരമിറങ്ങുംപോലെ
പോകൂ, പിറുപിറുപ്പില്ലാതെനിക്കിന്നു
കേടുതീർക്കേണം വലിയമുത്തച്ഛന്റെ
കാലിനാൽത്തേഞ്ഞ മെതിയടി; ചത്തപുൽ-
ച്ചാടിതൻ നിത്യശാന്തിക്കു പ്രാർത്ഥിക്കണം,
പാലു കൊടുക്കണം പാമ്പിന്, തീരാത്ത
പാഠം തുടങ്ങണം, പേപ്പട്ടിതൻ പല്ലു
കീറിയ കാലത്തെയൊന്നിച്ചു തയ്ക്കണം.
പോവുകതിനാൽ മറവിതൻ ചേറാണ്ട
കായലിലാഴുക വീണ്ടും, ഒഫീലിയാ! ³

ബെർതോൾട് ബ്രെഹ്റ്റും ഗൗതമബുദ്ധനും

അന്നു വൈകുന്നേരം കവിയും നാടകകൃത്തുമായ
ബെർതോൾട് ബ്രെഹ്റ്റ്, ⁴
അകാല്പനികനായ മുടി തലോടി
പതിവുപോലെ ഗൗതമബുദ്ധനോട്
ചില ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു:
 “പ്രഭോ, അങ്ങ് സിദ്ധാർത്ഥനാണ്
 പ്രാപഞ്ചിക ദുഃഖത്തിന്റെ പൊരുളറിഞ്ഞ്
 നിർവാണരഹസ്യമുപദേശിച്ച സർവദമനനാണ്
 തൃഷ്ണാപീഡിതനായ ഈ സംസാരിയുടെ
 സംശയങ്ങൾ പൊറുത്താലും.
 ഇറങ്ങിത്തിരിക്കാൻ കൊട്ടാരങ്ങളോ
 തപസ്സിരിക്കാന്‍ തണല്‍മരങ്ങളോ
 തത്ത്വവിചാരംചെയ്യാൻ ഒഴിവുവേളകളോ ഇല്ലാത്ത
 നിസ്വരായ മനുഷ്യർ രാവും പകലും
 കഠിനാദ്ധ്വാനം ചെയ്യുന്നു
 എന്നിട്ടും അവർക്ക് കർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിനുള്ള
 ശരീരം നിലനിർത്താനാവുന്നില്ല.
 മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ലോഭം
 ഗ്രാമങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യമായിപ്പടരുന്നു
 അതിന്റെ മോഹം മയക്കുമരുന്നും കപടഭക്തിയുമായി
 വായുവിൽ വിഷം കലർത്തുന്നു
 സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ ക്രോധം
 നഗരങ്ങളിൽ ബോംബു വർഷിക്കുന്നു
 അതിന്റെ കാമം കപ്പലിറങ്ങി
 കുടിലുകളിൽ തീരാവ്യാധി വിതയ്ക്കുന്നു.

 പ്രഭോ, വിശന്നുമരിക്കുന്ന കുഞ്ഞിന്നുമുമ്പിൽ
 നാലു ഗുണങ്ങൾക്കും എട്ടു മാർഗങ്ങൾക്കും ⁵
 പ്രസക്തിയെന്താണു്?
 ചൂഷണത്താൽ സ്വത്വം നഷ്ടപ്പെട്ട ജനതകളെ
 അങ്ങയുടെ നിശ്ശൂന്യതയ്ക്കു
 പ്രലോഭിപ്പിക്കാനാവുന്നതെങ്ങിനെ?
 പൊള്ളലേറ്റു മരിക്കുന്ന സൈനികനെ
 അഗ്നിസൂക്തം എങ്ങിനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനാണു്?
 പുതിയ കാലത്തിനു്
 പഴയ ഉത്തരങ്ങൾ തികയുന്നില്ല.
 ഉത്തരങ്ങളൊന്നും ശാശ്വതമല്ലെന്ന്
 ഇവനു തോന്നിപ്പോകുന്നു.”
കവിയുടെ വാഗ്ധാടിയിൽ ചെറുതായി പുഞ്ചിരിച്ച്
മൗനം മുറിച്ചു ശ്രീബുദ്ധൻ:
 “മദയാനയുടെ ചെവിയിൽ
 അഹിംസാരഹസ്യമുപദേശിക്കാൻ കയറിയ
 ജീവകമുനിയുടെ കഥ നീ കേട്ടിട്ടില്ലേ?
 ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തെ കൊമ്പിൻ‌മുനയിലെ
 നിർവാണത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കാൻ
 ഒരു വേടൻ വേണ്ടിവന്നു.
 വേദപാരംഗതനായ ജീവകൻ
 വ്യാവഹാരികനായ വേടനിൽനിന്ന്
 അതിജീവനത്തിന്റെ രഹസ്യമഭ്യസിച്ചു.
 പ്രാണിപരിണാമത്തിന്റെ
 സത്യമറിഞ്ഞ വിവേകികളോ,
 അതിജീവനത്തിന്നായുള്ള മഹാപ്രസ്ഥാനങ്ങളിലും
 ചരിത്രത്തിന്റെ മുന്നേറ്റങ്ങളിലും
 തരിമ്പും പരിഭ്രമിക്കുന്നില്ല.
 ഉത്തരങ്ങളെക്കുറിച്ചു നീ പറഞ്ഞതിൽ
 കുറേ സത്യമുണ്ട്.
 അവ പ്രജാപതിയുടെ ‘ദ’ പോലെയാണു് ⁶
 അവയുടെ അർത്ഥം ചോദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം മാറുന്നു
 നൽകിയവർക്ക് അവ
 വ്യാഖ്യാനിക്കാനവകാശമില്ല
 കവികൾ സ്വന്തം കാവ്യം വ്യഖ്യാനിക്കാറില്ലല്ലോ.”

(1975)

¹ പ്രാചീന റോമില്‍ സിംഹത്തിനെറിഞ്ഞുകൊടുക്കപ്പെട്ട ആൻഡ്രോക്ലീസ് എന്ന് ക്രിസ്ത്യാനിയെ തന്റെ പൂര്‍വ്വരക്ഷകനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ സിംഹം ഉപദ്രവിക്കാതെ വിടുന്നു. ‘ആൻഡ്രോക്ലീസും സിംഹവും’ എന്ന ബെര്‍ണാഡ് ഷായുടെ നാടകവും ഓര്‍ക്കുക.

² പോൾ സെലാൻ: 1960-ല്‍ ആത്മപീഡനം സഹിക്കാതെ ആത്മഹത്യ ചെയ്ത ജര്‍മ്മന്‍ യഹൂദ കവി.

³ ഷേക്സ്പിയറിന്റെ ‘ഹാംലെറ്റ്’നാടകത്തിലെ രാജകുമാരന്റെ ഉന്മാദിനിയായ വധു, തടാകത്തില്‍ ചാടി ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നു.

⁴ ബേർതോൾട് ബ്രെഹ്റ്റ് (1898–1956), ജര്‍മ്മന്‍ കവി, നാടകകൃത്ത്, മാര്‍ക്സിയന്‍ സൗന്ദര്യമീമാംസകന്‍

⁵ നാലു ഗുണങ്ങള്‍: മൈത്രി, കരുണ, മുദിതം, ഉപേക്ഷ, എട്ടു മാര്‍ഗങ്ങള്‍: (ശരിയായ) വീക്ഷണം, നിശ്ചയം, വാക്ക്, കര്‍മ്മം, ഉപജീവനം, പ്രയത്നം, ശ്രദ്ധ, സമാധി, (‘ധര്‍മ്മപദം’).

⁶ ബൃഹദാരണ്യകോപനിഷത്ത്: ‘ദ’യ്‌ക്ക് ദേവന്മാർ നൽകുന്ന വ്യാഖ്യാനം ദാനം, ദയ, ദമനം എന്നാ‌ണ്.

— 14 —
നാവുമരം

നടവഴിയില്‍ നാലുകെട്ടില്‍
നാട്ടിലെല്ലാം നടപ്പുദീനം
നാട്ടമ്മ നല്ല തേവി
കോട്ടയില്‍നിന്നരുള്‍ചെയ്തു
തട്ടകത്തേ നാവെല്ലാം
കെട്ടിയിട്ടു കുരുതിചെയ്യാന്‍
 കുരുകാര്‍ന്നോര്‍ നാവരിഞ്ഞൂ
 മരുമകന്റേ നാവരിഞ്ഞൂ
 മാറ്റാന്റേ നാവരിഞ്ഞൂ
 വര്‍ത്തമാനം വിലിച്ചുകൂവും
 ചെക്കന്റേ നാവരിഞ്ഞൂ
 ചുമരിലെല്ലാം കരിവരയ്ക്കും
 കരുമാടീ നാവരിഞ്ഞൂ
 പുകകുടിച്ചു പൊന്‍വിതച്ച
 പണിയന്റേ നാവരിഞ്ഞൂ
 നല്ല തേവി നാട്ടമ്മ
 നടനിറയേ നാവരിഞ്ഞൂ
 കാവില്‍നിന്നു കുളിരുകൊണ്ടു
 വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പന്‍

നടപ്പുരയില്‍ കളപ്പുരയില്‍
 നടപ്പുദീനം വിടര്‍ന്ന നാളില്‍
 നാട്ടമ്മ നല്ല തേവി
 നാവെല്ലാമരിഞ്ഞനാളില്‍
 നാവിലൊന്നു മുളപൊട്ടി
 നാളുതോറും നീണ്ടുവന്നൂ
 നാറാണക്കല്ലില്‍ നിന്നും
 നാരായവേരു പൊട്ടി
 കന്നിയില ചിന്നയില
 ഉണ്ണിയാര്‍ച്ചയുറുമിപോലെ
 ഉണ്ണിയില വണ്ണനില
 കണ്ണപ്പന്‍ പരിചപോലെ
 മൂന്നാമന്‍ പച്ചയില
 കരിമ്പാണ്ടിക്കയ്യുപോലെ
 നാലാമന്‍ പുള്ളിയില
 നാകരാജന്‍ പത്തിപോലെ
 അഞ്ചാമന്‍ തുഞ്ചനില
 ആതിത്യന്‍ നെനവുപോലെ
 അലകലകായ് ചൊമലയില
 ഉതിരമൂറും നാവുപോലെ

ആരുടേതീനാവെന്ന-
ങ്ങരിശപ്പെട്ടമ്മ നിൽക്കേ
നാവൊരെണ്ണം തുടിമുഴക്കീ:
‘തിരുവരങ്കന്‍ നാവു ഞാന്.
ഉലകത്തേയിരുളില്‍നിന്ന്
തുയിലുണര്‍ത്തീയെന്റെ വാക്ക്.’
നാവൊരെണ്ണം തൊണപാടി:
‘അപ്പാട്ടില്‍ പൂത്തതാണേ
നല്ല തേവീ നാട്ടമ്മയും’
‘പാണന്റെ കുലമറ്റാല്‍
പാട്ടുപിന്നെയാരു പാടാന്‍?
പാട്ടുപാടാന്‍ നാവില്ലേല്‍
നാട്ടാരെന്നു നേരറിയാന്‍?
നേരറിഞ്ഞില്ലെങ്കിലെന്നീ
നാടാകെത്തുയിലുണരാന്‍?
വായില്ലാക്കുന്നിലപ്പന്‍
വാ പൊളിക്കാന്‍ വയ്യാതേ
മോളിലേക്കു നോക്കിനില്‍ക്കേ
നല്ല തേവി വാളെടുത്തൂ
മരത്തിന്റെ കടയറുക്കാന്‍.
അറുത്തിടത്തു ചോരവന്നൂ
ആയിരം നാവില വിരിഞ്ഞൂ
മറചെയ്ത നേരെല്ലാം
ഇലതോറും മിന്നിനിന്നു.
നാവുമരം പന്തലിച്ചു
പൂവിരിഞ്ഞ നാട്ടിനപ്പോള്‍
മാലോകർ പേര്‍ വിളിച്ചൂ:
നാവായ, തിരുനാവായ.’

(1976)

— 15 —
ധന്‍ബാദിലെ ഖനിത്തൊഴിലാളി

നീ സൂര്യോദയം സ്വപ്നം കണ്ട്
കരിയുടെ ഇംഗിതങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
യുഗങ്ങള്‍ കോരിയെടുത്ത് പിന്നോക്കം തള്ളി
എന്നോ പൂത്തുനിന്ന മരങ്ങളിലേക്കും
എന്നോ തുള്ളിച്ചാടി നടന്ന മൃഗങ്ങളിലേക്കും
ഒരു പ്രാചീന ജനപദത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളിലൂടെ
അലമുറയിടുന്ന പിതാമഹന്മാമാരുടെ തലയോട്ടികളിലൂടെ
മടങ്ങുന്നു.

ശ്വാസകോശത്തില്‍ നിറഞ്ഞ കരിയും അമ്ലവും
അകാലമരണത്തിന്റെ രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നത്
ഇവള്‍, ഈ ഭൂമി, അറിയുന്നതേയില്ല.
കരി കോരുന്നത് നീയാണെങ്കിലും
തീവണ്ടി നിന്റേതല്ല.
നിന്റെ നഗ്നരായ കുഞ്ഞുങ്ങള്‍
തീവണ്ടിയുടെ ചൂളംകേട്ട് അത്ഭുതത്തില്‍ ആര്‍ക്കുന്നു.

അറിയപ്പെടാത്ത നാമശൂന്യനായ സുഹൃത്തേ,
കടല്‍ക്കുതിരയെപ്പോലെ തലയുയര്‍ത്തി നില്‍ക്കുന്ന
ഈ ബീഹാറിന്റെ ഹൃദയം
നീയില്ലെങ്കില്‍ നിലച്ചുപോകുമെന്ന്
നീ അറിയുന്നതേയില്ല.
വേനലിലെ ദാമോദരം പോലെ
നിന്റെ മനസ്സ് വരണ്ട് കിടക്കുന്നു.
ഗയയിലെ ബോധിസത്വന്‍ നിന്റെ
പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ അവഗണിക്കുന്നു.

എങ്കിലും നാളെ,
കരിപിടിച്ച നിന്റെ മനസ്സില്‍
മുനിഞ്ഞു കത്തുന്ന തിരിയില്‍നിന്ന്
ഒരു സൂര്യനുയരും.
തീവണ്ടിയുടെ കത്തുന്ന ഒറ്റക്കണ്ണില്‍
നിന്റെ മുതുമുത്തച്ഛന്മാരുടെ സ്വപ്നങ്ങള്‍ തിളങ്ങുന്നത്
നീ കാണും.

(1974)

— 16 —
ബോധവതി ¹

 ‘ബുദ്ധ, വിശുദ്ധ, ഗഭീര, പ്രശാന്ത!
 ബുദ്ധ, പവിത്രചരിത്ര!
 ഭക്തിവിനാശന, നിർഭയ, കേവല,
 യുക്തിദിവാകര, ശക്ത!’
ഉച്ചതിരിഞ്ഞു, ഉരുകുന്നു വെള്ളിപോ-
ലുത്കട വൈശാഖസൂര്യന്‍
കാക്കകള്‍ പോലും വിയര്‍ത്തു പുളിങ്കൊമ്പി-
ലുഷ്ണം ശ്വസിച്ചു കിതപ്പൂ.
എന്തിനോ പണ്ടുമയഗ്നിയിലെന്നപോല്‍
ഞാന്‍ തപോലീനയാകുന്നൂ.
‘തണ്ണീര്‍ തരിക തേജസ്വിനീ’-ആ വാക്യ-
മുള്ളില്‍ തകില്‍ മുഴക്കുന്നൂ.

കത്തുകയായിരുന്നൂ ഭൂമി ചേങ്കില
മുട്ടിവിളിച്ചു നട്ടുച്ച.
തള്ള മരിച്ച പശുക്കിടാവൊന്നിന്നു
വെള്ളം കൊടുത്തു ഞാന്‍ നിന്നു.
എത്തീ കിണറ്റുകരയിലൊരു ബുദ്ധ-
ഭിക്ഷു കൈക്കുമ്പിളും നീട്ടി.
 ‘ചണ്ഡാലിനി ഞാന്‍, കറുത്തവള്‍, ഇക്കിണര്‍-
വെള്ളമെന്നപ്പോലശുദ്ധം’
-ഇങ്ങനെ ചൊല്ലിയിടറി ഞാനുച്ചയ്ക്കു
വന്ന പുലരിയെ നോക്കി.
‘ഓ കറുപ്പല്ലോ കുയില്‍, മുകില്‍, ഉര്‍വ്വര-
ഭൂമിയും പൂവിടും കാടും.
സൃഷ്ടിതന്‍ വര്‍ണ്ണം കറുപ്പ്, നാം തുല്യരാം
മര്‍ത്ത്യര്‍, ഒരേ തീ വഹിപ്പോര്‍.
ദാഹനീരെല്ലാം പനിനീര്‍, സ്വയം നിന്ദ
പാപം സ്വയംഹത്യപോലെ.’
ഞാനതുള്‍ക്കൊതിനാല്‍ക്കേട്ടു കൈക്കുമ്പിളില്‍
നീരവന്നേകിക്കുളിര്‍ത്തു
ഇത്തിരി വെള്ള,മെന്നാലെ, ന്തതിന്നാഴ-
മെത്രയെന്നാരു പറയും?
എഴുകടലുമതിലേയ്ക്കൊഴുകിയെന്‍
ജാതിയതിലാണ്ടുപോയി.

 … പാടുന്നൂ പാഴ്‌മലര്‍, പൊടിയില്‍
 ഞാനൊരു മണ്‍കുടില്‍ കെട്ടീ
 എന്നാലെ, ന്തെന്നാത്മാവില്‍
 ഇല്ലാ പൊടിയും കറയും
 വന്നെന്നെ മുറുക്കെപ്പുല്‍കൂ
 നിന്മിഴിയിമ തന്‍കീഴെ
 എന്നിതളുകള്‍ വിറകൊള്ളുന്നൂ
 വെള്ളക്കൊടികള്‍ കണക്കെ
 പാടുന്നൂ വനപുഷ്പം…

* * * *

പൂര്‍വ്വജന്മത്തിന്‍ കഥയൊന്നു ഞാനോര്‍ത്തു
പോവുകയായിരുന്നെന്നോ?
അമ്മേ, പുന്‍ജന്മമാണ്; ഞാനല്ല ഞാ
നിന്നലെയുച്ചമുതല്‍ക്കേ-
നീരാടിപോല്‍ പണ്ടു സീത കാട്ടില്‍, ഗുഹന്‍
കോരിയ ചോലവെള്ളത്തില്‍.
അല്ലെങ്കിലില്ലയോ ശ്രാവസ്തിയിലെത്ര
പുണ്യതീര്‍ത്ഥങ്ങള്‍, ഭക്തന്മാർ.
ഹാ, മാറി ഞാനാകെ, കാലിലെച്ചങ്ങല
പാടും ചിലങ്കയായ് മാറി.
എന്തേ മുഖം ചുളിക്കാനമ്മ? എന്മൊഴി-
യന്യമായ് തോന്നുന്നുവെന്നോ?
ഉന്മാദമാണെനിക്കെന്നോ? കൊടുംപാപ-
മിന്നലെ ഞാന്‍ ചെയ്തതെന്നോ?
നീയറിഞ്ഞില്ലെന്നെയിത്ര നാള്‍: ഇന്നലെ-
യീവഴിവന്നോനറിഞ്ഞൂ.
ഇന്നിതാ ചേങ്കില വീണ്ടും, പരുന്തൊന്നു
പൊങ്ങുന്നിതൊറ്റയ്ക്കു വാനില്‍.
മൂകവാഗ്ദാനമവന്‍ തന്നു, ചൂടുകാ-
റ്റാളിപടര്‍ത്തുന്നു ദാഹം.
ഞാനിരിപ്പാണിക്കിണറ്റുകരയി,ലെന്‍
പാതി നിറച്ച കുടവും.
ഇന്നും വരും വരുമാഭിക്ഷുവെന്നന്റെ-
യുള്ളിതാ തുള്ളിക്കളിപ്പൂ.
ഉണ്ടാപ്പഥികനിലെല്ലാപ്പഥികരു-
മെല്ലാപ്പഥങ്ങളുമമ്മേ!
പൂക്കൂടപോലെ ഞാന്‍ വരിവിതറുമ-
ത്തൃക്കാല്‍ക്കലെന്റെ ദിനങ്ങള്‍.

 … പാടുന്നൂ പാഴ്‌മലര്‍, പ്രകൃതിയില്‍
 ഞാനൊരു മഞ്ഞിന്‍തുള്ളി
 പക്ഷേ, ഞാനില്ലെന്നാകില്‍
 സൃഷ്ടിയപൂര്‍ണ്ണം വികൃതം.
 എന്‍ ചുണ്ടില്‍ക്കൂടിപ്പൂഞ്ചിരി
 തുകീ ജീവിതരഹസ്യം
 എന്‍ കണ്ണില്‍ക്കൂടിസ്സ്വപ്നം
 കാണും ക്രാന്തികള്‍ ഭൂമി.
 പാടുന്നു വനപുഷ്പം…

* * * *

പാതി മനസ്സിലായെന്നോ നിനക്കെന്നെ?
ഞാനാണു സ്ത്രീവംശമെന്നോ?
കീഴ്പ്പെട്ടതായി നടിച്ചു മനസ്സിനെ-
ക്കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന പ്രകൃതി
തേടുന്നുവെന്നോ പുരുഷനെ? ആ ആദി-
ദാഹമല്ലീ മഹാദാഹം!

ഓര്‍ക്കുന്നുവോ നീ, ഒരിക്കല്‍ നായാട്ടിനാ-
യെത്തിയ രാജകുമാരന്‍
എന്മെയ്യില്‍ മുഗ്ദ്ധനായമ്പിന്‍ മുനതാഴ്ത്തി-
ക്കണ്‍മുനകൊണ്ടു ക്ഷണിച്ചു.
എന്നെയും വേട്ടമൃഗമായവന്‍ കണ്ടു
സിംഹാസനത്തില്‍ തളയ്ക്കാന്‍!
ഇന്നലെ വന്നവന്‍ വൈരാഗി, നിസ്സംഗ-
നെന്നെയറിയുകില്ലെന്നോ?
ആദ്യമാ, യാദ്യമാ, യെന്‍ ദുഃഖ,മെന്‍കനല്‍
കണ്ടവനാബുദ്ധശിഷ്യന്‍.
തണ്ണീരവന്‍ തേടി, കണ്ണീരു നല്‍കി ഞാന്‍
ഇന്നെന്മനം തെളിവാനം.
ചണ്ഡാലികയല്ലടിമയുമല്ല ഞാ-
നിന്നലെയുച്ചമുതല്‍ക്കേ.

രാത്രി കാവല്‍ക്കാരനെത്ര ദീർഘം, ക്ഷീണ
യാത്രികന്നോ പഥം ദീര്‍ഘം
ധീരന്നു മിന്നല്‍പിണരാണു ജീവിതം
പാതിരാഭീരുവിന്നെന്നും.
പാത തിരക്കാത്ത മൂഢന്നു മൃത്യുവില്‍
വീഴുന്ന ജീവിതം വ്യര്‍ത്ഥം.
അസ്ത്രം കണക്കു നിവര്‍ത്തിയെടുക്കട്ടെ
ചിത്തമി, തെത്തുന്നു യുദ്ധം.

 … പാടുന്നൂ പാഴ്‌മലര്‍, പുഴകള്‍
 വിഷമേറ്റിത്തളരുന്നൂ,
 ലോഭത്തിന്‍ പനിയാല്‍ മരുതിനു
 പോലും താടി വിറയ്ക്കുന്നു…
 സ്വര്‍ണ്ണത്താ,ലധികാരത്താല്‍
 പീഡകരമറുകയല്ലോ
 പുതുപിറവിക്കായിട്ടെല്ലാം
 ഞെളിപിരികൊള്ളുകയല്ലോ,
 പാടുന്നു വനപുഷ്പം-

* * * *

എന്തു നിന്‍പുത്രി പിറന്ന മതത്തിനെ
നിന്ദിച്ച ധാര്‍ഷ്ട്യക്കരിന്തീ?
ഛായ്! മതം! മര്‍ത്ത്യനെക്കീടമായ് മാറ്റുന്ന
നീതിശാസ്ത്രങ്ങള്‍ വര്‍ണ്ണങ്ങള്‍!
പൂണുനൂലിന്മേല്‍ കുരുങ്ങിയ നീതിതന്‍
തേങ്ങല്‍ കേള്‍ക്കാത്ത ധര്‍മ്മങ്ങള്‍!
പൂജിച്ചു നാമിത്രനാളും ചവിട്ടുന്ന
കാലിനെ, വെട്ടണമക്കാല്‍,
തുപ്പുന്നു ഞാന്‍ മന്ത്രതന്ത്രവിധികളില്‍,
യജ്ഞനിലത്തില്‍, ഹവിസ്സില്‍,
തുപ്പുന്നു ഞാന്‍ ശിവലിംഗത്തില്‍, വിഷ്ണുവിൻ
വെപ്പാട്ടിമാരുടെ നെഞ്ചില്‍,
തുപ്പുന്നു നിന്ദിത ഗോത്രച്ചുടുചോര
ചോപ്പിച്ച ദുര്‍ഗ്ഗതന്‍ വാളില്‍,
കുട്ടിയെ രണ്ടായ് പകുക്കുന്ന നീതിയില്‍
യുദ്ധക്കൊതിയുടെ വേരില്‍!
ആത്മാവുപോവുകില്‍ കേവലം പീഡന
യന്ത്രങ്ങള്‍ തത്വശാസ്ത്രങ്ങള്‍.

കെട്ടുപൊട്ടിച്ചു ഞാ,നിന്നു കരിത്തിന്റെ
കോട്ടയാണെന്മുക്തചിത്തം
എത്തുകയായീ അടിമകള്‍ തന്‍ കാലം
ഇത്രനാള്‍ തോറ്റാര്‍ ജയിക്കും.
ഇത്രനാള്‍ താഴ്ന്ന ശിരസ്സുകള്‍ വിന്ധ്യനി-
ലര്‍ക്കനെപ്പോലുയര്‍ന്നെത്തും
മുഷ്ടികള്‍ ബോധിവൃക്ഷങ്ങളായ് മര്‍ത്ത്യരെ
മുക്തിപഥത്തില്‍ നയിക്കും
കാരിരുമ്പുണ്ടകള്‍ തൂവലായ് മാറ്റുന്ന
സ്നേഹം കിഴക്കുയിര്‍ക്കൊള്ളും.
ഊമകള്‍ പാടും, ബധിരര്‍ കേള്‍ക്കും ത്യാഗ-
ഭൂമിതന്‍ രൗദ്രസംഗീതം.

 … പാടുന്നൂ പാഴ്‌മലര്‍, ബോധ-
 ക്കനലാലെന്മെയ്തുടുത്തൂ
 പരിണാമത്തിന്റെ മഹേച്ഛയി-
 ലതുണര്‍ത്തും തീപ്രളയം
 അതിലടിയും മകുടം ചൂടിയ
 മുതലകള്‍ സ്വര്‍ണ്ണപ്പുലികള്‍
 അതിലുദ്ധതമസ്തകമാര്‍ന്നവര്‍
 മലകള്‍ കുലുങ്ങിച്ചെരിയും.
 പാടുന്നൂ വനപുഷ്പം…

* * * *

എന്തേ കറുക്കാന്‍ മുഖം, മഴ കാക്കുക
നമ്മുടെ ദുര്‍വിധിയെന്നോ?
കന്നിവിളയേ കരിയുമോ? മേഘങ്ങള്‍
പെയ്യാതുടഞ്ഞുപോമെന്നോ?
അമ്മ പറയരുതങ്ങനെ, പ്പിന്നെയും
ചെന്നുവീഴും ഞാനിരുട്ടില്‍
ഇന്നു ഞാന്‍ കാത്തിരിക്കുന്നൂ കൊടുക്കുവാ-
നെല്ലാം കൊടുക്കാന്‍, കൊടുക്കാന്‍:
എൻഹൃദയത്തിന്നുറവകൾ മൂടിയ
കല്ലു പിഴുതവന്‍ മാറ്റി
ആനന്ദമപ്പോള്‍ നുരഞ്ഞൊഴുകീ
ഉണര്‍ന്നാടി ഞാന്‍, പാടി, കരഞ്ഞൂ.
കാളകെട്ടീ ഞാന്‍ കതിരിനാല്‍, പൂക്കുല-
ത്താലമായ് വേര്‍പ്പണിക്കൈകള്‍.
മര്‍ത്ത്യവംശത്തിന്റെ മുക്തിനക്ഷത്രമെന്‍
ചിത്തത്തിലപ്പോഴുദിച്ചു.

പോവുകയാണവരിപ്പോള്‍ പുതുമഴ
വീണ വഴിവക്കിലൂടെ:

 ‘ബുദ്ധ വിശുദ്ധ, അനിരുദ്ധാത്മന്‍,
 ബുദ്ധ, ത്യാഗി, നിയുക്ത!
 ഉദ്ധതശീര്‍ഷ, നിത്യാന്വേഷക,
 ബുദ്ധ, ജ്ഞാനി, വിമുക്ത!’

നിദ്രാനിമഗ്നമാംഗ്രാമം മൃതിപ്പെരും-
വെള്ളത്തില്‍ വീണൊലിക്കുന്നു; ²
നിദ്രയോ! ബോധപ്പെരുമ്പറ പൊങ്ങുന്നൊ-
രെന്റെ ഗ്രാമങ്ങള്‍ തന്‍ കണ്ണില്‍?
ആട്ടിടയന്റെ കോലേന്തിയ കൈകള്‍ പാ-
ലൂട്ടിപോല്‍ ബുദ്ധനെ; ശ്ശിഷ്യന്‍
മഞ്ഞില്‍ കുതിര്‍ന്ന കരിമ്പുപോല്‍ വേര്‍പ്പെഴും
മെയ്യിതു പുല്‍കിക്കുളിര്‍ക്കെ,
ചണ്ഡാലബോധി തളിര്‍ത്താര്‍ത്തുണരട്ടെ
പന്തിര്‍കുലമൊന്നു വീണ്ടും

 ‘ബുദ്ധ, സുശക്ത, ചണ്ഡമരുത്താ-
 യെത്തും പ്രണയക്ഷുബ്ധ!
 ബുദ്ധ സുയോധന, ബുദ്ധ വിമോചക,
 മര്‍ത്ത്യ ചരിത്രോദ്ബുദ്ധ!’

(1979)

¹ ആശാന്റെ ‘ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകി’യ്ക്കും ടാഗൂറിന്റെ ‘ചണ്ഡാലികാ’ നാടകത്തിനും ആധാരമായ കഥയെ ഉപജീവിച്ച് ഒരു നാടകീയ സ്വഗതാഖ്യാനം. ടാഗൂര്‍ ചണ്ഡാലികയ്ക്ക് ‘പ്രകൃതി’യെന്നു പേരിട്ടു. ഇവിടെ ‘ബോധ’മാണു മുഖ്യം. അമ്മ ഇവിടെ ചണ്ഡാലിയുടെ തന്നെ ഭൂതകാലഭയമാണ്, ആനന്ദന്‍ അവളുടെ ആത്മബോധവും. ബുദ്ധന്‍ സംഘസത്തയുടെ ആദിരൂപംതന്നെ.

² ‘ധര്‍മ്മപദം’ - 39, 96.

— 17 —
ഇടശ്ശേരി

അന്തിമഹാകാളന്‍ കുന്നിന്‍ചെരിവിലെ
പ്പൊന്തയിലന്തികള്‍ മൂളുമ്പോള്‍
ഗന്ധര്‍വന്‍ പനമേലേതൊരമ്പിളി
വെള്ളിച്ചിലമ്പു കിലുക്കുന്നു?

യന്ത്രങ്ങള്‍ പേരാറു കാളിന്ദിയാക്കുമ്പോള്‍,
വന്മഴക്കാടുകള്‍ മുടിയുമ്പോള്‍
പാലത്തില്‍ പാതിരയ്ക്കൊറ്റയ്ക്കേതൊരു
തേജസ്സിന്‍ തേങ്ങലുയരുന്നു?

പാടത്തു പൊള്ളിക്കിതയ്ക്കുന്ന തോളിനെ-
യാരുടെ ചില്ലകള്‍ വീശുന്നു?
കേളുവും കോമനുമാരുടെയാലയില്‍
വാള്‍ മൂര്‍ച്ച തേടിപ്പഴുക്കുന്നു?

ഉച്ചുകുത്തിപ്പോമുണര്‍ച്ചയാര്‍ കര്‍മ്മത്തി-
ന്നുച്ചയില്‍ മുക്കി മുളപ്പിച്ചൂ?
കാവില്‍, കുളത്തില്‍, കുടിലില്‍, കളരിയി-
ലാരേ ബലിപ്പാട്ടു മുളുന്നു?

ഓണപ്പൂത്തുമ്പി തന്‍ പൊന്‍പൊടി മാറേറ്റി-
ക്കാരമുള്‍ക്കാട്ടില്‍ വിതച്ചതാര്?
കാരിരുമ്പിന്‍ കൊഴുപോല്‍ കൂര്‍ത്തപാട്ടിനാല്‍
നാടുഴുതൂര്‍ച്ച നടത്തിയോനേ.

അണ്ണാന്‍ വരകള്‍ വരികളാക്കി അതില്‍
സ്വര്‍ണ്ണവും തീയും നിറച്ചതാര്?
കാളയമറുന്ന തന്‍തുടി വെറ്റില-
നീലഞരമ്പാല്‍ മുറുക്കിയോനേ.

മാവായിപ്പൂക്കുന്നതാരാണ്?
മഴയായിപ്പെയ്തോരിടശ്ശേരി
കതിരായ് വിളയുന്നതാരാണ്?
ഇലയായ് കൊഴിഞ്ഞോരിടശ്ശേരി.

രണ്ട്

തിരുനാവാമണൽ ചുട്ടികുത്താൻ കിടക്കുമ്പോൾ
പുഴ കേളികൊട്ടിത്തിമിർക്കുമ്പോൾ
താടിയായലറുന്ന പട്ടണത്തിൽ തിര-
ശ്ശീലപിടിച്ചു ഞാൻ നിൽക്കുന്നു.

കത്തിക്കും പച്ചയ്ക്കും കണ്ണുകടയുന്നു
കാഴ്ചക്കാർ കോട്ടുവായ് മൂടുന്നു
കളിവിളക്കും ഞാനുമൊരുപോലെ
കാലുകഴച്ചുനിന്നെരിയുന്നു.

കരുണയാലെരിതീയിലെണ്ണ പകരുന്നു
കുറിയവർ; കണ്ടവർ കുത്തുന്നു.
കടകളിൽനിന്നു കടം കിട്ടാനായി ഞാൻ
കളസവും കേറ്റി നടക്കുന്നു.
പാതിയിരുളിൽ ഞാനൊറ്റയ്ക്കു പോകുന്നു,
ആറാത്ത പിണ്ടം ചവിട്ടുന്നു.
ഒറ്റയാൻ പടരുന്നതാകാ, മതല്ലെങ്കി-
ലുത്സവം കൊടികേറിയെന്നാകാം.

കാലങ്ങളൊക്കെയും തീർന്നിട്ടുചെണ്ടക്കാർ
കലികാലം കൊട്ടാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ
കതിനയ്ക്കു തീ ഞാൻ കൊളുത്തുന്നൂ, പിന്നെ-
ക്കാതുകൾ പൊത്തിപ്പിടിക്കുന്നൂ.

കതിനാവെടികൾക്കിടയിലിടശ്ശേരി-
യൊരു മേശപ്പൂവായി മൂളുന്നൂ:
“അട്ടത്തെത്തേങ്ങ നാമെങ്കിൽ നമുക്കേ
കട്ടിച്ചിരട്ടയിൽ കാമ്പുകാണും.
മുക്കണ്ണർ നമ്മളെത്തന്നെ നാം കാണുന്നു
അപ്പുറ, മിപ്പുറം കാണുന്നു.
നോക്കുകുത്തിപ്പട നാമെങ്കിൽ നാം കണ്ടു
നിൽക്കുന്നു വെയിലിൽ, മഴയിൽ, മഞ്ഞിൽ-
വിളവിലിറങ്ങും നരികളെ, രാത്രിയിൽ
ചിറകെട്ടി നീർതാക്കും പൂതന്മാരെ.
ഇരവിലേയ്ക്കാണ്ടു പകലിലുയരും നാം
വയലിൻ വരമ്പിലെദ്ദൈവങ്ങൾ!
തേരുരുളാനെണ്ണ നമ്മൾ, ചക്രത്തിന്റെ
കീഴിലരയുവോർ നാം തന്നെ,
അതുകൊണ്ടേ നമ്മുടെ പാട്ടിലിരമ്പുന്നു
തേരുരുളൊച്ചയും കണ്ണീരും.”

മൂന്ന്

കൊന്നയാൽ പൊന്നാനിപൊന്നായ് വിഷുപ്പക്ഷി
ത്തൊണ്ടയിലൂടെ വാർന്നെത്തുമ്പോൾ
നരി പോലിളിയ്ക്കുന്ന നഗരത്തിൻ വീടു വി-
ട്ടൊഴിവിൽ ഞാനെൻ നാട്ടിലെത്തുന്നു.

പതിവുപോലലരിയിൽ യക്ഷി തിളയ്ക്കുന്നു,
അറുകൊല ചുറ്റി മെതിയ്ക്കുന്നു.
പതിവുപോൽ പതികളിൽ പാലൂട്ട്, പറവെപ്പ്
പതിവുകാർ പന്തലാൽ ഭഗവതിയ്ക്ക്
മറുതാകൾ, മാടന്മാ, രൊറ്റുകാർ, വാഴമേ-
ലിരവിൻ തളിരുപോലെൻ പിതൃക്കൾ
“സന്ധ്യയ്ക്കു കൊത്തങ്കല്ലാടല്ലേ!
ഉമ്മറപ്പടിമേലിരിക്കല്ലേ!
തിരുവായയ്ക്കെതിർവായ പറയല്ലേ!
തെരുവിലെ ദുരിതങ്ങൾ കാണല്ലേ!
പശുവിനെ വന്ദിച്ചേ പോകാവൂ!
പറയനെപ്പടിയിലേ നിർത്താവൂ!
പതമായിപ്പതിരേ കൊടുക്കാവൂ!
ചതികൊണ്ടേ ചതുരംഗം വെല്ലാവൂ!

ഓരോ തളിരും ഞാൻ നീർത്തി നോക്കി
ചാരത്തിനുള്ളിൽ കനൽ തിരക്കി.
വർഗ്ഗവൈരത്തിൻ നിറം മങ്ങിയെൻ നാട്ടിൽ
വർഗ്ഗീയ വൈഡൂര്യം കത്തിനിൽക്കേ
കാരിരുമ്പെല്ലും തുരുമ്പെടുക്കെ-
ക്കഴുമരപ്പക്ഷികളമറി നില്പൂ
കുടിയിലും കുടലിലും കീചകർ; പൊലികൂട്ടും
പടുകയ്യിൽ കെടുതിതൻ കൂമൻ മാത്രം.
മരണം തന്നങ്കവാൽ കുടയുന്നു, കൊക്കേറ്റു

പൊഴിയുന്നു പൂടപോൽ ജീവിതങ്ങൾ.
ഓണമുറ്റത്തു കബന്ധനൃത്തം
പൂവിളിയ്കുള്ളിൽ പുലിയിറക്കം.
ഉരലെടുത്തെറിയുന്നു–പോയീലാ പുലി ¹
ഉയിരെടുത്തെറിയുന്നു–പോയീലാ.

അവിടെശ്ശവങ്ങൾ തൻ കൺതുറപ്പിച്ചങ്ക-
ച്ചുവടുമായണയുന്നതാരാണ്?
ഏതൊരു പൗർണ്ണമിയീയമാവാസിയിൽ
ഭൈരവീരാഗമുതിർക്കുന്നൂ?
പുഴ രണ്ടായ് കീറുമിടശ്ശേരി ²
വടി പാമ്പായ് മാറ്റുമിടശ്ശേരി ³
നഗരം ലളിത ചമയുമ്പോഴാ വിഷ-
മുലയൂറ്റി ജീവനെടുക്കുന്നു
മഴയായി മാറ്റാൻ വന്നലറുമ്പോൾ
മലയെക്കുടയാക്കി നിൽക്കുന്നു
മരമായി മാറ്റാൻ വളരുമ്പോൾ പാറുവി- ⁴
ന്നുരലും വലിച്ചവനെത്തുന്നു
ഒടിയന്മാർ കാളയായെത്തുമ്പോൾ കാലിക്കോ-
ലറിയാത്ത മട്ടിൽ ചുഴറ്റുന്നു
പ്രളയമൊടുവിൽ വരുന്നേരമൊരു വരി-
ക്കവിത മേൽ പൊന്തിക്കിടക്കുന്നു
ഒരു മുഴുപ്പൊന്നാനി പെട്ടകത്തിൽ കേറ്റി- ⁵
ക്കറുക മണത്തു തുഴയുന്നു.

നാലു്

തീപ്പോലെ പൊള്ളുന്ന പേരാറു തന്മണൽ-
ത്തിട്ടിൻ മടിയിൽ വിറയ്ക്കുമ്പോൾ
ഗോപുരംപോൽ രണ്ടു കാലുകൾ ഈറനാം
ചോര ചവിട്ടി നടക്കുന്നു.
അവയിൽ കറുകറുത്തെന്താണു രാത്രിയോ?
വയലിലെച്ചേറോ പാപ്പാസോ?
ഇരുൾ നരിക്കോലങ്ങൾ സിംഹാസനത്തിലേ-
യ്ക്കടിവെയ്ക്കയാകുമോ ഗീത ചൊല്ലി?
അധികാരം കൊയ്യുവാൻ വിടകൊള്ളും തെയ്യത്തി-
ന്നരിവാൾത്തയമ്പും നെൽ മുടിയുമുണ്ടോ?
പടയണിതുള്ളുന്ന കാലുകളിരതേടു-
മരിയുടെ കൂലിപ്പടയുടേതോ?
പിറവി കതിവനൂർ വീരന്നോ ⁶ കാലെന്നോ,
നരബലി പൊട്ടിയ്ക്കോ ചീപോതിയ്ക്കോ?
അറിയുന്നു തലകളും കൈകളും മെയ്യറ്റു
പൊഴിയുന്ന ചോരതൻ ചൂരുമാത്രം.
കടലിൽ മഴ പെയ്യും പോലെ കാലൊച്ചകൾ,
പരിചക്കലമ്പൽ, കരച്ചിൽ മാത്രം.

കുരൽമാലചാർത്തിയ കാളിതൻ വാളുപോ-
ലിടിമിന്നൽ വീഴ്ത്തുന്ന ചെറുവെട്ടത്തിൽ
ഗുഹതൻ മുഖം നോക്കി നിൽക്കുന്നിടശ്ശേരി:
വരുവതു പാലാണോ ചോരയാണോ?

¹ കുട്ടികളുടെ ‘പശുവും പുലിയും’ കളി ഓർക്കുക.

² ബൈബിളിലും ഭാഗവതത്തിലും ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സന്ദർഭം.

³ മോശയുടെ വടി പാമ്പാകുന്നത്–‘ഉത്പത്തി’.

⁴ ‘നെല്ലുകുത്തുകാരി പാറുവിന്റെ കഥ’.

⁵ നോഹയുടെ പെട്ടകം–‘ഉത്പത്തി’.

⁶ കോലത്തുനാട്ടിലെ തെയ്യങ്ങളിലൊന്നായ കതിവനൂർ വീരൻ, മുത്താർമുടിയില കന്നുകാലികളെ തട്ടിയെടുക്കാൻ വന്ന ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചു് സ്വയം ചതിച്ചു കൊല്ലപ്പെട്ട ‘മന്ദപ്പൻ’എന്ന ഗ്രാമീണവീരപുരുഷനാണ്.

— 18 —
എല്ലാം ഓർമ്മിച്ചവൻ

സുങ്‌രാജ്യത്തെ ഹ്വാത്‌സേ എന്ന യുവാവിനു്
മറവി പിടിപെട്ടു.
അയാൾ വീട്ടിൽ ഇരിക്കാൻ മറന്നു
തെരുവിൽ നടക്കാൻ മറന്നു
വായിക്കാനും ചിന്തിക്കാനും മറന്നു
പിന്നീടയാൾ ബന്ധുമിത്രങ്ങളെ മറന്നു
പകലും രാവും മറന്നു
ഉണ്ണാൻ മറന്നു, ഉടുക്കാനും ഉറങ്ങാനും മറന്നു
ഒടുവിൽ സ്വന്തം പേരു മറന്നു
അങ്ങിനെ ഒരുവനായിരുന്ന ഹ്വാത്‌സേ
ഒരു നാൾ ആരുമല്ലാതായി
വൈദ്യന്മാർക്കും മന്ത്രികന്മാർക്കും അയാളെ ചികിത്സിച്ച്
ആരെങ്കിലുമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

അവസാനം,
പണ്ഡിതനായ മെൻഷിയസ്സിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം
അയാളെ മൂന്നു പകലും രാവും പട്ടിണിക്കിട്ടു
അപ്പോൾ അയാൾ ഉണ്ണാനോർമ്മിച്ചു.
മഞ്ഞിൽ കിടത്തിയപ്പോൾ അയാൾ ഉടുപ്പും പുതപ്പുമോർമ്മിച്ചു.
പിന്നീട് അവരയാളെ വർത്തമാനത്തിലിരുത്തി
അപ്പോൾ അയാൾ ഭൂതകാലമോർമ്മിച്ചു.
അവരയാളെ കഴിഞ്ഞ കാലത്തിരുത്തി
അപ്പോഴയാൾ ഭാവിയോർമ്മിച്ചു
പതുക്കെപ്പതുക്കെ അയാൾ എല്ലാമോർമ്മിച്ചു
ദൈന്യം കലങ്ങിയ ഒരു നിലവിളിയോടെ
അയാൾ മെൻഷിയസ്സിനോടു പറഞ്ഞു:
“ആരുമല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ എനിക്കുഭാരമേയില്ലായിരുന്നു
പരിധിയും ചുമതലയുമില്ലാത്ത
സ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നു എനിക്കു മറവി.
അങ്ങിപ്പോൾ കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ
എല്ലാ ഖേദങ്ങളും എനിക്ക് തിരിച്ചുതന്നു
ദയവായി എന്റെ ഓർമ്മകൾ അങ്ങെടുക്കുക,
പകരം എനിക്കെന്റെ വിസ്മൃതി തിരിച്ചുനൽകുക.’

അയാൾക്കു മറവി തിരിച്ചുനൽകാൻ
മെൻഷിയസ്സിനു കഴിഞ്ഞില്ല.
അതുകൊണ്ട് ഹ്വാത്‌സേയുടെ പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട
നാം, മനുഷ്യർ,
ഇന്നും എല്ലാം ഓർമ്മിക്കുവാൻ,
ആരെങ്കിലുമായിരിക്കുവാൻ,
ശപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

(‘വടക്കൻകഥകൾ’, 1976)

— 19 —
സൂര്യനെ കണ്ടെത്തിയ കുരുടൻ

“സൂര്യനെങ്ങനെയിരിക്കും?”
കുരുടൻ ഘോഷയാത്രയിലെ മേളക്കാരനോടു ചോദിച്ചു
 “ചേങ്കിലപോലെയിരിക്കും.”
 കുരുടൻ ചേങ്കില മുട്ടിനോക്കി
 രാത്രിയിൽ മരണമറിയിക്കുന്ന
 ഓട്ടുമണി മുഴങ്ങിയപ്പോൾ
 അവൻ വിചാരിച്ചു: “അതാ സൂര്യൻ!”
“സൂര്യനെങ്ങനെയിരിക്കും?”
കുരുടൻ എഴുന്നള്ളിപ്പുകാരനോടു ചോദിച്ചു.
 “തീവെട്ടിപോലിരിക്കും.”
 കുരുടൻ തീവെട്ടി തൊട്ടുനോക്കി
 വൈകീട്ട് ആരോ ചൂടുവെള്ളം മുഖത്തൊഴിച്ചപ്പോൾ
 അവൻ വിചാരിച്ചു: “ഇതാ സൂര്യൻ!”
“സൂര്യനെങ്ങനെയിരിക്കും?”
കുരുടൻ പിറ്റേന്ന് മുക്കുവനോടു ചോദിച്ചു
 “കടൽപോലെയിരിക്കും”
 കുരുടൻ കടലിലേക്ക് നൂണിറങ്ങിപ്പോയി
 പവിഴപ്പുറ്റുകൾ അവന്റെ കൈ പൊള്ളിച്ചു
 കടൽക്കുതിരകൾ അവനെ വഹിച്ചുപറന്നു
 സമുദ്രയക്ഷികളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ
 അവൻ വിരുന്നു പാർത്തു
 കളകളും ശംഖുകളും വിരിച്ച മൗനത്തിന്റെ
 ജലശയ്യയിൽ
 അവസാനമായിക്കിടക്കുമ്പോൾ അവൻ വിചാരിച്ചു:
 “ഇപ്പോഴെനിക്കു മനസ്സിലായി
 സൂര്യൻ എന്താണെന്നു്.
 പക്ഷേ, അവരവരുടെ കണ്ണുമാത്രമുള്ളവർക്കു
 അതു കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
 മനസ്സിലാകാഞ്ഞത് പറഞ്ഞുകൊടുക്കാനാവും
 അനുഭവിച്ചു മനസ്സിലായത്
 എങ്ങിനെ പറഞ്ഞുകൊടുക്കും?”
ഇന്നും സമുദ്രസഞ്ചാരികളെ സ്വാഗതംചെയ്യാൻ
ആ കുരുടൻ കടലിന്നടിയിൽത്തന്നെ കിടക്കുന്നു.

(‘വടക്കൻകഥകൾ’, 1976)

— 20 —
കവിതാ വിവര്‍ത്തനം

കവിതാവിവര്‍ത്തനം
ഒരു കൂടു വിട്ടു കൂടുമാറ്റമാണ്
മത്സ്യം വെള്ളത്തിലൂടെ ഊളിയിടുന്നതുപോലെ
വിവര്‍ത്തകന്‍ മനസ്സുകളിലൂടെ ഊളിയിടുന്നു
ഓരോ വാക്കിന്റെയും തീരത്ത്
അവന്‍ തരിമണലില്‍ കുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നു
ഓരോ കക്കയുടെയും നിറം പഠിക്കുന്നു
ഓരോ ശംഖും ഊതിനോക്കുന്നു.
കവിതാവിവര്‍ത്തനം വിക്രമാദിത്യന്‍ കഥയിലെ
അമ്പരപ്പിക്കുന്ന തല മാറ്റിവെയ്ക്കലാണ്
വിവര്‍ത്തകന്‍ തന്റെ ഉടലില്‍
മറ്റൊരു കവിയുടെ ശിരസ്സു താങ്ങി നിര്‍ത്തുന്നു
ഓരോ വരിയും ഓരോ വഴിയാണ്
ദുഃഖവും യുദ്ധവും മടുപ്പുംകൊണ്ടു
കീറിപ്പറിഞ്ഞ ഒരു വഴി
അനശ്വരരായ മനുഷ്യരും ദൈവങ്ങളും
മരങ്ങളും വിഹരിക്കുന്ന
സംഗീതാത്മകമായ ഒരു പിന്‍വഴി.
ഒരു വരി അവസാനിക്കുന്നിടത്ത്
ഒരഗാധത പൊട്ടിത്തുറക്കുന്നു
അവിടെ മരിച്ചവരുടെ ആത്മാക്കള്‍
ദാഹം തീര്‍ക്കാനെത്തുന്നു.
വിശുദ്ധമായ ഈ വഴിയേ പോരുന്നവര്‍
ചെരിപ്പും ഉടുപ്പും അഴിച്ചുവെയ്ക്കണം
അടിവാരത്തിലെ കാറ്റുകളെപ്പോലെ
നഗ്നരായി നൂണുപോകണം.
ഒരു ദിവസം ഞാന്‍ എന്റെ കവിത
എന്റെതന്നെ ഭാഷയിലേയ്ക്കു
വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്നതായി സ്വപ്നം കണ്ടു

നാമേവരും ഓരോ കവിതയും
നമ്മുടെ ഭാഷയിലേയ്ക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്നു
പിന്നെ നാം അര്‍ത്ഥത്തെച്ചൊല്ലി വഴക്കിടുന്നു

എനിക്കു തോന്നുന്നു,
ബാബേല്‍ ഒരിക്കലും പണിതീരുകയില്ല.

(‘ഏപ്രില്‍’, 1977)

— 21 —
പീതാംബരന്‍

പൂരംദിവസം, സമൃദ്ധമായ പ്രാതല്‍ കഴിഞ്ഞ്
നാം ഗൗരവമേറിയ സംഭാഷണമാരംഭിക്കുന്നു.
നാം പ്രതിരോധിക്കേണ്ടതിവയെ:
റിവിഷനിസം, അഡ്വെഞ്ചറിസം, ലിബെറലിസം,
നരോദിസം, സോഷ്യല്‍ ഇംപീരിയലിസം ¹
നാം അഞ്ചുനിലയുള്ള അമിട്ടു പൊട്ടിക്കുന്നു.
 അമ്പലത്തില്‍ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങുന്നു
 പീതാംബരന്‍ പടികടന്നുവരുന്നു
 കിറുക്കന്റെ ശൂന്യമായ ചിരിയുമായി
 അവന്‍ ഒരൂണിനു കാശുചോദിക്കുന്നു
ഉച്ചയൂണിനുശേഷം കുട്ടികളെ മുറിയിലിട്ടു പൂട്ടി
നാം ചര്‍ച്ചകള്‍ പുനരാരംഭിക്കുന്നു.
ബകുനിനും സാര്‍ത്രും ചിയാങ്ങ്ചിങ്ങും ²
നമ്മുടെ മുന്നില്‍ കവാത്തു നടത്തുന്നു
തന്ത്രങ്ങളെയും അടവുകളെയും നാം
കുരവയിട്ടു വ്യവഛേദിക്കുന്നു
അര്‍ദ്ധഫ്യൂഡല്‍, അര്‍ദ്ധകൊളോണിയല്‍ ³
നാം വായ്ത്താരി തുടങ്ങുന്നു.
 അമ്പലത്തില്‍ ശീവേലിക്കൊട്ടുയരുന്നു
 പീതാംബരന്‍ പടി കടന്നു വരുന്നു
 ഇപ്പോള്‍ കരയുമെന്ന മട്ടില്‍
 അവന്‍ ഒരു ചായയ്ക്കു കാശുചോദിക്കുന്നു
ചായ കഴിഞ്ഞ്, ചായുന്ന സായഹ്ന വെയിലിനൊപ്പം
നാം കലാചിന്തകളിലേയ്ക്കു കടക്കുന്നു
ബ്രെഹ്റ്റ് മുതല്‍ ബെനെഗള്‍വരെ ⁴
നാം പ്രാസത്തില്‍ പേരുകളണിനിരത്തുന്നു
‘മിത്തി’ന്റെ നിയോ-മാര്‍ക്സിയന്‍
വ്യാഖ്യാനത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ⁵
 അരങ്ങില്‍ കേളികൊട്ടു മുഴങ്ങുന്നു
 പീതാംബരന്‍ പടികടന്നു വരുന്നു
 തുറിച്ചുനോക്കുന്ന കണ്ണുകളുമായി
 അവന്‍ ഒരു ബീഡി ചോദിക്കുന്നു

തികച്ചും ബുദ്ധിപരമായ നമ്മുടെ നിദ്രയില്‍
പീതാംബരന്‍ മുടിചൂടി തിരനോക്കിയലറുന്നു
അവന്റെ വെള്ളിനഖങ്ങളിലെ കുടല്‍മാലയില്‍ നിന്ന്
ഇറ്റുവീഴുന്ന ചോരത്തുള്ളികള്‍
നമ്മുടെ കണ്ണുകള്‍ക്കുമുകളില്‍
നൂറു രക്തനക്ഷത്രങ്ങളായി ഉദിച്ചുയരുന്നു

നാമുണരുന്നു
ആദ്യമായി നാമുണരുന്നു.

(‘താക്കീതുകള്‍’ 1977)

¹ എഴുപതുകളിലെ ഇടതുപക്ഷചർച്ചകളിലുയർന്നിരുന്ന പേരുകളും പ്രയോഗങ്ങളും. ഇവിടെ അലസമായ വിപ്ലവവാഗ്മിത്വത്തിന്റെ പ്രതിരൂപങ്ങൾമാത്രം.

² ഈ കവിതയിലെ ആദ്യത്തെ കുറിപ്പ് നോക്കുക.

³ ഈ കവിതയിലെ ആദ്യത്തെ കുറിപ്പ് നോക്കുക.

⁴ ഈ കവിതയിലെ ആദ്യത്തെ കുറിപ്പ് നോക്കുക.

⁵ ഈ കവിതയിലെ ആദ്യത്തെ കുറിപ്പ് നോക്കുക.

— 22 —
മയക്കൊഫ്സ്കി ആത്മഹത്യ ചെയ്തതെങ്ങിനെ?

ഒടുവിലത്തെ കത്തില്‍ കവി പറയുന്നതു കുറച്ചുമാത്രം
പറയാത്തതോ, വളരെയധികം.

വിപ്ലവത്തിന് ചെറുപ്പമായിരുന്നു.
ഒരു ദിവസം അവര്‍ വന്നു,
അവന്റെ സ്വന്തം സ്വന്തം സഖാക്കള്‍
തണുപ്പില്‍ അവന്റെ വാക്കും വോഡ്കയും പങ്കിട്ടവര്‍
ഇപ്പോള്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥപ്രഭുക്കളുടെ
സ്നേഹം കടക്കാത്ത ഇരുമ്പുചട്ടകളില്‍ അവന്റെ
മുകളില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അവര്‍ അവനോടു കല്‍പിച്ചു:
“ഞങ്ങളുടെ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചെഴുതൂ!”
അവനെഴുതി, അവന്റെ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ച്
ജനങ്ങളുടെ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ച്,
അവന്‍ അവര്‍ക്കു നല്‍കി-
ഉദാരമായ മനുഷ്യാദ്ധ്വാനത്തെക്കുറിച്ചൊരു പ്രകീര്‍ത്തനം.

അവര്‍ അവനോടു കല്‍പിച്ചു:
“ഞങ്ങളുടെ നേതാവിനെക്കുറിച്ചെഴുതൂ!”
അവനെഴുതി, അവന്റെ ലെനിനെക്കുറിച്ച്,
ജനങ്ങളുടെ ലെനിനെക്കുറിച്ച്,
അവന്‍ അവര്‍ക്കു നല്‍കി-
ഉദാത്തമായ മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന് ഒരു ചരമഗീതം.

അവശ്യങ്ങള്‍ പരുഷമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു:
“ഞങ്ങളുടെ ട്രാക്റ്ററുകളുടെ സൗന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ചെഴുതൂ!
ഞങ്ങളുടെ കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ
അമാനുഷിക പ്രഭാവത്തെക്കുറിച്ചെഴുതൂ,
അഹങ്കാരം നിറുത്തി ഞങ്ങളുടെ
പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിയെപ്പറ്റി
പദ്യരൂപത്തിലൊരു പത്രറിപ്പോര്‍ട്ടെഴുതൂ!”
വിനയവും കവിതയും ഇങ്ങിനെ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടുകൂടാ.
അവന്‍ കോക്കസസ്സിന്റെ മുഴക്കമുള്ള തന്റെ പെരുമ്പറ
ഡാന്യൂബിന്റെ തിരകള്‍ക്കു കളിക്കാനെറിഞ്ഞു കൊടുത്തു
പുഷ്കിന്റെയും യെസ്യെനിന്റെയും
വ്രണിതമായ വിരല്‍പ്പാടുകള്‍ പതിഞ്ഞ ആ പഴയ
റഷ്യന്‍ തംബുരു പൊടി തുടച്ചെടുത്തു
അവന്‍ അവര്‍ക്കു നല്‍കി,
പ്രണയത്തിന്റെ വിശ്ശേഷണത്തെ-
ക്കുറിച്ചൊരു വിലാപകാവ്യം.

പിന്നെ നിശ്ശബ്ദനായി നടന്നു,
സൂര്യനുമൊത്തു ചായ കുടിച്ച് താന്‍
അവുന്നത്ര ഉച്ചത്തില്‍
പാടിയിരുന്ന അതേ എഴുത്തുമുറിയിലേയ്ക്ക്.
അവന്‍ ഇരുണ്ടുവരുന്ന സമതലങ്ങള്‍ക്കുമേല്‍
തിരശ്ശീലകള്‍ താഴ്ത്തിയിട്ടു
ശത്രുക്കള്‍ക്കായി കരുതിയിരുന്ന തോക്ക്
സ്വന്തം ശിരസ്സിനു നേരെ ഉയര്‍ത്തി:
അതാണിപ്പോള്‍ തന്റെ ശത്രു എന്നപോലെ.

റഷ്യന്‍ കവിതയ്ക്ക് ഉരുക്കുധമനികള്‍ നല്‍കിയ
ആ മഹാസ്നേഹം പൊട്ടിച്ചിതറി,
ഇരുപത്തിരണ്ടു വര്‍ഷത്തെ വിശ്വസ്തതയണിഞ്ഞ
പാര്‍ട്ടിക്കാര്‍ഡ് രക്തത്തില്‍ കുതിര്‍ന്നു
ലെനിന്‍ കാവ്യവും കുതിര്‍ന്നു,
മുഴുമിക്കാത്ത കയ്യെഴുത്തുപ്രതികളിലൂടെ
കവിയുടെ മെരുങ്ങാത്ത ചോര പാഞ്ഞുനടന്നു:
വഴിയുടെ ക്രൂരതയാൽ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ കാരുണ്യം
മറന്നുപോകുന്നവര്‍ക്ക് ഒരു താക്കീത്,
വളരുന്ന അധികാരപ്രമത്തതയ്ക്കെതിരെ
നീണ്ടുനീണ്ടുവരുന്ന ഒരു ചൂണ്ടുവിരല്‍,
സാമ്രാജ്യത്വത്തിലേയ്ക്കു പടിയിറങ്ങുന്നവര്‍ക്ക്
ഒരു ദുശ്ശകുനം.

(‘താക്കീതുകള്‍’, 1978)

— 23 —
പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തില്‍

(ഏപ്രില്‍ 24)

ഇല്ല, കല്ലുകളിങ്ങനെ ചേങ്കില മുഴക്കിയിട്ടില്ല
ഇങ്ങനെ കഥകള്‍ പറഞ്ഞിട്ടില്ല
ദൈവങ്ങളിങ്ങനെ മൃദംഗം വായിച്ചിട്ടില്ല
അപ്സരസ്സുകളിങ്ങനെ നൃത്തംവെച്ചിട്ടില്ല
ആയിരങ്കാല്‍ മണ്ഡപത്തിന്റെ ഓരോ തൂണിലും
ഓരോ അറബിക്കടല്‍ കറങ്ങുന്നു
ശിലാരഥങ്ങളില്‍ കയറി നാം
അശോകവനിയില്‍നിന്നു
കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്കു യാത്രചെയ്യുന്നു
ഗുഹന്റെ തോണി കടവിലടുക്കുന്നില്ല
പാര്‍ത്ഥസാരഥിയുടെ ചുണ്ടുകളില്‍
ശ്ലോകങ്ങള്‍ വറ്റിപ്പോയിരിക്കുന്നു
വിഷാദയോഗം പരമ്പരകളിലുടെ ആവര്‍ത്തിക്കുന്നു
വാതില്‍ അടഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു,
നാം ഭൂതകാലത്തിലകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു
മൃതമായതൊന്നും മൃതമല്ല.
ഇരുണ്ട ശ്രീകോവിലില്‍ പത്മനാഭന്റെ താമരയിലിരുന്നു
ബ്രഹ്മാവ് ബീജം ചുരത്തിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു
ചെടികളായും കിളികളായും മനുഷ്യരായും ഗന്ധര്‍വ്വരായും
സൃഷ്ടി നമ്മെ പൊതിയുന്നു
വലിയ പ്രേമങ്ങളും വലിയ ദുഃഖങ്ങളും
നമുക്കു മുമ്പില്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും അഭിനയിക്കപ്പെടുന്നു

ഒരു ദിവസം ഉളികളിടുന്ന സഞ്ചിയില്‍
ഒരു മഹാസ്വപ്നവുമായി
രാജാവിനെ മുഖം കാണിക്കാനെത്തിയ
പെരുന്തച്ചനെ ഞാനോര്‍മ്മിക്കുന്നു
ചേരചോളപാണ്ഡ്യരാജ്യങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ
കൈവിരലുകളെ ഞാനുമ്മവയ്ക്കുന്നു
വനാന്തരങ്ങളിലുറങ്ങിയ കരിമ്പാറകളില്‍നിന്ന്
ഇതിഹാസമല്ലാത്ത ഓരോ പൊടിയും
കൊത്തിയെടുത്തുകളഞ്ഞ
മുഴക്കോലിന്റെ വേദവ്യാസന്മാര്‍ക്കു മുമ്പില്‍
ഞാനിതാ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിക്കുന്നു.

(‘വേനല്‍ക്കാലം’, 1978)

— 24 —
കവിതയും പോലീസും

കവിതയുടെ കൈകളില്‍ അവര്‍ വിലങ്ങുവെയ്ക്കുന്നു
വിരലുകള്‍ തീനാളങ്ങളായി മാറി വിലങ്ങുരുക്കിക്കളയുന്നു
ലാത്തികളൊന്നൊന്നായി കവതയെ തല്ലിച്ചതയ്ക്കാനൊരുങ്ങുന്നു
കവിത വാക്കുവാക്കായിച്ചിതറിവീണ്
ലാത്തികളില്‍നിന്നു തെന്നിമാറുന്നു
ബൂട്ടിട്ട കാലുകള്‍ കവിതയുടെ ശിരസ്സിനു മീതേ ഉയരുന്നു
കവിത ഒറ്റവരിയായിച്ചുരുങ്ങി
വാതില്പഴുതിലൂടെ പുറത്തു കടക്കുന്നു
അവര്‍ കവിതയെ ഉത്തരത്തില്‍ കെട്ടിത്തൂക്കിയിടുന്നു
കവിത അരയാലായി മേല്‍ക്കൂര തുളച്ചുയരുന്നു
കവിതയുടെ തുടയില്‍ ചൂടുവെയ്ക്കാന്‍
അവര്‍ പഴുത്ത ഇരുമ്പുമായി വരുന്നു
തുടകള്‍ മഴയായിപ്പെയ്ത് ഇരുമ്പിന്റെ അകം കുളിര്‍പ്പിക്കുന്നു
തോക്കിന്റെ പാത്തികള്‍
കവിതയുടെ കവിള്‍ ചതയ്ക്കാനോങ്ങുന്നു
കവിള്‍ മകുടിയൂതി തോക്കുകളെ താളമൊത്തു തുള്ളിക്കുന്നു
ബയനറ്റിന്റെ മുന കവിതയുടെ കഴുത്തിനുനേരേ നീളുന്നു.
കഴുത്തു ഒരു കുരുവിയായി
ബയനറ്റിനു മീതേ പറന്നിരിക്കുന്നു.
വെടിയുണ്ടകള്‍ കവിതയുടെ ഹൃദയം
തിരഞ്ഞു ചീറിയടുക്കുന്നു
ഹൃദയം മഴവില്ലായി മേഘങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ പാറിയുയരുന്നു
കവിതയുടെ ഉടല്‍ അവര്‍
ചൂടുവെള്ളത്തിലാഴ്ത്തി തിളപ്പിക്കുന്നു
ഉടല്‍ ഒരു തുടിയായി മാറി മലമുകളില്‍നിന്നു മുഴങ്ങുന്നു
കവിതയുടെ കണ്ണുകള്‍ ചൂഴ്ന്നെടുക്കാന്‍ അവര്‍
കത്തികളുമായടുക്കുന്നു
കണ്ണുകള്‍ സപ്തര്‍ഷികളോടൊത്ത്
ആകാശത്തില്‍ തിളങ്ങി നില്‍ക്കുന്നു.

(‘പീഡനകാലം’, 1980)

— 25 —
നിഷ്പക്ഷത

നിഷ്പക്ഷത
പറക്കാനറയ്ക്കുന്ന ഒരു പക്ഷിയാണെങ്കല്‍
ഞാന്‍ അതിനെ തീറ്റിപ്പോറ്റിയിട്ടില്ല.
നിഷ്പക്ഷത
കയ്യാലപ്പുറത്തെ തേങ്ങയുടെ
താടിക്കു കയ്യും കൊടുത്തുള്ള ഇരിപ്പാണെങ്കില്‍
ഞാനതു പൊതിച്ചു നോക്കിയിട്ടില്ല.
കാറ്റാടിമരങ്ങളുടെ തേങ്ങലിനും
പാതിരാക്കോഴികളുടെ പൊട്ടിച്ചിരിക്കുമിടയില്‍
പതിയിരിക്കുന്ന ഒരു കുറുക്കനാണു
നിഷ്പക്ഷതയെങ്കില്‍
പാതിമയക്കത്തില്‍ ഞാന്‍ അതിന്റെ
ഓരി കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
നിഷ്പക്ഷത
വിഷപ്പല്ലുപറിച്ച സര്‍പ്പത്തിന്റെ ഫണം വിടുര്‍ത്തലാണെങ്കില്‍
അതൊരു പാമ്പാട്ടിയുടെ പാവയായിരിക്കണം.
ചെന്നായ്ക്കും ആട്ടിന്‍കുട്ടിക്കും ഒരേ നീതികൊടുക്കുന്ന
കാട്ടുദൈവമാണു നിഷ്പക്ഷതയെങ്കില്‍
അതിന്റെ ഒറ്റക്കൊമ്പ് നിയമസഭകളിലും
ന്യായപീഠങ്ങളിലും
നീണ്ടുവരുന്നതു കണ്ട് ഞാന്‍ ഞെട്ടിയുണര്‍ന്നിട്ടുണ്ട്.
നിഷ്പക്ഷത
അടര്‍ക്കളത്തിലെ സംശയാലു കണ്ട കറുത്തപൂവാണെങ്കില്‍
തേര്‍ തെളിച്ചവന്റെ വേഗമാണെനിക്കിഷ്ടം.
നിഷ്പക്ഷത
ന്യായാധിപന്‍ കഴുകുന്ന കയ്യാണെങ്കില്‍
കുരിശിലേറുന്നവന്റെ രക്തമിറ്റുന്ന
വെള്ളിയാഴ്ചയാണെനിക്കിഷ്ടം.

(1976)

— 26 —
സുലേഖ

ഇത്രയേറെ ചിറകുകളുമായി, സുലേഖാ,
നീയിവിടെ എന്തു ചെയ്യുകയാണ്?
വിശുദ്ധിയുടെ വെള്ളവസ്ത്രങ്ങള്‍,
വെളുത്ത പനിനീര്‍, വെളുത്ത സ്വപ്നങ്ങള്‍,
ഞാനെല്ലാം കാണുന്നു.

ബലിയൂപങ്ങളുടെ വളര്‍ത്തുപുത്രിയാണു നീ
കഠിനവന്തങ്ങളുടെ പ്രാക്തനസുഗന്ധം
പളുങ്കിന്റെ സുതാര്യഹതാശയമായ ചിരി.

ഉപ്പുപാടങ്ങളുടെ ലവണം കിനിയുന്ന കാറ്റുകള്‍ക്കൊപ്പം
ഓരോ രാത്രിയും നീ കടന്നുവരുന്നു
മൂടല്‍മഞ്ഞുപോലെ മുറിവുകള്‍ കാട്ടി വിതുമ്പുന്നു
ജനലരികില്‍നിന്നു വിറയ്ക്കുന്നു ഹിമകാലനിശീഥിനി
വെളുത്തുള്ളിപോലെ വിളറിയിരിക്കുന്നു
നിന്റെ ചിതയില്‍ വിരിയുന്ന
അര്‍ബ്ബുദത്തിന്റെ ഇലകള്‍ക്കു തവിട്ടുനിറം.

എരുക്കിന്റേയും പാലയുടേയും നറുഗന്ധം
ശവം കരിയുന്ന മണത്തിലലിയുന്ന ഈ നിലാവില്‍,
ഈ ഹിമക്കൂണിനടിയില്‍
നീ എന്നോടൊപ്പം അഭയം തേടേണ്ടതായിരുന്നു-
ഇരുണ്ട കിണറുകള്‍ക്കകത്തു ജിവിക്കുന്ന ഉരുണ്ട
ആ വഴുവഴുപ്പന്‍ സത്വം അന്നി നമുക്കിടിയില്‍ വന്നുനിന്നു.
അതേ സത്വമാണോ
നിന്റെ കുടലുകള്‍ക്കകത്തു കടന്നുകൂടി പെറ്റുപെരുകിയത്?

കാറ്റ് ഉമ്മവെയ്ക്കുന്ന അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ
ഹരിതഗോപുരം പോലെ
നീ ഓര്‍മ്മയുടെ അതിരുകളില്‍ കൂര്‍ത്തുയരുന്നു
എന്റെ പകലുകള്‍ക്കും കവിതകള്‍ക്കുമിടയില്‍കിടന്ന്
ഇലമുളച്ചിയെപ്പോലെ പൊട്ടിപ്പൊട്ടി മുളയ്ക്കുന്നു.
നിന്റെ മരിച്ച മുടിയിഴകളില്‍
സ്വര്‍ണ്ണവിരലുകളോടിച്ചുകൊണ്ട്
പട്ടടത്തീ നിന്റെ കൊച്ചുചെവിയില്‍ മന്ത്രിച്ചതെന്തായിരുന്നു?
നിന്നെ മടിയില്‍ കിടത്തി തലോടിത്തലോടി
നിന്റെ അസ്ഥികളെ വികാരാവേഗത്താല്‍
പൊട്ടിത്തെറിപ്പിച്ച്
അവന്‍ പാടിയ പാട്ടെന്തായിരുന്നു?

സുലേഖാ, നീ മറ്റൊരു കാലത്തു പിറക്കേണ്ടവളാണ്
ഈ ലോകത്തു സൂര്യകാന്തികള്‍ക്കുപോലും
നഖങ്ങളും ദംഷ്ട്രകളുമുണ്ട്
കറുത്ത വിധിപുസ്തകം പോലെ
തടവറകള്‍ രാജ്യസ്നേഹികള്‍ക്കായി തുറക്കപ്പെടുന്നു
നീതിമാന്മാരുടെ നുറുങ്ങിയ അസ്ഥികള്‍ക്കുമീതേ
മഴ പെയ്യിക്കാത്ത കാറ്റുകള്‍ ഉരുണ്ടു പോകുന്നു
ഒരുനാള്‍ സൗരഭ്യങ്ങളുടെ ഭൂമിയില്‍
പുതുമണ്ണിന്റെ മണമുയര്‍ത്തുന്ന ആദ്യമഴയായി
നീ വന്നു പിറക്കുക
ഇറവെള്ളമായി ആരിവേപ്പിന്‍ ചുവട്ടിലൂടെ
ചിരിച്ചു പുളഞ്ഞൊഴുകുക

അപ്പോള്‍ നിന്റെ മാറില്‍ ഒരു കുട്ടി
ഒരു കടലാസുതോണിയൊഴുക്കിവിട്ടു കൈകൊട്ടിച്ചിരിക്കും.
ഒരു ഞാവല്‍ക്കിളി ചുവന്ന ചിറകുവീശി
നിനക്കുമീതേ കൂരമ്പുപൊലെ പറന്നുപോകും:
ആ കിളി ഞാനായിരിക്കും.

(1981)

— 27 —
വേനല്‍ മഴ

(ദക്ഷിണ കൊറിയന്‍ ജയിലില്‍ വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധിക്കപ്പെട്ട് കഴിയുന്ന കവിയും നാടകകൃത്തുമായ കിംചിഹായിക്ക്)

വേനലിലെ ആദ്യത്തെ മഴ പെയ്യുകയാണിപ്പോള്‍.
മഴയുടെ ചില്ലുകുഴലിലൂടെ
എണ്ണമറ്റ കുഞ്ഞിമാലാഖമാര്‍ വന്നിറങ്ങി
ഇലകളില്‍ നൃത്തംവെയ്ക്കുന്നതും നോക്കി
ഈ ഭൂമിയിലെ പ്രക്ഷുബ്ധമായ പ്രവാസത്തെക്കുറിച്ചോര്‍ത്ത്
നിന്റെ തടവറയുടെ ജനലരികില്‍ നീ
ഇരിക്കുന്നതെനിക്കു കാണാം

വേനലിന്റെ വിഭ്രാമകമായ മൂര്‍ച്ഛയില്‍
പെട്ടെന്നൊരുച്ചമഴപോലെ
നീ ഇവിടെ പറന്നിറങ്ങിയതു ഞാനോര്‍ക്കുന്നു.
വാഴകളുടെ ദാഹത്തിനും ബുദ്ധന്റെ ഖേദത്തിനുമിടയില്‍
നാം ആറുപേര്‍ മുളച്ചുനിന്നു
നിന്റെ വൃത്താന്തങ്ങളുമായി ബെര്‍ഗ്‌മാന്റെ
ഉന്മത്തഭൂമിയില്‍ നിന്നെത്തിയ
നിന്റെ തീര്‍ത്ഥാടക സുഹൃത്ത് ¹
കവിതയെയും കുഞ്ഞുങ്ങളേയും ഓമനിക്കുന്ന
ചുണ്ടുകള്‍ മറച്ചുവെയ്ക്കാനായി
മേല്‍മീശയും രാഷ്ട്രീയവും വളര്‍ത്തിയ
എന്റെ പ്രിയ സതീര്‍ത്ഥ്യന്‍,
വര്‍ഷത്തില്‍ ഒരു പൂമാത്രം വരിയുന്ന
വരണ്ടുറച്ച വനവൃക്ഷംപോലുള്ള എന്റെ കവിമിത്രം
ചുമലില്‍വീണ, രശ്മിപോലെ മെലിഞ്ഞ,
നിന്റെ കരം ഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടു ഞാന്‍,
മലമുകളില്‍ വെച്ചു മുറിവേറ്റ
പോരാളിയെപ്പോലെ ക്രിസ്തുയേശു.
പോക്കുവെയിലിന്റെ സൗവര്‍ണ്ണതയില്‍
ചിരപരിചിതമായൊരു പുഴപോലെ നീ
ഞങ്ങളോടു സംസാരിച്ചു:
ഉയരുന്ന മുഷ്ടികളുടെ
വെട്ടിവെട്ടി മാറ്റപ്പെടുന്ന വിപിനത്തെക്കുറിച്ച്,
കമ്പിവേലികളില്‍ കുരുങ്ങിപ്പോയ
തരുണസൂര്യന്‍മാരെക്കുറിച്ച്,
ഇരുട്ടറയില്‍ പതുങ്ങിയെത്തുന്ന മരണത്തിന്റെ
നിര്‍വ്വികാരസ്പര്‍ശത്തെക്കുറിച്ച്,
ഇരുമ്പഴികള്‍ രാകി മുറിക്കുന്ന വജ്രക്കത്തികള്‍ പോലെ
വന്നുപോകുന്ന വിജയദര്‍ശനങ്ങളുടെ
വാല്‍നക്ഷത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച്.

കിം ചിഹായ്,
നീ ഒരുവനല്ല, ഒരു വംശമാണ്,
വ്യവസ്ഥിതികളുടെ ചുവരുകളുറയ്ക്കാന്‍ എന്നും
ദുശ്ശാസനന്‍മാര്‍ക്ക് കവികളുടെ ചോര വേണമായിരുന്നു.
മനുഷ്യരുടെ ബലികു ടീരടങ്ങള്‍ക്കു മുകളില്‍
കഴുതപ്പുലികള്‍ ചിരിച്ചു ചിരിച്ചു ചിറകുമുളപ്പിക്കുന്നു
വിപ്ലവത്തിനു പിറകേ വരുന്ന കറുത്ത വിചാരണയില്‍
വിപ്ലവം കുറ്റകൃത്യമായി മാറുന്നു
എങ്കിലും നാലുപേര്‍ നാല്പതു കോടിയായിപ്പെരുകുന്നു
രാപ്പാടികളും പെരുകുന്നു
മഹാസ്വപ്നങ്ങളാല്‍ ഉത്തേജിതരാക്കപ്പെട്ട്
അവര്‍ പിന്നെയും യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു
പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഋതുഭ്രമണങ്ങളിലൂടെ
ചരിത്രം പിന്നെയും സുഫലയാകുന്നു.

രണ്ട്

അഴിമുറിച്ചിരമ്പിയെത്തിയ സമുദ്രംപോലെ
നീ വന്നിറങ്ങിപ്പോയിട്ടിപ്പോള്‍ രണ്ടു മാസമായി.
എന്റെ പനിനീര്‍ച്ചെടികള്‍ രണ്ടു കുറി
വിതുമ്മി വിതുമ്മി പൂവിട്ടു വാടിപ്പോയി.
എന്റെ മക്കള്‍ ഓടിയോടി കുട്ടിക്കാലം പിന്നിടുകയാണ്
എല്ലാ കുട്ടികളും വലുതാവുകയാണ്
അതെന്നെ എന്തെന്നില്ലാതെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു-
നാം അവര്‍ക്കുവേണ്ടി എന്തു ലോകമാണിവിടെ
വിട്ടുപോകുന്നത്?

പകയുടെ നിരന്തര ജ്വലനത്താല്‍
ഹൃദയത്തിന്റെ പച്ചയിലകളൊന്നൊന്നായി
കൊഴിഞ്ഞുപോകുന്നതു ഞാന്‍ കണ്ടുനില്‍ക്കുന്നു
പകയുടെ ജ്വലനം കഴിയുമ്പോള്‍
ചാരം മാത്രം ബാക്കിയാവുന്നു
ചാരം, പിന്നെ കറപുരണ്ട ഭൂമി, മൃഗങ്ങള്‍, ഇരകള്‍,
മൃഗങ്ങള്‍, ഒരു കത്തി, ഒരു പിടച്ചില്‍,
മലം, മൂത്രം, രക്തം കണ്ണുനീര്‍ മാത്രമില്ല ²

മനുഷ്യരില്‍ കെടാത്ത പ്രതീക്ഷയുമായി
കഴുമരത്തിലേക്കു പോകുന്ന സുഹൃത്തേ,
ഞങ്ങളുടെ തെരുവുകളില്‍ മഹാമാരിക്കുമുമ്പ്
എലികളെന്നപോലെ
യുവാക്കള്‍ മുറിവുകള്‍ പെത്തിപ്പിടിച്ച്
ഓടിവന്നു പിടഞ്ഞു ചത്തുവീഴുന്നത് നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
ഇലകള്‍ക്കും കല്ലുകള്‍ക്കുമിടയില്‍ നിന്ന് സന്ധ്യകളില്‍
ബഹുരൂപികളായ ഞങ്ങളുടെ ദൈവങ്ങള്‍
ഉത്സവപ്പറമ്പുകളില്‍ നിന്നു പറന്നുവന്ന്
ഞങ്ങളെ ശൂലവും ഖഡ്ഗവും കൊണ്ടാക്രമിക്കുന്നത്
നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
ദൗര്‍ഭിക്ഷ്യത്തിന്റെ ബാധ കയറിയ മനുഷ്യര്‍
ഒരു മണി അരിക്കുവേണ്ടി അയല്‍ക്കാരന്റെ ഹൃദയം
കുത്തിപ്പിളര്‍ന്നു തപ്പിനോക്കുന്നതു നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
ഞങ്ങളുടെ അപമാനിതരായ സ്ത്രീകള്‍
വൃദ്ധിക്ഷയം ബാധിച്ച ക്ഷീണചന്ദ്രന്‍മാരെപ്പോലെ
മൂങ്ങകളുടെ ഇരുണ്ട മൂളലായി അലിഞ്ഞുതീരുന്നതു
നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
ഞങ്ങളുടെ താഴ്വാരങ്ങളില്‍ വെട്ടിത്തള്ളപ്പെടുന്ന
വൃക്ഷങ്ങള്‍ പുരുഷശബ്ദ‌ത്തിലും വളളികള്‍ സ്ത്രീശബ്ദത്തിലും
പൂക്കള്‍ കുട്ടികളുടെ ശബ്ദത്തിലും
നിലവിളിക്കുന്നതു നീ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? ³
എല്ലാം കണ്ടും കേട്ടും എനിക്കു പെട്ടന്ന് വയസ്സായിരിക്കുന്നു
ചൂടും മഴയുമേറ്റു വിളയുന്ന കനികളെപ്പോലെ
മനസ്സുകള്‍ ദുരന്താവര്‍ത്തനങ്ങളിലൂടെ പക്വത പ്രാപിക്കുന്നു.

മൂന്ന്

ഇന്നലെയും ഒരു കുട്ടി ആത്മഹത്യ ചെയ്തു ⁴
അവനെന്തുകൊണ്ടതു ചെയ്തുവെന്ന്
എന്നെപ്പോലെ മറ്റാര്‍ക്കുമറിയില്ല
ശവങ്ങളൊഴുകി നടക്കുന്ന ഒരു
പുഴപോലെയായിരുന്നിട്ടുണ്ട് എന്റെ ജീവിതം.
ഓരോ വേലിയേറ്റത്തിനും ഓരോ ജഡം.
നരഭോജികളുടെ നാട്ടില്‍
ഭ്രാതൃഹന്താക്കളുടെ തലമുറയിലാണ്
ഞാന്‍ പിറന്നത്.
അത്മഹത്യ ചെയ്തവന്‍ എന്റെ ഉടപ്പിറന്നവനായിരുന്നു,
വിശ്വാസംകൊണ്ടും, കവിതകൊണ്ടും.
വസന്തം വാകമരത്തെയെന്നപോലെ
താരുണ്യം അവന്റെ സിരകളെ കിരുകിരുപ്പിച്ചു
എങ്കിലും അവന്റെ ഇതളുകള്‍ക്കുമേല്‍
ഭാരമേറിയ പാരുഷ്യങ്ങള്‍ വന്നുവീണുകൊണ്ടിരുന്നു,
പ്രണയബന്ധങ്ങളുടെ കബന്ധങ്ങള്‍
അവനുചുറ്റും പിശാച നൃത്തംവെച്ചു
അകലെനിന്നു പവിത്രമായിത്തോന്നിച്ചതെല്ലാം
അടുത്തുവരുമ്പോള്‍ വികൃതമായി മാറുന്നതവന്‍ കണ്ടു
വാഹനങ്ങള്‍ നിലയ്ക്കാത്ത തെരുവു മുറിച്ചുകടക്കാന്‍
കാത്തുനില്‍ക്കുന്ന മുടന്തനെപ്പോലെ
വാക്കുകളുടേയും മനുഷ്യരുടേയും പ്രളയപ്രവാഹത്തില്‍
തന്റേതായ ഒരു നിമിഷത്തിനായി അവന്‍ കാത്തുനിന്നു.
വളരുന്ന പര്‍വ്വതങ്ങളുടെ ദുസ്തരസങ്കുലമായ
രാവണന്‍കോട്ടയില്‍
അവന്‍ മനം തളരുവോളം ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞു
താഴത്തെ ഇരുണ്ട ആഴത്തെ ഭയന്ന് അവസാനംവരെ
അവന്‍ വിശ്വാസത്തിലള്ളിപ്പിടിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു.
എങ്കിലും ഭ്രാന്തുനാറുന്ന പൂക്കളും ശവംചുവയ്ക്കുന്ന കരിമ്പുകളും
വിളയുന്ന ഇരകളുടെ ഇരുട്ടില്‍
പ്രണയങ്ങളും തത്വശാസ്ത്രങ്ങളും അവനെ തുണച്ചില്ല
മൃണ്മയമായ ശരീരത്തിന്റെ സുഖാന്വേഷണങ്ങളും
ഹിരണ്മയമായ ആത്മാവിന്റെ അര്‍ത്ഥാന്വേഷണങ്ങളും
അവന്റെ കപ്പലിന്റെ അണിയവും
പാമരവും നെടുകെ പിളര്‍ന്നു.
ഒടുവില്‍, ആസക്തിക്കും, വിരക്തിക്കുമിടയിലൂടെ
കുരച്ചു ചാടുന്ന വെള്ളത്തിന്
അവന്‍ അവന്റെ ആതുരമായ
അത്മാവുപറിച്ചെറിഞ്ഞുകൊടുത്തു.
ഗൗളി, വാല്‍ മുറിച്ചിടുംപോലെ
പിടയ്ക്കുന്ന തന്റെ നിഴല്‍മാത്രം
ശത്രുജീവിതത്തിനു നല്‍കിക്കൊണ്ട്
അവന്‍ നിഷ്കാമമായ മരണത്തില്‍ അഭയം തേടി

നാല്

ഒരമാവാസിക്കും ഒരു പൗര്‍ണ്ണമിക്കുമിടയില്‍
രണ്ടു സഹോദരന്മാരുടെ വേര്‍പാടു താങ്ങാന്‍ മാത്രം
എന്റെ ഹൃദയം തയമ്പിച്ചിട്ടില്ല.
രണ്ടാഴ്ചമുമ്പായിരുന്നു, ശത്രുവിന്റെ ചൂതാട്ടക്കളങ്ങള്‍ക്കു
തീക്കൊളുത്തിയ എന്റെ മറ്റൊരു
സഹോദരന്‍ പിടഞ്ഞുവീണത് ⁵
ലോഭത്തിന്റെ മൂര്‍ച്ച മങ്ങാത്ത കത്തികളാല്‍
കറുത്ത ചെന്നായ്ക്കള്‍ ആ ധീരസൗമ്യതയെ അരിഞ്ഞുവീഴ്ത്തി.
അനിരുദ്ധമായ നീതിയുടെ കേതനം ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിച്ച്
അവന്‍ കനലുകളില്‍ ചവിട്ടി
നിറഞ്ഞ പാട്ടുപാടി കടന്നുപോയി.

ഒരാത്മഹത്യക്കും ഒരു രക്തസാക്ഷിത്വത്തിനുമിടയില്‍
നൈരാശ്യത്തിന്റെയും ആശയുടേയും
രണ്ടു ധീരതകള്‍ക്കിടയില്‍
നാം വന്നുനില്‍ക്കുന്നു.
ആത്മഹന്താവിനോടു ചേര്‍ന്നുനിന്ന് ജിവിച്ചിരിക്കുന്നവന്‍
രക്തസാക്ഷിയെ പ്രകീര്‍ത്തിക്കുന്നു
ഒരേ ഖേദം നമുക്കപ്പമാകുന്നു
ഒരേ സ്വപ്നം നമുക്കു വീഞ്ഞാകുന്നു
ക്രിസ്തുയേശു ഒരു കയ്യില്‍ ആട്ടിന്‍കുട്ടിയും ഒരു കയ്യില്‍
ചാട്ടവാറുമായി ഞങ്ങളോടൊപ്പമിരുന്നുണ്ണുന്നു.

കിം,
നിന്റെ കഴുത്തിലിതാ കൊലക്കയര്‍ മുറുകുകയാണ്
വസന്തത്തിന്റെ അസഹ്യതയില്‍ നിനക്കു ശ്വാസം മുട്ടുന്നു,

തോല്‍ വലിഞ്ഞു മുറുകുന്നു,
ധമനികള്‍ പൊട്ടി പൂക്കള്‍ പുറത്തുവരുന്നു,
നീയാകെ പുഷ്പിക്കുന്നു,
കണ്ണുകള്‍ ഉദയസൂര്യനെപ്പേലെ വിടര്‍ന്നു വിടര്‍ന്നുവരുന്നു

കയറിനോടൊപ്പം മഴയും മുറുകുകയാണ്
ഇപ്പെയ്യുന്നത് നിന്റെ വിശുദ്ധ രക്തമാണെന്നെനിക്കു
തോന്നിപ്പോകുന്നു
വെറ്റിലക്കൊടിക്കും വെള്ളിത്തുമ്പിക്കുമൊപ്പം
ഞാനിപ്പോള്‍ മഴയിലിറങ്ങി നില്‍ക്കുകയാണ്
വൃക്ഷങ്ങളുടെ വ്രണങ്ങളും മുറ്റങ്ങളുടെ കറകളും
കഴുകി പവിത്രമാക്കി മഴവെള്ളത്തിന്റെ
മാലാഖമാര്‍ തുള്ളിയോടുന്നു
പുഴ കല്ലുകളെയെന്നപോലെ
മഴ അവിശുദ്ധമായ വാക്കുകളെ കഴുകിയുരുട്ടിയെടുക്കുന്നു
അവയില്‍ അസത്തിനു പകരം സത്തും
മൃതിക്കു പകരം അമൃതും നിറയ്ക്കുന്നു.

ഗോത്രത്തിന്റേയും ദേശത്തിന്റേയും
ദൈവത്തിന്റേയും പേരില്‍
അറവുകളങ്ങളില്‍ മുഴങ്ങിയ രക്തത്തിന്റെ
മണികള്‍ക്ക് ശാന്തി
ദുരധികാരത്തിന്റെ വേതാളം ബലിച്ചോരയുണ്ട്
തലകീഴായി വളരുന്ന
രക്തസാക്ഷികളുടെ മഹാവൃക്ഷത്തിനു ശാന്തി
പ്രേമത്തിനായി മരണശിക്ഷയേറ്റു വാങ്ങിയ
കന്യകമാര്‍ക്ക് ശാന്തി
പുതിയ മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിക്കാന്‍ പുറപ്പെട്ട്
പുതിയ ദൈവങ്ങളെ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചിരുണ്ടു പോയ
മഹാവിപ്ലവങ്ങളുടെ യാഗശാലകള്‍ക്കു ശാന്തി.

എന്നിട്ടും ആത്മദഹനത്തിനും ദമനത്തിനുമപ്പുറം
കര്‍മ്മത്തിന്റെ അവിശ്രാന്ത ജ്വാലയിലേക്കു
തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന
അനധീയമായ ജിവന്റെ ദൃഷ്ടികള്‍ക്ക് മഹത്വം
മാവു കുഴയ്ക്കുകയും മലതുരക്കുകയും വിലങ്ങറുക്കുകയും

ചെയ്യുന്ന ധീരന്റെ ക്ലമരഹിതമായ കൈകള്‍ക്കു മഹത്വം
കാമത്താല്‍ അന്ധനും അഹന്തയാല്‍ ഏകാകിയുമായ
പുരുഷന്നു മോചനം.
പരിത്യക്തരും അശരണരുമായ സ്ത്രീകള്‍ക്കു മോചനം
ക്ഷീരവും വാത്സല്യവും ലഭിക്കാത്ത കുട്ടികള്‍ക്കു മോചനം
ലോഭമൂര്‍ത്തിയുടെ ബലിയൂപത്തില്‍ തളച്ചിട്ട
മനുഷ്യയൂഥത്തിനു മോചനം.
ദുശ്ശാസനത്തിന്റെയും നിശാചരനീതിയുടെയും വ്യാളികളെ
അപൂര്‍ണ്ണത്തിന്റെ പ്രകാശഖഡ്ഗത്താല്‍
പിന്നെയും പിന്നെയും വെട്ടുന്ന
അവിരാമമായ മഹാരോഷത്തിന്റെ മഴകള്‍ക്കു സ്വാഗതം.

(1981)

¹ സ്വീഡിഷ് പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായ ബോ ഗുണ്ണാര്‍സണ്‍, ഒരു സന്ദര്‍ശകന്‍, തുടര്‍ന്ന് മേഘനാദന്‍, കെ.ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള.

² തലശ്ശേരിയിലെ കൊലകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍.

³ ‘സൈലന്റ് വാലി’യിലെ വന നശീകരണഭീഷണിയുടെ സന്ദര്‍ഭം: ഇന്ന് പൊതുവായ പ്രകൃതിനശീകരണവും.

⁴ 1981 മാര്‍ച്ച് 31-ന് യുവകവിയും സുഹൃത്തുമായിരുന്ന സനല്‍ദാസ് ആത്മഹത്യ ചെയ്തു.

⁵ വിപ്ലവസാംസ്കാരികപ്രവര്‍ത്തകനായ രമേശന്‍, ശത്രുക്കളാല്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

— 28 —
മഴ കുതറുന്നു

മഴ കുതറുന്നു, അലിയുന്നൂ സന്ധ്യ,
കരിപിടിച്ചൊരാപ്പഴയ പാഠം ഞാന്‍
തിരിച്ചുചൊല്ലുന്നു, മഴയതുകൂട്ടി-
ച്ചുരുട്ടി മന്ത്രമായ് ജപിക്കുന്നു:

 ‘കൊടുങ്കാറ്റെത്തും,
 നിന്‍കുടിലിന്‍ ജാലകപ്പഴുതു മൂടിയ
 കരിയിലയഞ്ചും പറന്നുപോം;
 തുലാവര്‍ഷം വന്നുവിതുമ്പും;
 മണ്‍കട്ടയഴിഞ്ഞുപോമഞ്ചുദിശിയിലും.
 പിന്നെ മഴയും കാറ്റുമായ്,
 നൊയമ്പുനോറ്റിട്ടുമൊരാളുമെത്താതെ,
 കിളിയണയാത്ത സുവര്‍ണ്ണനീഡമായ്
 അകലെക്കാശിയും!’

(‘ആസന്നമരണചിന്തകള്‍’, 1971)

— 29 —
സമയമായച്ഛാ…

സമയമായച്ഛാ,
ചിലന്തിനൂല്‍നെയ്ത
ഭ്രമവല പൊട്ടിനുറുങ്ങുകയായി
സ്ഫടിക ജാലകമുടയുകയായി,
ചുവന്നൊരുത്തരക്കിളിയുമാകാശം
തുളച്ചു രാത്രിയില്‍ പൊലിയുകയായി,
ഹൃദയം പൊട്ടിയ ഗഗനത്തിന്‍ കീഴില്‍
കടലുപ്പിന്‍രസം നുണയും കാറ്റിന്റെ
കരയും കൈകളില്‍ പഴയ വേണുവില്‍
പതയും ദുഃഖത്തിന്‍ കുശഞൊറികളില്‍
നിഴലുകള്‍ തുപ്പും വൃഥാനിലാവുകള്‍
തുളുമ്പിയ ദീര്‍ഘനിശകളില്‍, പച്ച-
മിഴിതന്‍ നാഭിയിലുയിര്‍ത്തെഴുന്നേല്ക്കും
സരോരുഹത്തിന്റെ കവിതയില്‍, എന്നെ
മഹാവ്യഥയുടെ ലിപികള്‍ കാട്ടിയ
പുരുഷ, നീണ്ടൊരീ നിലവിളി നിര്‍ത്തി
നയനദീപങ്ങള്‍ കെടുത്തി,ക്കാത്തിരി-
പ്പൊടുക്കി, യെന്റെയായിടാത്തൊരിക്കരിം-
തടാകത്തില്‍ തന്നെ പിടഞ്ഞുവീഴുവാന്‍,
പ്രശാന്തി തേടുവാന്‍, സമയമായച്ഛാ.

(‘ആസന്നമരണചിന്തകള്‍’, 1971)

— 30 —
ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു

 ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
ചുമലിലിരുന്നാ മഴപ്പക്ഷി പാടിയ
വിറയാര്‍ന്ന പാട്ടു തോരുന്നൂ
ഒരു ഗ്രാമവിധവപോലിലകൊണ്ടു തലമൂടി
മെലിവാര്‍ന്ന കാറ്റുപോകുന്നൂ
തെളിവാനിലൊരു കിളിക്കൂട്ടം തൊടുത്തുവി-
ട്ടരളിതന്‍ ഞാണ്‍ വിറയ്ക്കു്ന്നൂ
ഒരു കൊച്ചുചാലായി വറ്റുന്നു മൗനവും-
ഒടുവില്‍ ‍ഞാനൊറ്റയാകുന്നു.

 ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
തെരുവിലേയ്ക്കെറിയുന്നു ചോരയും ദൈന്യവു-
മൊരു കൊച്ചു പന്തുപോലെന്നെ
മദ-മോഹ-കാമ പീഡിതരായ് ക്ഷുധാര്‍ത്തരാ-
യലയുന്നു രോഗികള്‍ മനുഷ്യര്‍
ചിലര്‍ നാലു ചക്രത്തില്‍, ചിലര്‍ രണ്ടില്‍, ചിലര്‍ കാലി-
ലിതൊരാശുപത്രിയിടനാഴി.
ഇണ കാത്തു തുണ കാത്തു വിധി കാത്തു മൃതി കാത്തു
തലതല്ലിയാര്‍ത്തു തെറിചൊല്ലി
മീനിന്നു വിലപേശി ജിവന്നു വിലപേശി
നാടിന്നു വിലപേശിനില്പ്പോര്‍
ശവവണ്ടിപോലീച്ചയാര്‍ക്കും മുഖങ്ങളില്‍
മരവിച്ചു വീര്‍ത്ത സ്വപ്നങ്ങള്‍.
ഒരു കൊച്ചു പുല്ലിന്റെ തണലില്ല, പൂവില്ല,
കിളിയും കിളിപ്പാട്ടുമില്ല്ല.
ഗണനായകന്‍ മാത്രമമറുന്നു പുലരിയെ,-
സ്സമരോഗ്രഭൂമിയെപ്പറ്റി.
ഇരകള്‍ക്കു മീതെ പറക്കും പരുന്തുപോ-
ലവനോര്‍ത്തു ചുറ്റുന്നു വാക്കില്‍
‘വെറുതെയീയധികാരമോഹിതന്‍ പ്രലപനം’,
പറയുന്നു ഖിന്നനൊരു ഭ്രാന്തന്‍:
‘ഒരു സൂര്യനുമുദിപ്പീല നിങ്ങള്‍ക്കു, തളിര്‍
കരിയുന്ന നട്ടുച്ചയൊഴികെ.
വരവില്ലയൊരു സ്വര്‍ഗദൂതനും പൈതലിന്‍
നിണമാര്‍ന്ന കൊക്കു നീട്ടാതെ.’
പിരിയുന്നു പിരിയുന്ന തൂക്കുകയര്‍ പോല്‍ യോഗം-
ഒടുവില്‍ ‍ഞാനൊറ്റയാകുന്നു.

 ഒടുവില്‍ ‍ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
കലപിലകലമ്പുന്ന ശിഷ്യര്‍ക്കിടയ്ക്കു ഞാന്‍
മണിയടിക്കൊപ്പമെത്തുന്നു.
കവിത പകുക്കേണമിവരുമായ്-തീന്‍മേശ
കുടിലം, കഠിനമീയപ്പം.
അടകല്ലിലെന്നപോല്‍ ചടുലമതുതാടിയെ-
ല്ലിടയില്‍, എന്‍വചനമൊരുകൂടം.
തടവുമുറിയീമുറി, യജമാനഭാഷയില്‍
മൊഴിയുമൊരു കാവലാളീ ഞാന്‍.
അറവുമൃഗങ്ങളിവര്‍ക്കുമേല്‍ കത്തിപോല്‍
കവിതതന്‍ ക്രൂരമാം കരുണ.
പുഴകള്‍, നിലാവുകള്‍, കളികള്‍, ബാല്യത്തിന്റെ-
യിലകള്‍, നാടോടിയീണങ്ങള്‍
ഒരുപിടിച്ചാരമായമരും ചിതാകലശ-
മിവരുടെ മാറില്‍ത്തുടിപ്പൂ.
കടലാസ്സുപൂക്കളില്‍ മധുതേടിയുഴറുന്ന
ശലഭങ്ങളതിലെന്റെ വരികള്‍
മണിയൊച്ച വാളുപോല്‍ പിളരുന്നു ഞങ്ങളെ,
ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു.

 ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
വരവായി മിത്രങ്ങ,ളുയരുന്ന ശബ്ദത്തില്‍
വിറകൊള്‍വു മുറിയിലെന്‍ ബുദ്ധന്‍:
കവിതയും കരുണയും കിനിയാത്ത ഹൃദയത്തി
ലുറവറ്റിടും വിപ്ലവങ്ങള്‍,
കഠിനമാം യുക്തിതന്‍ ചക്രത്തിലരയുന്ന
ഹരിത മാനവികസത്യങ്ങള്‍,
അരിയേത്, അണിയേത്, നാടിന്റെയകമേത-
തറിയാതൊലിച്ചുപോം രക്തം,
ഇളകാത്ത മണ്ണില്‍ വേരോടാതഹന്തയാല്‍
മുരടിച്ച മോചനോത്സാഹം
-ഉയരുന്നു തേങ്ങലിന്‍ തിരകള്‍പോല്‍ സംസാര-
മുണരാത്ത ഭൂമിതന്‍ മീതെ.
വ്യസനം പുളിപ്പിച്ച വാക്കു വാല്മീകിതന്‍
പഴയോരടുപ്പില്‍ വേവിച്ചും
ഒരു ചിരിതന്‍ കതിര്‍ കൊക്കില്‍ വെച്ചരികിലെ-
ക്കര തന്‍ കിനാവു കൂര്‍പ്പിച്ചും
പിരിയുന്നു മിത്രങ്ങള്‍, പാല്‍ പോല്‍ പകല്‍ പിരി-
ഞ്ഞൊടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു.

 ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
ഇരുളെത്തി, കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ കളിനിര്‍ത്തി, യവര്‍ കാണെ
വളരുന്നു, വളരുന്നു ഭയവും.
ചെറുമിഴികള്‍ പിളരുമോ വേതാളനൃത്തങ്ങള്‍,
ചെറുചെവിയിലലറുമോ രക്തം?
ചെറുകഴല്‍ കടയുമോ പാതകക്കടല്‍താണ്ടി,
ചെറുകുടല്‍ കീറുമോ വ്യാളി?
യമവൃക്ഷശിഖരങ്ങള്‍ പോര്‍വിമാനങ്ങള്‍ ത-
ന്നിലകള്‍ തീമഴപോലെ വീഴ്കെ,
‘മരണം’ ‘മരണ’ മെന്നെഴുതിപ്പരക്കുന്ന
പുകയേറ്റു തളരുമോ പ്രാണന്‍?
മതി, നിര്‍ത്തൂ! കടലടിക്കളയില്‍ കുരുങ്ങിഞാ-
നുഴറുന്നു ശ്വാസമില്ലാതെ.
ഒരു തുരുത്തായിതാ പ്രിയതമാ, അവളിലു-
ണ്ടതി പുരാതന ശാദ്വലങ്ങള്‍,
കടുവയും മുയലുകളുമലയും വനങ്ങള്‍, വന്‍
മുനികള്‍ തപംകൊണ്ട ഗുഹകള്‍,
മുകിലുരുമ്മും പീഠഭൂമികള്‍, ആദ്യമായ്
പുലരികളുറന്ന താഴ്വരകള്‍,
പടഹങ്ങളുണരുന്ന രണരുദ്രഭൂമികള്‍,
ബലിതന്‍ ഋതുക്കള്‍, പിതൃക്കള്‍,
വ്രതബദ്ധകൃഷ്ണകള്‍, പ്രഥമഗോത്രങ്ങള്‍ തന്‍
വ്രണിതോഗ്രനൃത്താരവങ്ങള്‍
അജപാലഗീതങ്ങള്‍ പതിതര്‍തന്‍ താളങ്ങള്‍,
അനിരുദ്ധജനജാഗരങ്ങള്‍.
അവളുടെ മണല്‍ത്തിട്ടിലെത്തി ഞാന്‍ തിരയുന്നു
അഭയമാസ്നേഹാര്‍ത്തഭൂവില്‍
അവളിലേ‌യ്ക്കൂളിയിടുന്നു ഞാനുത്സവ-
നടുവിലേയ്ക്കൊരു കുട്ടിപോലെ.
കൊടി, മേള, മമ്മദൈവത്തിനു കുരുതികള്‍,
ചെവിയാട്ടുമാനകള്‍, നിറങ്ങള്‍,
പെരിയൊരാള്‍ക്കൂട്ടത്തിലാണ്ടുവിയര്‍ത്തു ഞാ-
നുയരുന്നുരാപ്പാതി തന്നില്‍.
പിറുപിറുക്കുന്നു തകര്‍ന്ന ബാബേലിന്റെ-
യടിയില്‍ ഞെരിഞ്ഞപോല്‍ ഞങ്ങള്‍.
ചിരിയോടെ പറയുന്നു ഞാന്‍: ‘മര്‍ത്ത്യവംശത്തി-
നവസാനദമ്പതികള്‍ നമ്മള്‍.’
ഇരുളിലിവള്‍ തേങ്ങുന്നു, ദുഃസ്വപ്നവീഥികളി-
ലൊടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു.

 ഒടുവില്‍ ഞാനൊറ്റയാകുന്നു:
‘അരുതരുതു പറയരുതു, നാം നാല്‍വര്‍, നാം നൂറ്.
നാം നൂറുലക്ഷങ്ങളല്ലോ!’
-പറയുന്നതാരാണ, താരാണുണര്‍ന്ന, തെന്‍
ചെറുമക്കള്‍, ചെറുമക്കളല്ലോ!
‘കരയുന്നതെന്തിന്നു കാലത്തിലെവിടെയോ
പുതുവംശമൂറിത്തുടിയ്ക്കെ?
മിഴിയോര്‍ക്ക, മിഴിയോര്‍ക്ക, രശ്മിപോല്‍ ചെറുകൈക-
ളുയരുന്നു ഈ നിശയ്ക്കെതിരെ,
ചെവിയോര്‍ക്ക, ചെവിയോര്‍ക്ക, തിരപോല്‍ കുരുന്നുകാ-
ലുയരുന്നിതസുരന്നുമീതേ,
കരളോര്‍ക്ക, കരളോര്‍ക്കിളം കണ്ഠനാളങ്ങ-
ളൊരുമിക്കുമാഗ്നേയരാഗം:
‘അരുതരുതു യുദ്ധങ്ങള്‍, കരയരുതു തെരുവുകളി-
ലരുവിയായ് ദളിതര്‍തന്‍ രക്തം
അരുതിനിയുമമ്മയ്ക്കു പശിയുമച്ഛനു തൂക്കു
മരവുമരുളും നരകനൃത്തം.
അരുതുയരുമീമുഷ്ടിതന്‍രുഷ്ടബോധികളെ-
യരിയും മഹാദുരധികാരം
അരുതിനിഖ്ഖനികളില്‍ വനങ്ങളില്‍ മനങ്ങളില്‍
യമപൂജ ചെയ്യുന്ന ലോഭം.’
 ഞാനൊറ്റയാകുന്നതെങ്ങിനെ കിടാങ്ങളേ-
യീഭൂമി വൃദ്ധയാവോളം?
ഊര്‍ദ്ധ്വബാഹുവൊരാളനീതിയാലസ്വസ്ഥ-
മാത്മാവില്‍ നിലവിളിപ്പോളം? ¹
അലിവിന്റെ പകല്‍പിരിഞ്ഞൊടുവിലെസ്സ്വാതന്ത്ര്യ-
പഥികനുമിരുട്ടില്‍ വീഴ്വോളം?

ഞാനൊറ്റയാകുന്നതെങ്ങിനെ കിടാങ്ങളേ
ഞാനൊറ്റയായ് പോകുവോളം,
ഞാന്‍ ഒറ്റയായ് പോകുവോളം?

(1981)

¹ വ്യാസസ്മരണ

— 31 —
കായിക്കരയിലെ മണ്ണ്

കായിക്കരയില്‍ ഞാനെത്തുമ്പോള്‍
ചായും വെയിലെന്നെ നോക്കുന്നു
ഒരുപിടി മണ്ണു ഞാന്‍ വാരുന്നു
ചെവിയോടു ചേര്‍ത്തുപിടിക്കുന്നു
തുളവീണൊരാത്മാവു കുഴലാക്കി-
യൊരുവനതിന്നുള്ളില്‍ പാടുന്നു
ഒരു തൈമാവില ഞാനടര്‍ത്തുമ്പോള്‍
കുയിലൊന്നതിനുള്ളില്‍ മൂളുന്നു
ഇറവെള്ളമൊരു കൈ ഞാന്‍ കോരുമ്പോള്‍
പെരിയാറതിന്നുള്ളില്‍ മുരളുന്നു
എഴുപത്തിനാലാണ്ടുമുമ്പത്തെ-
യൊരു സന്ധ്യയോര്‍മ്മയില്‍ തെളിയുന്നൂ…

* * * *

വൃശ്ചികം. വിഷഗ്രസ്തം
 ഭൂതലം. രക്തസ്നാതം
പശ്ചിമാംബരം. ശര-
 തീക്ഷ്ണമാം ഹിമവാതം.
പകല്‍ ചാഞ്ഞൊരു വാനില്‍
 കുറുകെക്കരഞ്ഞുകൊ-
ണ്ടിടറിപ്പറക്കയാ
 ണൊറ്റയ്ക്ക് കരിങ്കിളി.
ബാധയേറ്റപേല്‍ തുള്ളും
 പനകള്‍: പാലക്കാടന്‍
ഗ്രാമഗേഹത്തിന്‍ മുറ്റം.
 ഏകനായ് ധ്യനാകുല-
നായൊരാളുലാത്തുന്നൂ
 ശമിയാം, കവിയാകാം-
വീഴുന്നൂ ഞെട്ടറ്റൊരു
 പൂവയാളുടെ മുന്നില്‍.
ഒരു പൂ, വെറുമൊരു
 പൂ, വൊരുലക്ഷം പൂവി-
ലൊരു പൂ, മൗനത്തിന്റെ
 ചെമ്പകച്ചിറകുപോ-
ലൊരു പൂ, ഈറന്‍ മണ്ണി-
 ലിറക്കിക്കിടത്തിയ
തണുത്ത ശവംപോലെ:
 ഏകാന്തം. നിരാലംബം.
പെട്ടെന്നു പെരുംവെള്ള-
 ച്ചാട്ടംപോ, ലാളിക്കത്തും
കാട്ടുതീപോലെ, ജ്വാലാ-
 മുഖിതന്നുദ്സ്ഫോടംപോല്‍
പൊട്ടുന്നിതകത്തെന്തോ,
 തൊണ്ടയിലെന്തോ വന്നു
മുട്ടുന്നു, നാവില്‍ പച്ച-
 ച്ചോര തന്‍ചുവപോലെ…
ഒരു പ്രേതയാത്രയായ്
 പോകുന്നു കണ്‍മുന്നിലൂ-
ടിരുള്‍ വാറ്റിയ കോപ്പ-
 യേന്തിയ നരവംശം:
ഇന്നൊരുമുടി, നാളെ-
 യൊരു പ, ല്ലതിന്‍പിറ്റേ-
ന്നുല്ലാസം, അഭിലാഷം,
 കര്‍മ്മം, അന്ത്യത്തില്‍ പ്രാണന്‍
ഓരോന്നായ്കൊഴിയുന്നൊ-
 രുടലിന്‍ ചെറുവൃക്ഷം
ശൂന്യത്തില്‍ തിരിയുന്ന
 മൃതികാന്തം പോല്‍ ഭൂമി… .
നിത്യവും പുതുതായി
 വെട്ടിയ ശവക്കുഴി-
കള്‍ക്കുമേല്‍ നിലാക്കോടി-
 യിട്ടാര്‍ക്കും നറുംചന്ദ്രന്‍,
കൈകോര്‍ത്തുശിശുക്കളെ-
 പ്പോലെനാഥരായ് ശവ-
മാടത്തില്‍ തേങ്ങും
 കറുകപ്പുല്ലും ചെറുകാറ്റും,
മണലില്‍ ഭ്രാന്തന്‍ ഞണ്ടു
 കോറിയ ചിത്രങ്ങളില്‍
തെളിയും തേര്‍വീഴ്ചകള്‍,
 യുദ്ധത്തില്‍ കത്തും ജന-
പഥങ്ങള്‍, മഹാമാരി
 താണ്ഡവമാടും പുരാ-
പുരങ്ങള്‍ക്കുമേല്‍ കൊക്കു
 കൂര്‍പ്പിക്കും കഴുകന്മാര്‍,
ബലിച്ചോറുണ്ടുണ്ടമാ-
 വാസിരാത്രിപോല്‍ ചീര്‍ത്തു
പെരുതായ് ഭൂമിക്കുമേല്‍
 ചിറകുനീര്‍ത്തും കാകന്‍,
നീതിക്കുവേണ്ടിപ്പൊങ്ങും
 മുഷ്ടികള്‍ കടിച്ചെടു-
ത്താഴിയില്‍ മദിക്കുന്ന
 പെരുംസ്രാ, വധികാരം,
കീറി വീണഴുകിയ
 സാമ്രാജ്യക്കൊടിക്കൂറ-
യാടയായ് ചുറ്റിത്തുള്ളും
 കുട്ടികള്‍, കരിമ്പന്മാര്‍,
അഭയാര്‍ത്ഥികളെപ്പോല്‍
 നാമശൂന്യരായ് ചുറ്റി-
യലയും നരപര-
 മ്പര തന്‍ വൃഥായാനം… .

ഒരു പൂ, വൊരു വെറും
 പൂ, വെന്നാലവന്‍ കണ്ടു
അതില്‍ ‘രേവ’യില്‍ മാഞ്ഞ
 ലീലതന്‍ വ്യര്‍ത്ഥോന്മാദം,
ശ്രാന്തപാന്ഥയായ്
 ദമയന്തിപോല്‍ വനത്തിലേ-
കാന്തയാം നളിനി തന്‍
 വ്രതബദ്ധമാം ഖേദം,
തമസാരതീര, ത്തുട-
 ജന്തവാടിയിലൊറ്റ-
യ്ക്കിരവില്‍ കുരുതിപ്പൂ-
 വായ സീത തന്‍ ധ്യാനം,
പതിതയൊരു
 ചണ്ഡാലികയ്ക്കും ഗണികയ്ക്കും
ദളിതപത്നിക്കും മേല്‍
 പെയ്ത മേഘത്തിന്‍ സ്വര്‍ണ്ണം…
ഉഗ്രദര്‍ശനങ്ങള്‍ ത-
 ന്നുരുള്‍ പൊട്ടലില്‍ പര-
ന്നുള്ളുകാട്ടുവാന്‍ വാക്കി-
 ന്നായവന്‍ കൈ നീട്ടുന്നൂ.
തിരയൊന്നടങ്ങുവാന്‍
 കടലോരത്തില്‍ തന്റെ
ചെറുതോണിയുമായി
 മുക്കുവന്‍ നില്‍ക്കുംപോലെ
ചില നാഴിക പിന്നെ
 നില്‍ക്കുന്നൂ, വിഷം കട-
ഞ്ഞമൃതാക്കുവാന്‍, ചിന്താ-
 ലീനനായ് പ്രശാന്തനായ്.
മെല്ലെയെത്തുകയായീ
 ആദ്യത്തെ വരി, ഉന്തു-
വണ്ടിയില്‍ മുടന്തനെ-
 പ്പോലാര്‍ത്തം, ‘ഹാ, പുഷ്പമേ… !’

ചിലന്തി വല നെയ്യും
 പോലവന്‍ ചലിക്കുന്നു
പിറകാ,ട്ടതില്‍ പിന്നെ
 മുന്നോട്ടും വശത്തേയ്ക്കും
ഒരു പൂ, വൊരു വെറും
 പൂ, വതില്‍ ബാല്യത്തിന്റെ
നിറങ്ങള്‍, താരുണ്യത്തി-
 ന്നീണങ്ങള്‍, നിലാവുകള്‍,
ഭ്രമരപഥങ്ങളില്‍
 കനകവെയിലാട്ടം
ഒടുവില്‍ വിരഹോന്മാ-
 ദത്തിന്റെ ബലിച്ചോര,
ഹിമബിന്ദുവിലുപ്പു
 നിറയ്ക്കും മണ്ണിന്‍ ഖേദം
കുറുകിപ്പുലമ്പുന്ന
 ജ്വരത്തിന്‍ പിറാവുകള്‍
മറ്റൊരു തരുവിന്മേല്‍
 ചേക്കേറും പൂവിന്‍ജന്മം,
സ്വപ്നമായൊടുങ്ങുന്ന
 വാഴ്വിതിന്‍ മഹാദൈന്യം…
സഹയാത്രികരെല്ലാം
 മുങ്ങിപ്പോയ് തീരത്തൊറ്റ-
യ്ക്കണയും മരവിച്ച
 നാവികനെപ്പോല്‍ കവി
തിരിച്ചെത്തുന്നൂ: ‘കണ്ടു
 ഞാനിന്നു മരണത്തെ-
യൊരു കൈക്കുമ്പിള്‍ കടല്‍-
 വെള്ളത്തില്‍, കിടാങ്ങളേ!’

* * * *

കായിക്കരിയില്‍ നിന്നെത്തുമ്പോള്‍
മായും വെയിലെന്നെക്കാണുന്നൂ.
പേനയടുപ്പു തുറക്കുമ്പോ-
ഴാരുടെ കണ്ണീരോ ചാടുന്നൂ?
വേരു കിളിച്ചു മറിക്കുമ്പോ-
ഴാരുടെയെല്ലുകിലുങ്ങുന്നൂ?

പ്രണയങ്ങളിന്നുമനാഥങ്ങള്‍,
പരതന്ത്രര്‍ പതിത സമൂഹങ്ങള്‍
കുടികള്‍ തീപ്പക്ഷി വിഴുങ്ങുന്നൂ
ശവമല്ലോ പൊയ്കയില്‍ പൂക്കുന്നൂ.
മരമല്ല തണലിനായ് നട്ടു ഞങ്ങള്‍
വഴിനീളെ-തോക്കുകള്‍, കഴുമരങ്ങള്‍.
തെരുവിലെക്കുരുതിതന്‍ ചോരകൊണ്ടേ
ചെറുപൈതങ്ങള്‍ സ്ലേറ്റു മായ്ക്കുന്നൂ
അനിയനെ രണ്ടായ് പകുത്തുവെച്ചാ-
ണിവിടെപ്പിറന്നാള്‍ തുടങ്ങുന്നൂ.
മാറ്റുന്നു ചട്ടങ്ങള്‍ ഞങ്ങ,ളെങ്ങാന്‍
മാറ്റിയാലോ അവ ഞങ്ങളെത്താന്‍?
അതിനാല്‍ മൃതിതന്‍ കറുത്തകല്ലാല്‍
പ്രതിമയായ് നിശ്ചലനാക്കി നിന്നെ.
വരരുതേ സാഗരംപോല്‍ മുഴങ്ങും
സ്വരവുമായ്, സ്വാതന്ത്രസ്മൃതിയുമായി.
ഭയമാണു ഞങ്ങള്‍ക്കു സമരബദ്ധം
കരുണയെ, മരണത്തെ, ജീവിതത്തെ.
ഭയമാണു കര്‍മ്മത്തെ, മോചനത്തെ,
ഭയമേ കിഴക്കിലുദിക്കുവോനെ!

(1982)

— 32 —
ഭൂമിയുടെ ചടങ്ങുകള്‍

തത്തകള്‍ ഭൂമിയിലെങ്ങും ഒരേഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു
ഇന്ത്യയിലെ കാക്കയുടെ കരച്ചിലിന്റെ സൂചന
ചൈനയിലെ കാക്ക പോലും പെട്ടെന്നു തിരിച്ചറിയുന്നു
ഗംഗയും വോള്‍ഗയും ഒരേ വാദ്യങ്ങള്‍ വായിക്കുന്നു
ഓക്കുകള്‍, തേക്കുകള്‍ മയിലുകള്‍, മുയലുകള്‍
അഗ്നിയുടെ സിംഹങ്ങള്‍കൂടി എല്ലാ വനങ്ങളിലും
വാസനയുടെ ഒരേ ഹരിതഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു
ധ്രുവക്കരടികളുടെ മുരള്‍ച്ചയുടെ പാരുഷ്യംപോലും
ശീതസമരത്തില്‍ നിന്നു വരുന്നതല്ല
ദിനോസറുകള്‍ ദൈവങ്ങളെപ്പോലെ
സംസ്കൃതത്തില്‍ സംസാരിച്ചതിനാല്‍
മനസ്സിലാക്കപ്പെടാതെ മണ്‍മറഞ്ഞുപോയെങ്കിലും.

അച്ചടിയന്ത്രത്തിന് അലക്കുയന്ത്രം പറയുന്നതു
മനസ്സിലായില്ലെങ്കിലും, മഴപോലെ പിറുപിറുക്കുന്ന
ടൈപ്പ്റൈറ്ററുകളുടെ പരാതികള്‍ ഊഹിച്ചെടുക്കാനാവും.
മനുഷ്യകണ്ഠങ്ങളുടെ ചോരപുരളുമ്പോള്‍ മാത്രമാണ്
തീവണ്ടിച്ചക്രങ്ങളുടെ ഭാഷ ദൂരൂഹമാകുന്നത്.

മനുഷ്യരും, പിറന്നുവീഴുമ്പോള്‍ നിലവിളിക്കുന്നത്
എല്ലാ ദേശത്തും ഒരേ ഭാഷയിലാണ്
പിന്നെപ്പിന്നെ പച്ചക്കുതിര
പഴുതാരയെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്രപോലും
അവര്‍ക്ക് പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാന്‍ പ്രയാസമാകുന്നു
ഇരുമ്പില്‍ കറയും ഈര്‍ച്ചപ്പൊടിയും
യന്ത്രക്കൊഴുപ്പു തുടച്ചെറിഞ്ഞ നൂലിന്‍കെട്ടുകളും
കീടനാശിനികളും വെടിമരുന്നും
ഭാഷയില്‍ കയറിക്കൂടുന്നു
ആശ്രതിന്റെ വിനയവും വത്സലന്റെ അടവും
പ്രചാരകന്റെ നുണയും ഇണയുടെ ദുശ്ശങ്കയും
ഇരയുടെ ചോരയും
വാക്കുകളുടെ ബാക്കിയായ സുതാര്യതയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

ഒലീവുമരങ്ങള്‍ അറബിയുടെ നാട്ടിലും
യഹൂദന്റെ നാട്ടിലും
ഉത്പത്തിപ്പുസ്തകത്തിന്റെ തന്നെ
ഭാഷയാണു സംസാരിക്കുന്നത്
എന്നിട്ടും ഓറഞ്ചുതോപ്പുകള്‍ക്കിടയില്‍
ഇതാ പുതിയ ഒരു ഓഷ്‌വിറ്റ്സ്: ¹
ഇക്കുറി പടിവാതില്‍ക്കല്‍ കൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നത്
ജൂതക്കുട്ടികളുടെ പാവകളും പീപ്പികളും കൊട്ടത്തോക്കുകളുമല്ല,
ഭ്രഷ്ടരായ പാലസ്തീന്‍ പോരാളികളുടെ തോക്കുകളാണ്.
പെരുമ്പാമ്പിന്റെ വായില്‍നിന്നു തുറച്ചുനില്‍ക്കുന്ന
കുട്ടിയുടെ കാലുകള്‍പോലെ നിസ്സഹായമായ
ജിപ്സിത്തോക്കുകള്‍
പട്ടുപുതച്ചുകിടക്കുന്ന ഓരോ വാക്കും പൊക്കിനോക്കുമ്പോള്‍
വെട്ടിനുറുക്കപ്പെട്ട ശവത്തിന്റെ ഗന്ധമുയരുന്നു
കുട്ടികള്‍ ചെടിക്കമ്പു മുറിക്കാന്‍ കത്തിയോങ്ങുമ്പോഴും
അകം അറിയാതെ ഞെട്ടിത്തേങ്ങുന്നു.
മൗനം കൊലക്കത്തിക്കു മൂര്‍ച്ചകൂട്ടുന്നു
സംസാരത്തിലോ, ആരാച്ചാരുടെ നിഴല്‍വീഴുന്നു.

അപ്പോള്‍ കവിവരുന്നു
വാക്കുകളുടെ രാത്രികൊണ്ട്
വെളിച്ചത്തിന്റെ വീടുപണിയാന്‍
വിഡ്ഢിയായ പ്രവാചകന്‍ വരുന്നു
വെയിലിന്റെ ഇലകളും സംഗീതത്തിന്റെ ഇതളുകളുംകൊണ്ട്
അവന്‍ വാക്കുകളെ ഉഴിയുന്നു
പ്രാവിന്റെ കുറുകലും അരയാലിന്റെ മര്‍മ്മരവുംകൊണ്ട്
അവന്‍ വാക്കുകളെ തലോടുന്നു
അദ്ധ്വാനത്തിന്റെ വിയര്‍പ്പിലും അദ്ധ്വാനിയുടെ വിശപ്പിലും
അവന്‍ വാക്കുകളെ കഴുകിയെടുക്കുന്നു
ഏകാകിയുടെ നെടുവീര്‍പ്പിലും ജനതതിയുടെ ക്രോധത്തിലും
അവന്‍ വാക്കുകളെ മുക്കിയെടുക്കുന്നു
സ്വപനത്തിന്റെ പൊടിയും സഹനത്തിന്റെ തെളിയുംകൊണ്ട്
അവന്‍ വാക്കുകളെ തുടച്ചുമിനുക്കുന്നു
ഓര്‍മ്മയുടെ പഞ്ഞിയും കരുണയുടെ മരുന്നുംകൊണ്ട്
അവന്‍ വാക്കുകളുടെ പൊറ്റയടര്‍ത്തിക്കളയുന്നു
ബുദ്ധന്റെ ഉപ്പും യേശുവിന്റെ വീഞ്ഞും
അവന്‍ വാക്കുകളില്‍ വെച്ചുകെട്ടുന്നു
യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ എഴുപതു മൂലകളുള്ള
വജ്രശിലകൊണ്ട് അവന്‍ മലമുകളില്‍
പിന്നെയും വാക്കുകള്‍ കൊത്തിവെയ്ക്കുന്നു
സ്നേഹം. സമരം. സ്വാതന്ത്ര്യം.

വ്യര്‍ത്ഥമായ ചടങ്ങുകള്‍കഴിഞ്ഞ്, ഉദയരശ്മികളോടൊപ്പം,
അവന്‍ കൊടുമുടിയില്‍ നിന്നു താഴേക്കെടുത്തു ചാടുന്നു
അവന്റെ പൊട്ടിച്ചിതറിയ തലച്ചോറില്‍നിന്ന്
ഒരായിരം തത്തകളൊന്നിച്ച് ആകാശത്തില്‍ പറന്നുയരുന്നു.

തത്തകള്‍ ഭൂമിയിലെങ്ങും ഒരേഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു
ഈജിപ്തിലെ കാക്കയുടെ കരച്ചിലിന്റെ സൂചന
ഇസ്രായേലിലെ കാക്കപോലും പെട്ടെന്നു തിരിച്ചറിയുന്നു
യാങ്ട്സിയും മിസ്സൗറിയും ഒരേ വാദ്യങ്ങള്‍ വായിക്കുന്നു.

(1982)

¹ ജര്‍മനിയിലെ നാസി കോണ്‍സന്‍ട്രേഷന്‍ക്യാമ്പ്.

— 33 —
വീട്

പാവകളുടെ പെരുന്നാളാണിന്ന്.
വീടുകളിൽനിന്ന് അലങ്കരിച്ച പാവകൾ
തെരുവുകളിലേക്കിറങ്ങി വരുന്നു.
ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ കെട്ടുപോയതുകൊണ്ട്
നാമും വീട്ടിൽ ഒരു നക്ഷത്രവിളക്കു തൂക്കുന്നു
പ്ലാസ്റ്റിക് പുൽക്കൂട്ടിലെ
പാവക്രിസ്തുവിന്റെ പിറവിയറിയിക്കാൻ
ഈ കടലാസ്സുനക്ഷത്രങ്ങൾ മതി.
കിഴക്കുനിന്നോ പടിഞ്ഞാറുനിന്നോ
ജ്ഞാനികളിനി വരാനില്ല.
വന്നവർ വന്നവർ ഈ ഭൂമിയിൽ പാവകളായി
അനീതിക്കു മുന്നിൽ മൗനികളായ ജ്ഞാനികൾക്ക്
ഒരു ജനനത്തിനും സാക്ഷ്യം വഹിക്കാനാവില്ല.
രക്ഷകരുടെ പൊയ്മുഖങ്ങൾക്കു പിറകിൽ
പ്രസവം കാക്കുന്നവൻ മരണംകാക്കുന്നവനുമായി
വാർഡു വച്ചുമാറുന്നു.
ഇനിയും ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളാരുടേതാണ്?
ആരും മരിക്കാത്ത വീടേതാണ്?
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.

രണ്ട്

നമ്മുടെ പ്രണയത്തിന്റെ സ്മാരകമായി
നാം ഈ രാധാകൃഷ്ണപ്രതിമ
നമ്മുടെ വീടിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.
കാലികൾ ഇടയന്റെ വിളിയെത്താത്ത
വനദൂരങ്ങളിലേക്കു പൊയ്ക്കഴിഞ്ഞു.
കടമ്പുകൊണ്ടുപണിത തീന്മേശമേൽ
ഗോകുലത്തിലെ ഒടുവിലത്തെ പശുവും
തളികകളിൽ നിരന്നുകഴിഞ്ഞു.
ഇനിയും പ്രതിമകളെ പൂജിക്കണമെങ്കിൽ
ചുടലയിൽ നൃത്തംവയ്ക്കുന്ന ശിവനെ പകരം പ്രതിഷ്ഠിക്കൂ
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.

മൂന്ന്

ഈ സുവർണ്ണപഞ്ജരത്തിൽ
നാമിരുവരും ബന്ധനസ്ഥരാണു്.
നമുക്കു പരസ്പരം കെട്ടഴിക്കാനാവുന്നില്ല.
നമ്മുടെ കട്ടിലുകളിൽകിടന്ന് ശവങ്ങൾ കത്തിയെരിയുന്നു.
ജാലകപ്പഴുതിലൂടെ നാം ആരെയോ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.
നമ്മുടെ തടവറയുടെ കാവൽക്കാരെപ്പോലെ
തെരുവിൽ നിഴലുകളുലാത്തുന്നു.
അവരും തടവിലാണ്.
മുക്കിക്കൊല്ലുന്ന കൈ നീണ്ടെത്തുംമുമ്പ്
ഈ കെണി പൊളിച്ചുമാറ്റൂ
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.

നാല്

പനിനീർച്ചങ്ങലയുടെ കണ്ണികളിലൂടെ
വർഷങ്ങളുടെ എലികൾ നമ്മെ കരണ്ടുതിന്നുന്നു.
എനിക്കു വയസ്സാകുന്നു, നിനക്കു വയസ്സാകുന്നു.
കോശങ്ങളുടെ നഗരങ്ങളിൽ എച്ചിൽ കുമിഞ്ഞുനാറുന്നു.
രാജാവിനു വിഷവും കൊണ്ടുവരുന്ന അടിമയെപ്പോലെ
മരണം തെക്കുനിന്നു പുറപ്പെടുന്നു.
എങ്കിലും പശ്ചാത്തപിക്കാത്തവർ
പൂമ്പൊടി നാവിലേറ്റി പരാഗണം തുടരുന്നു.
ഗോപുരത്തിന്റെ ഉച്ചിയിലെ ഭ്രാന്തൻ
കോപത്തിന്റെ വർഷങ്ങളെക്കുറിച്ചു പാടുന്നു.
സവാരിക്കാരൻ വഴിയിൽ വീണു മരിച്ച കുതിര
ഒഴിഞ്ഞ ജീനിയുമായി തിരിച്ചെത്തുന്നു.
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.
എനിക്കു മനസ്സിലായി:
നാം വീടുകളിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന
അവസാനത്തെ വംശമാതൃകകളാണു്.
നാമാണ് പരിണാമത്തിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട കണ്ണി.
മനുഷ്യവർഗ്ഗം പിറക്കാനിരിക്കുന്നതേയുള്ളു.
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.
 എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കൂ.

(1982)

— 34 —
ലോകാവസാനം

ഏഴാം ദിവസം സന്ധ്യയിൽ ദൈവം ദുഃസ്വപ്നങ്ങൾ അസ്വസ്ഥമാക്കിയിരുന്ന തന്റെ വിശ്രമത്തിൽനിന്നുണർന്നു. ‘സ്വർഗ്ഗം ആദിയിലെ ജലത്തിലേയ്ക്കു തിരിച്ചുപോകട്ടെ’, പിതാവ് അരുളിച്ചെയ്തു. പുരാണങ്ങാളിൽനിന്നും മുത്തശ്ശിക്കഥകളിൽനിന്നും പീഡിതരുടെ സ്വപ്നങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വർഗ്ഗം ഒരു ഹിമക്കട്ടിപോലെ അലിഞ്ഞു മാഞ്ഞുപോയി. സ്വർഗ്ഗമുണ്ടായിരുന്നിടത്ത് ചലനമറ്റ ജലം മാത്രം ബാക്കിയായി.

‘ഭൂമിയിൽനിന്നും പച്ചമാഞ്ഞുപോകട്ടെ.’ വനങ്ങൾ തൃണങ്ങളെ ഞെരിച്ചമർത്തി നിലവിളിച്ചുനിലപൊത്തി. തിനവയലുകളെ തത്തകൾപോലുമുപേക്ഷിച്ചു. പനങ്കുലകൾ കാക്കകളെവിരുന്നിനുവിളിക്കാതായി. അണ്ണാർക്കണ്ണൻ മാമ്പൂക്കളെ കിനാവു കാണാതായി. ഉണങ്ങിയ മരങ്ങളിൽ പഴങ്ങൾക്കു പകരം ശാശ്വതഹിമം തൂങ്ങിക്കിടന്നു. മനുഷ്യരുടെ മഴുക്കൾ മഴ തടഞ്ഞു. വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ സിംഹസംഗീതം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു. വയലുകളുടെ തൊലിയിൽ വാർദ്ധക്യം നിറഞ്ഞു. പാമ്പുകള്‍ മാളങ്ങളിലേയ്ക്കെന്നപോലെ പുഴകൾ മണ്ണിലേയ്ക്കു വലിഞ്ഞു. ഋതുക്കളുടെ രഥം പൊടിയിലാഴ്‌ന്നു. അതു ആറാം ദിവസമായിരുന്നു.

‘കരയിൽ ഇഴയുന്നവയും നടക്കുന്നവയും ഓടുന്നവയും പോയ്‌മറയട്ടെ.’ വർഷം മറന്ന ആകാശവും നായാട്ടുകാരുടെ തോക്കുകളും അവയുടെ പ്രവൃത്തികളിലേർപ്പെട്ടു. അവസാനത്തെ മാൻകിടാവ് അസഹ്യമായ ദാഹവുമായി വറ്റിയ അരുവിയിലേക്കോടുന്നത് അവസാനത്തെ മുയൽക്കുഞ്ഞു നോക്കിനിന്നു. ആനകൾ തുമ്പിക്കയ്യുയര്‍ത്തി വംശസ്മൃതികളിൽ മുഴുകി മുഴുകി കണ്ണീരൊഴുക്കി. പച്ചിലയുടെയും പൂമ്പൊടിയുടെയും രുചി മറന്ന പുല്‍ച്ചാടികളും പൂമ്പാറ്റകളൂം ചിറകുകള്‍ പൊഴിച്ച് അവസാനത്തെ വരയൻ കുതിരകളെ മൂടി. മരിച്ച തള്ളയുടെ അകിട്ടിൽ മുട്ടി മുട്ടി ഒടുവിലത്തെ പശുക്കിടാവും പിടഞ്ഞുവീണു. അഞ്ചാംദിവസമായിരുന്നു അത്.

‘ജലത്തിൽ നീന്തുന്നവയും ആകാശത്തിൽ പറക്കുന്നവയും അപ്രത്യക്ഷമാകട്ടെ.’ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ വിഷം കലർന്ന കടല്‍വെള്ളത്തിൽ തിമിംഗലങ്ങൾ ഗിരിശിഖരങ്ങൾപോലെ മലർന്നുപൊങ്ങി. സ്രാവും പരലും മലങ്കും ഇരുളുന്ന ആകാശം നോക്കിക്കിടന്നു. സാഗരകന്യകമാരും ജലപ്പിശാചുക്കളും ഒടുവിലത്തെ തേങ്ങലിൽ വൈരം മറന്ന് പരസ്പരം പുണർന്നു. ശാന്തിയുടെ പിറാവുകൾ വിഷപ്പുക ശ്വസിച്ച് നിത്യത തേടി. കുയിലും രാപ്പാടിയും പാട്ടുനിർത്തി തിരിച്ചുപോയി. മയിലുകൾ മേഘങ്ങൾക്കു പ്രലോഭിക്കാനാകാത്ത നിറങ്ങളിലലിഞ്ഞുചേർന്നു. അതു നാലാം ദിവസമായിരുന്നു.

‘മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ നിർമ്മിച്ച സൗന്ദര്യങ്ങളെല്ലാം അസ്തമിക്കട്ടെ.’ ഇക്കുറി യന്ത്രങ്ങൾ പെറ്റുപെരുകി; യന്ത്രമനുഷ്യർ തെരുവിൽ തീയും വാളുമായി ഇറങ്ങിനടന്നു. ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾ, നാടൻപാട്ടുകൾ, വിക്രമാദിത്യൻ കഥകൾ, പഴയ സുവിശേഷം, ക്ലാസ്സിക്കൽ സംഗീതം, വെഴ്സായ്‌കൊട്ടാരം, ആഞ്ജലോയുടെ ദാവീദ്, സിസ്റ്റീൻപള്ളി, പേഴ്സ്യൻ കംബളങ്ങൾ, വാല്മീകിരാമായണം, ബേലൂർക്ഷേത്രം, ഹാം‌ലെറ്റു നാടകം — എല്ലാം ഒന്നൊന്നായി തകർക്കപ്പെട്ടു. സ്ഫിൻക്സ് എല്ലാം നോക്കിനിന്നു. ഒടുവിൽ ഉത്തരം ലഭിച്ചപോലെ തീയിലേയ്ക്കെടുത്തു ചാടി. അങ്ങനെ മൂന്നാം ദിവസവും അസ്തമിച്ചു.

‘എന്നെ പശ്ചാത്തപിപ്പിച്ച മനുഷ്യസൃഷ്ടി നിലയ്ക്കട്ടെ.’ തലസ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രാന്തദർശികളായ മനുഷ്യർ ഒരുക്കിവെച്ചിരുന്ന ആയുധപ്പുരകൾ സമയമായെന്നറിഞ്ഞു പൊട്ടിത്തെറിച്ചു. ഭൂഗർഭപരീക്ഷണശാലകളിൽനിന്ന് രോഗബീജങ്ങളും വിഷവാതകങ്ങളും മരണരശ്മികളും ഉയർന്നുപൊങ്ങി. പോർവിമാനങ്ങളുടെയും ഗോളാന്തരബാണങ്ങളുടെയും ശബ്ദത്തിൽ കുട്ടികളുടെ പീപ്പികളും ജിപ്സികളുടെ പാട്ടുകളും വറ്റിയമർന്നു. ഗർഭിണികൾ മൂപ്പെത്താത്ത ചാപിള്ളകളെ പ്രസവിച്ചു. മുലപ്പാലും ലാവയും കൂടിക്കലർന്നു. ഭൂമിയുണ്ടായിരുന്നിടത്ത് ഒരുപിടിചാരം പാറിനടന്നു. രണ്ടാംദിവസം അങ്ങനെ അവസാനിച്ചു.

‘ഇരുട്ടുണ്ടാകട്ടെ’, മുന്നിലെ നിർജ്ജീവമായ വെളിച്ചത്തിന്റെ കടലിനെ നോക്കി ദൈവം കൽപ്പിച്ചു. ചക്രവാളത്തിൽനിന്ന് സൂര്യന്റെ അവസാനത്തെ തുള്ളിയും വറ്റി മറഞ്ഞു. നക്ഷത്രങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായണഞ്ഞു. ചന്ദ്രന്മാർ പാവങ്ങളുടെ അപ്പംപോലെ കരിഞ്ഞുതൂങ്ങി. ഇല്ലായ്മയുടെ നിറം പ്രപഞ്ചമണ്ഡലങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞു. അത് ഒന്നാം ദിവസമായിരുന്നു.

ഇപ്പോൾ ദിവസങ്ങളവസാനിച്ചിരുന്നു. സ്ഥലകാലങ്ങളുടെ അന്ത്യത്തിലെ മഹാശൂന്യതയിൽ ഏകാകിയായ ദൈവം മുഖംപൊത്തി തേങ്ങി.

‘വെളിച്ചമുണ്ടാകട്ടെ’, അവൻ കല്പിച്ചു.
വെളിച്ചമുണ്ടായില്ല.

(1982)

— 35 —
സോക്രട്ടീസും കോഴിയും

‘നിന്നെത്തന്നെ അറിയുക’
ഒരു സന്ധ്യക്ക് വിഷക്കോപ്പ
അവന്റെ കാതിൽ മന്ത്രിച്ചു.
വീട്ടിൽ കയറ്റാത്ത ഭാര്യയിലും
ശപിക്കുന്ന മക്കളിലും‌നിന്നു തന്നെ രക്ഷിച്ച
തുല്യദുഃഖിതർക്കു നന്ദിപറഞ്ഞു ചിരിച്ച്
അവൻ കാലടി മുതൽ ഹൃദയം വരെ പടരുന്ന
മരവിപ്പുകൊണ്ട് മരണത്തെ നിർവ്വചിച്ചു.
അസ്‌ക്ലേപ്പിയൂസ്സിന്നു കൊടുക്കേണ്ട
കോഴിയുടെ കാര്യം ക്രീറ്റോ മറന്നുപോയി.
പ്ലേറ്റോവും അരിസ്റ്റോട്ടിലും
അതേച്ചൊല്ലി വഴക്കായി.
കടത്തിന്റെ പലിശ കൂടിക്കൂടിവന്ന്
ഒടുവിൽ ഗ്രീസുമുഴുവൻ തീറെഴുതേണ്ടിവന്നു.

ഹും, കോഴികൾക്കു
സംസ്‌കാരത്തെക്കുറിച്ചെന്തറിയാം!

(1984)

— 36 —
സിദ്ധാർത്ഥനും അരയന്നവും

അരയന്നം
കഥകളിയരങ്ങിലേയ്ക്കു രക്ഷപ്പെട്ടു.
സിദ്ധാർത്ഥനോ,
നാട്ടിലൊരു നല്ല ശിഷ്യനെപ്പോലും കിട്ടാതെ
ഭക്തൻ നൽകിയ മായം ചേർത്ത മാംസം കഴിച്ച്
സിദ്ധികൂടിയെന്ന കഥ പ്രചരിപ്പിച്ച്
തല മൊട്ടയടിച്ച് മഞ്ഞയണിഞ്ഞ്
ലാമമാർ അഹിംസ ചെയ്തു പോറ്റുന്ന
ഒരു വിഗ്രഹമായി വേഷം മാറി
അതിർത്തിക്കപ്പുറത്തേക്ക്
ഒളിച്ചു കടന്നു.

(1984)

— 37 —
ഇവനെക്കൂടി

(മഹാകവി വൈലോപ്പിള്ളിക്ക് അന്ത്യപ്രണാമം)

ഇവനെക്കൂടിസ്സ്വീകരിക്കുക ഹേമന്തത്താൽ
മെലിഞ്ഞ കുളിർനീരിൻ കൈകളാൽ നിളാനദീ!
 ഇവനായുയർത്തുക
 തുമ്പിക്കൈ പഞ്ചാരിക്കു
 ചെവിയാട്ടിടുമാലിൻ-
 ചോട്ടിലെപ്പൂരക്കാറ്റേ!
 മൂടുക തിരുവില്വാ-
 മലയിൽ പുനർജനി
 നൂണെത്തും നിലാവിനാ-
 ലീ ജഡം ധനുരാവേ! ¹
 കുനിയൂ സ്വപ്നാസ്വസ്ഥ-
 മീ നെറ്റി ചുംബിക്കുവാൻ
 നിളയേയുമയായ
 ദേവതാത്മാവാം സഹ്യൻ! ²
 ഇവനേ ഞങ്ങൾക്കോണ-
 പ്പാട്ടിനു ചോടായ്, കന്നി-
 വയലിൽ നെല്ലിൻ പാലായ്,
 വീര്യമായ് തെക്കൻ പാട്ടിൽ,
 ഇവനേ നിറച്ചു തേൻ
 പാതിരാപ്പൂവിൽ, കാക്ക-
 ച്ചിറകിൽ സൂര്യോത്സവം,
 ശൈവമിളന്നീരിൽ,
 അറിവിൽ പച്ച, കൈത-
 പ്പൂവിലാതിരാച്ചന്ദ്രൻ,
 മുറിവിൽ മൂർച്ച, മുള-
 ങ്കാടിന്നു കുറുങ്കുഴൽ.
ഇവനെക്കൂടിസ്സ്വീകരിക്കുക കപിലർതൻ ³
മരുതുമിലഞ്ഞിയും നനച്ചൊരെൻ തായ്‌നദീ!
 ഒരുനാൾ പിതാവിൻ തോൾ
 വിട്ടിറങ്ങി നീ, നീല-
 ക്കുറിഞ്ഞിക്കാടിൻ മിന്നൽ-
 പ്പിണർപോലുറവയായ്
 മഞ്ഞിന്റെ പടവുക-
 ളിറങ്ങീ ചിലമ്പൊലി, ⁴
 പുള്ളുവക്കുടം കാട്ടിൽ,
 ചുരത്തിൽ പാണത്തുടി.
 പ്രായമായ് കരിമ്പന-
 നടുവിൽ തീണ്ടാനാഴി
 സീതപോൽ വിറയ്ക്കുന്ന
 മലവാരത്തിൽ; നീറി ⁵
 നീ വിജനതകളിൽ
 ദമയന്തിതൻ കീറ-
 ച്ചേലയിൽ, ⁶ സാനുക്കളി-
 ലലഞ്ഞു പൊരുൾ തേടി. ⁷
 പൂതത്തെ മുലപ്പാലാൽ
 വെന്നു, പാതിരാകളിൽ
 നൂണു നീ നരകത്തിൻ
 പാലങ്ങൾ നരിച്ചീർപോൽ. ⁸
 അപ്പോഴാണിവനെത്തീ-
 യെട്ടുകെട്ടുകൾ കത്തും
 പട്ടട വെണ്ണീറിൽ തൻ
 നെല്ലിക്കു നീർ കോരുവാൻ.
 ആചമിച്ചുതന്നുള്ള-
 ങ്കൈയിന്‍ നിന്‍ തീരക്കണ്ണീര്‍-
 പ്പാടം: തന്‍ തടവറ
 ക്കിണ്ണത്തിലിന്നിൻ കാള-
 കൂടമുണ്ടിവൻ നാളെ-
 ക്കുഞ്ഞുങ്ങൾക്കമൃതാകാൻ,
 വീടൊഴിഞ്ഞവരുടെ
 വേവിന്നാൽത്തണലാകാൻ.
ഇവനെക്കൂടിസ്സ്വീകരിക്കുക, യാറാട്ടിന്നു
വരവായിവൻ, നിരാഭരണൻ, നാദാകാരൻ.
 ഇവന്നു കൊടി പനി-
 നീർ മുള്ളിൽ പടർന്നേറു-
 മൊരു കയ്പവല്ലരി,
 വാഹനം കടൽക്കാക്ക,
 പുലി നേർക്കുമ്പോളോണ-
 വില്ലാണു ദിവ്യായുധം
 കുരുത്തോലയും കൊടി-
 ത്തൂവ്വയും തിരുവാട,
 കനലാഴിയിൽ നൃത്തം,
 വചനമപ്പം, കുരു-
 മുളകാൽ നിറമാല,
 പൂജിക്കാൻ കുറവന്മാർ,
 മലയ്ക്കു മകൻ, വിളി-
 പ്പുറത്തു മുറിവേറ്റ
 വനങ്ങൾ, മനങ്ങൾ തൻ
 മൃഗങ്ങൾ വിളിക്കുകിൽ
 പെരുമാളിവൻ നേരാം
 വാക്കിനും വടക്കിനും:
 ഇവന്നു പ്രിയമേറ്റം
 കലികാലത്തിൻ തോറ്റം.
ഇവനെക്കൂടിസ്സ്വീകരിക്കുക, നീർ താണാലും
വരളാതിന്നും കടൽ തേടുന്ന നിളാനദീ!
 പൂരങ്ങൾ നിന്നിൽ വിഷം
 തുപ്പുന്നു; പരണന്റെ ⁹
 ചുരപ്പുന്നയും പ്ലാശും
 പയ്നിയും തളരുന്നു.
 കുരച്ചുനിൽക്കും മൃത്യു
 വളയും ഗ്രാമങ്ങളെ
 മയക്കുവെടിവെച്ചു
 വീഴ്ത്തുന്നു നായാട്ടുകാർ.
 ഏറുന്നു വീണ്ടും നമ്മ-
 ളൊഴിച്ച പിശാചുകൾ
 കാവിയിൽ, വെളുപ്പി-
 ലാത്മാക്കൾക്കു വിലപേശി.
 ഓണത്തിലുണരുന്നു
 വാമനൻ; വിഷുക്കണി
 പാളത്തിലെന്നും വീഴു-
 മസ്വസ്ഥയുവരക്തം.
 ആതിരാ രാവിൻ രുദ്ര-
 കീർത്തനങ്ങൾ തൻ തൂറക്കി-
 ലാടുന്ന പൊന്നുണ്ണിക്കു
 ദംഷ്ട്രയും നെറ്റിക്കണ്ണും.
 പാരുഷ്യം പെരുകുന്നു
 വാക്കിലും മനസ്സിലും.
 മാതുലാ, പൊറുത്താലും-
 തീർന്നു മാമ്പഴക്കാലം.
 മിടിപ്പു താഴുന്നതെൻ
 ഭാഷതൻ നെഞ്ചിന്നല്ലോ
 ഇറക്കിക്കിടത്തിയ-
 തെന്റെ യൗവനമല്ലോ
 തിരുമ്മിയടച്ചതു
 നീതിതൻ മിഴിയല്ലോ
 തഴുതിട്ടതോ, സ്നേഹ-
 നീലമാം കലവറ.
 ചിതയിൽപ്പൊട്ടുന്നതെൻ
 നാടിന്റെ നട്ടെല്ലല്ലോ,
 മണലിലെരിഞ്ഞമ-
 രുന്നതോ മലർകാലം.
 താഴുന്നു വെയിൽ, തണു-
 പ്പേറുന്നൂ; ഒടുക്കത്തെ
 മാവിൽ കൂടണയു-
 മൊറ്റക്കിളി ചിലയ്ക്കുന്നു:
‘പാവമീ നാടിൻ സ്വർണക്കിണ്ണമായിരുന്നിവൻ:
ദാ, നോക്കു വാനിൽ: പൂർണചന്ദ്രനായവൻ വീണ്ടും.’ ¹⁰

(1985)

¹ ‘ഇവനായുയർത്തുക … ധനുരാവേ!’: തൃശ്ശൂർപൂരത്തിലെ ‘ആലിന്‍ചുവട്ടിലെ മേളം’ പ്രസിദ്ധം. കാറ്റിനെ ആനയായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. തിരുവില്വാമലക്ഷേത്രത്തിൽ ‘പുനർജനി’യെന്ന ഗുഹയിലൂടെ നൂണു കടന്നാൽ പാപങ്ങൾ നശിച്ച് മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന് സങ്കൽപ്പം.

² ‘നിളയേയുമയായ… സഹ്യൻ!’: ‘അസ്ത്യുത്തരസ്യാംദിശി ദേവതാത്മാഹിമാലയോ നാമ നഗാധിരാജഃ’ കാളിദാസന്റെ കുമാരസംഭവത്തിൽ ഹിമാലയം ‘ദേവതാത്മാവാണു്.’ ഹിമവാന് പാർവതി എങ്ങനെയോ അതുപോലെയാണു് സഹ്യനന് നിളാനദി.

³ കപിലർ — പാണ്ടിനാട്ടിൽ ജനിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന സംഘകാലകവി. ലഭ്യമായ സംഘകവിതകളിൽ 246 എണ്ണം കപിലരുടേതായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

⁴ ‘ചിലമ്പൊലി’: ‘ചിലപ്പതികാരം’ ഓർക്കുക. തുടർന്നു നാടൻപാട്ടുകളുടെ ഘട്ടം.

⁵ ‘പ്രായമായ്… മലവാരത്തിൽ’: എഴുത്തച്ഛന്റെ സ്മരണ. ‘തീണ്ടാനാഴി’ ഒരു ചെടി (ചിലയിടത്തു മുക്കുറ്റിക്കും തൊട്ടാവാടിക്കും ഈ പേരു പറയും).

⁶ ‘നീറി നീ… ചേലയിൽ’: ‘വിജനേ ബത’ ഓർക്കുക. ഉണ്ണായിയുടെ നളചരിതം.

⁷ ‘സാനുക്കളിലലഞ്ഞു’: കുമാരനാശാന്റെ നായികാനായകന്മാർ. ‘പൂതത്തെ… വെന്നു’: ഇടശ്ശേരിക്കവിത പൊതുവെ; ‘പൂതപ്പാട്ട്’ വിശേഷിച്ചും.

⁸ ‘നൂണു നീ … നരിച്ചീറുപോൽ’: കുഞ്ഞിരാമൻനായരുടെ കവിതയിലെ നഷ്ടഭാഗ്യസ്മൃതികൾ.

⁹ ‘പരണൻ’: കപിലർക്കു സമശീർഷനായ മറ്റൊരു സംഘകാലകവി.

¹⁰ ‘പാവമീ… വീണ്ടും’: വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ ‘ചന്ദ്രന്റെ ചിരി’ സുചിതം.

— 38 —
രാമനാഥൻ പാടുമ്പോൾ

(മഹാഗായകൻ എം.ഡി.രാമനാഥനു പ്രണാമം)

രാമനാഥൻ പാടുന്നു

 മൗനത്തിന്റെ തടാകത്തിൽ
 പളുങ്കിന്റെ വസന്തം
 വനഹൃദയത്തിലെ മഹാവൃക്ഷത്തിന്നകത്തെ
 ഹരിതരസത്തിന്റെ വിളംബിതസഞ്ചാരം
 ഗുഹാന്തരത്തിലെ കുളിർ നീരുറവയുടെ
 മന്ത്രസ്ഥായിയിലുള്ള വിശുദ്ധവിസ്താരം:
 മൗനത്തിന്റെ രജതയാമങ്ങൾക്കു കുറുകെ
 നാദത്തിന്റെ പൊന്മാൻ ചാടുന്നു
 സ്ഥലചരങ്ങളോടും ജലചരങ്ങളോടും രാമൻ
 അവന്റെ വ്യാകുലമായ ചോദ്യമാവർത്തിക്കുന്നു
 സേതുവിൽ പ്രതിദ്ധ്വനിക്കുന്ന പെരുമ്പറകൾ
 അസ്ത്രവർഷങ്ങളുടെ അനുസ്യൂതഹുങ്കാരങ്ങൾ
 ഓരോ രാവണശിരസ്സിനും നിർവാണവാഗ്ദാനങ്ങൾ
 അഗ്നിയുടെ നെറ്റി പിളരുന്ന
 അഭിമാന പ്രാർത്ഥനകൾ…
 പിളരുന്ന ഭൂമിയുടെ മുഴങ്ങുന്ന തേങ്ങലോടെ
 രാഗവിസ്താരമവസാനിക്കുന്നു
 വീണ്ടും മുറികൂടിയ ഭൂമിയുടെ വിമൂകമായ
 കിതപ്പിൽനിന്ന് കീർത്തനമാരംഭിക്കുന്നു
 ത്യാഗരാജന്റെ മറഞ്ഞുപോയ സീതമ്മ
 വാടാത്ത അശോകവനിയായി പൂത്തുയരുന്നു.

രാമനാഥൻ പാടുന്നു

 ലുബ്ധൻ സ്വർണനാണയങ്ങളെന്നപോലെ
 ഗായകൻ സ്വരങ്ങൾ തുടച്ചു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു
 അർത്ഥങ്ങളുടെ വെറും ശരീരമുരിഞ്ഞിട്ട ശബ്ദം
 ജന്തുക്കളിലും വസ്തുക്കളിലുംകൂടി കടന്നുപോകുന്നു:

 കാളയുടെ കുരലിൽ അവനൊരു തുടി
 കുയിലിന്റെ തൊണ്ടയിൽ പുള്ളുവന്റെ കുടം
 ആനയുടെ കുരലിൽ അമറുന്ന തംബുരു
 ഇപ്പോൾ അവനൊരു മുരളി
 അവന്റെ തുളകളിലൂടെ
 വേനലിൽ മെലിഞ്ഞ പുഴകൾ
 ഇപ്പോൾ ഒരു വീണ
 അവന്റെ കമ്പികളിലൂടെ
 ശരത്കാലത്തെ മഴകൾ
 ഇപ്പോൾ മൃദംഗങ്ങളുടെ ഗിരിനിര
 അവിടെ, വന്നുപോയ വസന്തങ്ങളുടെ
 ഊഷ്മളമായ മുഴക്കം
 ഇപ്പോൾ വയലിനുകളുടെ താഴ്വര
 അവിടെ, വരാനിരിക്കുന്ന ഹേമന്തത്തിന്റെ
 മരവിപ്പിക്കുന്ന പെരുക്കം.
 പല്ലവികളുടെ സുവർണഗോവണികൾ കയറി
 പ്രകാശത്തിന്റെ ആരോഹണം:
 നാദഗോപുരത്തിന്റെ നട്ടുച്ചയിലേക്ക്
 അനുപല്ലവികളുടെ വെണ്ണക്കല്പടവുകളിലൂടെ
 ക്രീഡാക്ഷീണവുമായി അവരോഹണം:
 നടുമുറ്റത്തെ സൗമ്യസായന്തനത്തിലേക്ക്.

രാമനാഥൻ പാടുമ്പോൾ

 ലയം ഭക്തിയുടെ ഉടൽവിട്ടു പറന്നുയരുന്നു
 രാഗം അതിന്റെ സുതാര്യമായ ആത്മാവു വീണ്ടെടുക്കുന്നു:
 ഗതകാലപുഷ്കരത്തിൽ ¹ വിടരുന്ന താമരകൾക്കിടയിൽ
 സാമജവരനിളകിയാടുന്ന ഹിന്ദോളം
 വിജനമായ രജതഗിരിയുടെ സ്ഫടികതുഷാരം
 സുന്ദരേശ്വരനായി നടനമാടുന്ന ശങ്കരാഭരണം
 വിന്ധ്യസാനുവിലെ ഹിമമുഖപടമണിഞ്ഞ
 വനസരോവരത്തിന്റെ മായാമാളവഗൗളം
 ദമയന്തീസന്ദേശവുമായി പറന്നുയരുമ്പോൾ
 വസന്തമേഘങ്ങൾക്കിടയിൽനിന്നുതിരുന്ന ഹംസധ്വനി
 ജഗദംബയുടെ ഘനലാസ്യത്തിലെന്നപോലെ
 വസുന്ധര മലരണിയുന്ന ആനന്ദഭൈരവി.

കേൾവിക്കാരാ,

 നിലയ്ക്കാത്ത പ്രതിദ്ധ്വനികളുടെ
 ആയിരങ്കാൽ മണ്ഡപത്തിൽ
 കാവേരിയുടെ മരിക്കാത്ത കാറ്റേറ്റു വിശ്രമിക്കുക
 പാടിക്കഴച്ച തൊണ്ടയിൽ
 തോൽ പൊളിച്ച മൗനം പിഴിഞ്ഞൊഴിക്കുക
 ആടിത്തളർന്ന കാലുകൾ
 നിർജ്ജനതയുടെ തിരകളിലാഴ്ത്തി തണുപ്പിക്കുക.

രാമനാഥൻ പാടുമ്പോൾ

 എതോ ഹിമാവൃതഭൂഖണ്ഡത്തിലാണ്ടുപോയ
 പ്രക്തനനഗരത്തിന്റെ തെരുവുകളിലലയുന്ന പഥികൻ
 ഇപ്പൊഴും വറ്റാതൊഴുകുന്ന മനുഷ്യശബ്ദത്തിന്റെ
 തെളിനീരുറവ കണ്ടെത്തുന്നു.

രാമനാഥൻ പാടുമ്പോൾ

 മരിക്കുന്ന ഭൂമിയിൽനിന്നു പറന്നുയരുന്ന
 അവസാനത്തെ ശൂന്യാകാശനാവികൻ
 മറ്റൊരു നശത്രത്തിൽ ഇലവിരിഞ്ഞുയരുന്ന
 ജീവന്റെ നാമ്പു കണ്ടെത്തുന്നു.

(1985)

¹ ഗതകാലപുഷ്കരം: മൊഹന്‍ജൊദാരോവിലെ കുളം ഓര്‍ക്കുക. ഹിന്ദോളം (‘സാമജവരഗമന…’ എന്ന കീര്‍ത്തനം ഓര്‍ക്കുക). ശങ്കരാഭരണം, മായാമാളവഗൗളം, ഹംസധ്വനി, ആനന്ദഭൈരവി – രാമനാഥനു പ്രിയപ്പെട്ട രാഗങ്ങള്‍.

— 39 —
വീടും തടവും

നീ ഒരു സൂര്യകാന്തിയുടെ വിത്തു കൊണ്ടുവന്നു
ഞാൻ പകലിന്റെ ഒരില.
നീ ഒരു കുമ്പിൾ നിലാവു കൊണ്ടുവന്നു
ഞാൻ ഒരു രാത്രി നിറയെ നൃത്തം.
നീ ഒരു പേടമാനിന്റെ കണ്ണീരു കൊണ്ടുവന്നു
ഞാൻ കാട്ടുകടന്നലിന്റെ തേൻ
നീ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഒരു തൂവൽ കൊണ്ടുവന്നു
ഞാൻ ദൈവത്തിന്റെ ഒരു വാക്ക്.

നാമുണ്ടാക്കിയ വീടു വെളുത്തതായിരുന്നു.
അതിൽ നിറയെ കറുത്ത കുഞ്ഞുങ്ങൾ
അവരുടെ നിലവിളി സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ
ഞാൻ നെന്മണി തേടി സൂര്യനിലേക്കു പറന്നു.

ഇപ്പോൾ എന്റെ ചിറകും പാട്ടും ഇവിടെ തടവിലാണ്,
ഒരു കാർമേഘത്തിന്നകത്ത്.

എന്റെ ഏകാന്തത ഇടിമുഴക്കത്തിലൂടെ സംസാരിക്കുന്നു.
മിന്നല്‍പിണരിലൂടെ ഞാൻ നമ്മുടെ വീടു തപ്പുന്നു.

തണുപ്പു വരുമ്പോൾ എന്റെ പാട്ട് മഴയായി വീഴുന്നു,
നമ്മുടെ വെളുത്ത വീടിന്മേൽ,
നമുക്കിടയിലെ കറുത്ത് ശൂന്യതയ്ക്കുമേൽ.

(1985)

— 40 —
മരണത്തെക്കുറിച്ച് രണ്ടാംകവിത

തിരക്കിട്ട ജോലി കഴിഞ്ഞു കിതയ്ക്കുന്ന
ഒരു വെള്ളിയാഴ്ചയായിരുന്നു അത്.
നിർജ്ജനമായ നിലാവിൽ
വിചിത്രവീണയിൽനിന്നൊഴുകിയെത്തിയ ഭൈരവി
നൃത്തംചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
മേഘങ്ങളുടെ പൊന്തപ്പടർപ്പുകളിൽനിന്ന്
കാട്ടുപൂച്ചയുടെ തിളങ്ങുന്ന കണ്ണുകളുമായി
ചന്ദ്രൻ എത്തിനോക്കി.
കരിയുറുമ്പിൻ നിരകൾ
മരിച്ച ഓർമമകളെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്ന
മെലിഞ്ഞ ഇടവഴിയുടെ മഞ്ഞിലൂടെ
ഞാൻ ഉത്സവം സ്വപ്നം കണ്ടു
മടങ്ങുകയായിരുന്നു.
ചെണ്ടകളുടെയും തിമിലകളുടെയും
ഇരമ്പത്തിന്നിടയിൽനിന്ന്,
ചെകുത്താന്റെ മാംസം മുറിച്ചുണ്ടാക്കിയ
രണ്ടു കാലടികൾ എന്നെ പിന്തുടർന്നു.
മിന്നൽപ്പിണർപോലെ ഒരു കത്തി
എന്റെ മുതികിന്റെ കടമ്പ ചാടി
എന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ചെറിത്താഴ്വരയിലേയ്ക്ക്
ആഴ്ന്നിറങ്ങി.
ജീവിതംപോലെ കുറിയ പുല്ലുകൾക്കും
വയലറ്റുകണ്ണുകളുള്ള ഒടിച്ചുകുത്തിപ്പൂക്കൾക്കും
എന്റെ വിനീതമായ രക്തം പകർന്ന്
അവരെന്നെ കുന്നിന്മുകളിലേക്കു വലിച്ചിഴച്ചു.
ആകാശത്തേക്കുയർന്നുനിന്ന
ഒരു ശൂലത്തിന്റെ ഇരുമ്പുപല്ലുകളിൽ
ചൂടാനുള്ള മുയലിനെപ്പോലെ
അവരെന്നെ തറച്ചുയർത്തി:
‘ഭാവിയുടെ അടിമേ,
ഈ കോപ്പ നിനക്കിരിക്കട്ടെ
നിന്റെ വാരിയെല്ലുകളുടെ
ഉപ്പുപാലങ്ങൾക്കടിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന
ഈ കുടലുകൾ വിഷസർപ്പങ്ങളാണ്
നിന്റെ കണ്ണിന്റെ പാനഭാജനത്തിൽനിന്നൊഴുകുന്ന
ഈ വിവർണ്ണമായ വീഞ്ഞോ,
പാപത്തിന്റെ സത്തും.’

ഒരു കാക്ക എന്റെ ശിരസ്സിനു മുകളിലൂടെ
അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും പറന്ന് അടയാളം കാണിച്ചു.

ഒരു കാക്ക, പല കാക്കകൾ,
നിലാവു കെടുത്തിക്കൊണ്ട്
എന്നെ കാക്കത്തൂവലുകളാൽ മൂടി.
കറുപ്പിന്റെ ആ കടലില്‍നിന്ന് കുമിളപോലെ
ഒരു വെളുത്ത കൂണുയർന്നുവന്നു:
എന്റെ പ്രാണനുമായി.

(‘മരണത്തെക്കുറിച്ച് മൂന്നുകവിതകൾ’, 1985)

— 41 —
മുടിയനായ പുത്രൻ

ഉത്സവംപോലെ കൊടികളും കൂട്ടുകാരുമായി
ഞാൻ ലോകത്തേയ്ക്കുപോയി
ശവമഞ്ചം പോലെ ഒറ്റയായി
വിട്ടിലേയ്ക്കു തിരിച്ചുവന്നു.

പകല്‍വെളിച്ചവും ഗോതമ്പുകതിരുകളും
കുട്ടിത്തുന്നിയ എന്റെ ഉടുപ്പിനു പകരം
അവരെനിക്കു രാത്രിയുടെ മേലങ്കി തന്നു.
കുയിലുകളുടെ കൂട്ടിൽ ഞാനൊളിപ്പിച്ചുവച്ചിരുന്ന
ദൈവത്തിന്റെ മുട്ട കട്ടെടുത്ത്
പകരം അവിടെ സാത്താന്റെ സർപ്പമുട്ട കൊണ്ടുവെച്ചു.

കണ്ണാടികണക്കെ ഞാൻ പൊട്ടിച്ചിതറി
എന്റെ ഓരോ ശകലവും ഏദനിൽ
സൂര്യകാന്തിപ്പെണ്ണുങ്ങളുമൊത്ത്
വീഞ്ഞിന്റെ മേഘങ്ങളിൽ സവാരിചെയ്തു.
പന്നിത്തൊഴുത്തിൽ നിന്ന്
പൂച്ചയെപ്പോലെ മുരളുന്ന വിശപ്പ്
എന്നെ മാന്തിക്കീറിയപ്പോൾ
ഞാൻ തിരിച്ചുവന്നു.
നെറ്റിയിൽ അറവുകാരൻ പതിച്ച മുദ്രയും
ഹൃദയത്തിൽ ദുഃഖത്തിന്റെ ഹിമച്ചെടിയുമായി
ഞാൻ വന്നു.
പാപത്തിന്റെ വെണ്ണക്കല്ലുപാകിയ രാജവീഥികളിലും
കുന്തിരിക്കംപോലെ പുകയുന്ന വേശ്യാഗൃഹങ്ങളിലും
സഹനത്തിന്റെ പശുക്കളുടെ
വ്രണമലിനമായ അകിട്ടിലും നിന്ന്
ഒരു കീർത്തനം പോലെ വിവശവിശുദ്ധനായി
ഞാൻ വന്നു.

എന്നാൽ ഒരിക്കൽ ലോകത്തേയ്ക്കിറങ്ങിയവനു്
വീട്ടിൽ ശാന്തിയില്ല
ഒരു സ്മാരകശിലപോലെ
ഞാൻ നിർജീവനായിരിക്കുന്നു.
എന്റെ ആനന്ദസംഗീതം
മരുഭൂവിലെ മുൾക്കള്ളികളിൽ ആട്ടിൻ‌കുട്ടിയെന്നപോലെ
ഈ ചുമരുകളിൽ കുരുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു
എന്റെ ചുവടുകളിൽ നിന്നു
കാറ്റും അരയന്നങ്ങളും കൊയ്ത്തും നൃത്തവും
വീണുപോയിരിക്കുന്നു.
കൂടു കത്തിപ്പോയ കിളിയെപ്പോലെ
ഞാൻ വാക്കിൽനിന്നു വാക്കിലേക്കു പറന്നുഴലുന്നു.
ബാബിലോണിന്റെ തകർന്ന കിളിവാതിലുകൾക്കു ചുറ്റും
അറബിക്കഥകളുടെ വറ്റിപ്പോയ കുളത്തിനു ചുറ്റും
ഞാൻ വെറുതെ വട്ടമിടുന്നു.

ഇന്നലെ ഒരുവൾ എന്റെ നെഞ്ചിനു മീതെ
ഒരു പനിനീർപ്പൂ കൊണ്ടുവെച്ചു:
ഞാൻ മരിച്ചുകഴിഞ്ഞവനെന്നപോലെ.

ഭരണിയിലേയ്ക്കു മടങ്ങിപ്പോയ
മുക്കുവന്റെ ഭൂതത്തെപ്പോലെ
കടലിൽ തിരിച്ചെറിയപ്പെടാനായി
ഞാൻ ഈ കല്ലറയിൽ കഴിയുകയില്ല.
പുറത്ത് ചിറകടിക്കുന്ന
ചാറ്റൽമഴയുടെ കുരുവികളുണ്ട്
ബാബേൽ തകർന്നതറിയാതെ
വള്ളിയൂഞ്ഞാലിന്നരികിൽ കൊഞ്ചുന്ന കുട്ടികളുണ്ട്
കുഞ്ഞുങ്ങളെ വെളിച്ചത്തേക്കാനയിക്കാൻ
ആനന്ദത്തോടെ പിളരുന്ന അരക്കെട്ടുകളും
നിലാവു വീണ മട്ടുപ്പാവുപോലെ
നിറഞ്ഞ മുലകളുമുള്ള അമ്മമാരുണ്ട്
പാറപ്പുറത്തുനിന്നു വയലിൽ തെറിച്ചുവീണ
ഒരു വിത്തുണ്ട്
അയൽക്കാർ തുറിച്ചുനോക്കുന്ന
വേദപുസ്തകത്തിലെ ഒരു ദൃഷ്ടാന്തകഥയായി
ഇവിടെ കഴിയുന്നതിനെക്കാൾ ഭേദം
സഹാറയുടെ ഈന്തപ്പനകളിൽ
ഒരു ചുടുകാറ്റാവുകയാണ്.
വിട, ഞാൻ പോകുന്നു.
ഈ വീട് കുരുടനായൊരു മൃഗമാണ്.

(‘മൂന്നു ദൃഷ്ടാന്തകഥകൾ’, 1985)

— 42 —
റോം, മഴയിൽ

(താസോസ് ഡി നെഗ്രിസ്സിനു്)

റോമിലെ മഴ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്
മരിച്ച മകനെ മടിയിൽ കിടത്തിയ
മറിയത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നാണ്.
പുറപ്പാടിന്റെ കാൽപാടുകൾ മഴയിലലിയുന്നു
വഴി കാട്ടിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ
പ്രളയത്തിൽ മുങ്ങിമരിക്കുന്നു
കൊളോസ്സിയത്തിനു മുകളിൽ ഒരു കാക്ക
മനുഷ്യന്റെ അവസാനത്തെ നൂറ്റാണ്ടറിയിക്കുന്നു
സെന്റ് പീറ്റർ ദേവാലയത്തിനു മുകളിലൂടെ
ഒരു ബോംബർവിമാനം ചീറിപ്പായുന്നു.

(‘പശ്ചിമകാണ്ഡം’, റോം, 1985 മെയ് 8)

— 43 —
വീഞ്ഞിനൊരു സ്തോത്രം

(ഇസെത് സരായ്‌ലിച്ചിനു്)

വീഞ്ഞു ദൈവത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിലായിരുന്നു
മുന്തിരി സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ അതവൻ സ്നേഹത്തോടെ
മണ്ണിലേക്കു പകർന്നു
ഓരോ കോപ്പയും ചുണ്ടോടടുപ്പിക്കുമ്പോൾ
നാം ഭൂമിയെ ഉമ്മവെയ്ക്കുന്നു
ഓരോ തുള്ളിയും രക്തത്തിലെത്തി കിളികളായി പാടുന്നു
നമ്മെ വസന്തത്തിന്റെ വൃക്ഷങ്ങളാക്കിക്കൊണ്ട്.
നമ്മുടെ കൈകൾ പുഷ്പിക്കുന്നു.
ഇലകളിൽ കാറ്റു പ്രണയം മന്ത്രിക്കുന്നു
നമ്മുടെ വേരുകൾ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.
വേനലുകളും നരകങ്ങളും യുദ്ധങ്ങളിൽ മരിച്ചവരുടെ അസ്ഥികളും
കുഴിച്ചുമൂടപ്പെട്ട സ്വപ്നങ്ങളും പിന്നിട്ട്
മനുഷ്യരെയെല്ലാമൊന്നിപ്പിക്കുന്ന
മാന്ത്രികജലത്തിന്റെ ഉറവ കാണുംവരെ.

അയൽക്കാരന്നുവേണ്ടി ഉയർത്തപ്പെടുന്ന ഓരോ കോപ്പയും
വെള്ളം വീഞ്ഞാക്കിയവന്നുള്ള ഒരു പളുങ്കുസ്തോത്രം.

(‘പശ്ചിമകാണ്ഡം’, സരായെവോ, 1985 മെയ് 10)

— 44 —
ഫ്രാങ്ക്‌ഫർട്

(ജോൺ കെൻഡ്രിക്കിനു്)

മെഫിസ്റ്റോ ഇപ്പോൾ
ഏതാഗ്രവും സാധിച്ചുതരുന്ന ഒരു യന്ത്രമാണു്
ഫോസ്റ്റിനു ഒരു ബട്ടണമർത്തിയാൽ മതി,
ഹെലെൻ ബി.സി.യിൽനിന്ന് നേരെ വന്നിറങ്ങും. ¹

യന്ത്രത്തോക്കേന്തിയ പോലീസുകാർ
ഒമ്പതാം സിംഫണി മൂളുന്നു
ഷില്ലർ പ്രകീർത്തിച്ച ആനന്ദം
കടയിലിരുന്നു കടാക്ഷിക്കുന്നു: ²
പ്രത്യേകം മൃദുവാക്കപ്പെട്ട ഒരു റബ്ബർകാമുകി.

ലോകത്തെ എല്ലാ ക്ലോക്കുകൾക്കും
ഹിറ്റ്‌ലറുടെ കൈകൾ.

(‘പശ്ചിമകാണ്ഡം’, ഫ്രാങ്ക്‌ഫർട് 1985 മെയ് 15)

¹ മെഫിസ്റ്റോഫിലിസ്സ് എന്ന ചെകുത്താനു് ആത്മാവു വിറ്റ ഡോക്ടർ ഫോസ്റ്റസ്സിന്റെ കഥ. ഹെലെനെ കാണുകയായിരുന്നു ഫോസ്റ്റസ്സിന്റെ അന്തിമാഭിലാഷം. ഗൊഥേയുടെ ജർമ്മൻ കാവ്യനാടകവും മാർലോയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് കാവ്യനാടകവും ഓർക്കുക.

² ഷില്ലറുടെ ‘Ode to Joy’ ആണു് ബീഥോവന്റെ ഒമ്പതാം സിംഫണിക്കാധാരം. ഊന്നൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിൽ.

— 45 —
പ്രണയ ബുദ്ധൻ

‘ഭൂമിയിലേയ്ക്കുംവെച്ചു മധുരമേറിയ ചുംബനമേതാണ്?’
ഒരിക്കൽ നീയെന്നെ ഉത്തരംമുട്ടിച്ചു:
‘ഉറക്കിക്കിടത്തിയ കുഞ്ഞിന്റെ നിറുകയിൽ
അതിനെ ഉണർത്താതെ അമ്മ അർപ്പിക്കുന്ന
തൂവൽപോലുള്ള ചുംബനമാണോ?
സ്വർണ്ണമുരുകുന്ന സൂര്യകാന്തിപ്പൂവിനപ്പുറവുമിപ്പുറവും നിന്ന്
കാമുകൻ കാമുകിക്കു നൽകുന്ന തിളയ്ക്കുന്ന
ആദ്യചുംബനമാണോ?
ഭർത്തൃജഡത്തിന്റെ മരിച്ച ചുണ്ടിൽ വിധവ അർപ്പിക്കുന്ന
വിരഹസ്നിഗ്ദ്ധമായ അന്ത്യചുംബനമാണോ?
ഗുരുവിന്റെ നവനസ്നാതപാദത്തിൽ
യുവസംന്യാസി അർപ്പിക്കുന്ന
വിശുദ്ധമായ വിരക്തചുംബനമാണോ?
അതോ, കാറ്റ് മരത്തിന്നും ഇല കിളിക്കുഞ്ഞിന്നും
വെയിൽ വനത്തിനും നിലാവ് നദിക്കും മഴ മലയ്ക്കും
നിരന്തരം നൽകുന്ന ഹരിതചുംബനങ്ങളോ?’

ഇപ്പോൾ ഞാനതിന്നുത്തരം പറയാം:
ദേവികുളത്തിന്നു മുകളിൽ മൂടൽമഞ്ഞിന്നൊരു വീടുണ്ട്
അപ്പുറത്തു മലഞ്ചെരിവുകളിൽ
കുത്തിയൊലിക്കുന്ന മരതകം,
ഇപ്പുറത്തു ഭൂമിയോളം പഴക്കമേറിയ പാറകളുടെ
ആദിമ ഗാംഭീര്യം.
പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിൽ മരണംപോലെ
ഇരുട്ടും നിഗൂഢതയും നിറഞ്ഞ ഗുഹ
അതിൽവെച്ച് പേരറിയാത്ത മുപ്പത്തിയേഴുതരം
കാട്ടുപൂക്കളുടെ സമ്മിശ്രസുഗന്ധം സാക്ഷിനിർത്തി
ഞാൻ നിന്നെ ചുംബിച്ചു.
അതിൽ ആദ്യചുംബനമുണ്ടായിരുന്നു,
അന്ത്യചുംബനവും.
നീ കുഞ്ഞും കാമുകിയും വിധവയുമായിരുന്നു
ഞാൻ കാറ്റും ഇലയും വെയിലും നിലാവും മഴയുമായി.
കാലം മുഴുവൻ ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിലേയ്ക്കു ചുരുങ്ങി
ഇരുളിൽ നമ്മുടെ ചുംബനം ഇടിമിന്നൽപോലെ തിളങ്ങി,
ആ ഗുഹ ബോധിയായി,
എനിക്കു പ്രണയത്തിന്റെ വെളിപാടുണ്ടായി.

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ജന്മങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അവസാനത്തെ മനുഷ്യജോടിക്കും
പ്രണയനിർവാണം ലഭിച്ചുകഴിഞ്ഞേ
ഞാൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുകയുള്ളൂ.

(1986)

— 46 —
കടവാതിലുകൾ

(ദിലീപ് ചിത്രേയ്ക്ക്)

തടാകത്തിനു മുകളിലെ
സന്ധ്യയുടെ മരം ചുറ്റി പറന്നുനടക്കുന്നത്
ടെലിഫോണുകളല്ല, കടവാതിലുകളാണ്
എനിക്ക് എണ്ണം തെറ്റിപ്പോകുന്നു
അവയ്ക്കിടയിൽ പെട്ടെന്ന്
ചാർളീ ചാപ്ലിനെ ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു,
എന്റെ മരിച്ചുപോയ രണ്ടു കൂട്ടുകാരെയും.
ഇവർ രക്തരക്ഷസ്സുകളാണെന്നു
പറയുന്നതു വെറുതേ.
മുഖം കണ്ടാലറിയാം ഇവർ ചോര കുടിക്കില്ലെന്ന്.
ഏറിയാൽ മുലപ്പാൽ.
കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ നിലാവ്.
ഇവർക്കു താടിയും കണ്ണടയുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ
ഞാനിവർക്കിടയിൽ
കുറച്ചുകൂടി സ്വസ്ഥനായിരുന്നേനെ.
അരയാൽക്കൊമ്പിന്റെ ഈ ശംബൂകർക്ക് ¹
ആര്യനായ ലെവി-സ്ട്രോസ്സിനെക്കുറിച്ചെന്തറിയാം? ²
ഇരുളിൽ ഇവർ അതിവേഗമയയ്ക്കുന്ന
മൂകസന്ദേശം കേൾക്കൂ:
‘നരവംശം അവസാനിക്കാൻ പോകുമ്പോൾ
നരവംശശാസ്ത്രമെന്തിന്?’

(‘മദ്ധ്യമാവതി’, 1984)

¹ തല കീഴായി തപസ്സുചെയ്ത ശൂദ്രമുനി, രാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു (കമ്പരാമായണം, ഉത്തരകാണ്ഡം).

² ഘടനാപരമായ നരവംശശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവ്.

— 47 —
വീടുമാറ്റം

ഇല്ല വരുന്നില്ലുറക്കം പ്രിയേ, പ്രിയേ, ¹
ചൊല്ലുവതെങ്ങിനെയെന്നുടെയാധികള്‍?

 ആരുടെ കാലടി കാണുന്നു ഞാന്‍ തൂത്തൂ-
 വാരിയ മുറ്റത്തു മണ്ണില്‍ പുലരിയില്‍?
 ആരൊഴുക്കും ചോരയാലെന്‍ തലയിണ
 പാതിരാ തോറും കുതിര്‍ന്നൊട്ടി വീര്‍ക്കുന്നു?
 ആരുടെ ബാധയകറ്റുവാന്‍ നെറ്റിയാല്‍
 പാലമേലാണിയടിച്ചു കേറ്റുന്നു നാം?
 ആരെറിയുന്നു ചേര്‍ പുത്തരിച്ചോറി,ലാ-
 രാരകത്തന്യമാം ഭാഷ മൊഴിയുവോന്‍?
 ആരെന്റെ വാക്കിന്റെയര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ ചോര്‍ത്തുവോന്‍
 ആരെന്‍ ക്രിയകള്‍ കുടിച്ചു വറ്റിക്കുവോന്‍?

 ഇല്ല, വരുന്നില്ലുറക്ക, മെന്നൂരല്ലി-
 തല്ലിതെന്‍ വീട്, ഞാനല്ലയെന്‍ മേനിയില്‍.

 ഇന്നലെക്കൂടിയും ജോലി കഴിഞ്ഞിങ്ങു
 വന്നപ്പൊഴോര്‍ക്കാതെ പോയി ഞാനോമനേ
 മുമ്പു നാം പാര്‍ത്തൊരപ്പച്ചയാം വീടിന്റെ-
 യുമ്മറത്തോളം, കുളിച്ചു മാമ്പൂവില്‍ ഞാന്‍.
 പത്തിവിടര്‍ത്തുന്ന ചെമ്പകപ്പൂമണം
 കൊട്ടച്ചെടികളില്‍ ചുറ്റിപ്പിണയവേ
 പട്ടില്‍ പൊതിഞ്ഞൊരു ദേവിയെപ്പോല്‍ തന്റെ
 തട്ടകത്തില്‍ തണല്‍ വീശി പൂവാകകള്‍.

 ഇല്ല വരുന്നില്ലുറക്കമെന്‍ വേരുകള്‍
 വിങ്ങുന്നു, മുങ്ങിമരിക്കുന്നു ശൈശവം.

 പച്ചവയല്‍ ചിറകേറ്റിയ തത്തകള്‍
 അത്തിയെപ്പാണനായ് മാറ്റിയ മൈനകള്‍
 നീലയാം ശക്തിയാല്‍ വാനിലുയരുവോ-
 നൂണിന്‍ തളികയാം നൈതലാമ്പല്‍ക്കുളം
 കുന്നിന്‍പുറത്തു പറന്നു മന്ദാരങ്ങള്‍
 പൊന്നിന്‍ ചിലങ്ക കിലുക്കീ തകരകള്‍
 നെല്ലറവാതില്‍ തുറക്കെയെത്തും മണം
 നമ്മെത്തലോടി, പിതാമഹര്‍-കര്‍ഷകര്‍-
 തന്നൂഷ്മളോച്ഛ്വാസമാ, യവര്‍ തന്‍ കൈകള്‍
 കൊന്നയ്ക്കു കൊമ്പായ്, ചൊരിഞ്ഞു തേന്‍നെഞ്ചുകള്‍
 കണ്ട ഫലങ്ങളിലൊക്കെ, നിറച്ചു നീര്‍
 കണ്ണുകള്‍ കാറ്റില്‍, കരിമ്പിന്‍ സിരകളില്‍.

 ഇല്ല വരുന്നില്ലുറക്കം പ്രിയേ, ഇങ്ങു
 വന്നതില്‍പ്പിന്നെ നാം വൃദ്ധരായെത്രമേല്‍!

 ഈ വീട്ടിലില്ല തേന്‍കൂടും കുടപ്പനും
 ശീലമായ് കയ്പുകള്‍, തുപ്പിക്കളയുന്നു
 ഞാന്‍ മധുരങ്ങള്‍, വിഷം നിറഞ്ഞത്രമേല്‍
 വായില്‍, മനസ്സില്‍, രക്തത്തി,ലീണങ്ങളില്‍.
 ഈ വീട്ടിലില്ല മുക്കുറ്റിതന്‍ പൂക്കളില്‍
 വീണു പൊന്നാവുന്ന പുള്ളുവന്‍പാട്ടുകള്‍,
 ഇല്ല പറന്നുയരുന്ന മെതിയടി
 ഇല്ല നാടന്‍ മലയാളത്തിലച്ഛന്റെ
 നല്ല മൊഴിയില്‍ ചുരത്തുമകിടുകള്‍-
 പൊങ്ങും കദളികള്‍-പാടുമുറവകള്‍
 നിര്‍ത്തീ മൃഗങ്ങള്‍ സംസാര,മീമുറ്റത്തി-
 ലെത്തിനോക്കാറില്ല പൂരങ്ങള്‍, പുള്ളുകള്‍.

 ഇല്ല വരുന്നില്ലുറക്കം പ്രിയേ, കൊണ്ടു
 വന്നു പിതൃസ്വമായീ വീട്ടിലെന്തു നാം?

 വര്‍ണ്ണധര്‍മ്മങ്ങള്‍ തന്‍ ഗര്‍വങ്ങള്‍, ഊമയായ്
 പെണ്ണിനെ മാറ്റും സ്മൃതികള്‍, പറയനെ-
 ത്തീണ്ടിയാല്‍ വീണുപോം സ്വര്‍ണ്ണദന്തങ്ങളാം
 പുണ്യങ്ങള്‍, അന്തിക്കിരതേടിയന്യന്റെ
 പെണ്ണിനെത്തിന്ന വായ് ശുദ്ധമാക്കുനുണര്‍-
 ന്നെന്നും കുലുക്കുഴിയും വേദമന്ത്രങ്ങള്‍,
 കോണകവാലിന്റെ നീളത്തിനാലള-
 ന്നീടും തറവാട്ടുമേന്മകള്‍, മച്ചിലെ-
 ദൈവങ്ങളെച്ചൂഴ്ന്നുനില്‍ക്കുന്ന രാത്രികള്‍,
 ചോരമണക്കും വിരുന്നുമുറിയിലെ
 മാനിന്‍ തലകള്‍, കിരാതശിരസ്സുകള്‍,
 ഗോപിക്കുറികള്‍, മുറിക്കിച്ചുവപ്പിച്ച
 ശ്ലോകത്തിലാടിക്കുഴഞ്ഞുണ്ണിയാടികള്‍,
 ഭക്തിപൂര്‍വം നിത്യപാരായണത്തിന്നു
 യുദ്ധകാണ്ഡങ്ങള്‍, സിദ്ധാര്‍ത്ഥദഹനങ്ങള്‍
 വേളിച്ചരടില്‍ തളഞ്ഞുപോം വീര്യങ്ങള്‍
 വേലിവഴക്കില്‍ ശമിക്കുമുറുമികള്‍
 ഭാഗിച്ചുകിട്ടീ നമുക്കു: നെല്ലിപ്പൂക്കള്‍
 പോയതെ,ങ്ങെങ്ങു പൂച്ചപ്പഴക്കാടുകള്‍?

 ഇല്ല വരുന്നില്ലുറക്കം പ്രിയേ, ‘കാട്ടു
 പുല്ലുക’ളെന്നീയുലകിന്‍ പതികളാം?
 എങ്ങു കുന്തംപോലെ കൂര്‍പ്പിച്ചൊരിച്ഛകള്‍?
 എങ്ങു കുറിച്ച്യപ്പടനിലപ്പച്ചകള്‍?

 പൊള്ളുകയാണുള്ളു
 നമ്മളെപ്പെറ്റൊര-
 ത്തള്ളപ്പറയി-
 യ്ക്കുറങ്ങരുതാരുമേ!

(1987)

¹ ‘പിയാ, നീംദ് ന ആയ്...’ ബിഹാരിരാഗത്തിൽ മല്ലികാർജ്ജുൻമൻസൂർ പാടിയ ഈ ഗാനം ഈ കവിതയെ പ്രചോദിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതുകൊണ്ട്, ഈ പല്ലവി.

— 48 —
ആദികവികള്‍

സഹ്യശിരസ്സാര്‍ന്ന
എന്റെ ദ്രാവിഡഗോത്രത്തിന്റെ ആദികവികളേ,
ആരായിരുന്നു നിങ്ങള്‍?
ഏതു മലയുടെ പുലരിയാണ്
നിങ്ങളുടെ വരികളില്‍ ഇത്രയേറെ സ്വര്‍ണ്ണം,
ഇത്രയേറെ പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം, നിറച്ചത്?
ഏതു പുഴയുടെ ജലമാണ്
നിങ്ങളുടെ രക്തത്തില്‍
തിളങ്ങുന്ന പദങ്ങളുടെ പരല്‍മീനുകളുമായി
തുള്ളിച്ചാടിയത്?
ഏതു വയലിന്റെ തിനയാണ്
നിങ്ങളുടെ ഞരമ്പുകളിലെ
മൈനകള്‍ക്കു തീറ്റയായ്ത്?
ഏതു താഴ്വരയുടെ പച്ചയാണ്
നിങ്ങളുടെ നിദ്രകളില്‍ ഇത്രയേറെ സ്വപ്നങ്ങളുടെ
പവിഴം നിറച്ചത്?

ഒരു മഹാശക്തിമന്ത്രംപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും
ഞാന്‍ നിങ്ങളുടെ ഐന്ദ്രജാലികനാമങ്ങളുരുക്കഴിക്കുന്നു:

കപിലര്‍,
തന്റെ കുറഞ്ഞിപ്പാട്ടുകളില്‍ വാകയും ഇലഞ്ഞിയും
പ്ലാശും പിച്ചകവും വിടുര്‍ത്തിയവന്‍,
വത്സലജാഗ്രതയുടെ തഴലും തട്ടയും കുളിരും യാഴും മുഴക്കി,
കവിതകള്‍ പഴുത്തു ചാഞ്ഞ വയലുകള്‍ക്കു കാവല്‍ നിന്നവന്‍,
ഇടയന്റെ പുല്ലാങ്കുഴലില്‍നിന്നും നാട്ടക്കുറിഞ്ഞിയൊഴുക്കി
വിരഹിണിയുടെ മിഴിമയിലുകളെ നൃത്തം ചെയ്യിച്ചവന്‍

പരണര്‍,
തന്റെ ദ്രാവിഡഭാഷയുടെ മൃദുസ്വരങ്ങളില്‍
മിഴാവും മുരശും കിണൈപ്പറയും മുഴക്കിയവന്‍,
പോര്‍നിണമണിഞ്ഞ പൊന്തപ്പടര്‍പ്പുകളില്‍
കടുന്തുടിയുമായലഞ്ഞു തീപ്പടര്‍ത്തിയവന്‍,
പ്രകാശം പരത്തുന്ന വേങ്ങമരങ്ങള്‍ക്കിടയിലൂടെ
വിരിഞ്ഞ മാറുമായി ഇടിമുഴക്കങ്ങളിലേക്കു സവാരി ചെയ്തവന്‍

പെരുംകടുങ്കോ,
കണിക്കൊന്നകളില്‍ കാര്‍ത്തികനക്ഷത്രങ്ങള്‍ കൊളുത്തിവച്ച
കാടുകളുടെ കാമുകന്‍,
കാട്ടുമല്ലികയും ചെങ്കരിങ്കാലിയും തലയില്‍ ചൂടി
ഇണയാനകള്‍ക്കു മദം പകര്‍ന്നവന്‍,
കാട്ടാറിന്റെ സിംഹഗാനങ്ങള്‍ക്കു തന്റെ കൊങ്കണദേശത്തെ
പെണ്ണരിപ്പിറാവുകളുടെ ചിറകു നല്‍കിയവന്‍

ഇടൈക്കാടനാര്‍,
കുടകപ്പാല പൂക്കുന്ന മഴക്കാലത്തിന്റെ ദേവന്‍,
കായാമ്പൂക്കളില്‍ പറ്റിച്ചേര്‍ന്ന ഈയാംപാറ്റകളില്‍നിന്നു
തെളിവാനിലേക്കുള്ള ദൂരം സ്നേഹംകൊണ്ടളന്നവന്‍,
മഴയില്‍ തണുത്തുവിറയ്ക്കുന്ന ഇടയത്തിക്കു തീക്കായാന്‍
ശബ്ദങ്ങളുടെ അരണി കടഞ്ഞ് അഗ്നി നിര്‍മ്മിച്ചവന്‍

അമ്മുവനാര്‍,
കടല്‍ത്തീരച്ചേരികളുടെ മധുരഗായകന്‍,
അണ്ണാന്‍ പല്ലുകള്‍ നിറഞ്ഞ മുള്‍ച്ചെടികള്‍ക്കിടയില്‍ മുറിഞ്ഞ
പുന്നമരപ്പൂക്കള്‍ക്ക് മുക്കുവത്തിയുടെ ചിരികള്‍ നല്‍കിയവന്‍
ഉപ്പളങ്ങളില്‍നിന്നു ഉപ്പുവണ്ടി വലിച്ചു തളര്‍ന്ന കൈകള്‍ക്ക്
വേളൂരിപോലെ മിന്നുന്ന വെള്ളിവളകള്‍ സ്വപ്നം കണ്ടവന്‍

വീണ്ടുമെത്ര പേരുകള്‍:
കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പൊലികൊണ്ട് ഹൃദയത്തിന്റെ
വേപ്പുമരത്തില്‍ മധുരം നിറച്ച ഇളങ്കോ,
യുദ്ധഭൂമികളുടെ ക്രൗര്യത്തില്‍നിന്നു കണ്ണീരിന്റെ
തടാരിപ്പറകള്‍ മുഴക്കിയ കഴാത്തലൈയാര്‍,
പതിയെത്തേടി യാത്രതിരിച്ച വ്യാകുലതയ്ക്കൊപ്പം
പുലിമടകള്‍ കയറിയിറങ്ങിയ ഔവ്വൈയാര്‍,
അടരുകള്‍ തരിശാക്കിയ നഗരങ്ങളിലിരുന്ന്
അലിവിന്നായി പ്രാര്‍ത്ഥിച്ച ഗൗതമനാര്‍....

ആരായിരുന്നു നിങ്ങള്‍?
പടിഞ്ഞാറന്‍ കാറ്റില്‍ ഞങ്ങള്‍ മറന്നുപോയ
നിങ്ങളുടെ സംഗീതാത്മകമായ നാമധേയങ്ങള്‍ക്കു
പിറകിലൊളിച്ചിരുന്ന രക്തമാംസങ്ങളുടെ
രുചിയും രൂപവുമെന്തായിരുന്നു?
ആരായിരുന്നു ചാതേവനാര്‍?
ആരായിരുന്നു കയമനാര്‍, കള്ളംപാളനാര്‍?
ഏത് ഊരിലായിരുന്നു കാപ്പിയാറ്റു കാപ്പിയനാര്‍?
ഇളംങ്കണ്ണനാര്‍ എത്ര ദിവസം പണിയെടുത്തു
എത്ര ദിവസം പട്ടിണികിടന്നു കുമട്ടൂര്‍ കണ്ണനാര്‍?
കൃഷിയിടങ്ങളിലും മുക്കുവച്ചേരികളിലും
ഇടയക്കുടികളിലും പടത്താവളങ്ങളിലുംനിന്ന്
നിങ്ങള്‍ വിയര്‍പ്പും മിഴിനീരുമൊഴുക്കി മുളപ്പിച്ചു വലുതാക്കിയ
ആ പാലമരത്തില്‍നിന്ന് ഏറ്റവുമിളയ ഒരു പൂവ്
ഇതാ സ്വന്തം വൃക്ഷത്തെ നോക്കിക്കാണുന്നു

ആദികവികളേ,
എന്റെ വാക്കുകള്‍ക്ക് നിങ്ങളുടെ പഴമൊഴികളുടെ
വീര്യവും കരുണയും പകര്‍ന്നുതരൂ
ഞാനെന്റെ കഠിനയാത്ര തുടങ്ങട്ടെ
എന്റെ ദേശത്തിന്റെ കുരുതികളിലേക്കും കരുത്തുകളിലേക്കും:

ഒരു പുതിയ ഉണര്‍വ്വിന്റെ തളിരു തേടി
ഒരു പുതിയ കാതലിന്റെ ഉറപ്പു തേടി

(1987)

— 49 —
നെല്ല്

എന്റെ നഷ്ടപ്പെട്ട വീട്
ഒരു നെല്പാടത്തിന്റെ തീരത്തായിരുന്നു
ആ പാടം ഇന്നൊരു മൈതാനമാണ്.
അവിടെ കുട്ടികള്‍ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കുന്നു.
എങ്കിലും ഇടയ്ക്കിടെ അവരുടെ കാലുകളില്‍
എന്തോ ഒന്ന് കിക്കിളിയാക്കുന്നു:
കിരുകിരുക്കുന്ന ഒരു നെല്ലിന്‍നാമ്പ്.
കോട്ടകളിയുടെയും
തലപ്പന്തുകളിയുടെയും ഓര്‍മ്മപോലെ
അവരെ അത് അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നു

നെല്ലിന്റെ കുട്ടിക്കാലം എനിക്ക്
എന്റെ കുട്ടിക്കാലംപോലെ പരിചിതമാണ്.
ഈറന്‍ മണ്‍തരികള്‍ക്കടിയിലൂടെ
ഇളം പച്ച ശിരസ്സുകള്‍
അടുത്ത മഴയ്ക്കു കാതോര്‍ക്കുന്നു
വയല്‍ മുഴുവന്‍ തത്തത്തൂവലുകളാല്‍ മൂടുന്നു
പിന്നെ ഭൂമിയുടെ ക്രൗര്യങ്ങളില്‍
ഇലകള്‍ക്ക് ഉരം വെയ്ക്കുന്നു
ചിലപ്പോള്‍ ഒരു പുഴു, ചിലപ്പോള്‍ ഒരു തുമ്പി
മരതകത്തിന്റെ നെല്പടവുകള്‍ കയറി
കതിരിന്റെ ഉച്ചയിലിരുന്ന്
സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ
മണിയൊച്ച കേള്‍ക്കാന്‍ തലയുയര്‍ത്തുന്നു
നെന്മണികളുടെ കൂപ്പുകൈകളിലേക്ക്
ഭൂമിയുടെ വാത്സല്യം കയറിവരുന്നു:
ഉഴവുകാരന്റെ ഓണക്കിനാവില്‍നിന്ന്
ഞാറു നട്ടവരുടെ വീരഗാഥകളില്‍നിന്ന്
കളപറിച്ചവരുടെ വേലയുടെ ഉപ്പില്‍നിന്ന്-
സുരഭിലമായ ഇന്ദ്രജാലം, പ്രകൃതിയുടെ ദുഗ്ദ്ധം.
സ്വര്‍ണക്കൊട്ടാരത്തിന്റെ തവിട്ടുമുറിയില്‍
ഒരു വെളുത്ത രാജകുമാരി
കൊയ്ത്തുകാരനെ സ്വപ്നം കാണുന്നു
ഒരു ദിവസം കനകം മുറ്റങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു-
വയലിനെ നെല്ലിപ്പൂക്കള്‍ക്കും
കുരുകിലുകള്‍ക്കും വിട്ടുകൊടുത്ത്.
തയമ്പു വീണ കാലുകള്‍ സ്വര്‍ണ്ണം മെതിച്ചുകൂട്ടുന്നു
സ്നേഹം നിറഞ്ഞ കൈകള്‍
മുളങ്കാടുകളുടെ കരച്ചില്‍ വിടാത്ത മുറങ്ങളില്‍
അതു ചേറിച്ചേറി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു
നെല്ലു പുഴുങ്ങുന്നതിന്റെ സമൃദ്ധസുഗന്ധം
കാക്കകളുടെ ചിറകുകളില്‍
പ്രകാശത്തിന്റെ വേഗം നിറയ്ക്കുന്നു
പിന്നെ മരവും ഇരുമ്പും കല്ലും ചേര്‍ന്ന സൈന്യം
രാജകുമാരിയെ
സ്വര്‍ണത്തടവറയില്‍നിന്നു മോചിപ്പിക്കുന്നു
അടുക്കളയുടെ ഊഷ്മളതയില്‍ തുടംവെച്ച്
അവള്‍ വിശക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ തളികയില്‍
അരയന്നംപോലെ പറന്നിറങ്ങുന്നു
നാവുകള്‍ രസത്തില്‍ നിന്നു
രസത്തിലേക്കു മടങ്ങുന്നു
കുന്തമുനകള്‍ നീട്ടി നില്‍ക്കുന്ന
‘പാണ്ടി’യുടെ രൗദ്രമേളം
ഉപ്പലിഞ്ഞ ചോറിന്റെ കറുത്ത വീര്യത്തെ
വെണ്മണിയാക്കി മാറ്റുന്ന
‘പൊക്കാളി’യുടെ ശൃംഗാരം
അടഞ്ഞ ബുദ്ധ നേത്രങ്ങളുടെ
പൊന്നിമകളിലൊളിപ്പിച്ച
‘വട്ട’ന്റെ ഉജ്ജ്വല കരുണം.
വരള്‍ച്ചകളെ അതിജീവിച്ച
‘മുണ്ടക’ന്റെയും ‘അതിയ’ന്റെയും പഴശ്ശിവീരം

ഞങ്ങളുടെ മുത്തച്ഛന്മാര്‍ക്കു മുന്നില്‍
വനങ്ങളുടെ ശ്മശാനങ്ങളില്‍ പുഴകളുടെ ലഹരിമോന്തി
നൃത്തംചെയ്തു മോഹിപ്പിച്ചവള്‍
വേദങ്ങള്‍ക്കും നാടന്‍ പാട്ടുകള്‍ക്കും മുമ്പ്
കാരണവന്മാരുടെ നാവില്‍ കളിയാടിയവള്‍
അമ്മമാരുടെ കൈകളിലൂടെ
കളങ്ങളായി ഒഴുകിയെത്തി
ഞങ്ങളുടെ ഉത്സവമുറ്റങ്ങളെ മോടിപിടിപ്പിച്ചവള്‍
വല്ലപ്പോഴും മാത്രം കയ്യെത്തുന്ന അടയും അപ്പവും
പാല്‍പ്പായസവുമായി ഞങ്ങളുടെ കുട്ടിക്കാലത്തെ
പ്രലോഭിപ്പിച്ചവള്‍,
മുതിരുമ്പോള്‍ ഞങ്ങളെ ഭൂമിയുടെ
എല്ലാ കോണിലേയ്ക്കുമോടിക്കുന്നവള്‍,
ഏതു കോണില്‍നിന്നും
ഞങ്ങളെ തിരിച്ചു വിളിക്കുന്നവള്‍
ഭാവിയുടെ നക്ഷത്രത്തെപ്പോലെ
ഞങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളെ
കലാപങ്ങളിലേക്കു പ്രകോപിപ്പിക്കുന്നവള്‍,
ഞങ്ങളുടെ പ്രാണന്‍ നിലനിര്‍ത്തുന്നവള്‍,
ഞങ്ങളുടെ ദിക്കു നിര്‍ണയിക്കുന്നവള്‍,
ഒരു പിടി, ഒരു പിടി ചോറ്.

(1987)

— 50 —
രണ്ടാം വരവ്

(പി. കുഞ്ഞിരാമന്‍നായരുടെ സ്മരണയ്ക്ക്)

ഏകാന്തസായന്തനം: നിള നീരവം
ചാരെ: മണല്‍ക്കോട്ടയൊന്നില്‍ തടവിലാം
രാജകുമാരി, കറുത്തു മെലിഞ്ഞവള്‍-
മേലേ ശരംപോലൊരു വെള്ളിമേഘത്തി-
ലൂടെ കടന്നുപോം പക്ഷി;പരക്കുന്ന
ചോര; ദൈവത്തിന്‍ മരണമൊഴിപോലെ
താരകള്‍, വേച്ചുവിറച്ചു വരുന്നവ;
ദൂരെയിരുളില്‍ മുങ്ങിപ്പോം മലനിര;
പേടിപ്പെടുത്തും പനകളില്‍ കാറ്റിന്റെ
പ്രേതാരവങ്ങള്‍; പൊതുശ്മശാനത്തിലി-
പ്പോയനാള്‍വെച്ച ശവത്തിന്റെ നിശ്ശൂന്യ
ജാതകം വെള്ളം മരിച്ചതീരത്തിലെന്‍
കാലിന്‍ചുവട്ടില്‍, പിരിഞ്ഞോരിണകള്‍തന്‍
ചൂടുവിടാത്ത മണലില്‍; കറങ്ങുന്നു
ചൂരൊന്നനാഥം-ഉതിര്‍മുല്ലയായിടാം-
പോയ കാലത്തിന്റെ സൗരഭംപോല്‍; സന്ധ്യ
മാരുതന്‍ തേങ്ങുന്നു ശംഖില്‍, അവന്റെ ക-
ണ്ണീരുപോലീര്‍പ്പം നിറയുന്നു കക്കയില്‍.
കൂക്കുന്നു വണ്ടി: “വിടുകീ മുടിഞ്ഞ വീ-
ടാക്കാമകലത്തില്‍നിന്നെ,ക്കയറുക.”
എങ്കിലുമള്ളിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു ഞാ-
നെന്റെ ദ്രവിച്ച സ്വപ്നത്തിന്‍ തടികളില്‍,
ഒന്നു കിളയ്ക്കുകിലെന്റെ മുത്തച്ഛന്റെ
കണ്ണും ഹൃദയവും കിട്ടുന്ന മണ്ണിതില്‍.
നോക്കിയിരിപ്പൂ മെലിഞ്ഞു കുണ്ടില്‍പോയൊ-
രിപ്പുഴതന്‍ കണ്ണില്‍ ഞാന്‍ നിര്‍ന്നിമേഷനായ്
നോക്കിയിരിക്കെക്കുമിളകള്‍ പൊന്തുന്നു
കേള്‍ക്കുന്നു ഗദ്ഗദം, പിന്നെപ്പുഴയ്ക്കുമേല്‍
പൂക്കുന്നു വാക്കുകള്‍: വെള്ളാമ്പലുകള്‍പോല്‍
ശുദ്ധമാം വാക്കുകള്‍, പിന്നെയും പിന്നെയു-
മൊറ്റമണിപോല്‍ മുഴങ്ങിനില്‍ക്കുന്നവ.
ഏതോ മുതലതന്‍ വായിലകപ്പെട്ടു
പോയ ഗജേന്ദ്രന്റെ തുമ്പിയില്‍നിന്നൊരു
താമരനീളുന്നപോലെ,ച്ചവിട്ടേറ്റു
താണ സ്നേഹത്തിന്നതലനിശ്വാസങ്ങള്‍
പോലെ, നരകാന്ധകാരത്തില്‍നിന്നൊരാള്‍
പാതാളവീണയില്‍ ഭൂമിയെയോര്‍ത്തോര്‍ത്തു
ഭൂപാളമാലപിക്കുംപോ,ലതിലൂടെ
രാവൊടുങ്ങിപ്പിന്നെയും വീടു കാണുന്ന
പോലെ, പ്രളയത്തിനുള്ളില്‍നിന്നും ദേവ-
താരുവൊന്നിന്‍തളിര്‍ മറ്റൊരുലകിലെ-
സ്സൂര്യന്റെ പച്ചക്കിരണമായ് നീളുന്ന
പോലെ; ത്തടവിലായോരു കിളിമകള്‍
താതനെയോര്‍ത്തൊരിക്കല്‍ക്കൂടി മറ്റൊരു
സീതാപഹാരകഥ മൊഴിയുംപോലെ,
ഏതൊരാളേതൊരാള്‍ പാടുന്നു? തീരത്തു
രാവു വളരുന്നതാദ്യമായ് കണ്ടവന്‍,
മാവുകള്‍ വേവുന്ന തീയിലീയാറിന്റെ-
യോരത്തു വൈശാഖസന്ധ്യയ്ക്കെരിഞ്ഞവന്‍,
രാജഹംസങ്ങള്‍ തന്‍ പാട്ടിന്‍ പുലരിതന്‍
പൂമലപൂക്കുന്ന നാള്‍ കാത്തിരുന്നവന്‍,
ചേങ്ങലക്കോലില്‍ക്കയറിസ്സുരാതലം
കണ്ടു തിരികെ വന്നീ മണ്ണുമുത്തിയോന്‍
എള്ളുനീര്‍പോലിറ്റുവീഴുന്ന കണ്ണുനീര്‍-
ത്തുള്ളിയില്‍ പോയ പൂക്കാലങ്ങള്‍തന്‍ കാല്‍ച്ചി-
ലങ്കകള്‍ കേട്ടു മറയും നിലാവുമൊ-
ത്തഞ്ജനക്കാട്ടിലലഞ്ഞവന്‍-വിക്രമന്‍
ഉത്രാടനാളിലൊഴിഞ്ഞ പത്തായങ്ങള്‍
മുക്കുറ്റിതന്‍ കനകത്താല്‍ നിറച്ചവന്‍,
കുത്തുമാടത്തിലണഞ്ഞ വിളക്കിന്റെ
ചോട്ടിലൊറ്റയ്ക്കുകിടന്നു പൊടിയുന്നൊ-
രസ്ഥികൂടത്തിലാ രാത്രിതന്‍ കാളിയെ
നൃത്തമാടാനായ് വിളിച്ചു, ചതിപ്പട-
യെത്തിയന്യാധീനമാക്കിയ തന്‍ വീടു
വെട്ടിപ്പിടിക്കാന്‍ കരുത്താവഹിച്ചവന്‍
അഷ്ടമുടിക്കാറ്റിനെപ്പോലെ, സഹ്യന്റെ
കാട്ടുതീപോലെ,യളകയിലാടിയി-
ലെത്തിയ കാര്‍മുകില്‍പോലെ,യുയര്‍ത്തിയ
മസ്തകം താഴ്ത്താതിതിലേ പടര്‍ന്നവന്‍.

കാതോര്‍ത്തു ഞാന്‍; മൃതര്‍ പാടുമത്താഴ്ന്നൊരു
നാദത്തി,ലന്തിയില്‍ മന്ത്രിപ്പതെന്തിവന്‍?:

 ‘നരകം കണ്ടൂ ഞാനെന്‍
 നെഞ്ചിലും തെരുവിലും
 തല ഞാനിടിച്ചെത്ര
 മൂകവിഗ്രഹങ്ങളില്‍!
 ദുരിതപ്പരുന്തുകള്‍
 ഗ്രാമവീഥിയെക്കൊക്കി-
 ലെടുത്തു പറന്നതും
 നിളയില്‍ ജലത്തിന്റെ
 ജഡം നിന്നഴുകിയ
 ചേര്‍ വന്നു നിറഞ്ഞതും
 ഹരിതകവചങ്ങള്‍
 പോയൊരെന്‍ സഹ്യന്‍നീളെ
 മുറിവേറ്റശരണ-
 വീര്യത്താല്‍ പിടഞ്ഞതും
 കുരുടന്മാരെപ്പോലെ
 കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ തുമ്പക്കുടന്‍
 കുലതന്‍ വടിവെന്തെ-
 ന്നറിയാതുഴന്നതും
 പിന്നെയുമോണത്തുമ്പി
 വന്നതു കാണ്‍കെക്കരള്‍
 വെന്തതും, വാല്‍ക്കണ്ണാടി
 ചവിട്ടിയുടച്ചതും
 -മകനെ, മറക്കരു-
 തൊക്കെയും, പൊരുതുക
 വയലില്‍ വിത്തൂട്ടുന്ന
 പുലയന്നൊപ്പം, പുലി-
 മടിയിലുറങ്ങുന്ന
 കുറവന്നൊപ്പം, കാട്ടു-
 കിഴങ്ങാല്‍ മരണത്തെ
 മയക്കും ലാടന്നൊപ്പം
 പൊരുതു, കവര്‍ക്കായി
 വീണ്ടെടുക്കുക നാടിന്‍
 ചരിതങ്ങളെ,ച്ചിര-
 സുകൃതങ്ങളെ,ച്ചേറ്റില്‍
 മറയും മലരിനെ,
 പ്പുഴയെ, വനങ്ങളെ
 കറുകക്കറുപ്പിനെ,
 മുത്തങ്ങാക്കൊഴുപ്പിനെ,
 അടയ്ക്കാമണിയന്റെ
 മണത്താല്‍ മോഹിപ്പിക്കും
 വരമ്പില്‍ കൈ നീട്ടുന്ന
 കനകച്ചതുപ്പിനെ,
 തെങ്ങിനും കവുങ്ങിനും
 പ്ലാവിനുമൊപ്പം പച്ച
 യുങ്ങിന്, കൊടിത്തൂവ്വ-
 യ്ക്കാടലോടകത്തിനും
 തങ്ങുവാനിടംനല്‍കും
 ഭൂവിതിന്നൗദാര്യത്തെ,
 പുള്ളുവക്കുടത്തിനെ,
 മാപ്പിളയീണങ്ങളെ,
 വള്ളുവനാടിന്‍ സ്നേഹം
 കിലുക്കും പൂതങ്ങളെ!
 വരട്ടേ പാവങ്ങള്‍ത-
 ന്നോണം, ഞാന്‍ പാതാളത്തിന്‍
 വസന്തം പോലന്നാളില്‍
 വന്നെത്താം കുടചൂടി.’

നേരമിരുണ്ടൂ, മറഞ്ഞു പോയക്കേക
രാവിന്‍ വനത്തില്‍, കുമിളകള്‍, പോയ് നിള
താനൊന്നുമെങ്ങുമറിയാത്തപോല്‍ മൂക-
നീലയായ്, തീരത്തു ബാക്കിയായ് കേവലം
വാണിഭക്കാര്‍തന്‍ വെളിച്ചങ്ങള്‍, തീവണ്ടി
വേറൊന്നിരച്ചെത്തി,യെന്‍ നാടുവാങ്ങുവാ-
നാര്‍ വന്നതിക്കുറി: ഗാമയോ ശീമയോ?

(1987)

— 51 —
ഗുരു

പ്രതിഷ്ഠ

തന്റെ പുലിയോടൊപ്പം ഗുരു
ഏകാന്തതയുടെ കുന്നിറങ്ങി വന്നു
തന്റെ അരുവിയോടൊപ്പം ഗുരു
ധ്യാനത്തിന്റെ മലയിറങ്ങി വന്നു
തന്റെ ജനങ്ങളോടൊപ്പം ഗുരു
ദുരിതങ്ങളുടെ കരയില്‍നിന്നു
തന്റെ സ്വപ്നത്തിന്റെ ശില ഗുരു
ആറ്റുവെള്ളത്തില്‍നിന്നു വീണ്ടെടുത്തു.

അവന്‍ നിറഞ്ഞ കടലിനെയും
ചവിട്ടേറ്റ പുല്ലിനെയും ധ്യാനിച്ചു
വീരന്റെ ഉറുമിയെയും
ചൊട്ടയിട്ട തെങ്ങിനെയും ധ്യാനിച്ചു
ബുദ്ധന്റെ താമരയെയും
മഹാവീരന്റെ നിലാവിനെയും ധ്യാനിച്ചു.

ഉര്‍വരതയുടെ മന്ത്രങ്ങള്‍ ജപിച്ച് ഗുരു
പാവങ്ങളുടെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു
കുംഭമാസത്തിലെ കുരുത്തോലയും
കണിക്കൊന്നയുടെ ആദ്യത്തെ മൊട്ടുകളുംകൊണ്ട്
അവന്‍ മുക്തിയുടെ ദൈവത്തെ ആരാധിച്ചു
അവശരുടെ കണ്ണീരും
ഈറ്റക്കടുവയുടെ പാലുംകൊണ്ട്
ദൈവത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്തു
തന്റെ പുലരിയോടൊപ്പം ഗുരു
ബ്രഹ്മപദം വിട്ട് ഇറങ്ങി നടന്നു
സ്വന്തം മണ്ണിലെ മരങ്ങള്‍ക്കും മനുഷ്യര്‍ക്കുമിടയില്‍
കര്‍മ്മങ്ങളുടെ കൊടുംവെയിലില്‍
കരുണയുടെ പെരുമഴയിൽ.
അവൻ ഉണർത്തി, വിതച്ചു, വിളയിച്ചു.

കണ്ണാടി

ഈ കണ്ണാടിയിൽ നോക്കൂ,
ആദ്യം നീ നിന്റെ കുനിഞ്ഞ മുഖം കാണും
വീണ്ടും നോക്കൂ, നീ നിന്റെ ബന്ധുക്കളെ കാണും
മുത്തച്ഛൻമുതൽ പേരക്കിടാവുവരെ.
പശ്ചാത്താപംകൊണ്ടോ നിറവേറായ്കകൊണ്ടോ
വ്യാകുലമായ മുഖങ്ങൾ
ചാട്ടവാറടിയേറ്റു വ്രണം വീർത്ത മുതുകുകൾ
ക്ഷണികപ്രണയത്തിന്റെ വെളുത്ത സന്തതികളെ
പേറുന്ന കറുത്ത ഉദരങ്ങൾ.

വീണ്ടും നോക്കൂ, നീ കാണും
പറയിയുടെ പേറ്റുനോവും
പാക്കനാരുടെ പരിഹാസവും
തിരുവരങ്കന്റെ തുടിയും
ഉളിയന്നൂരിലെ ഉളിയും
വാസ്കോഡ ഗാമയുടെ കപ്പലും
കുറുമ്പരുടെ ഒളിപ്പോരും
പറങ്കിക്കോട്ടയിലെ പീരങ്കിയും
പറയപ്പടയുടെ പെരുമ്പറയും.

ഇപ്പോൾ നീ തിരിച്ചറിഞ്ഞു,
നിന്റെ സ്ഥലവും നിന്റെ കാലവും
നിന്റെ കളരിയും നിന്റെ കുറുന്തോട്ടിയും
നിന്റെ തോറ്റവും നിന്റെ ഊറ്റവും.
പോകൂ, അക്കരേക്കു പോകൂ,
പോരൂ, ഇക്കരേക്കു പോരൂ,
പാലംകടന്ന് ഈ കണ്ണാടിയിൽ നോക്കൂ
നിന്റെ മുഖം കാണൂ
നീ ആയിരുന്നതിൽ നിന്ന്
നീ ആകാനിരിക്കുന്നതിലേക്കുയർത്തിയ
നിന്റെ മുഖം, നിന്റെ രക്തം,
നിന്റെ ആത്മാവിന്റെ കൊടി.

ധ്യാനം

‘കണ്ണടച്ചിരിക്കുന്നവരെല്ലാം
ധ്യാനിക്കുകയല്ല’, ഗുരു പറഞ്ഞു
എന്നിട്ട് ഗുരു വയലിലെ കൊറ്റിയെയും
മതിലിലെ പൂച്ചയെയും നോക്കി.
‘കണ്ണു തുറന്നിരിക്കുന്നവരെല്ലാം
ധ്യാനിക്കാതിരിക്കുകയുമല്ല’ ഗുരു പറഞ്ഞു
‘വയലിന്‍ വായിക്കുന്ന ജാഗ്രതയോടെ
തറയില്‍ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന
ആ ചാലിയനെ നോക്കൂ
അവന്‍ നെയ്യുന്ന വിരിയില്‍ അവനറിയാതെ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാലാമത്തെ ശിരസ്സ്
വിരിഞ്ഞുവരുന്നതു കാണൂ.
മറിയുന്ന പുതുമണ്ണിന്റെ സുഗന്ധത്തില്‍
താനലിയുവോളം കരിയുന്തിപ്പാടുന്ന
ആ പുലയനെ നോക്കൂ.
അവന്റെ ഉഴവുചാലില്‍ പെട്ടെന്ന്
സീത പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കരയുന്നതു കേള്‍ക്കൂ.’
‘കണ്ണടച്ചിരിക്കുന്നവരെല്ലാം
ധ്യാനിക്കുകയല്ല’, ഗുരു പറഞ്ഞു
എന്നിട്ട് ഇമ പൂട്ടി ഇര കാത്തിരിക്കുന്ന
വ്യാപാരിയെയും, ഭക്തകളെക്കാത്ത്
യോഗമുദ്രയിലിരിക്കുന്ന
സംന്യാസിയെയും നോക്കി.

‘കണ്ണു തുറന്നിരിക്കുന്നവരെല്ലാം
ധ്യാനിക്കാതിരിക്കുകയുമല്ല,’ ഗുരു പറഞ്ഞു.
തട്ടാന്റെ ഉമിയില്‍ ശിവന്‍ താണ്ഡവമാടി
കുറവന്റെ അടുപ്പില്‍ പാര്‍വ്വതി തപസ്സിരുന്നു
കുശവന്റെ ചക്രത്തില്‍ വിഷ്ണുവിന്റെ
ശിരസ്സുയര്‍ന്നു വന്നു.
ആശാരിയുടെ വാതില്‍പ്പടിയില്‍
ലക്ഷ്മിയുടെ താമര പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
മറവന്റെ കുരുമുളകുകുട്ടയില്‍ എരിവുള്ള
ഒരു പച്ചദൈവം പിറവി കാത്തിരുന്നു
കൊല്ലന്റെ ഉലയില്‍ ഒരു പുതുയുദ്ധത്തിന്റെ
ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ചുട്ടുപഴുത്തു.

(1987)

— 52 —
ചെന്നായ്

ഞാനാണു പ്രസിദ്ധനായ ചെന്നായ്,
മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും ഉടമ.
എന്റെ യുക്തി കാടിന്റെ യുക്തിയാണ്.
എന്റെ ഭാഷ മരണം.
ഭൂമി എനിക്ക് എന്റെ ഇരകള്‍ ഓടിനടക്കുന്ന
തളികയാണ്
വേനല്‍ ജ്വലിക്കുന്ന എന്റെ കണ്ണുകളില്‍നിന്ന്
ഒരാട്ടിന്‍കുട്ടിക്കും രക്ഷപ്പെടാനാവില്ല.
ഞാന്‍ നായ്ക്കളെപ്പോലെ ഉച്ഛിഷ്ടം ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല
കരടികളെപ്പോലെ തേന്‍ തേടി നടക്കുന്നില്ല.
ശവങ്ങള്‍ ഞാന്‍ കഴുകന്മാരും
കുറുനരികള്‍ക്കും വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു
എന്റെ ദ്രംഷ്ട്രകളെ ലഹരി പിടിപ്പിക്കുന്നത്
ചുടുചോരയുടെ മണമാണ്.
യുദ്ധംപോലെ സമാധാനവും എനിക്കിഷ്ടമാണ്
ശാന്തമായ കാടിന്റെ പതിവുശബ്ദങ്ങളില്‍
എന്റെ ഇരകളുടെ ഞരക്കങ്ങള്‍ വറ്റിപ്പോകുന്നു.

ഞാനാണു സ്വര്‍ഗസ്ഥനായ ചെന്നായ്,
മൂന്നു കാലത്തിന്റെയും ഉടമ.
ഒരൊറ്റ ഓരികൊണ്ട്
ഞാന്‍ പര്‍വതങ്ങള്‍ പിളരുന്നു.
ഒരൊറ്റ കാല്‍വെപ്പാല്‍ ഭൂമി കുലുക്കുന്നു
ഒരൊറ്റ നോട്ടത്താല്‍ വസന്തങ്ങളെ ചുട്ടെരിക്കുന്നു
ഒഴുകുന്നവയെ ഞാന്‍ പിടിച്ചുകെട്ടുന്നു.
പറക്കുന്നവയുടെ പാട്ടു നിര്‍ത്തുന്നു
ഋതുക്കള്‍ എന്റെ നഖങ്ങള്‍ക്കു കീഴിലാണ്
ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍ എന്റെ വാലില്‍ തൂങ്ങിയാടുന്നു
ഞാന്‍ എന്റെ ഇരകളുമായി സംവാദത്തിന്നില്ല.
ഞാന്‍ സന്ധികളില്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
എന്നെ ചോദ്യംചെയ്യുന്നവന്‍
പ്രകൃതിനിയമം ലംഘിക്കുന്നു
എന്റെ ഭക്ഷണമാവുകയെന്നത്
എന്റെ ഇരകള്‍ക്കു സ്വപ്നം കാണാവുന്ന
ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യമാണ്.
അതാണു മോക്ഷം.
ബോധിസത്വന്‍ ഇനിയും പിറക്കേണ്ടതില്ല.

(1988)

— 53 —
ഓര്‍മ്മയില്‍ കാടുള്ള മൃഗം

ഓര്‍മ്മയില്‍ കാടുള്ള മൃഗം
എളുപ്പം മെരുങ്ങുകയില്ല.
അവന്റെ തൊലിയില്‍
കാട്ടുചതുപ്പുകളുടെ തണുപ്പ്
അവന്റെ രോമകൂപങ്ങളില്‍
വനപുഷ്പങ്ങളുടെ ഗാഢഗന്ധം
അവന്റെ കൃഷ്ണമണികളില്‍
പാറകളിലൂറി വീഴുന്ന കാട്ടുസൂര്യന്‍.
അവന്റെ വായില്‍
കാട്ടാറുകള്‍ ഗര്‍ജ്ജിക്കുന്നു
അവന്റെ നാവില്‍
കാട്ടുതേന്‍ നീറുന്നു
അവന്റെ ചെവികളില്‍
വിപിനമേഘങ്ങള്‍ മുഴങ്ങുന്നു
അവന്റെ രക്തത്തില്‍
കാട്ടാനകള്‍ ചിന്നം വിളിക്കുന്നു
അവന്റെ ഹൃദയത്തില്‍
വനജ്യോത്സ്നകള്‍ പുഷ്പിക്കുന്നു
അവന്റെ വിചാരങ്ങള്‍
കാട്ടുപാതകളിലൂടെ കുതിച്ചുപായുന്നു.
ഓര്‍മ്മയില്‍ കാടുള്ള മൃഗം
എളുപ്പം മെരുങ്ങുകയില്ല

എന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍
കാടുകളുണ്ട്.

(1988)

— 54 —
അവസാനത്തെ നദി

അവസാനത്തെ നദിയില്‍
വെള്ളമല്ലായിരുന്നു, രക്തമായിരുന്നു
ലാവയുടെ പ്രവാഹംപോലെ
അതു ചുട്ടു തിളച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു
അതില്‍ നീര്‍ കുടിക്കാനെത്തിയ
അവസാനത്തെ ആട്ടിന്‍കുട്ടികള്‍
ഒന്നു നിലവിളിക്കുംമുമ്പേ മൂര്‍ച്ഛിച്ചുവീണു
അതിന്നു കുറുകെപ്പറന്ന പറവകള്‍
പിടഞ്ഞു പിടഞ്ഞ് അതില്‍ വീണു മറഞ്ഞു
തലയോടുകളില്‍നിന്ന് കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു
ജനലുകളില്‍നിന്ന് നിലച്ച ഘടികാരങ്ങള്‍
താഴെ വീണുകൊണ്ടിരുന്നു.

അവസാനത്തെ നദിയില്‍
ഒരമ്മയുടെ അസ്ഥികൂടം പൊങ്ങിക്കിടന്നു.
അതിന്മേല്‍ തുഴഞ്ഞ് മറുകര തേടുന്ന
ഒരു കുട്ടിയുണ്ടായിരുന്നു
അവന്റെ കൈകളില്‍ അമ്മ മരിക്കുംമുമ്പു നല്കിയ
ഒരു മാന്ത്രികമണിയുണ്ടായിരുന്നു
അവന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ ചിരികള്‍
മുഴങ്ങുന്ന ഒരു വീടും.
ആ മണിയുടെയും ഓര്‍മ്മയിലെ വീടിന്റെയും
നിഴല്‍, വറ്റിപ്പോയ നദികളുടെ
ശവങ്ങള്‍ക്കുമേല്‍ വീണുകൊണ്ടിരുന്നു.

‘നിനക്കെന്നെ ഭയമില്ലേ?’
അവസാനത്തെ നദി കുട്ടിയോടു ചോദിച്ചു.
‘ഇല്ല. മരിച്ചുപോയ നദികളുടെ ആത്മാക്കള്‍
എന്റെ കൂടെയുണ്ട്. സരയുവും സരസ്വതിയും.
ഗംഗയും കാവേരിയും. നൈലും നിളയും.
ഞാന്‍ അവയോടു സംസാരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പോയ ജന്മങ്ങളില്‍ അവയാണെന്നെ
വളര്‍ത്തിയത്’, കുട്ടി പറഞ്ഞു.

‘നിന്റെ അച്ഛനാണ് അവരെക്കൊന്നത്.
അവരുടെ ചോരയാണ് എന്നിലൊഴുകുന്നത്
അവരുടെ ശാപമാണ് എന്നില്‍ തിളയ്ക്കുന്നത്.’
കുട്ടി മറുപടിയായി മണി മുഴക്കി. മഴ പെയ്തു.
നദി സ്നേഹംകൊണ്ടു തണുത്തു,
രക്തം നീലയായി, മീനുകള്‍ തിരിച്ചുവന്നു
വൃക്ഷങ്ങള്‍ തളിര്‍ത്തു, ഘടികാരങ്ങള്‍
വീണ്ടും നടക്കാന്‍ തുടങ്ങി.

അങ്ങനെയാണ് മനുഷ്യചരിത്രം
ആരംഭിച്ചത്. ആ മണി പിന്നെ നിലച്ചില്ല.

(1988)

— 55 —
എനിക്കു മരിച്ചവരോടു സംസാരിക്കാൻ കഴിവുണ്ട്

എനിക്കു മരിച്ചവരോടു
സംസാരിക്കാൻ കഴിവുണ്ട്,
മരിച്ച മനുഷ്യരോടും മരങ്ങളോടും
നദികളോടും.
ചിലപ്പോൾ ഞാനെന്റെ പൂർവികരെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു
എന്റെ അമ്മൂമ്മ പഴഞ്ചൊല്ലുകളിന്മേല്‍ പറന്നുനടക്കുന്നു
എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ കടങ്കഥകളുടെ പാലങ്ങൾ കടക്കുന്നു
ചിലർ ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഊഞ്ഞാലാടുന്നു
ചിലർ ചതുരംഗക്കരുക്കളുടെ പുറത്ത് സവാരിചെയ്യുന്നു
ചിലർ ഞാറു നട്ട് വട്ടത്തിൽ കളിക്കുന്നു
ചിലർ സ്വർഗത്തിന്റെ വെറ്റില നുള്ളുന്നു.
ചിലപ്പോൾ ഞാനെന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു
ശരീരം പളുങ്കുപോലെയാണെന്നതൊഴിച്ചാൽ
അവർക്കൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല
അതിലൂടെ അവരുടെ ഹൃദയം നമുക്കു കാണാം
അവ നിലച്ചുവെന്നു നാം കരുതിയതു തെറ്റായിരുന്നു
നമ്മുടേതിനേക്കാൾ വേഗത്തിലാണവ മിടിക്കുന്നത്
മരിച്ചവർ വിലപിക്കുന്നതു നമ്മെപ്പോലല്ല
അവരുടെ ശബ്ദം ചാറ്റൽമഴയുടെ ശീല്ക്കാരമാണ്
അവർ ചിരിക്കുന്നത് കൊഴിയുന്ന ഇലകളെപ്പോലെ.
വല്ലപ്പോഴും പറക്കാറുണ്ടെന്നതൊഴിച്ചാൽ
അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെപ്പോലതന്നെയാണ്
നമ്മുടെ അതേ ആർത്തികളും നൈരാശ്യങ്ങളും
നമ്മുടെ അതേ ആകാംക്ഷകളും ഉത്കണ്ഠകളും.
മരണം സംശയങ്ങളുടെ അവസാനമല്ല
ചോദ്യങ്ങൾക്കു മുമ്പിൽ അവർ പരുങ്ങന്നു.
അവർക്ക് അവരുടെ ഭാഷ നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അവരുടെ സൂര്യൻ തലയോട്ടിപോലെ കിഴക്കുദിക്കുന്നു
അവരുടെമേൽ കൂണുകൾ വളരുന്നു.

ഞാൻ എന്നോടുതന്നെ സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ
ഞാൻ മരിച്ചവരോടു സംസാരിക്കയാണ്,
നിങ്ങളോടു സംസാരിക്കുമ്പോഴും.
നമ്മുടെ ഭാഷയിൽ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു.

(1988)

— 56 —
ബുദ്ധന്‍ കളഹണ്ടിയില്‍ ¹

കടക്കുന്നൂ പിന്നെ ബുദ്ധന്‍
കണ്ണുനീരിന്‍ മഹാനദി:
അവശന്‍ മുക്കുവന്‍; തോണി-
യസ്ഥിമാത്രം, പുരാതനം.
തുഴ വീഴുമ്പോള്‍ ഞെട്ടുന്നൂ
പുഴ ദുഃസ്വപ്നമോര്‍ത്തപോല്‍.
തോണിക്കാരന്റെ നീള്‍പ്പാട്ടില്‍
മൂളുന്നു കാളരാത്രികള്‍.

എത്തുന്നൂ പ്രാണനായ് ബുദ്ധന്‍
മൃത്യുവിന്‍ തമ്പിലേകനായ്.
വയല്‍ നീറിക്കിതയ്‌ക്കുന്നൂ
ഗ്രീഷ്മസൂര്യനഖങ്ങളില്‍.
പൊഴിക്കുന്നൂ വെള്ളമേഘം
കഴുകന്റെ കൊടും മഴ.
കൊക്കിന്‍ കാലുപോലെ നേര്‍ത്ത
വരമ്പില്‍ ക്ഷീണഗാത്രനായ്
ഇരിക്കെബ്ബുദ്ധനോടോതീ
ബുദ്ധനേത്രങ്ങളിങ്ങനെ:

‘കാമത്താലല്ല കത്തുന്നൂ
വിശപ്പാ,ലൂഴി ഗൗതമ!
ഇവര്‍ക്കു വേണ്ട നിര്‍വാണം
നിശ്ശൂന്യതയിവര്‍ സ്വയം.
ജ്ഞാനത്തിന്‍ കുറവാലല്ലാ
വരളുന്നത്‌ നാവുകള്‍;
ധ്യാനത്തിന്‍ കുറവാലല്ലാ
വയര്‍ വെന്തെരിയുന്നതും
ഇവര്‍ നോക്കുന്നു തത്ത്വജ്ഞം
വിടരും ചൊടിയല്ല, നിന്‍
വിരലില്‍ തുങ്ങൂമാ ഭിക്ഷാ-
പാത്രത്തില്‍ കൊതിയോടിതാ.’

അവന്റെ ഭിക്ഷാപാത്രത്തില്‍
മിഴിനീര്‍ മാത്ര;മേറെ നാള്‍
അതുതന്നെ കുടിച്ചല്ലോ
കഴിഞ്ഞോരിക്കറുത്തവര്‍.
‘ഇവിടെ ബ്ഭിക്ഷ തേടാനോ
നീ വന്നെത്തി തഥാഗത?’-
മുനിയെക്കളിയാക്കുന്നൂ
ശപിക്കും കണ്‍കളായിരം:
‘വയര്‍ നിറഞ്ഞവര്‍ക്കല്ലോ
ധര്‍മ്മസൂക്തങ്ങള്‍, ഹേ, ജിന,
തരു ചോറും മീനു’മെന്നാ
മിഴികള്‍ താണിരക്കവേ,
അലിവാല്‍ തന്നുടല്‍ ചൂണ്ടി-
യവരോടോതി നിര്‍ഭയന്‍:
‘ഇക്കിഴങ്ങു തരുന്നൂ ഞാന്‍
നിങ്ങള്‍ക്കൊരു വ്യവസ്ഥയില്‍.
ഇതിന്‍ കാമ്പാ,ലിതിന്‍ നീരാല്‍
ബുദ്ധവീര്യങ്ങള്‍ നേടുക.
നിങ്ങള്‍തന്‍ വേര്‍പ്പുറച്ചല്ലോ
പൊന്നായീ നഗരങ്ങളില്‍
നിങ്ങള്‍തന്‍ ചോരകൊണ്ടല്ലോ
മണ്ണില്‍ പൂത്തൂ കതിര്‍ക്കുല.
പോയ്‌ മുഴക്കൂ ദുര്‍ബലന്റെ-
യുണര്‍വിന്റെ പെരുമ്പറ.
പോയ്‌ തിരിച്ചു പിടിക്കൂ, നി-
ന്നപ്പം, നിന്നധികാരവും.
വീണ്ടെടുക്കാനൊരു വേറെ
വരളും ഹൃദയത്തിനെ,
ഹിംസതന്‍ പ്രളയക്കോളില്‍
മുങ്ങിച്ചാകുന്ന ഭൂമിയെ?’

ഏവം കിടന്നു സിദ്ധാര്‍ത്ഥന്‍
ഭൂവില്‍ പൊന്‍തളികയ്ക്കകം.
സാവധാനമിഴഞ്ഞെത്തീ
പശിയാല്‍ പാതി ചത്തവര്‍.
അവന്റെ നെഞ്ചിൽ കൈ കുത്തി-
യെണീറ്റു നേരെ നിന്നവർ,
നടന്നു സംഘമായൂന്നി-
സ്സുഗതന്റെ വചസ്സുകൾ.
അവർ കൈകോർത്തുവെച്ചോരു
ചുവടിൽ പൂത്തു താമര;
അവരാർത്തൊരു വന്മുക്തി-
മന്ത്രത്തിൽ പെയ്തു കാർമുകിൽ.
മഴ സ്പർശിക്കെ നൃത്തംചെ-
യ്തുണർന്നു ജഡമത്രയും.
നനഞ്ഞ വഴിയിൽ പച്ച
കുത്തീ ബുദ്ധന്റെ കാലടി;
മലതോറും പൂത്തിറങ്ങീ
ബുദ്ധനേത്രങ്ങൾ, താരകൾ.

കടക്കുന്നൂ പിന്നെ ബുദ്ധൻ
കണ്ണുനീരിൻ മഹാനദി:
കടക്കുന്നവനോടൊപ്പം
ചരങ്ങൾ, അചരങ്ങളും.

(1988)

¹ കളഹണ്ടി: ഒറീസ്സയിലെ ക്ഷാമബാധിതപ്രദേശം.

— 57 —
കവികളുടെ ഭാഷ

(ആന്ദ്രേയ്‌ക്ക്)

പ്രിയപ്പെട്ട ആന്ദ്രേ,
താങ്കള്‍ എന്റെ കവിത
താങ്കളുടെ ഭാഷയില്‍ വായിക്കുകയാണ്
പക്ഷേ, അത് എന്റെ കവിതതന്നെയാണെന്ന്
എന്താണുറപ്പ്?
താങ്കളുടെ ഓര്‍മ്മകള്‍ വേറെ, താങ്കളുടെ
സംഗീതവും വേറെ.
നാം രണ്ടു ലോകങ്ങളില്‍ ജീവിക്കുന്നവര്‍.
കേള്‍വിക്കാരുടെ ഈ കൈയടി
എനിക്കോ താങ്കള്‍ക്കോ?

താങ്കള്‍ പറയുന്നതെനിക്ക് കേള്‍ക്കാം:
‘കവികള്‍ക്ക് ലോകമെമ്പാടും
ഒരു ഭാഷയേയുള്ളൂ-,
ഇലകള്‍ക്കും തത്തകള്‍ക്കും
ഗൗളികള്‍ക്കുമെന്നപോലെ.
ഒരേ കുതിരപ്പുറത്ത് അവര്‍ പറക്കുന്നു
ഒരേ സ്വപ്നത്തിന്റെ അപ്പം പകുക്കുന്നു
ഒരേ കോപ്പയില്‍നിന്ന് കയ്‌പു കുടിക്കുന്നു.

സ്വന്തം ജനതയെ സ്നേഹിക്കുകകൊണ്ട്
അവര്‍ എല്ലാ ജനതയെയും സ്നേഹിക്കുന്നു
സ്വന്തം മണ്ണില്‍ വേരാഴ്‌ത്തുന്നതുകൊണ്ട്
എല്ലാ ആകാശത്തിലും പുഷ്പിക്കുന്നു
ഒരു വേദത്തിലും ഉറച്ചുപോകാത്തതുകൊണ്ട്
എല്ലാറ്റിന്റെയും നേരറിയുന്നു

ഹേ, കവേ,
ഈ ബാള്‍ട്ടിക് കടലിലെ വെള്ളം‌തന്നെയാണ്
അറബിക്കടലിലെയും വെള്ളം
എന്റെ യൂറാല്‍മലയിലും
താങ്കളുടെ സഹ്യനിലും ഒരേ മഞ്ഞു ചേക്കേറുന്നു
എന്റെ പൈന്‍മരവും
താങ്കളുടെ കരിമ്പനയും
ഒരേ ചന്ദ്രനെ ജടയിലേറ്റുന്നു.
എന്റെ മൈനയാണ് താങ്കളുടെ ചുമലില്‍,
എന്റെ നക്ഷത്രമാണ് താങ്കളുടെ കണ്ണില്‍.’

പ്രിയപ്പെട്ട ആന്ദ്രേ,
താങ്കള്‍ താങ്കളുടെ കവിത
എന്റെ ഭാഷയില്‍ വായിക്കുകയാണ്.
പക്ഷേ, അതു താങ്കളുടെ കവിതതന്നെയാണെന്ന്
എന്താണുറപ്പ്?

(കവിത വായന, റീഗാ, ‘മഞ്ഞ്’, 1988)

— 58 —
ടോള്‍സ്‌റ്റോയ് ഇവിടെ ഇല്ല

(റസൂല്‍ഗംസത്തോവിന്)

ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ ഷൂസ് ഇവിടെയുണ്ട്
അവ താണ്ടിയ ദൂരങ്ങള്‍ ഇവിടെയില്ല
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ കണ്ണടയുണ്ട്
അതു കണ്ട ആഴങ്ങളില്ല
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ റാന്തലുണ്ട്
അതു പൊഴിച്ച നിലാവില്ല
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ തീന്‍മേശയുണ്ട്
അതിലദ്‌ദേഹം ഭക്ഷിച്ച ദുരിതങ്ങളില്ല
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ പേനയുണ്ട്
അതില്‍ നിറച്ച ഏകാകിതയില്ല
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ കയ്യെഴുത്തുപ്രതികളുണ്ട്
പിയെറിയുടെയും ആന്നാ ¹ യുടെയും
സംഘര്‍ഷങ്ങളില്ല.
ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ ശിരസ്സുണ്ട്
അതു നിര്‍മ്മിച്ച വായനക്കാരില്ല
ഞാന്‍ ഇവിടെയുണ്ട്
ഞാന്‍ ഇവിടെയില്ല.

(ടോള്‍സ്‌റ്റോയ് മ്യൂസിയത്തില്‍, 1988)

¹ ടോള്‍സ്‌റ്റോയുടെ പ്രശസ്ത കഥാപാത്രങ്ങള്‍: ‘യുദ്ധവും സമാധാനവും’, ‘ആന്നാക‌രേനിനാ’.

— 59 —
വരാന്ത

ഈ വരാന്തയിലൂടെ
ഏറെക്കാലമായി ഞാന്‍ നടക്കുന്നു
എന്നാല്‍ ഞാന്‍
എന്റെ മുറിയിലെത്തുന്നില്ല.
ഈ വരാന്ത ചുറ്റിയാലും ചുറ്റിയാലും
തീരാത്ത ഭൂമദ്ധ്യരേഖ
നടന്നാല്‍ തീരാത്ത പൊള്ളുന്ന സഹാറ
നീന്തിയാല്‍ തീരാത്ത സമുദ്രം.
എവിടെയോ എനിക്ക് ഒരു മുറിയുണ്ടെന്ന്
എനിക്കറിയാം; അവിടെ
ഞാന്‍ ഇന്നോളം കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത
ഒരു യഥാര്‍ത്ഥ സുഹൃത്തും
ഞാനിന്നോളം എഴുതിയിട്ടില്ലാത്ത
ഒരു യഥാര്‍ത്ഥ കവിതയും
എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ടെന്നും.
എതിരേ വരുന്നവരോട്
ഞാന്‍ ചിലപ്പോള്‍ തിരക്കുന്നു:
ഈ വരാന്ത എങ്ങോട്ടുപോകുന്നു?
അവര്‍ക്കുമറിയില്ല.

അവരും അവരുടെ മുറിയന്വേഷിക്കുകയാണ്.
മുറികണ്ടെത്തിയാലും
അതു തുറക്കാന്‍
അവരുടെ കയ്യില്‍
താക്കോലില്ലെങ്കിലും.

(1988)

— 60 —
കുഴലൂത്തുകാരന്‍

ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഇത്രമാത്രമേ ഓര്‍മ്മയുള്ളൂ:
കുഴലൂത്തുകാരന്‍ വന്നു
എലികളെ അവന്‍ വകവരുത്തി
പാട്ടില്‍ മയങ്ങി ഞങ്ങളവനെ പിന്‍ചെന്നു
ഞങ്ങള്‍ മലകടന്നതോടെ തുരങ്കം അടഞ്ഞു
അന്നു മുതല്‍ ഞങ്ങള്‍ മലക്കിപ്പുറമുള്ളവരെപ്പോലെ
വേഷം ധരിക്കാനാരംഭിച്ചു,
അവരെപ്പോലെ നടക്കാനും
ചിരിക്കാനും സംസാരിക്കാനും ശീലിച്ചു
ഞങ്ങള്‍ ഇവിടത്തെ ദൈവങ്ങളെ പൂജിച്ചു
ഇവിടത്തെ രാജാവിനെ വണങ്ങി
ഇവിടത്തെ നിയമമനുസരിച്ചും നികുതിയടച്ചും
പാതയുടെ വലതുവശം പറ്റി നടന്നും
നല്ല പൗരന്‍മാരായി

മലയ്ക്കപ്പുറമുള്ളവരുമായി ഈ രാജ്യം
യുദ്ധമാരംഭിച്ചപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍
ഞങ്ങളുടെ തന്നെ സോദരരെക്കൊല്ലുകയും
സോദരിമാരുടെ മാനം കെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

ഇപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയുന്നു
ഞങ്ങളുടെ ചോരയുടെ നിറമേ
ഞങ്ങള്‍ മറന്നുപോയിരിക്കയായിരുന്നു
ഇത് എലികളുടെ നാടാണ്
ധാന്യപ്പുരകള്‍ തിന്നുതീര്‍ക്കുന്നതവര്‍
സിംഹാസനങ്ങളില്‍ കയറിയിരിക്കുന്നതവര്‍
ഞങ്ങളും എലികളാവാന്‍ പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു

ഞങ്ങളിപ്പോള്‍ കാത്തുനില്‍ക്കുന്നു,
ആ കുഴലൂത്തുകാരനെ
തിരിച്ചു മല കടക്കാന്‍
വീണ്ടും ഞങ്ങളാകാന്‍.

(1988)

— 61 —
അമ്മ

എന്റെ അമ്മ ധ്രുവനക്ഷത്രമല്ല
ഓരോ നിമിഷവും മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന
ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം,
താണുതാണു പോകുന്ന ഒരു താരാട്ട്.
അവര്‍ വടക്കന്‍പാട്ടിലെ വീരനായികയല്ല
അവര്‍ പൊരുതിയത്
അടുക്കളയിലെ പച്ചവിറകിനോടും
അലക്കുതൊട്ടിയിലെ കട്ടവിരിപ്പിനോടും
കുട്ടികളെ വിഴുങ്ങാന്‍ വന്ന പട്ടിണിയോടും മാത്രം.
അവര്‍ താമരയിലയില്‍
പ്രേമലേഖനങ്ങളെഴുതിയില്ല,
നാള്‍വഴിപ്പുസ്തകത്തില്‍ കൂടിവരുന്ന ചെലവും
കൂടാതെ നില്‍ക്കുന്ന വരവും
പൊരുത്തപ്പെടുത്താന്‍ ശ്രമിച്ച് വശംകെടുക മാത്രം.
പച്ചവെള്ളം തിന്ന്,
പാലുവിറ്റുണ്ടാക്കിയ പണം കൊണ്ട്
അവര്‍ അഞ്ചു കുട്ടികളെപ്പുലര്‍ത്തി
രണ്ടുപേരെ വഴിയില്‍ വെച്ച് കൂഴ കൊണ്ടുപോയി.

അമ്മയെ അടിമുടി അറിയാമെന്ന്
ഞാന്‍ അഹങ്കരിച്ചിരുന്നു.
ഓര്‍ത്തുനോക്കുമ്പോള്‍ എത്ര കുറച്ചുമാത്രമേ
എനിക്കറിയൂ എന്നറിയുന്നു.
അമ്മയ്ക്ക് വലിയമ്മയെയും ചെറിയമ്മയെയും പോലെ
ഭ്രാന്തില്ല; എങ്കിലും അവര്‍ അന്യരുടെ മുമ്പിലും
ഗൗളിയെപ്പോലെ ആത്മഗതം ചെയ്യുന്നതും
ഒറ്റയ്ക്കു നടക്കുമ്പോള്‍ ആലില പോലെ
പിറുപിറുക്കുന്നതും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ഗോമതിപ്പശു മരിച്ച ദിവസവും
ചേട്ടനു ഫീസുകൊടുക്കാന്‍
ഓട്ടുപാത്രങ്ങള്‍ പണയംവെച്ച ദിവസവും
സഹായം ചോദിച്ചതിന് അമ്മാവന്‍
അവരെ ആട്ടിയോടിച്ച ദിവസവും
അച്ഛന്‍ തീര്‍ത്ഥാടനത്തില്‍ മരിച്ച വാര്‍ത്ത വന്ന ദിവസവും
അമ്മ ചായിപ്പിലെ ദൈവങ്ങളോടു
വഴക്കു കൂടുന്നതു ഞാന്‍ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ദൈവങ്ങളുടെ മറുപടി കേള്‍ക്കാന്‍ ഞാന്‍
ഒളിച്ചുനിന്നു; അമ്മയുടെ തേങ്ങലല്ലാതെ
മറ്റൊരു ശബ്ദവും ഞാന്‍ കേട്ടില്ല.

അമ്മ ഏറെയും സംസാരിച്ചിരിക്കുന്നത്
പശുവിനോടും പട്ടിയോടും കോഴിയോടും
കാക്കയോടും തൊടിയിലെ മരങ്ങളോടുമായിരുന്നു
അവരെ അനാഥയാക്കിയ മനുഷ്യരോട്
അവരങ്ങനെ പകരം വീട്ടി.

അമ്മ വെറുതെയിരിക്കുന്നത്
ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടേയില്ല. രക്തസമ്മര്‍ദ്ദവും
ചുമയും കിതപ്പും ഒന്നിച്ചുശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന
ഈ എൺപതിലും അവര്‍ പാടത്തോ
തൊടിയിലോ പശുത്തൊഴുത്തിലോ
കുട്ടികളെ കുളിപ്പിച്ച തന്റെ കൈകള്‍ അഴുക്കാക്കുന്നു.
ചിലപ്പോള്‍ കൊയ്യുന്നു, ചിലപ്പോള്‍ മെതിക്കുന്നു
ചിലപ്പോള്‍ ചേറിക്കൊഴിക്കുന്നു
പതിരോട് പതിരിന്നിടയില്‍ ഒരു
നല്ല നെന്മണി തിരക്കുന്നു, വരുംകാലത്തിന്
നൂറുമേനി വിളയിക്കുവാന്‍.

കുട്ടികളെ കണ്‍മുന്നില്‍വെച്ച്
തീപ്പിടിച്ച വയ്ക്കോൽ തുരുമ്പുപോലെ
അവര്‍ ഈ ഞൊടി ചാരമാവുന്നു
ചക്രം ചവിട്ടുന്ന കുളംപോലെ
കാണെക്കാണെ വറ്റുന്നു
എണ്ണ തീര്‍ന്ന പട്ടടപോലെ പൊട്ടുന്നു.

ഇപ്പോഴേ എനിക്കു കാണാം:
അമ്മ ആകാശത്തെ
കറുമ്പിപ്പയ്ക്കളുടെ പിറകെ ഓടുന്നത്
ചന്ദ്രന്റെ തട്ടിമറിഞ്ഞ പാല്‍പ്പാത്രം
നേരെ വെയ്ക്കുന്നത്
ആന്യഗ്രഹങ്ങളില്‍ പശുവിനു പുല്ലുതേടി അലയുന്നത്
നക്ഷത്രങ്ങളെ ചേറി വൃത്തിയാക്കുന്നത്
പറന്നുനടക്കുന്ന ആത്മാക്കളോടു സംസാരിക്കുന്നത്
സൂര്യന്റെ പുലരിക്കതിരുകളിലൂടെ
പേരക്കിടാങ്ങളെ തഴുകാന്‍ കൈനീട്ടുന്നത്
ചാറ്റല്‍ മഴയിലൂടെ ലോകത്തിന്റെ
പോക്കിനെക്കുറിച്ച് പിറുപിറുക്കുന്നത്
ഇടിമിന്നലിന്റെ പൂക്കുലപിടിച്ചു തുള്ളുന്നത്,
ഇടിമുഴക്കത്തിലൂടെ
നാളെയെക്കുറിച്ച് വെളിച്ചപ്പെടുന്നത്.

(1989)

— 62 —
സാല്‍വദോര്‍ ദാലി ദൈവത്തെക്കാണുന്നു

വാഹനങ്ങളുടെ പ്രേതങ്ങളും
സ്വര്‍ണ്ണദലങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും
മരതക നിറമുള്ള മേഘങ്ങളും
മഴവില്ലുകളില്‍ ഉണങ്ങാനിട്ട ഘടികാര നാവുകളും
ചോരക്കടലുകളിറ്റുവീഴുന്ന യേശുശിരസ്സും പിന്നിട്ട്
സാല്‍വദോര്‍ ദാലിയുടെ ആത്മാവ്
സ്വസ്തികാചിഹ്നം കൊത്തിവെച്ച
സ്വര്‍ഗത്തിന്റെ പടിവാതില്‍ക്കല്‍ ചെന്നെത്തി.
പ്രകാശത്തിന്റെ എക്സ്-റേ മേഖലയ്ക്കും
ലെയ്സര്‍ മേഖലയ്ക്കുമപ്പുറമായിരുന്ന അവിടെ
ആടുന്ന നക്ഷത്രയുഥങ്ങളും കറങ്ങുന്ന ഗ്രഹസമൂഹങ്ങലും
ചേര്‍ന്നൊരുക്കിയ പത്താം സിംഫണി മുഴങ്ങിനിന്നു.
കണ്ണീരിറ്റു വീഴുന്ന ഭീമാകാരമായ
രണ്ടു പോത്തിന്‍ കൊമ്പുകള്‍ക്കിടയിലൂടെ
സ്വന്തം നിശ്ശൂന്യതയ്ക്കു മുറിവേറ്റാലോ എന്ന് ഭയന്ന്
കുനിഞ്ഞു കടന്ന് അതു സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ മുറ്റത്തെത്തി.

തിരുനാള്‍ കഴിഞ്ഞതേയുള്ളൂവെന്ന് വ്യക്തമായിരുന്നു
ചൂടുവിടാത്ത ആട്ടിന്‍തലകള്‍
അപ്പോഴും നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു
അഴകിത്തുടങ്ങിയ ആപ്പിള്‍ക്കൂനകളില്‍ ചെന്നുതട്ടി
ആ നിലവിളികള്‍ വെള്ളിനാണ്യങ്ങളായി മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു
മൂന്നു കണ്ണുകളും നീണ്ട രോമങ്ങളുമുള്ള കാക്കകള്‍
ആ നേര്‍ച്ചകള്‍ കൊത്തിയെടുത്ത്, പീതജലമൊഴുകുന്ന
അരുവികള്‍ക്കപ്പുറത്തേക്ക് പറന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ബലിക്കല്ലുകളില്‍നിന്ന് ശിശുക്കളുടെ ശിരസ്സുകള്‍
ഇറ്റിറ്റുവീണുകൊണ്ടിരുന്നു.
മരണത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന്മേല്‍ ‘ജീവന്റെ വൃക്ഷം’
എന്നെഴുതിവെച്ചിരുന്നു.
രക്തം നിറച്ച കാസകളില്‍ ‘വീഞ്ഞ്’ എന്ന്;
കണ്ണീര്‍ നിറച്ച കുടങ്ങളില്‍ ‘കുടിവെള്ളം’ എന്ന്;
വിഷം നിറച്ച കുപ്പികളില്‍ ‘തേന്‍’ എന്നും

സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ ഈ മറുഭാഷയെക്കുറിച്ച്
ദാലിയുടെ ആത്മാവ് വിചാരം കൊള്ളുമ്പോള്‍
പര്‍വതങ്ങളടെ വലിപ്പമുള്ള മണികള്‍
പെട്ടെന്നു മുഴങ്ങാനാരംഭിച്ചു.
അവയുടെ കയറുകള്‍ വലിച്ചിരുന്നത്
നൂറു തലകളുള്ള കുതിരകളായിരുന്നു.
തുടര്‍ന്ന് ജനന-മരണങ്ങളുടെ കനത്ത പുസ്തകവും പേറി
മൂങ്ങകളുടെ മുഖമുള്ള അമ്പതു മാലാഖമാര്‍
അവിടെ പറന്നെത്തി; അവരില്‍ തടിച്ച മാലാഖ
ആനറാഞ്ചിയുടെ തൂവല്‍ വെളുത്ത മേഘച്ചാറില്‍ മുക്കി
മരണത്തിന്റെ കറുത്ത കോളത്തില്‍
ദാലിയുടെ പേര് എഴുതിച്ചേര്‍ത്തു.

പിന്നെ യഹാവയായ ദൈവം വന്നു.
പഴയ സുവിശേഷത്തിന്റെ താഴുകളില്‍നിന്ന്
അവന്‍ ശൂന്യതയുടെ പടവുകളിറങ്ങിവന്നു.
കോടി രാത്രികളുടെ ഇരുട്ടില്‍
ദാലിയുടെ ആത്മാവ് അന്ധമായിപ്പോയി.
ഇരുട്ടിന്റെ തിര ഒന്നടങ്ങിയപ്പോള്‍ അത്
ദൈവത്തിന്റെ മുഖത്തേക്കു പാളിനോക്കി:
അവന്റെ നരച്ച മുടിയിഴകളിലോരോന്നിലും
മരിച്ചവര്‍ നരിച്ചീറുകളെപ്പോലെ തലകീഴായി
തൂങ്ങിക്കിടന്നു; അവന്റെ രജതദംഷ്ട്രങ്ങളില്‍ നിന്ന്
കുട്ടികളുടെ രക്തം ഇറ്റിറ്റുവീണ്
അവന്റെ വെള്ളത്താടിയെ സന്ധ്യയാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
കണ്ണുകളുടെ സ്ഥാനത്ത് അവന്
ആഴമേറിയ രണ്ടു കിണറുകളായിരുന്നു.
ഇടത്തേതില്‍ ഭൂതവും വലത്തേതില്‍ ഭാവിയും
മരിച്ചുപൊന്തിക്കിടന്നു.

ഈ ശാശ്വത വര്‍ത്തമാനത്തില്‍ അവന്റെ ഒരു കൈ
ഭൂമിയിലേക്ക് നീണ്ടുചെന്ന് ഇടയ്ക്കിടെ
പിടയുന്ന മനുഷ്യരേയും കൊണ്ടുയര്‍ന്നുവന്നു.
മറ്റേ കൈ നക്ഷത്രങ്ങളെ ഓരോന്നോരോന്നായി
ഞെരിച്ചു കെടുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
അവന്റെ ഒരു കാല്‍ നരകത്തിലെത്തി
അവിടത്തെ പുണ്യാത്മാക്കളെ മെതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
മറ്റേ കാല്‍ സ്വര്‍ഗസുന്ദരികള്‍ക്ക് തലോടുവാനായി
വിശ്വാസികളുടെ കുനിഞ്ഞ മുതുകുകള്‍കൊണ്ടു പണിത
മാംസപീഠത്തില്‍ കയറ്റിവെച്ചിരുന്നു.

ചാട്ടവാറുകള്‍ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ
ഒരു സംഗീതോപകരണം ദാലി അവിടെ കണ്ടു.
അതില്‍ കട്ടകൾക്കുപകരം
കറുത്ത ശിരസ്സുകളായിരുന്നു.
അവ അമര്‍ത്തുമ്പോള്‍ ചാട്ടവാറുകള്‍ പുളയുകയും
ഭീകരമായൊരു സംഗീതമുയരുകയും ചെയ്തു.
ആ ദിവ്യസങ്കീര്‍ത്തിനത്തിന്റെ നീലനിറം
ദാലിയുടെ ആത്മാവിനെ വലയം ചെയ്തു.
അതോടെ കറങ്ങുന്ന ഖഡ്ഗങ്ങളുമായി
കരീബുകള്‍ രംഗപ്രവേശം ചെയ്തു.
അവര്‍ ആ ആത്മാവിനെ
സര്‍റീയലിസ്റ്റുകള്‍ക്കുവേണ്ടി പ്രത്യേകമൊരുക്കിയ
വിഷവാതകപ്പുരയിലേയ്ക്ക്
ആഘോഷമായി നയിച്ചുകൊണ്ടുപോയി
അങ്ങനെ ദാലി ജനിച്ചു.

(1989)

— 63 —
ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ

(എന്റെ സഹോദരിക്ക്, എല്ലാ സഹോദരിമാര്‍ക്കും)

 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ.
ഒടുവില്‍ ഒഴിഞ്ഞൂ തിരക്കുകള്‍, അതിഥികള്‍
വിടപറഞ്ഞൂ, തോര്‍ന്നു കളികളും ചിരികളും:
കഴുകിക്കഴിഞ്ഞു ഞാന്‍ കോപ്പകള്‍, കിണ്ണങ്ങള്‍;
സിഗരറ്റുകുറ്റികള്‍ തൂത്തു; വീര്യം വാര്‍ന്ന
കടുമണക്കുപ്പികൾ മാറ്റി;ച്ചിതറിയോ-
രരചര്‍, വിദൂഷകര്‍, റാണിമാര്‍, മന്ത്രിമാര്‍,
വിലയറ്റ ‘കൂലി’കള്‍ (അതിലേതു ഞാന്‍?) ഒക്കെ
മുറതെറ്റിടാതെയെടുക്കിത്തളര്‍ന്നു ഞാന്‍
 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ.
മധുരമേ കവിതയില്‍, കൈശോര, മതിലേറെ
മധുരമേ കൗമാര, മിതു കേട്ടിരിപ്പു ഞാന്‍.
അതു സത്യമാകാം, അറിഞ്ഞില്ല; ഓര്‍മ്മവെ-
ച്ചൊരുനാള്‍ മുതല്‍ക്കെനിക്കവിരാമ്മീക്ലമം.
വഴിയിലെപ്പൂ കൈകള്‍ നീട്ടുമ്പോഴോതി ഞാന്‍:
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍’, കളിക്കുവാനയലത്തു
കുസൃതികള്‍ കൊഞ്ചിത്തിരക്കു കൂട്ടുമ്പൊഴും,
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍’, നിലാവെന്റെയഴികളില്‍
‘വരികെ’ന്നു കൈകാട്ടി മൂകം വിളിക്കവേ,
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍’ ഇളങ്കാറ്റു ‘കാവില്‍, ദാ,
കൊടികേറി, വേലയ്ക്കുപോകാം, കയറുകെന്‍
മുതുകി’ ലെന്നോതിക്കുനിഞ്ഞു നില്‍ക്കുമ്പൊഴും
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍, തിരക്കാണു ചേട്ടന്നു-
മനിയന്നുമച്ഛനും, വരിക പിന്നീ,ടന്നു-
സമയമുണ്ടാകാം ചിരിക്കുവാന്‍, പൂക്കുവാന്‍.’
 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ
സമയമുണ്ടായില്ലെനിക്കു ചിരിക്കുവാന്‍.
മൃതികൊണ്ടുപോയാദ്യമച്ഛനെ; നിര്‍ത്തി ഞാന്‍
പഠനം, പകലുകള്‍ ദീര്‍ഘിക്കെ വന്നെത്തി
വരണമാല്യവുമായി നഗരത്തില്‍ നിന്നൊരാള്‍.
‘പഴയ ദുഃഖങ്ങളേ, പോകട്ടെ’, ചൊല്ലി ഞാന്‍,
‘പുതിയ ദുഃഖങ്ങളിന്നെന്നെ വിളിക്കുന്നു:
പുതിയ പാത്രങ്ങള്‍-കഴുകിക്കമിഴ്ത്തുവാന്‍,
പുതിയ വിഴുപ്പുകള്‍-തല്ലിയലക്കുവാന്‍.
പുതിയയൊരാള്‍-ശാസിക്കുവാന്‍, ശകാരിക്കുവാന്‍,
പുതിയ സ്വപ്നങ്ങള്‍-മുളയിലേ നുള്ളുവാന്‍.
പുകവന്നു കായലിന്‍തീരത്തു തോട്ടത്തിൽ
വിടരുന്ന പൂക്കളെപ്പാടിപ്പുകഴ്ത്തവേ,
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍’, പറഞ്ഞു ഞാന്‍; തീവണ്ടി
‘വരു, നാടുചുറ്റിക്കറങ്ങുവാ,നെന്‍ നെഞ്ചി-
ലമരു’കെന്നെരു ചൂളമിട്ടു ക്ഷണിക്കവേ,
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍’ ഇളംവെയില്‍ തുമ്പയാല്‍
മുറിയില്‍ കളമിട്ടു ‘ഹാ, വരു, നാട്ടിലേ,-
യ്ക്കവിടെയിന്നോണം, തിമിര്‍ക്കാം’ തരിക്കവേ,
‘സമയമില്ലിപ്പോള്‍, തിരക്കാണു മക്കള്‍ക്കു-
മവരുടെയച്ഛനും വരിക പിന്നീ,ടന്നു
സമയമുണ്ടാകാം തിമിര്‍ക്കുവാന്‍, കായ്ക്കുവാന്‍.’
 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ
സമയമുണ്ടായില്ലെനിക്കു തിമിര്‍ക്കുവാന്‍
ഇരവുകള്‍ ദുഃഖസ്വപ്നജടിലമായ് ദീര്‍ഘിക്കെ.
ഇടറുന്നു ഞാന്‍, ഭാരമേറ്റിക്കയറ്റങ്ങള്‍
കയറുന്ന പഴയചക്രങ്ങള്‍പോല്‍; കോപ്പത-
ന്നടിയിലെച്ചണ്ടിയായ് വരളുന്നു; മുറ്റങ്ങള്‍
പലനാട്ടിലും തൂത്ത ചൂലുപോല്‍ പൊടിയുന്നു,
പുഴുകുന്നലക്കുവാന്‍ വൈകും വിഴുപ്പുപോല്‍
ജനലേറെവര്‍ഷം തുറക്കാത്തെ മുറിപോലെ-
യിരുളും മനസ്സിനെ മാറാലമൂടുന്നു.
മൃദുലമായില്ലൊന്നുമിനിയെന്നതില്‍, ഞാന്‍ കരി
കഴുകിയാല്‍ പോകാത്ത വികൃതപാത്രം, തേഞ്ഞൊ-
രുരല്‍, രുചിയൊക്കെയുമൊന്നായൊരച്ചിലിന്‍
നിറകുപ്പ, തുളവീണ തൊട്ടി, വറ്റും കിണര്‍.
 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ.
മതി, വയ്യ; വലുതായി കുട്ടികള്‍, പോകട്ടെ-
യിനിയെന്റെ വിശ്രാന്തി നിറയുന്ന വീട്ടില്‍ ഞാന്‍
പകല്‍നീളെ നീലയില്‍നീന്തുന്ന പറവയും
ഇരതേടി വിപിനങ്ങളെരിയിച്ച കടുവയും
വെയില്‍ചാഞ്ഞ നേരത്തു വീടുകള്‍ തേടുന്നു
ഒരുവേളയിളവുണ്ടു സൂര്യനും ചന്ദ്രനും
മതി: എനിക്കായില്ല പൊരുതാന്‍ കിടാങ്ങളേ.
ഉണരുവാനാകുമോ നിങ്ങള്‍ക്ക് ക്ലാന്തമീ
ബലിയില്‍? ഹാ, ശ്രാവണപ്പൊന്‍തുമ്പികള്‍പോലെ-
യിലകളേ വന്നെന്നെ മൂടുക, വേരിന്നു
ചിറകേറ്റുമലിവുറ്റ സ്വര്‍ണ്ണമണ്ണേ, വന്നു
പൊതിയുക, പെയ്കെന്റെയുടലില്‍ മാമ്പുക്കളേ!
കുതികൊള്‍കയാനന്ദ മേഘങ്ങള്‍പോലെന്റെ
ചുമലൂന്നി, മണികൊട്ടുമാട്ടിന്‍തരികളേ!
‘അരിയപൂങ്കുലപോലെ വാല്‍പൊക്കിയോടിയീ-
യുടല്‍ വീണയാക്കുവിനണ്ണാന്‍ കിടാങ്ങളേ!
ഇഴയുകയെന്മെയ്യിലുരഗരാഗങ്ങളേ!
തളരുമീമാംസം കുളിർപ്പിക്ക മഴകളേ!
 ഇനിയൊന്നു വിശ്രമിക്കട്ടെ
പുലരിയിലാദ്യമായ് മിഴികള്‍ തുറക്കുവാന്‍
കവലപ്പെടാതെ കിടന്നുറങ്ങട്ടെ ഞാന്‍!
പതിയെ വെള്ളപ്പൂച്ചപോലെത്തുമുച്ചകള്‍
കുരുവിവാല്‍പോല്‍ കനമില്ലാത്ത സന്ധ്യകള്‍
അറിയട്ടെയെന്‍ ശിഥിലാസ്ഥികള്‍, രക്തത്തില്‍
നുരയട്ടെ നിശ്ചിന്തമന്തിവെയ്‌ലിന്‍ ലയം.
അചരങ്ങള്‍തന്‍ ഹിരണ്മയമൂകഭാഷയില്‍
പ്രിയഭൂമി മൂളുന്ന പാട്ടുകേള്‍ക്കട്ടെ ഞാന്‍!
വരികയായ് ഞാന്‍, വഴിയരികിലെനിക്കായി
വിരിയുക വീണ്ടുമെന്‍ പൂക്കളേ, ഞാന്‍ വരാം
ജനലില്‍ വന്നെന്നെ വിളിച്ച വെണ്‍ചന്ദ്രികേ,
മുതുകില്‍ സവാരിക്കു ഞാൻ വരാമുത്സവം
മുളയിടും കാവിലെന്‍ കാറ്റേ, വരാം കായ-
ലരികിലരൂപിയാം ധൂമമേ, ചുറ്റിടാ-
മുലകാവിവണ്ടീ, കടല്‍ക്കരെക്കണ്ണട-
ച്ചിനിവരും തിരതന്നിരമ്പും കാതോര്‍ത്തു
കുളിരാം രജനിതന്‍ കാറ്റേ, തിരുവോണ-
മധുരത്തില്‍ മുങ്ങിടാം വെയിലേ, സമയമു-
ണ്ടിനിയേറെയേറെ, യനന്തതയാണെന്റെ-
യടയുന്ന മിഴികളില്‍, വരികെന്റെയോമനേ!

(1990)

— 64 —
ജോണ്‍മണം

(ജോണ്‍ എബ്രഹാമിന്)

സന്ധ്യ. കുട്ടികള്‍ വന്നു
ചൊല്ലുന്നു: ‘മണമച്ഛാ’
‘എന്തൊന്നിന്‍ മണം?’ മാറി
മാറിയെന്‍ മക്കള്‍ മണം
വര്‍ണ്ണിക്കയായ്: ‘തീവണ്ടി
സ്റ്റേഷനോടടുക്കും പോല്‍’
‘അല്ല, യാശുപത്രിതന്‍
മുറ്റത്തു നില്‍ക്കുംപോലെ’
‘അല്ല, പൂരത്തിന്‍ പിറ്റേ-
ദ്ദിവസം തേക്കിന്‍കാട്ടില്‍
ചെന്നപോ’ ‘പുലരിയില്‍
പൂത്തൊരു കാട്ടില്‍ കാറ്റു-
പൊങ്ങുമ്പോള്‍ നടക്കുംപോല്‍’
‘കായലില്‍ വൈകുന്നേരം
വഞ്ചിയില്‍ പോകുംപോല്‍’ ‘പാല്‍
തിളച്ചു തൂവുംപോലെ’
‘മഴ പെയ്യുമ്പോള്‍ പുതു
മണ്ണില്‍ നിന്നുണരുന്ന
മണം’ ‘ഉച്ചയില്‍ ടയര്‍
കരിയും കൊടും മണം’
‘മഷിപ്പാടുണങ്ങാത്ത
കവിതയുടെ മണം’
‘നിമിഷം മുമ്പേ പെറ്റ
കുഞ്ഞിന്റെ പുതുമണം’
‘മാള്‍ദതന്‍ പുകയില-
ക്കാടുകളുടെ മണം’
‘വേദപുസ്തകം തുറ-
ന്നീടുമ്പോള്‍ പൊന്തു മണം’
‘അഞ്ചപ്പമയ്യായിര-
മായ് വിടര്‍ന്നിടും മണം’
‘സ്വര്‍ഗ്ഗത്തേയ്ക്കുയര്‍ന്നുപോം
ചോളനാമ്പൊന്നിന്‍ മണം’
‘അവസാനത്തെത്തിരു-
വത്താഴവീഞ്ഞിന്‍ മണം’
‘കുരിശില്‍നിന്നും വീണ
രക്തത്തിന്‍ ബലിമണം’
‘മതി’, ചൊല്ലിഞാ, ‘നിത്ര
മണങ്ങളൊന്നിച്ചേറ്റാന്‍
പിറന്നോനൊരാള്‍ മാത്രം
ജോണ്‍ മാത്രം’ പടികട-
ന്നവനിങ്ങെത്തീ, ഈസ്റ്റര്‍
ഇന്ന്, നാല്പതു നാളായ്
മുഴുപ്പട്ടിണിയവന്‍,
ഒരുക്കൂ തീന്മേശമേല്‍
വീഞ്ഞു, മപ്പവും അവ-
ന്നിഷ്ടമാം ബീഥോവന്റെ
സിംഫണികളും, സോള-
മന്റെ കീര്‍ത്തനങ്ങളും.

(1990)

— 65 —
ഫ്രാന്‍സിസ്

ഞാന്‍, അസ്സീസ്സിയിലെ ഫ്രാന്‍സിസ്,
ഇലകള്‍ക്കാപ്പം വിടരുന്നവന്‍
വേരുകള്‍ക്കാപ്പം പടരുന്നവന്‍
പൂക്കളില്‍ മണക്കുന്നവന്‍,
പഴങ്ങളില്‍ മധുരിക്കുന്നവന്‍.
ഭൂമിമുഴുവന്‍ എന്റെ മുറ്റം
മല, എന്റെ മുത്തച്ഛന്‍,
എന്നെ മുതുകിലേറ്റി ഓമനിച്ചു
മഴ, എന്റെ മുത്തശ്ശി,
എന്നെ കുളിരുകൊണ്ടു പുതപ്പിച്ചു
എന്റെയമ്മ കാട്
അവളെനിക്കു തണലും കനിയും തന്നു
എന്റെയച്ഛന്‍ കാറ്റ്
അവനെന്ന ഉലകം മുഴുവന്‍ കാട്ടിത്തന്നു
ചന്ദ്രന്‍ എന്നെ സ്വപ്നംകാണിച്ചുറക്കി
സൂര്യന്‍ എന്നെ തൊട്ടുവിളിച്ചുണര്‍ത്തി
എന്റെ ചുമലില്‍ പറന്നിരിക്കുന്നു
പിറാക്കളും മേഘങ്ങളും,
എന്റെ മടിയില്‍ തുള്ളിക്കളിക്കുന്നു
ചെന്നായ്ക്കുട്ടികളും തിരമാലകളും.
അലറുന്ന കൊടുങ്കാറ്റിനെ
ഞാന്‍ സട തലോടി മെരുക്കുന്നു
കടിഞ്ഞാണ്‍ പെട്ടിച്ച പ്രളയം
എനിക്കു സവാരിക്കായി കുനിഞ്ഞുതരുന്നു
കുരച്ചുയരുന്ന കാട്ടുതീ എന്റെ നെടുവീര്‍പ്പില്‍
വാല്‍ അകിട്ടിലാക്കി പിന്‍വാങ്ങുന്നു
സോദരന്‍ മിന്നല്‍ എന്നെക്കാണ്‍കെ
വെള്ളികെട്ടിയ പത്തി താഴ്ത്തുന്നു
സോദരിജലം എന്റെ വിളികേള്‍ക്കെ
കുടമണി കിലുക്കി ഓടിയെത്തുന്നു
അധികാരദാഹിയുടെ ഗര്‍വ്വിഷ്ഠമായ നെറ്റിയും
പ്രതികാരമോഹിയുടെ ചുട്ടുതിളയ്ക്കുന്ന രക്തവും
എന്റെ വിരല്‍ തൊട്ടാല്‍ തണുക്കുന്നു
ഞാന്‍, അസ്സീസ്സിയിലെ ഫ്രാന്‍സിസ്,
ഞാനാകുന്നു ഊമയുടെ വാക്കും കുരുടന്റെ കാഴ്ചയും
ഞാനാകുന്നു പുഴുവിന്റെ കുളമ്പും മുയലിന്റെ ചിറകും
ഞാന്‍ സ്നേഹിക്കുന്നു,
അതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു.
എന്റെ തലോടലേറ്റ തോക്കുകല്‍
വിശക്കുന്നവര്‍ക്കായി അപ്പം വര്‍ഷിക്കുന്നു.
അദ്ധ്വാനിയുടെ വിയര്‍പ്പെന്റേത്
അടിമയുടെ കുരിശെന്റേത്
തടവറയിലെ മൃതിയെന്റേത്
അടർക്കളത്തിലെ ബലിയെന്റേത്.
ആയുധങ്ങളുടെ കലവറയൊഴിയുകയും
കടലേഴും ചോരയാല്‍ നിറയുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍
നിങ്ങള്‍ എന്നിലേയ്ക്കു വരും
നാം പണിയും പുതിയ യരുശലേം
മരിച്ച ഓരോ മനുഷ്യനും മൃഗത്തിനും
ഓരോ കല്ല് കണ്ണീരില്‍ പടുത്തുകൊണ്ട്.
കിളിത്തൂവലുകളില്‍ നാം പറക്കും,
അന്യഗ്രഹങ്ങലിലേയ്ക്ക്,
കതിര്‍ക്കുലകളും ഒലീവിലകളുമായി.

(1990)

— 66 —
കയറ്റം

ഇനി വയ്യ കയറുവാന്‍ മല; കാല്‍ കഴയ്ക്കുന്നു
മിഴിയില്‍ തഴയ്ക്കുന്നു രാത്രി.
വരവായി മൂടല്‍മഞ്ഞിരുളാണ്ട ഗുഹയില്‍ നി
ന്നിരുകൈയിലും നഖംനീട്ടി.
മരവിക്കയായെന്‍ ശിരസ്സിലെസ്സൂര്യ,നെന്‍
ഹൃദയത്തിലെപ്പൂവനങ്ങള്‍;
മരവിക്കയയെന്‍ സുഷുമ്നതന്‍ താരങ്ങള്‍
സിരയിലെസ്സ്വര്‍ണമത്സ്യങ്ങള്‍.
വഴിയില്‍ മരിച്ചുപോയ് നാഡിതന്‍ കുതിരകള്‍.
മരണമോ വായുവില്‍ തോഴീ?

* * * *

ഒരു നാളില്‍ നാം തുള്ളി പുല്‍ച്ചാടികള്‍പോലെ
ഹരിതസാനുക്കള്‍തന്‍ മാറില്‍
ചിറകേറ്റി നാം മഞ്ഞുതുള്ളികള്‍; സ്വര്‍ഗീയ
മരതകമായവ മാറി.
ഒരു കൂണു ചൂടാതെ മഴയില്‍ കുളിച്ചുനാം,
തളിര്‍പോലുമണിയാതെ വെയിലില്‍.
പഴമായി നീ,യതിന്‍ മധുരമായ് ഞാന്‍; വെള്ളി
യരുവി നീ, മാരിവില്‍മീന്‍ ഞാന്‍;
സ്ഫടികമായ് നീ, ഞാന്‍ വെളിച്ചമായ്; കാറ്റില്‍ഞാന്‍
കരിയില, മാനില്‍ ഞാന്‍ പുള്ളി.
പരിണാമകഥയാടി നാം; ദിനങ്ങള്‍ക്കെന്തു
മിനുസം, നിലാത്തൂവല്‍ പോലെ!

കരടി വന്നതു പിന്നെ, അതു മുരണ്ടു, നമ്മള്‍
മഴയെന്നു കരുതിപ്പുതച്ചു.
കരടി വന്നതു പിന്നെ, അതു മുട്ടിവാതിലില്‍,
‘അതു കാറ്റ്’, ജനല്‍ നാമടച്ചു.
അതു വന്നടുക്കളപ്പിറകില്‍ നില്‍ക്കുമ്പോഴും
‘അതു രാത്രി’, നാം പോയ്ക്കിടന്നു.
കരടിയോ കട്ടിലിന്നടിയില്‍, നാം പാതിരാ-
യ്ക്കറിയാതുണര്‍ന്നു തുപ്പുമ്പോള്‍
തടയുന്നു കൈകളില്‍ രോമങ്ങള്‍ അവനെപ്പൊ-
ഴവിടെത്തി, യീനമുക്കിടയില്‍?

പുലരിയില്‍ കണ്ണാടി നോക്കി ഞാന്‍ ഞെട്ടുന്നു:
ഉടലാകെ നീളുന്ന രോമം.
അതു മൂടിവെക്കാന്‍ മുഴുക്കൈയുടുപ്പിട്ടു
മുരളുന്നു ഞാന്‍, ‘ചായ വേഗം’.
അതുമൊത്തുവാന്‍ വാ തുറക്കെ നീ കണ്ടുവോ
നിണമണിഞ്ഞെന്‍ ദംഷ്ട്ര രണ്ടും?
അവ കണ്ടുവെന്നോ സഖീയാദ്യമായ് നിന്നെ-
യിവനുമ്മ വെച്ചൊരാരാവില്‍?
അനുദിനമവ കൂര്‍ത്തുനീണ്ടുവെന്നോ നിന്റെ
മൃദുവാമിറച്ചി തന്‍ രുചിയില്‍?
വഴിയിലൂടുരുളുന്നു വാ മൂടി നീ തന്ന
ചെറുതേന്‍ നുണഞ്ഞും മുരണ്ടും.
എതിരെ വരുന്നവര്‍ക്കൊക്കെയും ദംഷ്ട്രകള്‍!
അതു കണ്ടു ഞാനമ്പരക്കെ,
പറയുന്നു ചങ്ങാതി: “ആണുങ്ങളാകുവാ-
നൊരുദംഷ്ട്രയെങ്കിലും വേണ്ടേ?
അതു പൗരുഷത്തിന്റെ കൊടിയല്ലി,രോമവും
നഖവും മുരള്‍ച്ചയും പോലെ?”

ഇവരില്‍ നീ തേങ്ങിയോ, ചൊല്ലിയോ നിദ്രയില്‍:
“ഇനിയുമക്കാലം വരില്ലേ?
തളിരുപോലുള്ളൊരാപ്പഴയ ശബ്ദത്തില്‍ നീ-
യൊരു വട്ടമെന്നെ വിളിക്കൂ.
നിണഗന്ധമേശാത്ത ചുണ്ടിന്‍ നിലാവിനാല്‍
പഴയപോലെന്ന വര്‍ണിക്കേ,ണ്ടുടുക്കളെ-
ക്കരിയില്‍ ഞാന്‍ വേര്‍ത്തു വീഴുമ്പോള്‍
ഒരു വിരല്‍ കൊണ്ടൊന്നു താങ്ങു,കീത്തടവറ-
യ്ക്കരികില്‍ വന്നെന്നെത്തലോടൂ.
മഴപോലെ നീയൊന്നു കരയൂ, കുടപ്പാല-
മലരിന്റെ കുലപോല്‍ ചിരിക്കൂ.
നിറയട്ടെ നമ്മളില്‍ പോയ ബാല്യത്തിന്റെ
തിരവോണരുചികള്‍, നിറങ്ങള്‍”
അതുകേട്ടുണര്‍ത്തി ഞാന്‍ നിന്നെ;പ്പറഞ്ഞു നീ:
“ഒരു മല ഞാന്‍ കിനാക്കണ്ടു.
വരിക നാം പോവുകാ മലയില്‍; വരില്ലത്ര-
യുയരത്തില്‍ നിന്റെ മിത്രങ്ങള്‍,
അവിടെയെത്തില്ല ദുഃസ്വപ്നങ്ങള്‍, കുരുതിയില്‍
നിലവിളിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങള്‍,
അവിടെയെത്തില്ലാ നിനക്കു നീയറിയാതെ
വിഷവീഞ്ഞൊരുക്കുന്ന കൃപകള്‍
അവിടസ്തമിക്കാത്ത പൗര്‍ണമി, കൊഴിയാത്ത-
യിലകള്‍, ഹാ വാടാത്ത പൂക്കള്‍:
അവിടത്തെയരുവിയിലൊഴുകുന്ന കനകമാ-
ണവിടെക്കരിമ്പാറ വജ്രം;
നരിയെയിക്കിളിയാക്കുമാടിന്റെ കുട്ടികള്‍,
തഴുകുന്നു കീരിയെസ്സര്‍പ്പം
അവിടെപ്പിതൃക്കള്‍ തന്‍ ശ്വാസത്തിലുരുകുന്ന
പവിഴശൃംഗത്തിന്നു കീഴില്‍
ഒരു നീലനീലത്തടാകമുണ്ടതില്‍ നിന്നു-
മൊരു കല്ലുമുങ്ങിയെടുത്താല്‍,
അതു കൈയിലേന്തി നാമെന്താഗ്രഹിച്ചാലു-
മതുസത്യമായ് തീരുമെത്ര.
വരു, നമുക്കാഗ്രഹിക്കാം രോഗ, ദാരിദ്ര്യ-
മരണങ്ങളില്ലാത്ത ഭൂമി.”

ഇനി വയ്യ കയറുവാന്‍ മല, പ്രാണവായുപോയ്
ഉറയുന്നു മജ്ജയിക്കാറ്റില്‍.
വരികയായ് മരണമെന്‍ തലയൊട്ടിയില്‍, പ്രാണ-
നിലിയുമെന്‍ ശ്വാസത്തില്‍നിന്നും,
അവിടെത്തുകില്ല ഞാനോമനേ, പട്ടട-
പ്പകയായിയെന്റെയുഛ്വാസം.
ഒരു കിളിപ്പാട്ടിന്റെ തണലില്‍, മുലപ്പാലു
കിനിയുന്ന കറുകത്തഴപ്പില്‍,
ഇവിടെ ഞാന്‍ നിന്മടിത്തട്ടില്‍ തലചായ്ച്ചു
വിടപറഞ്ഞീടട്ടെ തോഴീ!
ഇവിടൊരു കൊച്ചരയാലിന്റെ തൈ നട്ടു
കയറുകൊറ്റയ്ക്കിനി ബാക്കി.
അവിടത്തെ നീലപ്പളുങ്കിന്‍തടാകത്തി-
ലിടുകയെന്‍ ചാരവും കൂടി.
മിഴിയടച്ചാഗ്രഹിക്കുക, ആണു പെണ്ണിന്നു
നരകമാകാത്തൊരു ഭൂമി;
ഇനിവരും തലമുറയ്ക്കായ് ശൂദ്ധവായുവും
ജലവും സ്വതന്ത്രമാത്മാവും.
മുകളില്‍ നീ കാണുമപ്പോള്‍ കിളിക്കൂട്ടമൊ-
ന്നതില്‍ ഞാനുമുണ്ടായിരിക്കും
മുകിലില്‍ തിളങ്ങിടും നക്ഷത്ര ജാലമൊ
ത്തതില്‍ നീയുമൊരുവളായ് തീരും.

(1990)

— 67 —
പഴനി

പഴനി നിശ്ശബ്ദമായ ഒരാരവമാണ്
വേൽകയറ്റിയ ഒരു വായ്
കാവിയുടുത്ത ഒരു ഹൃദയം
കാവടിയാടുന്ന ഒരു തെരുവ്
മുണ്ഡനം ചെയ്ത ഒരു സ്വപ്നം
ഭസ്മം പൂശിയ ഒരു നൈരാശ്യം

ഇവിടെ മുരികന്റെ ഈച്ചകൾ
ഭക്തന്റെ പകലിനെ വേട്ടയാടുന്നു,
മുരുകന്റെ മൂട്ടകൾ
ഭക്തരുടെ രാത്രിയെയും

കുതിരച്ചാണകത്തിൽ വീണ
ജമന്തിപ്പൂക്കൾ കത്തുന്നു
കർപ്പൂരത്തിന്റെ രൂക്ഷഗന്ധത്തിലേയ്ക്ക്
കണ്ണീർ കലർന്ന എച്ചിൽ വന്നുവീഴുന്നു.

ശാപ്പാടുകടയിൽ ഇലയെടുക്കുന്ന
കുട്ടിയുടെ നെടുവീർപ്പുകൾ
മലമുകളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന
സൗന്ദരരാജന്റെ മുഴങ്ങുന്ന ഭക്തിയിൽ
മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
അവന്റെ അച്ഛൻ
ക്ഷൗരക്കത്തിയിൽ തപസ്സിരിക്കുന്നു
താഴെ മുടിക്കൂമ്പാരങ്ങളിൽ നിന്ന്
ദരിദ്രനായ ഒരെലി ദൈവത്തിന്റെ
കെട്ടുകാഴ്ചകളിലേയ്ക്ക് കൊതിയോടെ
എത്തി നോക്കുന്നു:

അറുമുഖൻ ശ്രീവള്ളിക്കൊപ്പം
തങ്കത്തേരിൽ വന്നിറങ്ങുന്നു.
ഒരു മുഖം പ്രണയത്തിന്:
ഞങ്ങള്‍ തെരുവില്‍
മുടിയഴിച്ചിട്ടലയുന്നതുകണ്ട ഭ്രാന്തിക്ക്
ഒരു മുഖം യുദ്ധത്തിന്:
ആഗ്രഹങ്ങളുടെ തേര് ചേറിൽതാഴുമ്പോള്‍
ഞങ്ങളുടെ മേല്‍ നിരന്തരം പെയ്യുന്ന
കൂരമ്പുകളുടെ പേമാരിക്ക്
ഒരു മുഖം ഉര്‍വ്വരതയ്ക്ക്:
ഞങ്ങളുടെ കുടിലുകള്‍ ആണ്ടുതോറും
കണികാണുന്ന ഒരേയൊരു സമൃദ്ധിക്ക്
ഒരു മുഖം ആനന്ദത്തിന്:
ചാരായത്തിന്റെ ലഹരിപുകയുന്ന
കണ്ണുകള്‍ തുടച്ച് ഞങ്ങള്‍ കാണുന്ന
ആ അപൂര്‍വ്വാതിഥിക്ക്
ഒരു മുഖം യൗവനത്തിന്:
ബാല്യത്തില്‍നിന്ന് നേരേ
വാര്‍ദ്ധക്യത്തിലേയ്ക്ക് വേച്ചുവീഴുന്ന ഞങ്ങള്‍ക്ക്
എന്നെന്നും അദൃശ്യമായ
ആ അരുണഋതുവിന്
ഒരു മുഖം സൗന്ദര്യത്തിന്:
കയ്യെത്താത്ത കളിത്തട്ടുകളില്‍
ഞങ്ങളുടെ കരിഞ്ഞ ഉടലുകളെ
പരിഹസിച്ചു നൃത്തംചെയ്യന്ന
ആ കാമത്തിടമ്പിന്.

ഹേ, മലമുകളിലെ
വൈഡ്യൂര്യങ്ങളുടെയും
ലാസ്യമാടുന്ന മയില്‍പീലികളുടെയും പ്രഭോ,
ഞങ്ങളുടെ ദിനങ്ങള്‍ക്കു നിറംപകരാന്‍
നിന്റെ മയിലിന്റെ ഒരു പീലിയോ?
ഞങ്ങള്‍ വിശറികള്‍ക്ക് ആറ്റാനാകാത്ത
ഒരുഷ്ണത്തിലുരുകിത്തീരുന്നവര്‍.
ഞങ്ങളുടെ ചന്ദ്രന്‍ ചാണകവറളിപോലെ.
ഞങ്ങളുടെ സൂര്യന്‍
പന്നിക്കൂട്ടിലുദിക്കുന്നു
ഞങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങള്‍
പാമ്പിന്‍തോലണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഞങ്ങള്‍ മരിക്കുന്ന ചേരയുടെ
ചെളിവെള്ളത്തിലാണ്ടവര്‍
നീ സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ
സുവര്‍ണ്ണധൂളിയിലാണ്ടവൻ.
ഞങ്ങൾ നിരായുധര്‍
ജീവിതത്തില്‍നിന്നുപോയ് മറഞ്ഞ
മധുരം വേലായുധന്റെ
പഞ്ചാമൃതമായി വില്‍ക്കുന്നവര്‍
വാടുന്ന കനാകംബരത്തിന്റെ
പൂക്കൂടകളില്‍ നഷ്ടപ്പെട്ട
കവിതയുടെ സുഗന്ധം തേടുന്നവര്‍
കാവടിച്ചിന്തിന്റെപുറത്തേറി
ചോളപ്രൗഢികളിലേയ്ക്ക്
മിഥ്യാസവാരിചെയ്യുന്നവര്‍.

പഴനി
പടികള്‍ക്കുമേല്‍ പടികള്‍
ഓരോ പടിയിലും
ഓരോ ചാപിള്ള
അഴലുകളുടെ പഴനി
അശരണരുടെ ആരണ്യം.

(1990)

— 68 —
ശരീരം, ഒരു നഗരം

എന്റെ ശരീരം ഒരു നഗരം
എന്റെ കണ്ണുകള്‍ കാവല്‍പാളയങ്ങള്‍
അവിടെ കാഴ്ചകളുടെ നിതാന്ത ജാഗ്രത
എന്റെ കാതുകള്‍ക്കിടയില്‍ തീവണ്ടിത്താവളം
അവിടെ ആള്‍ക്കൂട്ടങ്ങളുടെ നിരന്തരഘര്‍ഘരം
ഇരയ്ക്കോ ഇണയ്ക്കോ കാത്തുനില്‍ക്കുന്നവര്‍
തളര്‍ന്നുറങ്ങിപ്പോകുന്നവര്‍
എന്നും വണ്ടി തെറ്റുന്നവര്‍
കൂട്ടം പിരിഞ്ഞലയുന്ന
അനാഥരായ വിചാരങ്ങള്‍
മണിയടികള്‍ക്കും കൂക്കലുകള്‍ക്കുമിടയില്‍
നഷ്ടപ്പെട്ട ഓര്‍മ്മകള്‍
പച്ചവെളിച്ചം കാണാതെ കാത്തുനിന്നു
കിതയ്ക്കുന്ന തീ നിറഞ്ഞ സ്വപ്നങ്ങള്‍

എന്റെ സിരകള്‍ ചിലങ്കകെട്ടിയ പുഴകള്‍
ഞരമ്പുകള്‍ പ്രകാശവും സംഗീതവുമൊഴുകുന്ന
കമ്പികള്‍,
കുടലുകള്‍ ഗതാഗതം നിറഞ്ഞ തെരുവുകള്‍

എന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ നാലറകള്‍
ഒന്ന് തടവറ, അവിടെ ശവങ്ങളുടെ ഏകാന്തത
ഒന്ന് പള്ളി, അവിടെ പ്രാര്‍ത്ഥനകളുടെ വന്ധ്യത
ഒന്ന് ആശുപത്രി, അവിടെ
രോഗികളുടെ ഞരക്കങ്ങളും മരുന്നുകളുടെ മണങ്ങളും
ഒന്ന് കോടതി, അവിടെ നീണ്ടുപോകുന്ന
വിചാരണകളും നിസ്സംഗമായ വിധിതീര്‍പ്പുകളും

ഞാനെങ്ങിനെ പറയാനാണ്,
എന്റെ മൂക്കിന്റെ ഗന്ധങ്ങള്‍ പായ്‌നിവര്‍ത്തുന്ന
തുറമുഖത്തെക്കുറിച്ച്
ഏതു വേദനയും കടിച്ചുപൊട്ടിക്കുന്ന
എന്റെ പല്ലുകളുടെ അക്ഷീണമായ മില്ലിനെക്കുറിച്ച്
എന്റെ നാവിന്റെ ശബ്ദവും രസവും നിറഞ്ഞ
അങ്ങാടിയെക്കുറിച്ച്
രഹസ്യഭാഷയില്‍ ഋതുഭേദങ്ങള്‍
രേഖപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ തൊലിയുടെ
നിരീക്ഷണകേന്ദ്രത്തെക്കുറിച്ച്
എന്റെ മുടികളുടെ
സൂര്യനുദിക്കാത്ത ഉദ്യാനത്തെക്കുറിച്ച്
നിശ്ചലനൃത്തങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ എന്റെ
കാലുകളുടെ സ്തൂപങ്ങളെക്കുറിച്ച്
എന്റെ കൈകളുടെ
ഫയലുകളും ഗുമസ്തന്മാരും നിറഞ്ഞ
കച്ചേരികളെക്കുറിച്ച്,
എന്റെ ഗ്രന്ഥികളുടെ ഉറങ്ങാത്ത
വ്യവസായശാലകളെക്കുറിച്ച്,
എന്റെ സന്ധികളുടെ
ഗതാഗതം നിറഞ്ഞ കവലകളെക്കുറിച്ച്
ഞാനെന്തുപറയാനാണ്?

ഈ നഗരത്തിലുണ്ട്
ജനനത്തിന്റെ പെരുക്കവും
മരണത്തിന്റെ ഞരക്കവും
ഇവിടെയുണ്ട്
വ്യഭിചാരിയുടെ പരുങ്ങലും
മഹാത്മാവിന്റെ പ്രവചനവും.
ഇവിടെത്തന്നെയുണ്ട്
വ്യാപാരിയുടെ വിലപേശലും
സന്യാസിയുടെ വൈരാഗ്യവും
കൂട്ടിലടച്ച കാടുകളും
തുടല്‍പൊട്ടിക്കുന്ന വസന്തങ്ങളും
തൊട്ടാല്‍ പെയ്യുന്ന മേഘങ്ങളും
ചിപ്പിയ്ക്കകത്തെ കുയിലുകളും,
പുറപ്പാടിന്റെ മുറിവുകളും
എത്തിച്ചേരലിന്റെ സംഭ്രാന്തികളും
ചുംബനങ്ങളുടെ സത്രങ്ങളും
വികാരങ്ങളുടെ കാഴ്ചബംഗ്ലാവുകളും.

ഓര്‍ക്കുക:
ഈ ശരീരം ചിതയില്‍വെയ്ക്കുമ്പോള്‍
നിങ്ങല്‍ ഒരു നഗരത്തെയാണ്
ദഹിപ്പിക്കുന്നത്.
ഓര്‍ക്കുക:
ഈ ശരീരം കുഴിയിലിറക്കുമ്പോള്‍
നിങ്ങള്‍ ഒരു ജനതയെയാണ്
കുഴിച്ചുമൂടുന്നത്!

(1990)

— 69 —
അച്ഛൻ

അച്ഛന്റെ മേശ
അത്ഭുതങ്ങളുടെ കലവറയായിരുന്നു.
അച്ഛന്റെ പഴയ ചമയങ്ങളുടെ ചില്വാനം
പോലീസുകാരന്റെ പിച്ചള ബട്ടണുകൾ
വക്കീൽ ഗുമസ്തന്റെ ആധാരക്കെട്ടുകൾ
പാലക്കാട്ട് എസ്റ്റേറ്റുകാര്യസ്ഥനായിരുന്നപ്പോൾ
കൊണ്ടുവരാറുള്ള ‘വിനോളിയാ’സോപ്പിന്റെ
മങ്ങിത്തുടങ്ങിയ മണം
പിന്നെ, ഒരിക്കലും തുറക്കാതിരുന്ന
ഏതൊക്കെയോ സ്വർഗ്ഗങ്ങളുടെ
താക്കോൽക്കൂട്ടങ്ങൾ,
ഒരിക്കലും കൂട്ടിത്തീരാതിരുന്ന കണക്കുകൾ
കൊണ്ടുശ്വാസം മുട്ടുന്ന വരയൻ പുസ്തകങ്ങൾ,
ഏതോ ബർമ്മക്കാരൻ സുഹൃത്തു കൊടുത്ത,
സുഗന്ധം മുഴുവൻ വാർന്നുപോയ സെന്റുകുപ്പി,
ഓട്ടമുക്കാലുകളുടെ നടുത്തുളയിലൂടെ
ഊർന്നുപോയ സ്വപ്നങ്ങളുടെ സ്വർണ്ണത്തരികൾ.
കടത്തിന്റെയും വിശപ്പിന്റെയും പ്രേതങ്ങളെ
അകറ്റിനിർത്താൻ
മന്ത്രത്തകിടുനിറച്ച ഒരേലസ്സ്,
ഒരിക്കലും ദർശനം നൽകാത്ത ഭാഗ്യദേവതയുടെ
പ്രകീർത്തനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജാതകക്കെട്ടുകൾ
ഓരോ വിഷുവിനും മങ്ങിവരുന്ന
ഞങ്ങളുടെ മുഖങ്ങൾ കണികാണാൻ
മടിച്ചുറങ്ങുന്ന ഒരു വാൽക്കണ്ണാടി
ശപ്തരാമന്മാരെയും ഭ്രഷ്ടസീതമാരെയും
പിൻചെന്നുചെന്നുതേഞ്ഞ ഒരെഴുത്താണി
നാൽപ്പത്തിയേഴിൽസ്തംഭിച്ച ഹൃദയവുമായി
തണുത്തു മരവിച്ച ഒരിംഗ്ലീഷ്‌ടൈംപീസ്.
ഞാന്‍ കാണുമ്പോള്‍ അച്ഛന്
ജോലിയൊന്നുമില്ലായിരുന്നു
എങ്ങിനെയാണ് അച്ഛന്‍ അമ്മയെയും
മരണത്തിന്റെ കൊക്കില്‍നിന്നു തെറിച്ചുവീണ
മൂന്നു മക്കളെയും പോറ്റിയിരുന്നത്?
ഞങ്ങളുടെ അത്താഴം നല്ലനാളുകളുടെ
ഓര്‍മ്മകള്‍ മാത്രമായിരുന്നില്ല,
കണ്ണീരിന്റെ പുളിപ്പുള്ള
ഗോതമ്പുദോശയുമുണ്ടായിരുന്നു
നാല്പതുസെന്റു ഭൂമി അഞ്ചുപേരെപുലര്‍ത്താനായി
വിയര്‍ത്തു, ഞങ്ങളും വിയര്‍ത്തു,
എന്നിട്ടും പനകള്‍ വെട്ടിമാറ്റി അച്ഛന്‍ നട്ട
തെങ്ങുകള്‍ കനിയാതെ നിന്നു,
വടിയേന്തിയ അദ്ധ്യാപകരെപ്പോലെ,
ഞങ്ങളുടെ തുളളിച്ചാടലിനെ ശാസിച്ചുകൊണ്ട്.

പിന്നെ തീര്‍ച്ചയായും ദൈവങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു
ശിവന്റെ ത്രിശൂലം ഞങ്ങളുടെ
നെഞ്ചിലൂടെ തുളഞ്ഞുകയറി,
അയ്യപ്പന്റെ പുലി ഞങ്ങളെ കടിച്ചുകുടഞ്ഞു,
കാളിയുടെ കഴുത്തില്‍ ഞങ്ങളുടെ
തലയോട്ടികളുമുണ്ടായിരുന്നു.
കലണ്ടറിലെ മഹാലക്ഷ്മി എല്ലാം കണ്ടു പുഞ്ചിരിച്ച്
താമരയില്‍ ഇരിപ്പു തുടര്‍ന്നു.
സരസ്വതിയെ വാലന്‍പുഴുക്കള്‍ കരണ്ടുതീര്‍ത്തു.

അയ്യപ്പന്‍ വിളക്കുകളുടെ തണുത്ത രാത്രികളില്‍
അച്ഛന്‍ ഉറഞ്ഞുതുള്ളിയിരുന്നു.
ആഴിയിലെ കനൽ അച്ഛന്റെ കാല്‍
പൊള്ളിക്കില്ലെന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്കറിയാമായിരുന്നു.
അതിനെക്കാളെത്രയോ ചൂടേറിയ തീക്കട്ടകളിലൂടെയാണ്
അച്ഛന്‍ എന്നും നടന്നിരുന്നത്!
തുള്ളുമ്പോഴൊക്കെ എന്തുകൊണ്ടാണച്ഛാ,
അച്ഛന്‍ മുരുകന്റെ ഭാഗം തിരഞ്ഞെടുത്തത്?
കവിളുകളിലൂടെ വേല്‍ കുത്തിയിറക്കി
നമ്മുടെ മൂകവംശത്തിന്റെ രോഷമാവിഷ്കരിക്കാനോ?
ഞങ്ങളെ മുറിവേല്‍പിക്കുന്നതിനുപകരം
അച്ഛന്‍ സ്വയം മുറിവേല്പിച്ചു.
ഞങ്ങളെ കൊല്ലുന്നതിനുപകരം സ്വയം കൊന്നു,
അമിതാദ്ധ്വാനത്താല്‍ ക്ഷീണിച്ച ഹൃദയം
തന്റെ ഇഷ്ടദേവതയ്ക്കു കാഴ്ചവെച്ചുകൊണ്ട്,
“ഈ ചെമ്പവിഴം കൂടി, സ്വാമീ,
അങ്ങയുടെ കിരീടത്തില്‍.”

ഇന്ന് അച്ഛന്റെ മകന്‍ വളര്‍ന്നിരിക്കുന്നു
അച്ഛന്റെ വേല്‍ ഇതാ
എന്റെ ഹൃദയത്തില്‍ ഞാന്‍
കുത്തിക്കേറ്റിയിരിക്കുന്നു,
ആ ചോരയുടെ ഉറവ് തൊണ്ടയിലെത്തുമ്പോഴാണ്
ഞാന്‍ പാടുന്നത്,
എങ്കിലും മഴവരുമ്പോള്‍ ഇന്നും
തുടയില്‍ താളംപിടിച്ച് അച്ഛന്‍ പാടാറുള്ള
താരാട്ടിന്നായി മകന്‍ കാതോര്‍ക്കുന്നു:
എവിടെയാണച്ഛാ അതില്‍ പറയുന്ന,
നിറയെ കിളികള്‍ പൂത്തുനില്‍ക്കുന്ന
ആ നീലവൃക്ഷവും അതിന്റെ പൊത്തിലെ
സ്വര്‍ണ്ണമുട്ടയും?
അതില്‍നിന്നു വിരിഞ്ഞുയരുന്ന
കണ്ണഞ്ചിപ്പിക്കുന്ന ആ പുതിയ പകലെവിടെ?
എന്റെ കണ്ണുകള്‍ കഴയ്ക്കുന്നു അച്ഛാ,
ഇരുട്ട് നമ്മുടെ ലോകത്തെ ആക്രമിക്കുകയാണ്
പറയൂ അച്ഛാ,
എവിടെ, കുനിഞ്ഞ ശിരസ്സുകളെ
മുഴുവന്‍ ഉയര്‍ത്തുന്ന ആ മഹാപ്രകാശം?
എവിടെ, കീറപ്പായില്‍ തണുത്തുവിറച്ചു
കിടക്കുന്ന ആ പുതിയ ലോകത്തിന്ന്
ചൂടുപകരുന്ന കനല്‍നിറഞ്ഞ താരാട്ട്?

(1990)

— 70 —
വീട്ടിലേക്ക്

കുടക്കല്ലുകൾ നൂ, ണമ്മ-
ദൈവങ്ങളെ വണങ്ങിയും
തിണ നാലും കടന്നേറി
നെയ്‌തൽ നോക്കിച്ചിണുങ്ങിയും ¹
സഹ്യനിൽനിന്നു നിളയെ-
ച്ചുറ്റിയെത്തുന്ന തെന്നലേ,
വേങ്ങ തൻ ചില്ലയാൽ നീയെ-
ന്നമ്മതൻ വേർപ്പകറ്റുക!
മരുതിൻ പൂമണം കൊണ്ടു
കുളിപ്പിച്ചു കിടത്തുക!
കണ്ണിൽ കാവടി തുള്ളുന്ന
പൊൽപ്പൂവാക വിടർത്തുക!
മുളങ്കാടിൻ കുഴൽപ്പാട്ടാൽ
ചെവിയിൽ തേൻ തുളിക്കുക!

എൺപതാണ്ടുകൾ ഞങ്ങൾക്കായ്
വെയിലിൽ വെന്തതീയുടൽ:
വയൽച്ചേറിൽ, പറമ്പിൽ ചെം-
മണ്ണിൽ, കാലിത്തൊഴുത്തിലും.
കുഞ്ഞുണ്ണിതൻ നീർപിഴിഞ്ഞീ
ശിരസ്സിൻ കനലാറ്റുക!

ഇവൾ കണ്ടിട്ടില്ല യേറെ-
യുത്സവത്തിൻ തുടുപ്പുകൾ
ഇടവപ്പാതിതൻ യാഴും ²
മുരശും കേട്ടതെന്നിയേ
ഇവൾ കേട്ടിട്ടില്ലയേറെ-
സ്സൗമ്യസ്നേഹവചസ്സുകൾ
മാമ്പൂക്കൾ വിടരുന്നേരം
നന്ദി ചൊല്ലിയതെന്നിയേ
ഇന്നോളം രണ്ടു നേരത്തും
ഇവളുണ്ടതു കാഞ്ഞിരം-
ഗൗളിത്തെങ്ങിളനീർ, ലക്ഷ്മി
പൈമ്പാൽ, കദളി തേൻപഴം
ചുരത്തീ, പുഞ്ച പൊന്‍നെല്ലു-
മിക്കൈ തൊട്ടപ്പോഴെങ്കിലും.
ഇനിപ്പയ്യിക്കയമൃതം
മൃതി ചുംബിച്ച ചുണ്ടിതില്‍!
ഇവള്‍ തൊട്ടാവാടിക്കാടിന്‍
മുനയേറി നടന്നവള്‍;
വിണ്ടകാലില്‍ കോതാമൂരി-
പ്പയ്യിന്‍ തൂവെണ്ണ വെയ്ക്കുക! ³

ഇവള്‍ വസന്തകാലത്തും
കാരമുളളില്‍ കിടന്നവള്‍
മുരിക്കിന്‍ കനിവിന്‍ നീരാ-
ലുണക്കുക വ്രണങ്ങളെ!

ഉറക്കുകമ്മയെസ്സ്വച്ഛം
നിന്റെ മഞ്ഞിന്റെ തൊട്ടിലില്‍.
ഒഴിക്ക വേപ്പിലക്കെട്ടാല്‍ ⁴
ദുഃസ്വപ്നത്തിന്റെ ബാധകള്‍.
ഒരു താരാട്ടു പാട്ടായി-
ട്ടലിയട്ടേയഴിഞ്ഞിവള്‍,
എന്നെക്കുഞ്ഞാക്കി മൂടട്ടേ-
യത്താരാട്ടിന്റെയുപ്പുനീര്‍
ആ വാത്സല്യത്തിരച്ചാര്‍ത്തില്‍
നീന്തിപ്പായ്ക്കപ്പല്‍ പിന്നെയും
മുത്തും പൊന്നും നിറച്ചെന്റെ
‘മുചിരി’ ⁵ ക്കെത്തിടും വരെ
ഇലവര്‍ങ്ഗസുഗന്ധം പെയ്-
തെന്‍ നാടുകുളിരും വരെ:
അപ്പോള്‍ തെക്കേപ്പുളിങ്കൊമ്പ-
ത്തമ്മ പൗര്‍ണമിയായ് വരും,
ചാവേര്‍പ്പടകള്‍തന്‍ വാളില്‍
തൂങ്ങി ഞാന്‍ വീടണഞ്ഞീടും. ⁶

(1990)

¹ ‘നെയ്തൽ’, കടലോരപ്രദേശം. അഞ്ചു ‘തിണ’ (ഭൂവിഭാഗം) കളിലൊന്ന്.

² ‘യാഴ്’, ഒരു പഴയ തന്ത്രിവാദ്യം, ‘മുരശ്’, പറച്ചെണ്ട.

³ കോതാമൂരിയാട്ടത്തിലെ ഗോദാവരിപ്പശു, നന്മയും സമൃദ്ധിയും.

⁴ വീടിന്റെ തട്ടിന്‍പുറത്ത് വേപ്പിലകള്‍ തൂക്കിയാല്‍ ഭൂതങ്ങളൊഴിയുമെന്ന് സംഘകാല വിശ്വാസം.

⁵ എന്റെ ജന്മനാടിന്റെ (കൊടുങ്ങല്ലൂര്‍) പഴയപേര്.

⁶ നഷ്ടസംസ്കാരം വീണ്ടെടുക്കാന്‍ ഒരു പുതിയ സമരം ആവശ്യമാണ്. ‘വീട്’ ഇവിടെ സ്വത്വം തന്നെ. (ഈ കവിത അമ്മയുടെ രോഗശയ്യയില്‍ വെച്ച് ഉണ്ടായതാണ്.)

— 71 —
ചെമ്പരത്തി

ദീർഘകേസരങ്ങളേ!
സൗവർണ പരാഗമേ!
രക്തമാർത്തെത്തും ദള-
ഗർവെഴും സൗന്ദര്യമേ!
നാൾതോറും വലുതാവും
മാന്ത്രികപ്പവിഴത്തിൻ
ചേലാർന്നമൊട്ടിൻ മൂക-
നിദ്രതൻ പ്രഭാതമേ!
കുരുന്നു കൈകൾ കിള്ളി-
പ്പൊളിക്കെപ്പച്ചപ്പട്ടി-
ന്നടിയിൽ വിരിയുന്ന
ദന്തത്തിൻ പ്രതാപമേ!
താളിയായ് മുടിച്ചാർത്തിൽ
സൗരഭം പെയ്യിക്കുവാൻ
പേലവമരതകം
വിടർത്തുമിലകളേ!
ഇളയചുണ്ടിൽ വീർത്തു
നെറ്റിയിൽ പൊട്ടും ചോപ്പ-
നിതളിൽ നിറയുന്ന
വാത്സല്യപ്രകർഷമേ!
ഇരവിൽ ദുഃസ്വപ്നത്താൽ
ഞാൻ വിയർത്തുണരുമ്പോൾ
ജനലിൽ പൂരത്തിന്റെ
കുടകൾ വിടർത്തോളേ!
കൊമ്പിലെന്നെയും കേറ്റി-
ക്കുണുങ്ങിത്തലയാട്ടി-
ക്കുഞ്ചിരോമവും പൊക്കി-
സ്സവാരി പോവുന്നോളേ!
കാളിതൻ കഴുത്തിലും
വാളുനെറ്റിയിൽ വെട്ടും
രാമന്റെ നിണത്തിലും
മാലയായ് ഞെട്ടിച്ചോളേ-
യാത്രപോകുമ്പോളെന്നെ
ത്തിരിഞ്ഞുനോക്കുന്നോളേ!
വീട്ടിലെത്തുമ്പോള്‍ വീടെ-
ന്നുറപ്പു നല്കുന്നോളേ!
പൂക്കളുണ്ടിന്നേറെയെന്‍
തോട്ടത്തില്‍: പടിഞ്ഞാറ്
പൂക്കാലമെത്തുന്നത്
കാക്കു‘മോര്‍ക്കിഡു’കളും
റോക്കന്‍റോള്‍ ചെയ്യും ‘മോണിങ്-
ഗ്ലോറി’യും ബാലേനൃത്ത-
മോര്‍ത്തൊറ്റക്കാലില്‍ നില്‍ക്കും
‘ഡാലിയാ’കളും: പക്ഷേ
നിന്നോളം പ്രിയങ്കരി-
യില്ലെനിക്കാരും നാളെ
വര്‍ണശൂന്യമാം ലോകം
പുല്‍കും ഞാനപ്പോഴും നീ
വന്നുപൂവിടുകെന്റെ
സ്പന്ദനം നിലച്ചൊരു
നെഞ്ചിനുമീതെ, സ്വപ്ന
സന്നിഭമെന്‍ ഹൃദ്രക്തം
നിന്നൊഴുകട്ടെ നിന്റെ
വന്യമാം സിരകളില്‍
യൗവനക്കൊടിപോലെ-
ന്നുണ്ണികള്‍ക്കുശിരേകാന്‍.

(1990)

— 72 —
മുങ്ങിക്കുളി

 ‘ഒന്നു മുങ്ങിക്കുളിച്ചിട്ടെത്ര നാളായി!’
 ചൊല്ലുന്നു ചൂടിലുരുകിത്തിളച്ചു നീ.

 വറ്റും കുളങ്ങളില്‍ വെള്ളക്കൊടികളായ്
 കൊറ്റികള്‍ വെയ്‌ലിന്നു കീഴടങ്ങുന്നതും
 മീനമേഘങ്ങളസഹ്യദാഹങ്ങളാല്‍
 വാനില്‍ ചുരമാന്തി മുക്രയിടുന്നതും
 കണ്ടു നിൽക്കാന്‍ കഴിയാതെ തല താഴ്ത്തി-
 യുമ്മറത്തെത്തിച്ചടഞ്ഞിരിക്കുന്നു ഞാന്‍.
 പൊള്ളും മണലില്‍ തകര്‍ന്നു വീഴും മഴ-
 വില്ലിന്‍പൊടികള്‍ വിരലില്‍ തുടച്ചെടു-
 ത്തെന്നോടു വീണ്ടും പിറുപിറുക്കുന്നു നീ:
 ‘ഒന്നു മുങ്ങിക്കുളിച്ചിട്ടെത്ര നാളായി!’

 ഒരു നാള്‍ നിറഞ്ഞു കിടന്നിരുന്നൂ കുളം
 നാട്ടിന്‍പുറത്ത്.
 അതിന്‍വക്കിലാടിനിന്നൂ
 കറുക, ചെറൂള, മുയല്‍ച്ചെവി,
 തകര, പുല്ലാഞ്ഞി, കീഴാര്‍നെല്ലി,
 തുമ്പ, നിലപ്പന, അപ്പ, സീതാമുടി,
 ഞെട്ടാഞ്ഞൊടിയനുമീടാമിണുക്കിയും
 കാറ്റു കുലുക്കിത്തെളിനീലവെള്ളത്തി-
 ലാകെ നക്ഷത്രം നിറയ്ക്കുമാറുള്ളൊരു
 പാലമരവും.

 ചേച്ചിയെത്തെല്ലു പരിഭ്രമിപ്പിച്ചു
 ഞാനാണ്ടുപോയ് സന്ധ്യസുഗന്ധങ്ങളിലൂടെ:
 കുളിര്‍ജലത്തിന്റെ വിരലുകള്‍ അമ്മയെപ്പോലെ.
 അടിയിലെന്നെക്കാത്തുകാത്തു കിടന്നൂ
 ആലിബാബയുടെ രത്നങ്ങള്‍ നിറയും ഗുഹ,
 സിന്‍‌ദ്ബാദിന്റെ മുങ്ങിയ കപ്പലും. ¹
 ഒട്ടകത്തിന്‍പുറത്തേറിയണയുന്ന
 പകലുകള്‍ക്കീന്തപ്പഴത്തിന്റെ മാധുരി.
 പരവതാനിപ്പുറത്തേറിപ്പറന്നു പോം
 രാവുകള്‍ക്കത്തറിന്‍ രൂക്ഷമാം സൗരഭം.
 പൊങ്ങി വന്നു പിന്നെ ഞാന്‍ കൈയി-
 ലല്ലാവുദീന്റെ വിളക്കുമായ്.
 കല്പന കാത്തു കുനിഞ്ഞു നിൽക്കും
 ജിന്നിനോടു പറഞ്ഞു ഞാന്‍:
 “വാക്കുകള്‍, സ്വപ്നലോകങ്ങള്‍ പടുക്കുവാന്‍.”
 മുണ്ടിന്‍ മുഷിഞ്ഞ കോന്തലകൊണ്ടു
 വളയിടാക്കൈകളാല്‍
 ചേച്ചി മിഴി തുടച്ചപ്പോള്‍.

 പിന്നെയതു പതിവായി:
 മുങ്ങിക്കുളിക്കുക, താഴേക്കു താഴേക്കു
 മൂക്കു പൊത്തിപ്പറന്നാഴുക:
 എത്തി ഞാന്‍ പലകുറിയെന്‍ ജിന്നിനോടൊത്തു
 ബാബിലോണില്‍, ഡമാസ്കസ്സിൽ, ബാഗ്ദാദിലും
 വൈഡൂര്യപര്‍വതസാനുക്കളില്‍, നിത്യ-
 താരുണ്യമേകും രസം ചേര്‍ന്ന പൂക്കളില്‍.
 പൊങ്ങി ഞാന്‍ പിന്നെയും
 വായില്‍ പുതുമാസചന്ദ്രന്‍ വിരിയുന്ന
 പൊന്മയൂരത്തിന്റെ പീലികള്‍ കുത്തിയോ
 ഏഴു കടലിന്നുമപ്പുറം സുലൈമാന്റെ
 സ്വര്‍ഗ്ഗീയമാം മോതിരം ചാര്‍ത്തിയോ
 പൊങ്ങിപ്പറക്കും കമറിന്റെ തൂവെള്ള
 മന്ത്രക്കുതിരയതിന്‍ മുതുകേറിയോ.
 ഒക്ക‌യും കണ്ടു കണ്ടത്ഭുതമാര്‍ന്നൊരു
 ഹൂറിയായ് മാറിയെന്‍ ചേച്ചി.
 അമ്മ കഥാസരിത്‌സാഗരമായ് വന്നലതല്ലി,
 അമ്മൂമ്മയായ് പഞ്ചതന്ത്രം.
 അച്‌ഛന്റെ ജാതകാഖ്യാനങ്ങളില്‍ ബോധി-
 സത്വന്റെ ജന്മങ്ങള്‍ പൂണ്ടു പഠിച്ചു ഞാന്‍
 സ്ഥാവര ജംഗമ ഭാഷകള്‍, ²
 നിര്‍വാണയാത്രയിലെന്റെ വടക്കുകിഴക്കുകള്‍.
 പിന്നെ വറ്റീ കുളം
 മാറി ഞാന്‍ വീടു പലകുറി
 ഒടുവിലിത്തരിശിലായ് സ്ഥിരതാമസം.
 പോയ് ജലം, അമ്മ,
 രാവേറെക്കഥകള്‍ പറഞ്ഞു മരണത്തെ
 വെന്നൊരക്കന്യക, കസ്തൂരി, നൃത്തം, കറുപ്പ്,
 പോയ് ചേച്ചിയുമച്ഛനും
 പോയ് സാലഭഞ്ജികമാരും.
 വല്ലപ്പൊഴുമൊരു പൊന്മ പറന്നെത്തി-
 യാഴമോര്‍മ്മിപ്പിച്ചു കൊത്തി നോവിക്കുന്നു,
 വല്ലപ്പൊഴുമൊരു മുക്കുറ്റി വീര്‍പ്പുമുട്ടിക്കുന്നു,
 വല്ലപ്പൊഴും തുമ്പി ഭ്രാന്തനായ് മാറ്റുന്നു.
 ആനറാഞ്ചിപ്പക്ഷി മാത്രമുണ്ടി, ങ്ങതിന്‍
 ഘോരനിര്‍ഘോഷത്തിലാകെ വിറയ്ക്കുന്നു
 ഭൂതലം; പൊങ്ങും പൊടിയില്‍ മറയുന്നു
 പൂവുകളാദ്യം വിരിയിച്ച സംഗര-
 ഭൂമികള്‍, ആസക്തിതന്‍ പെരുക്കങ്ങളില്‍
 വീണലിയുന്നു വേദങ്ങള്‍, ജനങ്ങള്‍ തന്‍
 ചോരതന്‍ ചൂടാലതു വിരിയിക്കുന്നു
 പോര്‍മദത്തിന്റെ വന്മുട്ടകള്‍, ഹാ, പൊടി
 മൂടുന്നു ത്യാഗങ്ങള്‍ തീര്‍ത്ത വഴികളെ.
 തോളിലിരിക്കും കടല്‍ക്കിഴവന്റെ കാ-
 ലേറെക്കഴുത്തിലിറുകി നാം വീഴുന്നു
 വീരര്‍ മറഞ്ഞോരു മൂകമാം രാത്രിയില്‍
 കത്തുന്നു നമ്മുടെ ബാല്യകാലത്തിന്റെ
 സ്വപ്നനഗരിയാം ബാഗ്ദാ,ദതിന്‍ പുക-
 യെത്തുന്നു നമ്മുടെ വീട്ടിലും; കത്തുന്നു
 തൊട്ടിലും കട്ടിലും പാട്ടും കഥകളും.

 ‘ഒന്നു മുങ്ങിക്കുളിച്ചിട്ടെത്ര നാളായി!’
 ചൊല്ലുന്നു തീയ്യിന്നുദരത്തില്‍നിന്നു നീ,
 കണ്ടു നില്ക്കുന്നൂ കറുത്ത തിമിംഗല-
 മൊന്നിന്റെ വായിലെന്‍ കൂടെപ്പിറപ്പുകള്‍
 ചെന്നടിയുന്നത് കൈകാലനക്കുവാന്‍
 വയ്യാതെ ഞാന്‍, കടല്‍ മാറുന്നു ചോരയായ്.
 എങ്കിലുമോമനേ, വറ്റാതുറവയൊ-
 ന്നുണ്ടെന്റെയുള്ളി,ലതിന്റെ തീരത്തുണ്ടു
 സൗവര്‍ണപുഷ്പങ്ങള്‍ പെയ്യുമൊരു മരം
 തിയ്യിലും പച്ചയായ്; പോരുകീ ഛായയില്‍.
 പിന്നെക്കഥകളും സ്വപ്നങ്ങളും ശാന്തി
 മന്ത്ര, മെല്ലാര്‍ക്കും സുഖപ്രാര്‍ഥനകളും
 മുറ്റും ഹൃദയത്തെയൂഞ്ഞാലുവള്ളിയാല്‍
 ചുറ്റിക്കടഞ്ഞാലുമീ വെയില്‍പ്പാലാഴി.
 ബാക്കിയുണ്ടാമമൃതീ മൃതിക്കുള്ളിലു-
 മിത്തിരിയെങ്കിലും നാളെയെയൂട്ടുവാന്‍.

(1991)

¹ അറബിക്കഥകൾ ഓർക്കുക. പിന്നീട് വരുന്ന വൈഡൂര്യപർവതവും പൊന്മയൂരവും സുലൈമാന്റെ മോതിരവും കമറിന്റെ കുതിരയും കടൽക്കിഴവനും ആനറാഞ്ചിയും മറ്റും അവിടെനിന്നുതന്നെ.

² ജാതകകഥകൾ.

— 73 —
മഷിക്കുപ്പിയും കൂണും

ഇടിവെട്ടിയ ഒരു ദിവസമാണ്
മഷിക്കുപ്പി കൂണിനെ കണ്ടുമുട്ടിയത്.
വിറച്ചു നില്ക്കുന്ന കൂണിനോട്
മഷിക്കുപ്പി ചോദിച്ചു:“ നീയെങ്ങനെ
ഇത്ര വെളുത്തതായി?”

കൂണു പറഞ്ഞു:
“ഞാന്‍ സ്വര്‍ഗത്തിലെ ഒരു മാലാഖയായിരുന്നു.
ദൈവത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തതുകൊണ്ട്
ശാപമേറ്റു കരിഞ്ഞ് കറുത്ത ഒരു
കൊച്ചു വിത്തായി ഞാനീ ഭൂമിയില്‍ നിപതിച്ചു.
മഴവില്ലു കണ്ടപ്പോള്‍ സ്വര്‍ഗത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍
ഞാന്‍ മുളച്ചു, എന്റെ ചിറകുകള്‍ ഈ
വെളുത്ത കുടയായി വിടര്‍ന്നു. ആട്ടെ,
നീയെങ്ങനെ ഇങ്ങനെ കറുത്തുവെന്നു
പറഞ്ഞില്ലല്ലോ?”

മഷിക്കുപ്പി പറഞ്ഞു:
“ഭൂമിയിലെ അമ്മമാരുടെ തലമുറകളുടെ
കണ്ണീരാണ് ഞാന്‍.
വേദനയുടെ നൃത്തത്തില്‍ വാടിയ
അവരുടെ ഹൃദയത്തില്‍നിന്നു
വരുന്നതുകൊണ്ടാണ് എനിക്കീ കറുപ്പ്.
കടലാസ്സില്‍ അക്ഷരരൂപങ്ങളില്‍
വാര്‍ന്നു വീഴുകയാണെന്റെ പണി.
മനുഷ്യരുടെ ബീജഗണിതംമുതല്‍
മഹാകാവ്യംവരെ എല്ലാറ്റിലും
എന്റെ ഇരുണ്ട സമസ്യകള്‍
മരണത്തിന്റെ നിഴല്‍ വീഴ്ത്തുന്നു.
ഞാന്‍ കറുത്തിരിക്കുന്നതും
നീ വെളുത്തിരിക്കുന്നതും
ഒരേ കാരണംകൊണ്ടുതന്നെ.”

പറഞ്ഞു നിര്‍ത്തിയ ഉടന്‍
മഷിക്കുപ്പി കൂണിന്മേലേക്ക് ചെരിഞ്ഞു.
അതോടെ
എങ്ങും രാത്രിയായി.

(1991)

— 74 —
ഹിറോഷിമയുടെ ഓര്‍മ്മ

(ഹിറോഷിമാദിനം, 1991: പെരിങ്ങോമിലെ ജനങ്ങള്‍ക്ക്)

ഞങ്ങള്‍ പുല്ലുകള്‍,
കൊടുങ്കാറ്റിനും ഒടിക്കാനാകാത്തവര്‍,
ഭൂകമ്പങ്ങളെയും വിപ്ളവങ്ങളെയും
മുയലുകളെയും അതിജീവിച്ചവര്‍
മഹാപാതകങ്ങളുടെ മൂകസാക്ഷികള്‍,
ഞങ്ങള്‍ പറയുന്നു:
ഇനിയും ഇതാവര്‍ത്തിച്ചുകൂടാ.

1

ഞങ്ങളോര്‍ക്കുന്ന ഹിറോഷിമാ:
കോടി സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശവുമായി
മരണം പൂത്തിറങ്ങി.
പിന്നെ കരി, ചാമ്പല്‍,
തലയോടുകളുടെ ഉദ്യാനം.
മുലപ്പാലും രക്തവും ഇറ്റുവീണ
കരിഞ്ഞ കിമോണോകള്‍
പൊള്ളുന്ന ഹൃദയവുമായി
വീടിന്റെ കുളിരു തേടി ഇഴഞ്ഞെത്തി
പടിയില്‍ പിടഞ്ഞുവീണ കുട്ടികളുടെ
കുഞ്ഞിച്ചെരിപ്പുകള്‍, ഭയംകൊണ്ട്
സ്കൂള്‍സഞ്ചികളില്‍നിന്ന് എടുത്തുചാടി
തറയില്‍ വീണുരുകിപ്പോയ പാവക്കുട്ടികള്‍,
നിലച്ച യന്ത്രങ്ങളിലൊട്ടിപ്പിടിച്ചുപോയ,
അപ്പവും വസ്ത്രവും നെയ്ത വിരലുകള്‍.
മരിച്ച പാട്ടുകളുടെ തൊപ്പികള്‍
മരിച്ച നൃത്തങ്ങളുടെ ഞൊറിപ്പാവാടകള്‍
ഉരുകിപ്പോയ പ്രണയങ്ങള്‍,
കത്തുന്ന ഓഗസ്റ്റിന്റെ ധവളതാപത്തില്‍
ഉരുകിപ്പോയ ചെറിപ്പൂക്കള്‍
ഉരുകിയ കണ്ണുകള്‍
ഉരുകിയ ഘടികാരങ്ങളില്‍
ഉരുകി നിലച്ച കാലം,
ഉരുകിപ്പോയ സ്ളേറ്റുകളില്‍
ഉരുകിയൊലിച്ച ഭാഷ.

2

ഞങ്ങള്‍ പുല്ലുകള്‍,
ഭൂമിയെ ശൂന്യാകാശത്തിലെ
കറങ്ങുന്ന മരതകമാക്കുന്നവര്‍
കളിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ക്കും അടരുന്ന
പൂവുകള്‍ക്കും കാല്‍നോവാതെ കാക്കുന്നവര്‍
മരിക്കുന്നവന്റെ തലയോട്ടിയില്‍
മധുരങ്ങള്‍ പച്ച കുത്തുന്നവര്‍,
ഞങ്ങള്‍ പറയുന്നു:
ഇനിയും ഇതാവര്‍ത്തിച്ചുകൂടാ.

ഞങ്ങളോര്‍ക്കുന്നു ചെര്‍ണോബില്‍:
കത്തിയേറുകാരനെപ്പോലെ
രക്തവും പുരണ്ടല്ലോ മരണം വന്നത്
കാളപ്പോരുകാരനെപ്പോലെ
ഇറുകിയ കാലുറയും ചുവന്ന തൂവാലയുമായല്ല.
ഭൂമിക്ക് ജന്മം നല്കിയ
ആദ്യത്തെ പൊട്ടിത്തെറിപോലെ
ഉത്സവങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ ഏപ്രിലിലെ
വേനല്‍പ്പാതിരയില്‍
രാപ്പാടികളുടെ തൊണ്ടകളെയും
ജിപ്സികളുടെ കാലുകളെയും
നിശ്ചലമാക്കിക്കൊണ്ട് വീണ്ടും
ഹിറോഷിമയുടെ തിക്തസൂര്യന്‍ വന്നിറങ്ങി
വസന്തത്തില്‍നിന്നു വേനലിലേക്ക്
ഇഴഞ്ഞുപടരുന്ന ചൂടിന്റെ അദൃശ്യസര്‍പ്പങ്ങള്‍,
ആട്ടിന്‍പറ്റങ്ങളുടെ കുടമണികളിലേക്കും
കാക്കകളുടെ ‘ക്രാക്രാ’യിലേക്കും
പൂച്ചകളുടെ ‘മ്യാവൂ’വിലേക്കും
ഇഴഞ്ഞിഴഞ്ഞു കയറുന്ന വിഷദീപ്തി,
വീര്‍പ്പിക്കുന്ന ബലൂണിലേക്ക്
ശ്വാസത്തോടൊപ്പം പാഞ്ഞു
കയറിപ്പോകുന്ന പ്രാണന്‍
പൊള്ളിദാഹിക്കുന്ന ഉണ്ണികളെയേറ്റി
എങ്ങോട്ടും നയിക്കാത്ത വഴികളിലൂടെ
ഓടുന്ന അമ്മമാര്‍,
വ്യര്‍ത്ഥപ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍പോലെ
വെള്ളിക്കിടക്കകളില്‍ പിറന്നുവീഴുന്ന ചാപിള്ളകള്‍,
മരണമൊഴുകുന്ന പാല്‍ക്കുപ്പികള്‍,
ചോരകുടിക്കുന്ന തക്കാളിത്തോട്ടങ്ങള്‍,
സുവര്‍ണ ഖഡ്ഗങ്ങളോങ്ങിനിൽക്കുന്ന
ഗോതമ്പുവയലുകള്‍.
മരിച്ച കിളികള്‍ പൊഴിയുന്ന മുരടിച്ച മരങ്ങള്‍
കയ്പുനിറഞ്ഞ തേന്‍, കറുത്ത പൂമ്പൊടി,
കറുത്ത മഞ്ഞ്,
കൊല്ലുന്ന മഴ, കൊല്ലുന്ന വായു,
കൊല്ലുന്ന, കൊല്ലുന്ന, നിലാവ്.

3

ഞങ്ങള്‍ പുല്ലുകള്‍,
അണുവര്‍ഷത്തിന്റെ പുള്ളികള്‍ വീണ
സ്വപ്നത്തിന്റെ പച്ചക്കൊടികള്‍,
അടര്‍ക്കളങ്ങളുടെ മരുഭൂമികളിലും
ജീവന്റെ ആര്‍ദ്രത വഹിക്കുന്നവര്‍
രാത്രിയുടെ കുളമ്പടികളില്‍
ഞെരിഞ്ഞമരാനല്ല ഞങ്ങള്‍ വളര്‍ന്നത്
കേള്‍ക്കൂ ഞങ്ങളുടെ ഹരിതസന്ദേശം:
ഉണ്ണികളെയൂട്ടാന്‍
താരാട്ടുകളും വെള്ളരിവള്ളികളും
ഈ മണ്ണില്‍ നട്ടുപടര്‍ത്തിയ അമ്മമാരേ,
ശാന്തിയുടെ പുത്തനുദയത്തിനു
നാവേറുപാടുന്ന പുള്ളുവക്കുടത്തെ
സാക്ഷിയാക്കി ഉണരൂ,
ആണവഗ്രഹണത്തില്‍നിന്നു കാക്കൂ,
കുറുന്തോട്ടിയുടെ വേരുകളുള്ള
നിങ്ങളുടെ വാത്സല്യത്തിന്റെ
അമൃതചന്ദ്രനെ.
മുണ്ടകന്‍ വയലുകളിലും
പേരക്കിടാങ്ങളുടെ കിനാക്കളിലും
ഭാവിയുടെ സ്വര്‍ണ്ണം വിളയിക്കുന്ന
ധീരരായ കര്‍ഷകരേ,
തെയ്യക്കോലങ്ങളില്‍ വന്നുദിക്കുന്ന
കാരണവന്മാരുടെ കണ്ണീരിനെ
സാക്ഷിയാക്കി ഉയരൂ,
വിഷമരണത്തില്‍നിന്നും കാക്കൂ,
കമുകിന്‍പൂക്കുലയുടെ മണമുള്ള
നിങ്ങളുടെ കര്‍മ്മത്തിന്റെ
അക്ഷയസൂര്യനെ.
പറയന്റെ ചെണ്ടയിലും പാവങ്ങളുടെ
ഹൃദയത്തിലും ഒരിക്കല്‍ കൂടി
സമൃദ്ധജീവന്റെ ത്രിപുട മുഴങ്ങുംവരെ,
ഇടയന്റെ പുല്ലാങ്കുഴലും ഇടവത്തിന്റെ
കാര്‍മുകിലും പെയ്യുന്ന അമൃതവര്‍ഷിണിയില്‍
ഈ ഭൂമി ഒരിക്കല്‍ കൂടി തളിരിടുംവരെ.

(1991)

— 75 —
പറയുന്നു കബീര്‍

ഒഴുകുന്നു കബീര്‍ ഒരു തീര്‍ത്ഥംപോല്‍.
അണയുന്നു കബീര്‍ രാമാസ്തമയം
അരുണിമ ചാര്‍ത്തിയ സരയൂതീര,-
ത്തൊരു പ്രാര്‍ഥനപോല്‍
നിറയുന്നു കബീര്‍.

കഴുകനുദിച്ചു നഖം നീട്ടുന്നൊരു
പുലരിയില്‍ മാനവരക്തം പൂശിയ
പക തന്‍ പാവുകളായൊരു വഴികളില്‍
വഴികളില്‍ മൃദുലപ്രേമം നെയ്യും
ഹൃദയമെറിഞ്ഞു നടക്കുന്നു കബീര്‍. ¹
പറയുന്നു കബീര്‍:
“മണ്ണിന്‍ മതമെന്‍ മത, മെന്‍ കുലമോ
വിണ്ണിന്റേതും; മഴയെന്‍ ജാതി.
വര്‍ണ്ണം-? ബ്രാഹ്മണനെന്നോ ചന്ദന-
മര, മിപ്പരല്‍ മീന്‍ കഷത്രിയനോ നദി-
യെന്നോ വൈശ്യന്‍? ശൂദ്രന്മാരോ
പൂവുകള്‍, കിളികളവര്‍ണന്മാരോ?”

പാടുന്നു കബീര്‍:
“കണ്ടവരുണ്ടൊ രാമനെ? അവനെ-
ക്കണ്ടിട്ടില്ലാ ഞാന്‍–നീലക്കടലൊഴികെ,
നിറവാനൊഴികെ, ഗിരിനിരയൊഴികെ
കതിരോനൊഴികെ, കൊടുങ്കാറ്റൊഴികെ.”

തേടുന്നു കബീര്‍:
“കണ്ടവരുണ്ടോ സീതയെ? അവളെ-
ക്കണ്ടിട്ടില്ലാ ഞാന്‍–പുതുമയൊഴികെ.
കുളിര്‍മഞ്ഞൊഴികെ, പൗര്‍ണമിയൊഴികെ,
വനമലരോഴികെ, ഇളമാനൊഴികെ,
പ്പൂങ്കാറ്റൊഴികെ, താരാട്ടൊഴികെ,
വെണ്‍മയിലൊഴികെ, ത്തുമ്പികളൊഴികെ.”

കാവിയണിഞ്ഞൊരു ചെന്നായ്ക്കൂട്ടം
ശൂലത്തിന്‍ കോര്‍മ്പല്ലുകള്‍ തന്‍ ചെറു-
വീണയിലാഴ്ത്തി, യതിന്‍ ഗാനത്തിന്‍
ചോര കുടിക്കെധ് ധീരം വിരല്‍തന്‍
മാറില്‍ ച്ചൂണ്ടിപ്പറയുന്നു കബീര്‍:
“രാമന്‍ പിറവിയെടുത്തൊരുസ്ഥാനമി-
താ,ണിതെടുക്കുക, പണിയുകയിവിടെ-
ക്കോവിലതെന്‍ മാംസത്തില്‍, ചോരയില്‍.
വേദാതീതം ഭേദാതീതം
സ്ഥാനാതീതം പൊരുളുപിറന്ന-
തയോധ്യയിലോ, വനരഥ്യയിലോ? മതി;
നിര്‍ത്തുകയിനിയീ മിഥ്യാവാദം.
പത്തടി മണ്ണിന്‍ തീറാധാര-
മതിര്‍ത്തിയൊഴാത്തവനെന്തി,ന്നെന്തിനു
ദിക്കില്ലാത്ത മനസ്സിനു ദേശം?

അന്ധസഹോദര, നിന്‍ പൂണൂലിന്‍
തുമ്പിലിരിപ്പുണ്ടെന്നോ ദൈവം?
എണ്ണാമോ ജപമാലയിലവനെ?
വെണ്ണക്കല്ലില്‍ തടവിലിടാമോ?

ഇന്നലെ നീ തീവെച്ചു കുടിലുകള്‍;
വെന്തുകരിഞ്ഞതു ചണ്ഡാലന്മാ-
രല്ലെന്‍ ദൈവം! കെട്ടിത്തൂക്കീ-
യിന്നലെ ജാതി മറന്നന്യോന്യം
പുല്‍കിയൊരിണകളെ, അന്നാക്കയറില്‍
നൊന്തുപിടഞ്ഞതുമെന്നുടെ ദൈവം!
അടിയേല്‍ക്കുന്നൊരു ദളിതന്‍ ദൈവം!
തൊഴില്‍ വില്‍ക്കുന്ന ദരിദ്രന്‍ ദൈവം!
ഉടല്‍ വിറ്റരിവാങ്ങുന്നവള്‍ ദൈവം!
കൊടിയൊരനീതിക്കെതിരായുയരും
തുടിയും കുഴലും കൊടിയും ദൈവം!
തുടല്‍ പൊട്ടിച്ചു വെളിച്ചമൊലിച്ച
വടുക്കളുമായി വരുന്നതു ദൈവം!
മഴുവിന്‍ കീഴെക്കരയും മരവും
അഴിയില്‍ പിടയും മൃഗവും ദൈവം!
വെട്ടിത്തള്ളിയ കാട്ടില്‍നിന്നോ
കെട്ടിപ്പൊക്കുമണിക്കെട്ടിന്റെ
വയറ്റില്‍ താണ തടത്തില്‍നിന്നോ
പോരില്‍ ചെയ്യും ചോരയില്‍നിന്നു,
വരള്‍ച്ചയില്‍നി,ന്നുരുള്‍ പൊട്ടലില്‍നിന്നോ,
വേരും കൂരയുമറ്റു വരുന്നൂ
മാരാപ്പേറ്റിയനാഥം ദൈവം!

പോവുകയിവിടെ,ക്കടുവയിറങ്ങും
ചേരികളില്‍ ചിരിമാഞ്ഞൊരു കുട്ടിക-
ളാരുടെയോ ദീപാവലിവിരിയാ-
നായ് വെടിയുപ്പാക്കുഞ്ഞിക്കൈകളില്‍
വാരി നിറയ്ക്കും ശാലകളില്‍, കരി
കോരി വിയര്‍ത്തവര്‍ ശവമായിരുളില്‍
വീണടിയും ഖനികളിലും, പതിയുടെ
വീടാം ചിതയില്‍ പെണ്ണു ദഹിക്കും
ഗ്രാമങ്ങളില്‍, നഗരങ്ങള്‍ നല്കിയ
രോഗത്താല്‍ മലയത്തി കുറിഞ്ഞി-
പ്പൂവില്‍ പൊള്ളി മരിക്കും മലകളില്‍!
അവരുടെ ഹൃദയം മിഥിലാസിതമതി-
ലിനി വരിയേണ്ടു കിനാവിന്‍ സീത.
അവരുടെ ബോധമയോധ്യ,യതിന്നക-
മിനിയുയരേണ്ടു വിമോചനരാമന്‍!”

(1991)

¹ ജനകീയ ആധ്യാത്മികതയുടെ വക്താവായിരുന്ന ഭക്തകവി കബീർ ഒരു മുസ്ലീം നെയ്ത്തുകാരനായിരുന്നുവെന്ന് ഐതിഹ്യം.

— 76 —
തോടി

(കുമാര്‍ ഗന്ധര്‍വിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക്)

കണ്ണടയ്ക്കുക:
കുന്നില്‍ ചുമലില്‍ നൃത്തംചെയ്യും
കല്‍വിളക്കുകള്‍.
കുഴല്‍ വിളിച്ചു ഢോലക്കേറ്റി
ച്ചെഞ്ചരല്‍ വഴിയൂടെ-
ക്കയറിപ്പോവും ഗ്രാമം.
മുകളില്‍ തുണിപ്പന്തല്‍, കൊടികള്‍.
നിറങ്ങള്‍തന്‍ വടക്കന്‍ പൂരം.
പെരുമഴ തന്നിരമ്പങ്ങള്‍.
കറങ്ങും കുതിരമേല്‍
ചിരിക്കും ബാല്യങ്ങള്‍ തന്നരികില്‍
മുഖം മറച്ചമ്മമാര്‍
തലയില്‍ക്കെട്ടണിഞ്ഞു
കാതില്‍ വെള്ളിവളയങ്ങളും തൂക്കി
ലഹരി പുകച്ചീടുമച്ഛന്മാര്‍.
പുഴുങ്ങിയ കടലകൊറിക്കുന്ന യുവാക്കള്‍.
ഗോത്രസ്വപ്നമുരുട്ടിയെടുത്തൊരു
മണ്‍കുതിരകള്‍.
മീന്‍കണ്ണെഴുതിയഴകുറ്റ രാജപുത്രികള്‍.
അങ്കക്കലിയില്‍ ചേകോര്‍.
മരക്കൊട്ടാരം. ബലൂണ്‍ തോട്ടം.
മഴയ്ക്കു മുപ്പത്തേഴു നിറങ്ങള്‍ ചുവടൊത്തു
കളിക്കും ‘ഭീല്‍’ പെണ്‍കൊടി-
മാരുടെ വളകളില്‍.
വരിക മഴകളെ, പച്ചകുത്തുക
കാലിന്നടിയില്‍, കൈത്തണ്ടയില്‍,
കവിളില്‍, ഹൃദയത്തില്‍.

 താഴ്വര:
നീലപ്പൂവിന്‍ മേളം
മിന്നല്‍പോൽ നീരില്‍ നാളം.
അക്കുളിരുന്ന തീയിന്റെയോരത്തൂടെ
തൂമഞ്ഞിന്നൊഴുക്കുപോല്‍
തിരക്കുമാട്ടിന്‍പറ്റം.
പാടിയും കുണുങ്ങിയു-
മവയെത്തെളിച്ചാട്ടി-
ക്കാലിലെച്ചിലമ്പുകള്‍ കിലുക്കി
മഴവില്ലിന്നാടയിലൊരു ‘ഗുജ്ജാര്‍’ പെണ്‍കൊടി.
മേഘങ്ങളില്‍ കാളിദാസനെപ്പോലെ
തിളങ്ങും കൊടുമുടി.

 താഴെ വിസ്തൃതി:
പച്ച, പച്ചയാമപാരത.
ദേവതാരുവിന്‍ തിരയ്ക്കപ്പുറ-
മോറഞ്ചിന്‍ ദേവതമാര്‍.
പിന്നെയും ചോളത്തിന്‍ ലാസ്യം, സ്വര്‍ണ്ണം.
കാറ്റ്, കാറ്റിനു മീതേ പുഴ.
പുഴയില്‍ തോണിക്കാരന്‍
മൂളുന്നു: ‘പിയാ മോരാ.’

 ഗോപവായിക:
പുല്ലാങ്കുഴല്‍. കോലടിക്കുന്ന ഗോപിമാര്‍.
തീന്‍ താള്‍, ദ്രുതം.
വേഗംവേഗമാം കയ്യും കാലും.
കുലുങ്ങുമുടല്‍കളില്‍ ചന്ദനം നനയ്ക്കുന്ന
വിയര്‍പ്പിന്‍ ചാറ്റല്‍ മഴ.
കറങ്ങും വയ്ക്കോല്‍ക്കൂര.
കറങ്ങും പശുക്കൂട്ടം.
കറങ്ങും കടമ്പിന്റെ
നീലിച്ച കഥക് നൃത്തം.
കറങ്ങും സായന്തന-
സൂര്യന്റെ സമ്മോഹനം.
കഠിനം തൃഷ്ണാവ്യഗ്ര-
മുടലില്‍ ഭൂതാവിഷ്ട-
ധമനീ തന്തുക്കളി-
ലമ്ല ചന്ദ്രന്മാര്‍ പെയ്യുമുദയോന്മാദം.
കോശമോരോന്നും തരാനയില്‍
ചെറുതാരകപോലെ
വിറയ്ക്കും മൂര്‍ച്ഛാസ്ഫോടം.

 കണ്‍ തുറക്കുക:
മാഘസായാഹ്നം.
ഭോപ്പാല്‍.
വാക്കു പൂക്കുന്ന സരോവരം.
നരകമേഴില്‍നിന്നും
പൊങ്ങീടും നിലവിളി
മുഴങ്ങിപ്പൊള്ളും കവികുലത്തിന്‍
ചെവികളിലമൃതം.
കുമാര്‍ഗന്ധര്‍വറിവീലൊന്നും.
തോടി സ്വയമേ പാടുന്നേരം
വെറുതെ താളം പിടി-
ച്ചമരും നാടോടിപോലവനും,
ശ്രതിമീട്ടി പ്രിയയും.
മൗനം.
നീലനീലയാമാഴങ്ങളില്‍
വിടരുന്നു ഞാന്‍.
നാദശരീരന്‍.
സ്വച്ഛന്‍.
ശിവന്‍.

(1991)

— 77 —
കുരുമുളക്

കുരുമുളകിനെ സൂക്ഷിക്കുക!
 ഇവള്‍ വെറും പച്ചമുളകല്ല!
 കരയിലും കടലിലും ഇവള്‍ പടയിറക്കും
 ജനപദങ്ങള്‍ കൊള്ളയടിക്കും
 കൊട്ടാരങ്ങള്‍ക്കു തീകൊളുത്തും
 ആണ്‍പ്രജകളെ അനാഥരാക്കും
 പെണ്‍പ്രജകളെ വിധവകളാക്കും
 അരചനെയും അടിമയാക്കും.

 ഹെലെന്‍-സാരമില്ല
 ക്ലിയോപാട്രാ-സാരമില്ല
 ഇവള്‍ ഉറുമികള്‍ കണ്ണിലേറ്റിയ
 കടും പച്ചയുണ്ണിയാര്‍ച്ച
 കുറിഞ്ചിനിലത്തില്‍ നാമ്പിട്ട്
 കടല്‍മുഴങ്ങുന്ന മുചിരിയുടെ കലവറകളില്‍
 നൂറുമേനി വിളഞ്ഞവള്‍
 തിരികളില്‍ തരിയായ് വിളഞ്ഞ്
 പാട്ടുകളുടെ മദമുണ്ടു വീര്‍ത്തുദിച്ചവള്‍
 വള്ളിയൂഞ്ഞാലിലാടി ഇലഞൊറികള്‍ നീക്കി
 എന്നെ നുണയൂ എന്നു കണ്ണിറുക്കുന്നവള്‍
 കണ്ണകിയുടെ ചിലമ്പില്‍നിന്നു തെറിച്ചുചിതറിയ
 പകയില്‍ പഴുത്ത ചെമ്പവിഴം
 മുറങ്ങളിലും പായകളിലും
 സൂര്യനോടൊത്ത് ഉറങ്ങിയെണീറ്റവള്‍
 കറുത്ത തൊലിക്കകത്ത്
 ഒരുഷ്ണമേഖല മുഴുവനൊതുക്കിയവള്‍
 ചുളിഞ്ഞുണങ്ങുമ്പോഴും എരിവുകൊണ്ട്
 വെയിലിന്റെ നാവുപൊള്ളിക്കുന്നവള്‍.
കുരുമുളകിനെ സൂക്ഷിക്കുക!
 ഇവള്‍ ഉണ്ണുനീലിയുടെ
 ചൂടൊഴിയാത്ത തെക്കിനിയില്‍നിന്ന്
 ഏലത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ
 ഏഴു കടലും കടന്നെത്തി
 വെള്ളക്കാരെ കോരിത്തരിപ്പിച്ചവള്‍
 ഫീനിഷ്യരുടെ കപ്പല്‍പ്പായകള്‍ക്ക്
 ലഹരി നുരയുന്ന വേഗം,
 പ്ലിനിക്കു വഴികാട്ടിയ കരിനക്ഷത്രം
 മാര്‍ക്കോപോളോയുടെ കണ്ണുകളിലെ
 പച്ച മിന്നല്‍ക്കൊടി,
 അറബിക്കഥകളിലെ വനനര്‍ത്തകി,
 പന്തലായിനിയില്‍നിന്നു ബാഗ്ദാദിലേക്ക്
 മന്ത്രവിരിപ്പേറി പറന്നുപോയവള്‍
 കൊല്ലത്തുനിന്നു റോമന്‍ സിംഹാസനത്തിലേക്കുള്ള
 ദൂരം മുതലപ്പുറത്തുകയറി അളന്നുതീര്‍ത്തവള്‍,
 കോഴിക്കോടിന്റെ കന്യാവടിവുകളെ
 ചീനപ്പട്ടിന്റെ മൃദുലതയണിയിച്ചവള്‍,
 യവനന്റെ പൊന്നിനോടും
 ചീനന്റെ വെള്ളിയോടും
 ഇറങ്ങി തറയിലിരിക്കാന്‍ കൽപ്പിച്ച മണിമകുടം
 മുനിയറകള്‍ക്കു മുകളിലെ
 നങ്ങച്ചിയുടെ ചിലങ്ക
 തെമ്മലയെ പച്ചകുത്തിയ കുറത്തിത്തലൈവി
 തുറമുഖനിലവറകളിലെ കുറിച്ച്യപ്പട്ടറാണി
 വൈശികതന്ത്രത്തില്‍ വന്‍മിടുക്കി
 വിളികേട്ട വീരരെയെല്ലാം
 മടിശ്ശീലയഴിപ്പിക്കുന്നവള്‍
 ഉടുതുണി പണയം വെപ്പിക്കുന്നവള്‍
 പറങ്കിയുടെ മരതകം, പരന്ത്രീസിന്റെ പുഷ്യരാഗം,
 ലന്തക്കാരന് ഇന്ദ്രനീലം,
 അറബിയുടെ അമദമണി,
 ബിലാത്തിക്ക് ഏഴു പളുങ്കും മുറിക്കുന്ന
 കറുത്ത വജ്രം
 പതികള്‍ അയ്‌വരെയും,
 ഒന്നിച്ചു തുള്ളിക്കുന്ന കൃഷ്ണ
 പൂന്താനത്തെയും വിഭക്തനാക്കുന്ന
 കടത്തനാടന്‍ ലളിത
 കാപ്പിരിക്കാമോദരി
 തീന്‍മേശകളുടെ കനകധൂളി
 പളുങ്കളുക്കുകളുടെ ചെറുദ്വാരകകളില്‍നിന്ന്
 കുഴല്‍പ്പാട്ടുപോലെ പെയ്തിറങ്ങി
 കൊമ്പും കുളമ്പുമുള്ള ചാട്ടങ്ങളെ
 ഊണ്‍തളികയുടെ ഹരമാക്കി ഉയിര്‍പ്പിക്കുന്നവള്‍
 ‘ബ്ളൂ’ സംഗീതത്തിന്റെ മുട്ട,
 കനിവറ്റ എരിവുറ്റ ജാസ്സ്.

 കുരുമുളകിനെ സൂക്ഷിക്കുക!
 നമ്മുടെ സ്വതന്ത്ര്യം കവര്‍ന്നവള്‍
 നമുക്കു സ്വതന്ത്ര്യം തിരിച്ചുതന്നവള്‍
 ഭൂമി മുഴുവന്‍ എരിച്ചുപിടിച്ചടക്കിയവള്‍
 മടങ്ങിയെത്തി പിന്നെയും
 മുറ്റത്തെ മാവില്‍ പടരുന്നവള്‍
 കടം വീട്ടാനുള്ള പവനുവേണ്ടി
 ഇന്നും ഉറക്കമൊഴിക്കുന്നവള്‍
 ആസക്തനായ ഒരു പുതുകാമുകന്,
 പുതുയജമാനന്,
 പിന്നെയും വിരുന്നൊരുക്കുന്നവള്‍,
 കാത്തിരിക്കുന്നവള്‍
 കറുത്തവള്‍.

(1992)

— 78 —
കവിബുദ്ധന്‍

വിജനം പര്‍വതം; വെള്ളി-
യരുവി; ശുഭ്രമംബരം
സ്വച്ഛഹേമന്തസായാഹ്നം
സ്വര്‍ണമാക്കിയ മന്ദിരം
അലിവിന്‍ ഹിമകൂടംപോല്‍
ഗുരു, ശാന്തന്‍, നിരാമയന്‍:
പുലരിക്കിരണം പോലെ-
യരികില്‍ കൊച്ചു സേവകന്‍;
“ജ്ഞാനത്തിന്‍ ഖനി നീ, വജ്രം
വേണമൊന്നീ ദരിദ്രനും
ധ്യാനത്തിന്റെ രഹസ്യം നീ
ദാനമേകുക ഹേ, ബുധ!”

“ബാലന്‍ നീ,” ഗുരുവോതുന്നു
“ധ്യാനം ദുസ്തരസാഗരം.”

“പോകാം മണലാരണ്യത്തില്‍,
കേറാം ദുര്‍ഗമപര്‍വതം;
തേടാം ഞാന്‍ പുലിമേയുന്ന
കാനനത്തിന്നിരുട്ടിലും
ഉപേക്ഷിക്കാം വസ്ത്ര,മന്നം,
ഭവനം, നിദ്ര, സ്വപ്നവും,
ത്യജിക്കാം ഞാന്‍ ഭയം, കോപം,
സുഖം, മമത, ദുഃഖവും
പകലാക്കാം രാത്രികള്‍ ഞാന്‍
മനനത്തില്‍ നിലാവിനാല്‍;
മഴവീണൊരു വെണ്‍പത്മ-
ദളമായ് മാറ്റിടാം മനം
ഇളപ്പത്തിനതിന്‍ മെച്ചം…”
ഇടറാതോതി ബാലകന്‍

ഗുരു കൈകാട്ടി: “ നീ കേട്ട-
തിരുകൈയിന്റെ ശബ്ദമാം
ഒരുകൈയിന്റെ ശബ്ദം നീ-
യിനി വത്സാ, തിരക്കുക!”

ശിരസ്സില്‍ കനലുംകൊണ്ടു
നടകൊള്ളുന്ന ശിഷ്യനെ
മലതന്നുച്ചിയില്‍നിന്നു
തലോടീ രണ്ടു കണ്ണുകള്‍:
നീലമേഘഛായവീഴു-
മാഴമേറും സരസ്സുകള്‍

എത്തീ താഴ്വരയില്‍ ശിഷ്യന്‍,
കേട്ടു പൊള്ളുന്ന കാതിനാല്‍-
ഒറ്റക്കമ്പിയിലേകാകി
മീട്ടുന്നൂ ശ്രുതി, മോഹകം:
ദാഹിക്കും യാന്ത്രികന്‍ വേനല്‍-
ക്കിണറ്റിന്നുള്ളില്‍ ബാക്കിയാം
കുളിനീരില്‍ പാളവീഴും
സ്വരം കേള്‍ക്കുമ്പൊഴെന്നപോല്‍.
അത്തരംബുരു കടംവാങ്ങി-
യെത്തിയ ബുദ്ധ കോരകം
കേള്‍പ്പിച്ചൂ ഗുരുവെ, ത്തന്നെ-
ത്തണുപ്പിച്ച സരിത്‌സ്വരം

“ഇതല്ലി, തല്ലൊറ്റക്കൈയിന്‍
സ്വനം, പോവുക, തേടുക!”

– ഗുരുവിന്നരുള്‍ കാറ്റായീ,
ഇറങ്ങീ ജ്വാല പൊന്മല.
മഞ്ഞുപെയ്യുന്ന ശീല്‍ക്കാരം
മന്ത്രംപോലെ വിളിക്കവേ,
മഴ വന്നിട്ടകക്കാമ്പില്‍
മണിപോലെ മുഴങ്ങവേ,
അരളിക്കൊമ്പിളങ്കാറ്റിന്‍
തേങ്ങലില്‍ നൊന്തുണങ്ങവേ,
വാലില്‍ ശിശിരവും തൂക്കി
മീവല്‍ക്കൂട്ടം പറക്കവേ,
ഇതാണിതാണു താന്‍ തേടും
സ്വരമെന്നോര്‍ത്തു പോയവന്‍
“കവിയായ് നീ കഴുത്തോളം
ബുദ്ധനാവാന്‍ നടക്കണം
ഇനി മുക്കാല്‍ക്കാതെ”മെന്നായ്
ഗുരു; എളിമയായവന്‍.

പോയി വീണ്ടുമവന്‍, കേട്ടൂ
പോരില്‍ വാളിന്‍ ഝണല്‍ഝണം,
കഴുകന്മാര്‍ ശവം കണ്ടു
മദിക്കും മേഘഗര്‍ജനം,
വിലപിക്കുന്ന വൈധവ്യം,
വിജേതാവിന്റെ വൈഖരി
തുറുങ്കും തോട്ടിയും തീര്‍ക്കും
രാജശാസന വൈഭവം,
വിലങ്ങൊക്കെ തകര്‍ത്തേറും
പരതന്ത്രന്റെയാരവം.

“കവിയായ് നീ പാതി, കാത-
മര, ബുദ്ധനിലേക്കിനി.”

അവന്‍ കേട്ടു കാട്ടുതീയില്‍
കിളിക്കുഞ്ഞിന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥന;
കടലില്‍ വല വീഴുമ്പോള്‍
ചെറുമീനിന്റെയര്‍ഥന,
കുഴലും കുരയും കേള്‍ക്കും
മുയലിന്നുള്‍ത്തുടിപ്പുകള്‍,
ഇറുക്കാന്‍ നഖമെത്തുമ്പോള്‍
മലര്‍നെഞ്ചില്‍ മിടിപ്പുകള്‍
കേട്ടു, കാല്‍ക്കീഴില്‍ നീറും നെ-
യ്യുറുമ്പിന്‍ നെടുവീര്‍പ്പുകള്‍
കണ്ണടയ്ക്കും പുഴുക്കുഞ്ഞു
മണ്ണിനേകുന്ന ചുംബനം
മഴുവീഴുന്ന തേന്മാവി-
ന്നിലാനാരിന്‍ പ്രകമ്പനം
തുണകാണാതലയും പൂ-
മ്പൊടി നല്‍കും നിവേദനം
ഇണയെപ്പിരിയും നേരെ-
ത്തണുവിന്‍ പരിദേവനം
വിത്തിന്നു മുളപൊട്ടുന്ന,
വേരനീളുന്ന, നിസ്വനം
വെയില്‍ ചായും സ്വരം, രാവിന്‍,
നിലാവിന്‍ കാലടിസ്വരം.

“കവിയായ് നീ മുക്കാലും, കാല്‍-
ക്കാതം ബുദ്ധനിലേക്കിനി.”

കേട്ടു താരങ്ങള്‍ തന്‍ മൂളി-
പ്പാട്ട് ഭൂവിന്റെ ഘര്‍ഘരം,
ശൂന്യമാകെ മുഴക്കുന്ന
പ്രണവത്തിന്റെ മര്‍മ്മരം
തമസ്സിനുള്ളില്‍ ജ്യോതിസ്സു-
മസത്തില്‍നിന്നു സത്തയും
മൃത്തില്‍നിന്നമൃതും ചേര്‍ന്നി-
ട്ടചരം ചരമാം സ്വരം
മൗനം മൗനത്തില്‍ വീഴുന്ന
നാദം, നീരാവമാം രവം.

“ഗുരോ പഠിച്ചു ഞാന്‍ ധ്യാനം
പോയ് ഞാന്‍ കാതിന്നു മപ്പുറം;
എത്ര സീമിതമീമാംസം
പ‍ഞ്ചേന്ദ്രിയ നിയന്ത്രിതം!”
പുണര്‍ന്നു ഗുരു തന്‍ ശിഷ്യ-
വരമെക്കരുണാകരം:
“ബദ്ധനല്ലിന്നു നീ ബുദ്ധന്‍,
സിദ്ധം ജീവനതത്ത്വവും
വത്സ,പോക,പ്രയത്നിക്ക
ദുഃഖിതര്‍ക്കു ശിവം വരാന്‍
പുഴുവിന്നും പൊടിക്കും പുല്‍-
ക്കോടിക്കും മുക്തി നല്‍കുവാന്‍.
ഇതല്ലോ ഭിക്ഷുവിന്‍ ധര്‍മ്മ-
മിതത്രേ കവിധര്‍മ്മവും;
ഒരേ ധ്യാന,മൊരേ യാനം
ഒരേ ബോധി, യൊരേ ഗതി.”

(1992)

— 79 —
കവിതയില്‍

എന്റെ കവിതയില്‍ ഞാന്‍
കത്തിദ്ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു,
എന്റെ ചിതയിലെന്നപോലെ.
എന്റെ കവിതയില്‍ ഞാന്‍
വാക്കുകള്‍ അടുക്കിയടുക്കിവെയ്ക്കുന്നു,
പച്ചവിറകുകള്‍പോലെ.
വാഴയിലയില്‍നിന്നു ഞാന്‍
അതില്‍ കയറിക്കിടക്കുമ്പോള്‍
വാക്കുകള്‍ക്കു തീപ്പിടിക്കുന്നു
എന്റെ അസ്ഥികള്‍ പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന ശബ്ദം
അതില്‍നിന്നു നിങ്ങള്‍ക്കു കേള്‍ക്കാം,
എന്റെ ഹൃദയം പൊള്ളിയമരുന്ന ശീത്കാരം
എന്റെ കരിയുന്ന കുരല്‍ പാടുന്ന
ശബ്ദരഹിതമായ് ഗാനം.
നിങ്ങള്‍ ചുറ്റും കണ്ടുനില്‍ക്കുന്നു,
കനലുകള്‍ വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന
കണ്ണുകള്‍കൊണ്ട് ഞാന്‍ കാണുന്ന ജീവിതം,
തിളച്ചുപൊട്ടിത്തൂവുന്ന ചോരക്കുഴലുകളില്‍നിന്ന്
ഉരുകിയൊലിക്കുന്ന എന്റെ സ്വപ്നം
വേവുന്ന തലച്ചോറില്‍നിന്ന്
ചിതറിത്തെറിക്കുന്ന ഓര്‍മ്മകള്‍.
നിങ്ങള്‍ എണ്ണ പകരുന്നു,
പിന്നെയും വിറകിടുന്നു,
കുടലുകള്‍ കുത്തിനോക്കുന്നു
എന്റെ ചെവികളില്‍ താരാട്ടുപൊള്ളുന്നു
എന്റെ വിരലുകള്‍ അടര്‍ന്നടര്‍ന്നു വീഴുന്നു
കാലുകളില്‍ നടന്ന ദൂരങ്ങള്‍
എരിഞ്ഞുതീരുന്നു.
ഞാന്‍ ചാരമാകുന്നു
ചാരത്തില്‍ ഒരു പൂച്ചയും കുഞ്ഞുങ്ങളും
ചൂടു കണ്ടെത്തുന്നു
ചാരത്തില്‍ ഒരു കാട്ടുതകര പൂവണിയുന്നു
ചാരത്തില്‍ കറുത്ത കിടാങ്ങള്‍ തുള്ളിച്ചാടുന്നു
അത് ഗംഗയിലൊഴുക്കിക്കളയരുത്.

(1992)

— 80 —
മീര പാടുന്നു

തിരിച്ചെടുക്കുക രാജന്‍,
വിലക്കെട്ട പൊന്നും രാവി-
ന്നിരുളും ചേര്‍ത്തങ്ങെനിക്കായ്
 പണിത നീഡം.

തിരിച്ചുതന്നാലുമങ്ങു
മുറിച്ചൊരെന്‍ ചിറകുകള്‍
പറക്കട്ടെയിവള്‍ സ്വച്ഛം
 ഉദയവാനില്‍.

എടുക്കുകയൂരി, എന്റെ
മോതിരവിരലിലങ്ങു
കുടുക്കിയൊരഹന്തതന്‍
 കഠിനവജ്രം.

തിരിച്ചുതന്നാലുമങ്ങു
കനകഖഡ്ഗത്താല്‍ വെട്ടി
മുറിച്ചൊരെന്‍ തംബുരുവിന്‍
 പതിതഗീതം.

എനിക്കു പൊള്ളുന്നുവങ്ങെന്‍
മെലിഞ്ഞ കൈകളിലിട്ട
തിളയ്ക്കുന്ന വൈഡ്യൂര്യത്തിന്‍
 വളകളേല്‍ക്കെ.

കുരുങ്ങുന്നു കൊലക്കയര്‍
കണക്കു നീയണിയിച്ച
പവിഴമാലകളെന്റെ-
 യിളംകഴുത്തില്‍.

കുടുങ്ങിനിന്‍ പുഷ്യരാഗം
പതിച്ച പൊന്‍തഴകളില്‍
മറന്നുപോയെന്‍ പദങ്ങള്‍
 പഠിച്ച നൃത്തം.

തരികെന്റെ ചിലങ്കകള്‍
മുഖപടം മാറ്റി ഞാനാ-
ത്തെരുവിലക്കിറങ്ങട്ടേ
 വെയിലിനൊപ്പം.

കഴലുകൾ കഴപ്പോള-
മിളികിയാടട്ടെ, നീല-
മയിലുപോല്‍ മഴവില്ലിന്‍
 ലഹരി മോന്തി.

അഴിക്കട്ടേ കസവിനാല്‍
കനംതൂങ്ങു മുടുപ്പുകള്‍
അവയ്ക്കുള്ളില്‍ ശ്വാസംമുട്ടി-
 പ്പിടയുന്ന ഞാന്‍.

എനിക്കിന്നുമുതല്‍ ഗ്രാമ-
വയല്‍പ്പച്ച മണക്കുമി-
പ്പരുത്തിതന്‍ കുളിരേകും
 ഉടുപ്പു പോരും.

അഴിച്ചുവെച്ചോട്ടെ ഞാനീ
മകുടവു,മെന്‍ മുടിക്കെ-
ട്ടഴിഞ്ഞിട്ടീക്കൊടുങ്കാറ്റിന്‍
 കൊടിയാവട്ടെ.

മഴയില്‍ ഞാന്‍ കുളിക്കട്ടെ,
തരിക്കട്ടെ വസന്തമെന്‍
ഇലയില്‍, ചില്ലയിലെന്റെ
 -യുടലില്‍, വേരില്‍.

തരിക തിരിച്ചെന്‍ സ്വപ്നം
നിറഞ്ഞ കൗമാരം, കളി-
ചിരികള്‍തന്‍ കളകളം
 നുരഞ്ഞ ബാല്യം.

ഇരിക്കട്ടേ കഥ പെയ്യും
നിലാവില്‍ ഞാന്‍ മുത്തശ്ശിതന്‍
മടിക്കൂട്ടില്‍ കുഞ്ഞുടുപ്പി
 -ട്ടൊരിക്കല്‍ക്കൂടി.

തുറക്കുകീ ജാലകങ്ങള്‍
മരുക്കാറ്റിന്‍ ചിറകേറി-
പ്പരക്കട്ടെ ചെമ്പകത്തിന്‍
 സുഗന്ധമെങ്ങും.

വിളിക്കയാണെന്നെയിന്നു
മലകടലാക്കും നീല-
ക്കുറിഞ്ഞികള്‍, നീലനീല-
 ക്കിളികള്‍ പൂക്കള്‍,

വിളിക്കുന്നു ഘനശ്യാമ-
വിപിനം, ഹാ, നീലവാനം,
വിളിക്കുന്നു സമുദ്രത്തി-
 ന്നനന്തനീലം.

അറിഞ്ഞുപോയ് രാജന്‍, നിന-
ക്കറിയാത്തൊരാനന്ദത്തിന്‍
പരമമാം രഹസ്യം ഞാ-
 നൊരു കിനാവില്‍.

ഒരു മയില്‍പ്പീലിയുടെ
നിറമല്ലോ സ്വാതന്ത്ര്യത്തി-
ന്നൊരു വേണുഗാനത്തിന്റെ-
 തതിന്റെ നാദം.

പൊടിയിലും വിയര്‍പ്പിലും
മുങ്ങിയതു സ്വതന്ത്ര്യത്തി-
ന്നുടല്‍, സാധു ഇടയന്റേ-
 തതിന്റെ ഗന്ധം.

ഇടിവെട്ടി മഴകോരി-
ച്ചൊരിയുന്ന പാതിരാവില്‍
മരണത്തിന്‍ നിഴല്‍ക്കീഴി-
 ലതിന്റെ ജന്മം.

അതു കരയുമ്പോള്‍ ഞെട്ടി-
ത്തിരിക്കുന്നു സിംഹാസനം:
അതിനെ ഞെരിക്കാന്‍ ദൂത-
 രുണര്‍ന്നിരിപ്പൂ.

ഒരു കൊച്ചു മാറാപ്പില്‍നി-
ന്നതിന്‍ കുഞ്ഞിവിരല്‍ കാണ്‍കെ
പ്രളയവുമതിന്നായി
 വഴിമാറുന്നൂ.

ഭയമിന്നു വലിച്ചെറി-
ഞ്ഞിരിപ്പു ഞാനെന്റെ വെള്ളി
മെതിയടിക്കൊപ്പം, വ്രീളാ-
 നാട്യത്തൊടൊപ്പം.

മധുര കേസരത്തിന്‍ പൊന്‍-
തടവറവിട്ടു ഞാന്‍ പെണ്‍-
ചിറകില്‍ വെണ്‍ പരാഗമായ്
 പറന്നിടട്ടേ.

ഇതുവരെ ഞാന്‍ പൊഴിച്ച
മിഴിനീരിന്‍ യമുനയില്‍
കമലദളങ്ങളായ് ഞാന്‍
 വിരിയുവോളം.

ഇതുവരെ ഞാന്‍ കുടിച്ച
വിഷമതിലമൃതാകാ-
നൊരു നീലക്കഴള്‍ കാത്തു
 പുളയുവോളം.

നിറുകയില്‍ നിന്നും മായ്ച്ചു
കളഞ്ഞൊരെന്‍ സിന്ദൂരത്തിന്‍
തുടുപ്പൊരു പുലരിയായ്
 പരക്കുവോളം

മിഴികളില്‍ നിന്നു മായ്ച്ച
മഷിയില്‍ നിന്നൊരു ശ്യാമ
വിമുക്തി വിഗ്രഹ മുയി-
 രെടുക്കുവോളം.

(1992)

— 81 —
നഗരത്തിലെ പ്രണയം

നഗരത്തിലെ പ്രണയം
 ചുട്ടുപഴുത്ത ഇരുമ്പിലൊഴിച്ച
 ഒരു കുളിര്‍നീര്‍ത്തുള്ളിയാണ്
 ഹൃദയത്തില്‍ അത് നീറ്റുന്ന
 ഒരു പുക മാത്രം ബാക്കിയിടുന്നു.
നഗരത്തിലെ പ്രണയം
 തിരക്കിലോടുന്ന ഒരു വണ്ടിയില്‍നിന്ന്
 മറ്റൊന്നിലേക്കെറിഞ്ഞുകൊടുക്കപ്പെടുന്ന
 ഒരു പനിനീര്‍പ്പൂവാണ്
 രണ്ടു വേഗങ്ങള്‍ക്കിടയിൽപെട്ട്
 അതു ചതഞ്ഞരയുന്നു
 തെരുവില്‍ ഒരു ചോരപ്പാടുമാത്രം
 അവശേഷിക്കുന്നു.
നഗരത്തിലെ പ്രണയം
 ഒരു മുറി തേടി അലയുന്ന
 ഒരു ജോടി ചെരിപ്പാണ്
 കൂര്‍ത്ത കല്ലുകളേറ്റ്
 അവ തേഞ്ഞുപോകുന്നു
 നടുവിലൊരു തുള മാത്രം ബാക്കിയാകുന്നു
 അതിലൂടെ അഗ്നിപരീക്ഷ കഴിഞ്ഞ
 പ്രണയിനി വനസ്മരണകളുരിഞ്ഞിട്ട്
 അന്തര്‍ദ്ധാനം ചെയ്യുന്നു
നഗരത്തിലെ പ്രണയം
 നഗരത്തിലെ ആകാശംപോലെയാണ്
 അതുണ്ടെന്നു നമുക്കറിയാം
 പക്ഷേ നോക്കുന്നിടത്തെല്ലാം
 നാം ചുവരുകള്‍ മാത്രം കാണുന്നു
നഗരത്തിലെ പ്രണയം
 തടവുകാരന്‍ പ്രത്യാശാപൂര്‍വ്വം
 കഴിക്കുന്ന അവസാനത്തെ
 വിഷഗുളികയാണ്
 അതിന്റെ രുചി കയ്പോ മധുരമോ
 എന്ന് അയാള്‍ക്കൊരിക്കലും
 അറിയാനാവില്ല.

(‘ദില്ലി-ദാലി’, 1992)

— 82 —
റിപ്പ്‌വാന്‍ വിങ്ക്ള്‍

ഇരുപതു വര്‍ഷം കഴിഞ്ഞ് ഞാനുണര്‍ന്നപ്പോള്‍
ഒന്നും മാറിയിരുന്നില്ല
അതുകൊണ്ട് ഞാനിതാ
ഉറക്കത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുന്നു
മാറുമ്പോള്‍ എന്നോട് പറയുക.
ലോകമെങ്ങനെയായിരുന്നെന്ന്
ഞാന്‍ പറഞ്ഞുതരാം
അവിടേക്ക് തിരിച്ചുപോകാന്‍
നിങ്ങള്‍ കൊതിക്കും മട്ടില്‍

(1993)

— 83 —
ഗാന്ധിയും കവിതയും

ഒരു ദിവസം മെലിഞ്ഞ ഒരു കവിത
ഗാന്ധിയെക്കാണാന്‍ ആശ്രമത്തിലെത്തി.
കുനിഞ്ഞിരുന്ന് രാമനിലേക്കുള്ള
നൂല്‍ നൂല്‍ക്കുകയായിരുന്നു ഗാന്ധി.
താന്‍ ഒരു ഭജനയാകാത്തതില്‍ ലജ്ജിച്ച്
വാതിലിൽത്തന്നെ നിന്ന കവിതയെ
ഗാന്ധി ആദ്യം ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.
കവിത മുരടനക്കിയപ്പോള്‍ ഗാന്ധി
നരകം കണ്ട തന്റെ കണ്ണടയിലൂടെ
ഇടംകണ്ണിട്ടു നോക്കി ചോദ്യമാരംഭിച്ചു:
‘എപ്പോഴെങ്കിലും നൂല്‍ നൂറ്റിട്ടുണ്ടോ?
തോട്ടിയുടെ വണ്ടി വലിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
വെളുപ്പിനെണീറ്റ് അടുക്കളയിലെ
പുകയേറ്റിട്ടുണ്ടോ?
എപ്പോഴെങ്കിലും പട്ടിണി കിടന്നിട്ടുണ്ടോ?’

കവിത പറഞ്ഞു:
ജനിച്ചതു കാട്ടിലായിരുന്നു,
ഒരു നായാടിയുടെ വായില്‍.
വളര്‍ന്നത് മുക്കുവത്തിയുടെ കുടിലിലും.
എങ്കിലും പാട്ടല്ലാതെ
ഒരു തൊഴിലുമറിയില്ല.
കുറെക്കാലം പാട്ടുപാടി
കൊട്ടാരങ്ങളില്‍ കഴിഞ്ഞു
അന്നു വെളുത്തുകൊഴുത്തിരുന്നു.
ഇപ്പോള്‍ തെരുവിലാണ്, അരവയറില്‍.

ഗാന്ധി പുഞ്ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു:
‘ഈ ഒടുവില്‍ പറഞ്ഞ കാര്യം
നല്ലതുതന്നെ; പക്ഷേ
സംസ്കൃതം പറയുന്ന ശീലം മുഴുവനുപേക്ഷിക്കണം.
വയലിലേക്കു ചെല്ലൂ,
കര്‍ഷകർ സംസാരിക്കുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.’

കവിത ഒരു വിത്തായി രൂപം മാറി
വയലിലെത്തി
പുതുമഴപെയ്ത് നിലമുഴുതു മറിക്കാന്‍
കൃഷിക്കാരനെത്തുന്ന ദിവസവും കാത്തുകിടന്നു.

(1993)

— 84 —
ചെറിയ ചെറിയ ഉപകരണങ്ങള്‍

വലിച്ചെറിയൂ മഴത്തുള്ളികളുടെ
ഇളം ശബ്ദം ഞെരിച്ചു കളയുന്ന ഈ പറച്ചെണ്ട
ദലമര്‍മ്മരങ്ങളെ വരിഞ്ഞുകൊല്ലുന്ന
ഈ പെരുംകുഴല്‍

മരിക്കുന്നവന്റെ അവസാനത്തെ വാക്കിനെ
വിഴുങ്ങിക്കളയുന്ന ഈ കടുംതുടി.
വിധവയുടെ നെടുവീര്‍പ്പിനുമേല്‍ തവിട്ടുചിറകുമായി
പറന്നുവീണു കൊത്തിക്കൊല്ലുന്ന ഈ ഇലത്താളം.
ഓടക്കുഴല്‍പോലും വെണ്ടാ.

ചെറിയ ചെറിയ ഉപകരണങ്ങള്‍ മതി,
ഓലപ്പീപ്പികളെക്കാള്‍ ചെറിയവ
തെരുവിലുറങ്ങുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെ പുതപ്പിക്കുന്ന
മാലാഖമാരെപ്പോലെ
ശബ്ദമുണ്ടാക്കാതെ ചിറകനക്കുന്നവ
പുല്ലില്‍നിന്നു പുല്ലിലേക്ക് പറക്കുന്ന
തുമ്പികളെപ്പോലെ മൂകമായി മൂളുന്നവ
ആലിലകളെപ്പോലെ കാറ്റിനോടു
സ്വകാര്യം പറയുന്നവ
അദൃശ്യമായ നൂലുകളില്‍ ദൈവത്തിലേക്ക്
പറന്നണയുന്ന
കിണറുകളിലെ തെളിഞ്ഞ ഉറവകള്‍പോലെ
വിശുദ്ധമായ ആഴങ്ങളില്‍നിന്നു വരുന്നവ
ശബ്ദത്തെക്കാള്‍ താഴ്ന്ന ശബ്ദമുണ്ടാക്കുന്നവ.

എനിക്ക് സിംഹത്തെപ്പോലെ ഗര്‍ജ്ജിക്കേണ്ട
തുക്കാറാം അരിച്ചാക്കു ചുമന്നു നടന്നുപോയ
ചുവടുകളുടെ പൊടിയിലിരുന്ന്
ഒറ്റക്കമ്പിയില്‍ പാടിയാല്‍മതി
ഗോരയുടെ കൈകള്‍ കുഴച്ച പുതുമണ്ണുകൊണ്ട്
നാളെയുടെ വിഗ്രഹങ്ങള്‍ ചുട്ടെടുത്താല്‍മതി
കബീറിന്റെ തറയില്‍ വാക്കുകള്‍ നൂറ്റെടുത്ത്
നാമദേവന്‍റെ സൂചികൊണ്ട്
എനിക്ക് ഭാവിയുടെ ഉടുപ്പുകള്‍ തയ്ക്കണം
അക്ക മാതേവിയുടെയും ഔവ്വയാറിന്റെയും
വാടാത്ത സുരഭില ശബ്ദങ്ങള്‍കൊണ്ട്
എനിക്കതിനെ അലങ്കരിക്കണം
വര്‍ത്തമാനത്തിന്റെ കത്തുന്ന ഗോവണിയില്‍നിന്ന്
എല്ലാ ഉടുപ്പുകളും ഊരിയെറിഞ്ഞ്
മനുഷ്യരക്തം കലരാത്ത സ്വച്ഛമായ ഉറവകളിലേക്ക്
എനിക്കൂളിയിടണം
വേരുകള്‍ക്കും ഖനികള്‍ക്കും സംസ്കാരങ്ങള്‍ക്കുമിടയില്‍
കുഴിച്ചുമൂടപ്പെട്ട ആകാശം എനിക്ക് വീണ്ടെടുക്കണം
ആത്മാവിന്റെ ചെറിയ ഉപകരണം മീട്ടി
എനിക്കതില്‍ ഒരു പുതിയ സൂര്യനെ തുയിലുണര്‍ത്തണം

എനിക്കെന്റെ ദൈവത്തെ സ്പര്‍ശിക്കണം.
കുരുടന്‍ ആദ്യമായി വിറയ്ക്കുന്ന വിരലുകള്‍കൊണ്ട്
പനിനീര്‍പ്പൂ സ്പര്‍ശിക്കുംപോലെ.

(1994)

— 85 —
മലയാളം

ഭൂമിയുടെ പുഴകള്‍ക്കും കനികള്‍ക്കും മുമ്പേ
എന്നെ അമൃതൂട്ടിയിരുന്ന പൊക്കിള്‍ക്കൊടി
വേദനയുടെ ധന്യമൂര്‍ച്ഛയില്‍ സ്വയം പിളര്‍ന്ന്
എന്നെ ഉലുവയുടെയും വെളുത്തുള്ളിയുടെയും
തീക്ഷ്ണ സുഗന്ധങ്ങളിലേക്കാനയിച്ചവള്‍
വെളിച്ചത്തിന്റെ അപ്പൂപ്പന്‍താടികള്‍കൊണ്ട്
ഉണ്ണിയുടലിലെ ഈറ്റുചോര തുടച്ച്
മാമ്പൂമണത്തില്‍ സ്നാനപ്പെടുത്തിയവള്‍
പൊന്നും വയമ്പും കൊണ്ട് എന്റെ നാവിന്‍തുമ്പില്‍
ഖനികളുടെ ആഴവും വനങ്ങളുടെ സാന്ദ്രതയും പകര്‍ന്നവള്‍
ഇരയിമ്മന്റെ താരാട്ടും ഉണ്ണായിയുടെ പദങ്ങളുംകൊണ്ട്
എന്നെ സ്വപ്നങ്ങളിലേക്കുറക്കിക്കിടത്തിയവള്‍
വിരല്‍ത്തുമ്പില്‍പ്പിടിച്ച് മണലിന്റെ വെള്ളിക്കൊമ്പില്‍
ഹരിശ്രീയുടെ രാജമല്ലികള്‍ വിടര്‍ത്തിയവള്‍
അച്ഛനോടും സൂര്യനോടുമൊപ്പം കിഴക്കുപുറത്തുദിച്ച്
വ്യാകരണവും കവിതയും കാട്ടി
എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തി പ്രലോഭിപ്പിച്ചവള്‍
എന്റെ സ്ളെയിറ്റില്‍ വിടര്‍ന്ന വടിവുറ്റ മഴവില്ല്
എന്റെ പുസ്തകത്താളില്‍ പെറ്റു പെരുകിയ മയില്‍പ്പീലി
എന്റെ ചുണ്ടുകളിലെ മധുരച്ചവര്‍പ്പുറ്റ ഇലഞ്ഞിപ്പഴം
വഴിയരികില്‍ ഞാന്‍ കേട്ടുവളര്‍ന്ന നിരന്തര ഖരഹരപ്രിയ
സ്വരങ്ങളിലൂടെ തേനും വ്യഞ്ജനങ്ങളിലൂടെ ഇരുമ്പുമൊഴുക്കുന്ന
അമ്പത്തൊന്നു കമ്പികളുള്ള വീണ
ഞാറ്റുവേലയില്‍ നിന്നു ഞാറ്റുവേലയിലേക്കു പോകുന്ന
കിളിപ്പാട്ടിന്റെ കുലുങ്ങുന്ന തൂക്കുപാലം
അറിവും ആടലോടകവും മണക്കുന്ന
പഴമൊഴികളുടെ നിറനിലാവ്
പാമ്പിന്‍മാളങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ കടങ്കഥകളുടെ
നൂണുപോകേണ്ട മൈലാഞ്ചിവഴികള്‍
സന്ധ്യകളില്‍ അഗ്നിവിശുദ്ധയായി
കനകപ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ എഴുത്തച്ഛന്റെ സീതാമാതാവ്
പച്ചയും കിരീടവുമണിഞ്ഞ് അരമണിയും ചിലമ്പും കിലുക്കി
ഞങ്ങള്‍ നേടിയ വാടാത്ത കല്യാണസൗഗന്ധികം
ഉത്സവപ്പിറ്റേന്നത്തെ പുലരിമയക്കത്തില്‍
ചേങ്കിലുമുഴക്കത്തോടൊപ്പം കാതുകളില്‍ പൂത്തുനിന്ന
സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം
ക്ഷീരസാഗരശയനന്റെ നാഭിയില്‍ മുളയെടുത്ത
സ്വാതിയുടെ സംഗീത സരോരുഹം
ആലിന്‍ചോട്ടിലെ എണ്ണമറ്റ മേളത്തിരകളില്‍
ആലിലയില്‍ പൊന്തിക്കിടന്ന ചൈതന്യം
സോളമന്റെ താഴ്വരയിലെ ഹംസശുഭ്രയായ ലില്ലി
മോശയ്ക്കൊപ്പം പ്രവചിച്ചവള്‍, ദാവീദിനോടൊത്ത്
കാളക്കൂറ്റന്മാരുടെ കോമ്പില്‍നിന്നു കരഞ്ഞവള്‍,
പുറപ്പെട്ടവള്‍, ക്രൂശിക്കപ്പെട്ടവള്‍, ഉയര്‍ത്തെഴുന്നെറ്റവള്‍,
മലയാളം.

2

ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ, ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ,
ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ കാലടികള്‍ പതിഞ്ഞ
ചെറുശ്ശേരിയുടെ വ്യാകുലചെമ്പകം പൂത്ത
നടുമുറ്റത്തെക്കുറിച്ചെന്നെ ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ.
ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ, പൂന്താനത്തിന്‍റെ പാനകളില്‍
പൂവിട്ട ചന്ദനമരങ്ങളുടെ ഗതസൗരഭ്യം
ഓരോ സ്ത്രീയും ലാളിക്കാന്‍ കൊതിച്ച
വള്ളത്തോളിന്റെ മുക്തശിരസ്സിന്റെ സഹ്യശൃംഗം
വിജനപുളിനങ്ങളുടെ മറ്റൊരുര്‍വ്വശിയെത്തേടി
ഏകാകിയായലഞ്ഞ ആശാനെ വിഴുങ്ങിയ
വിചാരത്തിന്റെ ആഴച്ചുഴികള്‍
ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ.
മേഘലോകത്തുനിന്നു ഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട ഒരു ഗന്ധര്‍വ്വനെപ്പോലെ
പാലപൂക്കുന്ന പുഴത്തീരങ്ങളിലിരുന്ന്
കുഞ്ഞിരാമന്‍നായര്‍ കുടിച്ചുതീര്‍ത്ത
രാത്രികളുടെ അമ്ലചഷകങ്ങള്‍
ഓ, ഞാൻ മറന്നുപോകട്ടെ.
കാത്തിരുന്ന ഹൈമവതിയുടെ കൈകളിലേക്കെന്നപോലെ
കൊലക്കയറിന്റെ സുവർണ്ണവലയത്തിൽ ഉ‌ടലർപ്പിച്ച്
നീലകണ്ഠനായ ഇടപ്പള്ളിയുടെ വ്യഥിതഗംഗ
അരളിപ്പൂവിന്റെ ശ്വാസകോശവും ആമ്പലിന്റെ ഹൃദയവുമായി
ശ്മശാനങ്ങളിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട ഒരു സംഗീതദേവിയെപ്പോലെ
തന്റെ തപ്തതന്ത്രികളിൽ മറുലോകമാലപിച്ച ചങ്ങമ്പുഴയുടെ
രക്തസ്നാതമായ പാതാളഗീതം
ഇനിയും വരാത്ത ഒരു തിരുവോണത്തിന്റെ,
കരുണയുടെ കരുത്താര്‍ന്ന മഹാബലിയെപ്പോലെ
ആറുമാസപ്പൂങ്കുലചൂടി മണ്ണിന്റെ നിനവുകളില്‍നിന്നുയര്‍ന്നുവന്ന്
മഞ്ഞത്തുമ്പികളെ ഓരോ ശിരസ്സിനു ചുറ്റും പറത്തിവിട്ട്
കടന്നുപോയ വൈലോപ്പിള്ളയുടെ
പ്രവചനനിര്‍ഭരായ ഏകാന്തത
ഏഴു കടലുകളുടെയും ശബ്ദമുള്ള തന്റെ മുരളിയില്‍
ഒരദൃശ്യവിശുദ്ധിയുടെ ലയം നിറച്ച്
ആഷാഢമേഘത്തെപ്പോലെ മഴവില്‍പ്പാതകളിലൂടെ
കടന്നുപോയ ജീ.യുടെ സായാഹ്ന മൃദുലത
സഹനത്തിന്റെയും സമരത്തിന്റെയും ചീറിയടിക്കുന്ന
പെരുങ്കടലില്‍ ഒരൊറ്റ നക്ഷത്രത്തെ പിന്‍ചെന്ന്
ആരും കണ്ടെത്താത്ത സ്നേഹത്തിന്റെ നീലവന്‍കരയില്‍
തന്റെ ജനതയെ അണച്ച ഇടശ്ശേരിയുടെ കൊളംബസ് ഹൃദയം
ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ
ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കരുതേ.

3

എവിടെയായിരുന്നു നിന്റെ പിറവി?
ആദിമനുഷ്യന്റെ ആംഗ്യങ്ങളിലും വരകളിലും നിന്ന്
ആദ്യത്തെ ഭാഷയോടൊപ്പം
നീയും വനാന്തരങ്ങളിലുദിച്ചുയര്‍ന്നുവോ?
കാസ്പിയന്‍ കടലിന്റെ ഗഹനതീരങ്ങളില്‍
മൃഗച്ഛായകൾ വീണ നിലാവിനെപ്പിളർന്ന
കുന്തങ്ങളുടെ സംഗീതത്തില്‍ നീയുണ്ടായിരുന്നാ?
നോഹയുടെ പെട്ടകത്തില്‍, അല്ലെങ്കില്‍ മനുവിനോടൊപ്പം
മീന്‍കൊമ്പില്‍ കെട്ടിയിട്ട തോണിയില്‍
പ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ചവരില്‍ നീയുമുണ്ടായിരുന്നോ?
അത്‌ലാന്റിക്കില്‍ ആണ്ടുപോയ മെഡിറ്ററേനിയന്‍ നാടിന്റെ
ശിഷ്ടസ്മൃതികള്‍ തോളിലേറ്റി ഹിന്ദുക്കുഷ് കടന്ന്
തളരുന്ന കാലുകളുമായി നീ ഇന്ത്യയില്‍ പ്രവേശിച്ചുവോ?
നിന്റെ ഓര്‍മ്മയിലിരുമ്പുന്നതെന്ത്?
ആഫ്രിക്കന്‍ കാടുകളുടെ ചിന്നംവിളിക്കുന്ന പെരുമ്പറകളോ,
അതോ മെസെപ്പൊട്ടേമിയന്‍ സമതലങ്ങളുടേ
മുക്രയിടുന്ന കാറ്റുകളോ?
അസ്വസ്ഥമായിരുന്നു ഏലാം ഭാഷയുടെ വരള്‍ച്ചയില്‍
തെക്കന്‍മഴ കാത്തുകിടന്ന നിന്റെ വിത്തുകല്‍
അസ്വസ്ഥമായിരുന്നു കാമോദരികളായ ഹാരപ്പന്‍ ലിപികളില്‍
ഒളിച്ചിരുന്ന നിന്റെ പ്രാക്തനതൃഷ്ണകള്‍.
വേദങ്ങള്‍ക്കുംമുമ്പേ കാവേരിയില്‍ നിന്റെ
നൃത്തത്തിന്റെ നിഴല്‍ വീണുവോ?
പേരാറും പെറിയാറും നിന്റെ ശബ്ദങ്ങളെ
ഉരുട്ടിയുരുട്ടിയെടുത്തുവോ?
സൂര്യനസ്തമിക്കുന്ന തിനവയലില്‍ ചൂരലിന്റെ ഏറുമാടത്തലിരുന്ന്
വാകപ്പൂ വിടരുന്നതു കാട്ടി നീ വിരഹിണികളെ ആശ്വസിപ്പിചുവോ?
മിഴാവിന്റെ മുഴക്കത്തിനൊത്തു ചെങ്കുവളപ്പൂ തലയില്‍വച്ച്
തുമ്പമാലയിട്ട് ചിലമ്പണിഞ്ഞ് അടര്‍ വെന്നു വന്ന
ചേരലാതനോടൊപ്പം നടമാടിയ സുന്ദരിമാരില്‍
നീയുമുണ്ടായിരുന്നുവോ?
ഏലത്തിന്റെയും ഇലവര്‍ങ്ഗത്തിന്റെയും
സുഗന്ധം സഹിക്കാനാകാതെ
കടല്‍കടന്നെത്തിയ ഓരോ വിദേശിയും
സുഗന്ധികള്‍ക്കു പകരം നിന്റെ ഖജനാവില്‍
വാക്കുകളുടെ തങ്കനാണയങ്ങള്‍ നിക്ഷേപിച്ചുവോ?
വട്ടെഴുത്തിന്റെ താഴികക്കുടങ്ങളിലും
കോലെഴുത്തിന്റെ കനകഗോപുരങ്ങളിലും
സൂര്യനെപ്പോലെ നീ വെട്ടിത്തിളങ്ങിയോ?
ശോകനാശിനിയുടെ തീരത്തെ സീതാസ്മൃതി നിറഞ്ഞ
പനയോലഞരമ്പുകളില്‍ നീ നിന്റെ ജാതകം കുറിച്ചുവെച്ചുവോ?
ഗൊയ്‌ഥേയുടെ നാട്ടില്‍നിന്നെത്തിയ ഒരു പാതിരിക്ക്
നിന്റെ തപസ്സിളക്കുന്ന സൗന്ദര്യം
ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികള്‍ നല്‍കിയോ?
ആബേലിന്റെയും ഇയ്യോബിന്റെയും യേശുവിന്റെയും
കഥ പറയുമ്പോള്‍ അലിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാനായി
നീ ലോഹഹൃദയരായ അച്ചുകളായി അവതരിച്ചുവോ?
രാമകഥകള്‍ പാടിപ്പാടി നീ
കാണെക്കാണെ പുതുകിപ്പുതുകി വളര്‍ന്നുവോ?
ആയിരത്തൊന്നു രാവുകള്‍ കഥപറഞ്ഞ്
നീ മൃതിയെ അതിജീവിച്ച് സന്തതികളെ നേടിയോ?
കുറവക്കുടിയും പുലയത്തറയും നാലുകെട്ടും കോവിലകവും
കുന്തിരിക്കം പുകയുന്ന കൊവേന്തയും
കെസ്സുപാട്ടു മുഴങ്ങുന്ന മരയ്ക്കാന്‍കുടിയും ഒരൊറ്റ വീടെന്നപോലെ
നിന്നെ തലോലിച്ചൂട്ടിയുണര്‍ത്തിയോ?
എനിക്കറിയില്ല ഹേ, വേതാളമേ,
എനിക്കിതു മതി, ഈ മണ്ണിന്റെ
നിലയ്ക്കാത്ത് മരതകപ്രവാഹം.
ശബ്ദങ്ങളുടെ ഈ അനശ്വരസമുദ്രം
ധ്വനികളുടെ അക്ഷയമായ ആകാശം.

4

ആ അമ്മയ്ക്ക്, ഓര്‍മ്മയില്‍ അവിരാമം അലതല്ലുന്ന
ആ അമൃതവേദനയുടെ കടലിന്
ആ ആനന്ദത്തിന്, അപൂര്‍വ്വമായി മാത്രം ഞാന്‍ ദര്‍ശിച്ചിട്ടുള്ള
മദിരയും പനിനീര്‍പ്പുക്കളുമേന്തിയ ആ വിദൂരദേവതയ്ക്ക്
ഇ ഇണയ്ക്ക്, എന്റെ ഹതാശവും ഉന്മത്തവുമായ മരുഭൂമിയില്‍
സ്വര്‍ണ്ണമത്സ്യങ്ങളും ലില്ലിപ്പൂക്കളുമായി
ഉറവെടുത്ത രജതസരിത്തിന്
ഈ ഈശ്വരന്, എന്റെ എല്ലാ കത്തുകളും
കൃത്യമായി തിരിച്ചയയ്ക്കുന്ന
സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന്റെ തപാലധികാരിക്ക്
ഉ ഉര്‍വ്വരതയ്ക്ക്, മുത്തങ്ങാപ്പുല്ലുമുതല്‍
മനുഷ്യന്‍വരെ ജീവനിലുടനീളം
പെരുക്കത്തിന്റെ കിക്കിളി നിറയ്ക്കുന്ന കാമത്തിന്റെ ഉപ്പിന്,
ഊ ഊര്‍ജ്ജത്തിന്, അണുവിലും ആകാശത്തിലും
താണ്ഡവമാടുന്ന മഹാശിവാകാരത്തിന്
എ എതിര്‍പ്പിന്, സിരയില്‍നിന്നും സിരയിലേക്കു പകര്‍ന്ന്
ഭൂമിയുടെ രൂപം മാറ്റിയെടുക്കുന്ന ആ എഴത്തച്ഛന്‍പൊരുളിന്
ഏ ഏകാന്തതയ്ക്ക്, വിഷം കുടിച്ചു പാടുന്ന കവിയുടെ
നിരാലംബരായ ചകിതഹൃദയത്തിന്
ഒ ഒരുമയ്ക്ക്, സഹിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ഒരേയൊരു പ്രത്യാശയ്ക്ക്
ഓ ഓര്‍മ്മയ്ക്ക്, പുതിയ ലോകത്തെ പൂവണിയിക്കുന്ന
പഴയ ലോകത്തിന്റെ തിരുവോണത്തിന്
ക കരുണയ്ക്ക്, കാലം ചെല്ലുന്തോറും കണ്ടെത്താന്‍
ആഴത്തിലാഴത്തില്‍
കുഴിച്ചുചെല്ലേണ്ടിവരുന്ന ആ അദൃശ്യസരസ്വതിക്ക്
ച ചലനത്തിന്, കാലമെന്നു നാം പേരിടുന്ന
ആ അനാദ്യന്തമായ മഹാഭാവനയ്ക്ക്
ത തനിമയ്ക്ക്, വ്യത്യാസത്തിന്റെ ഹര്‍ഷോത്സവത്തിന്
പ പരിണാമത്തിന്, ആത്മാവിന്റെ അറിയിപ്പില്ലാതെ വരുന്ന
ഋതുഭേദങ്ങള്‍ക്ക്
യ യത്നത്തിന്, പാറകളില്‍നിന്നു മുന്തിരി കൊയ്യുന്ന
മൂലതത്ത്വത്തിന്
ര രക്തസാക്ഷിത്വത്തിന്, മനുഷ്യനെ ദൈവതുല്യനാക്കുന്ന
വിശ്വാസത്തിന്റെ വിശുദ്ധശക്തിക്ക്,
ല ലയനത്തിന്, കറുകനാമ്പിന്റെ നൃത്തത്തെ
ഗ്രഹരാശികളുടെ ഭ്രമണഗീതവുമായി
ബന്ധിക്കുന്ന രഹസ്യപ്പൊരുളിന്
വ വചനത്തിന്, ആദിതമസ്സിലുരുവംകൊണ്ട
സൃഷ്ടിയുടെ സ്ഫോടനത്തിന്,
ശ ശമനത്തിന്, തൃഷ്ണയുടെ അഗ്നിക്കു മുകളില്‍ വീഴുന്ന
യമജലത്തിന്റെ ശീതവര്‍ഷത്തിന്
സ സത്യത്തിന്, ‘ഇതല്ല, ഇതല്ല’യെന്ന് നാം തേടുന്ന
നിര്‍വ്വചനാതീതമായ ബഹുരൂപിക്ക്
ഹ ഹരിതത്തിന്, ഭൂമിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും
യൗവനദീപ്തമാക്കുന്ന തത്തച്ചിറകുകള്‍ക്ക്

നിന്റെ ഓരോ താരസ്വരത്തിലും ഞാന്‍ വിരലോടിക്കട്ടെ
നിന്നെ ഞാന്‍ മടിയിലെടുത്തു മീട്ടട്ടെ
നിന്റെ ചുകന്ന ആരോഹണങ്ങളില്‍ ഞാനുണരട്ടെ
നീലയായ അവരോഹണങ്ങളില്‍ ഊളിയിടട്ടെ.
നിന്റെ താളങ്ങളുടെ ജലോദ്യാനത്തില്‍നിന്ന് ഒരു താമരയിതള്‍
നിന്റെ ലയങ്ങളുടെ പുറ്റില്‍നിന്ന് ഒരു പവിഴപ്പൊട്ട്,
മതി.

5

ഓരോ യാത്രയിലും
നീ എന്റെകൂടെയുണ്ടായിരുന്നു
എന്റെ പ്രതിച്ഛായായി, അപരചേതനയായി.
എന്റെ മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും
വസന്തത്തിലെ പുതുമുളകള്‍പോലെ
പ്രണയം കിരുകിരുത്തപ്പോള്‍ നീ വന്നു,
വാക്കുകളുടെ തുളുമ്പുന്ന കോപ്പയുമായി.
എനിക്കറിഞ്ഞുകൂടാ ഞാനാരെയാണ് കൂടുതല്‍ ഓമനിച്ചതെന്ന്
എന്റെ ക്ഷണിക കാമിനിമാരുടെ
നശ്വരകപോലങ്ങളെയോ,
വീണ്ടും വീണ്ടും യൗവനം നേടി ഉണരുന്ന വാക്കുകളുടെ
അസ്തമിക്കാത്ത ഉടലുകളെയോ,
എവിടെനിന്നോ അവ വന്നു,
നാട്ടിന്‍പുറത്തെ പച്ചവെയിലില്‍നിന്നോ
മുക്കുറ്റിപൂക്കളുടെ സൂക്ഷ്മസ്വര്‍ണ്ണത്തില്‍നിന്നോ
കിണറ്റുവക്കിലെ നീരിറ്റുന്ന കുളിരില്‍നിന്നോ
പാടത്തെ വെള്ളരിവള്ളികളുടെ ക്ഷണിക്കുന്ന വളവുകളില്‍നിന്നോ
കുന്നിന്‍ചരിവിലെ കാരപ്പഴത്തിന്റെ
മിനുത്തു കറുത്ത മധുരത്തില്‍നിന്നോ
കരിമ്പനകളുടെ യക്ഷിമുടികളില്‍നിന്നോ
വെറ്റിലക്കൊടിയുടെ മദഗന്ധത്തില്‍നിന്നോ
നെല്ലിപ്പൂക്കളുടെ ആകാശം നിഴലിക്കുന്ന കൃഷ്ണമണികളില്‍നിന്നോ
വെള്ളിലപ്പൂങ്കുലയുടെ, കൈനിറയുന്ന
മൃദുലമായ മുഴുപ്പില്‍നിന്നോ
ഉഴുതുമറിച്ച പുതുമണ്ണിന്റെ നനവുറ്റ വിടവുകളില്‍നിന്നോ
നാടോടിപ്പാട്ടുകളുടെ മഴയില്‍നിന്നോ
മഴയില്‍നിന്നോ.

അവയുടെ തിളക്കം മാത്രമേ എനിക്കോര്‍മ്മയൂള്ളൂ
ആ പ്രണയങ്ങള്‍ കൊഴിഞ്ഞുവീണിട്ടും പൂത്തുനിന്ന
വാക്കുകളുടെ തീവ്രസമ്മിശ്രസൗരഭം മാത്രം
അവ ഇന്നുമെന്നോടൊപ്പമുണ്ട്
വിലാപങ്ങളുടെ മുഖംപൊത്തിയ വിരലുകള്‍ക്കിടയിലൂടെ
അവ ഇന്നുമെന്നെ വിളിക്കുന്നു
നല്ല ഹൈമവതഭൂവിലെ പുഷ്യരാഗങ്ങളുടെ താഴ്വാരത്തിലേക്ക്,
മലരണിക്കാടുകളുടെ ഘനമരതകത്തിലേക്ക്,
അളകയിലെ ദേവദാരുത്തണലുകളില്‍
കരിമേഘം കാത്തുനിൽക്കുന്ന ഗന്ധര്‍വ്വവിരഹത്തിലേക്ക്,
ശകുന്തങ്ങളുടെ നടുവില്‍ രാഗലിപികള്‍ സ്വപ്നം കണ്ടു
വിടരുന്ന താമരയിലകളിലേക്ക്,
ഗന്ധമാദനസാനുവിലെ വനലതകളിലേക്ക്,
കടലില്‍ ചിറകെട്ടുന്ന പ്രണയശക്തിയിലേക്ക്

എന്റെ മുതുകിലുണ്ട് മൂന്നു വരകള്‍.

6

നിനക്കു മറ്റു സിരകളുണ്ട്,
ലാവ പ്രവഹിക്കുന്നവ.
കൊടുങ്കാറ്റുകളിരമ്പുന്ന മറ്റു ഞരമ്പുകളുണ്ട്,
കടത്തനാടന്‍ വീര്യമുള്ള മറ്റൊരു ഹൃദയമുണ്ട്
അതെനിക്കു നീ തന്നു
കുരുമുളകു തിരനീട്ടിയ നാളുകളില്‍,
വയനാട്ടു പാറകളില്‍ ഗോത്രമുക്തിയുടെ
സൂര്യന്‍ ജ്വലിച്ച നട്ടുച്ചകളില്‍
ഒതേനന്റെ വാള്‍ക്കിലുക്കം കേട്ടുണര്‍ന്ന പാതിരാകളില്‍.
മരണമുണ്ടായിരുന്നു വായുവില്‍
മരണവും വെടിമരുന്നും കാട്ടുപൂക്കളും.
ഞങ്ങള്‍ അമൃതു തേടിപ്പോയി
കൈക്കുടന്ന നിറയെ മൃതിയുമായി തിരിച്ചുവന്നു.
ഞങ്ങള്‍ നക്ഷത്രത്തെപ്പിന്‍ചെന്നു,
രാത്രിയുടെ തടവുകാരായി.
ഞങ്ങളുടേത് ഒരൂടുവഴിയായിരുന്നു
അതില്‍ രക്തം തളംകെട്ടിനിന്നു
രക്തത്തില്‍നിന്ന് ഒരു കണ്ണു ഞങ്ങളെ നോക്കി,
അതു നിന്റേതായിരുന്നു.
ഓടക്കുഴല്‍ പകരം വാങ്ങി നീ ഞങ്ങള്‍ക്ക്
കണ്ണനാരുടെ പെരുമ്പറ തന്നു
വേദന പെരുകുന്തോറും പെരുമ്പറകളുടെ
ശബ്ദവും വര്‍ദ്ധിച്ചു.
പെട്ടെന്ന് ഞങ്ങള്‍ കണ്ടു വഴി വിജനമാണെന്ന്.
പന്തങ്ങള്‍ വഴിയിലെറിഞ്ഞ്
ഘോഷയാത്ര പിരിഞ്ഞുപോയിരുന്നു.
ചിലര്‍ വെളിച്ചം നിറഞ്ഞ പെരുവഴികളിലേക്ക്
ചിലര്‍ നിഗൂഢമായ കാലവര്‍ഷത്തിലേക്ക്
ചിലര്‍ പച്ചയുടെ വീണ്ടെടുപ്പിലേക്ക്
ചിലര്‍ കറിക്കത്തികളുടെ പുറപ്പാടിലേക്ക്
ചിലര്‍ സ്വര്‍ണ്ണത്തിന്റെ പ്രലോഭനങ്ങളിലേക്ക്.

നീ ഞങ്ങളുടെ ഉടലുകളിലൂടെ പാടിയ
പാട്ടുകള്‍ മാത്രം ബാക്കിയായി
അവ മറ്റൊരു തലമുറയുടെ വരവ് കാത്ത്
വഴിയില്‍, മഴയില്‍, ചിതല്‍പ്പുറ്റു തപസ്സിരുന്നു.

ആ തലമുറ വന്നില്ല,
ഈ വഴിയില്‍, ഈ മഴയില്‍

7

ഇവിടെ പക്ഷികളില്ല.
കൊഴിഞ്ഞ ഇലകള്‍ക്കും അന്യഗന്ധങ്ങള്‍ക്കും കീഴില്‍
ഒരു പനിക്കും ഒരു ഭ്രാന്തിനുമിടയിലുള്ള സന്ധ്യയില്‍
ഒറ്റയ്ക്കിരുന്നു ഞാന്‍ നിന്നെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഞാന്‍ നിന്നെക്കാണുന്നു: പഴകിക്കാതലുറച്ച തടിയും
ഭൂമി മുഴുവന്‍ പടരുന്ന കൊമ്പുകളുമായി ഒരു മഹാവൃക്ഷം.
നിന്റെ തടിനിറയെ പ്രണയങ്ങള്‍ ആഴത്തില്‍ കോറിയിട്ട
അമ്പേറ്റിയ ഹൃദയചിഹ്നങ്ങള്‍,
ബാധകയറിയവര്‍ ശിരസ്സുകൊണ്ടിടിച്ചു കയറ്റിയ
നീണ്ട ഇരുമ്പാണികള്‍,
ഭക്തര്‍ ചാര്‍ത്തിയ കുങ്കുമത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ
തറച്ചുകയറിയ കമ്പികള്‍, ബ്ലെയ്ഡിന്‍ കഷണങ്ങള്‍,
ചങ്ങലപ്പാടുകള്‍, കുപ്പിച്ചില്ലുകള്‍
അടര്‍ന്ന തൊലിക്കിടയിലൂടെ തുറിച്ചുനില്‍ക്കുന്ന മാംസം.

എന്നിട്ടും നീ പൂവണിയുന്നു, പൂവണിയുന്നു
കാണാത്തത്ര ഉയരത്തില്‍.
ഉയരത്തില്‍നിന്നു നീയെന്നെ വിളിക്കുന്നു,
ആത്മാവിന്റെകൂടെ നടക്കുവാന്‍.
ആയിരം മറുശബ്ദങ്ങള്‍ക്കിടയിലും കുട്ടി
അമ്മയുടെ ശബ്ദം തിരിച്ചറിയുംപോലെ ഞാന്‍
നിന്റെ ശബ്ദം തിരിച്ചറിയുന്നു
നിന്റെ തൊണ്ടയില്‍നിന്ന്
ദൈവം സംസാരിക്കുന്നതു ഞാന്‍ കേള്‍ക്കുന്നു
വനാന്തരത്തിലെ ജലപാതത്തിന്റെ ശബ്ദം
ധ്രുവഹിമം പിളരുന്ന ശബ്ദം
ഇനിയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത സ്നേഹനിര്‍ഭരമായ
ഗ്രഹങ്ങളുടെ സംഗീതം.

ശൂന്യതയില്‍ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന
ഒരു വലിയ പുഷ്പം ഞാന്‍ കാണുന്നു
അതില്‍ രക്തക്കറ പുരളാത്ത ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ
തിളങ്ങുന്ന വിത്തു ഞാന്‍ കാണുന്നു.
നീ കൂടെ വരുന്നു, നീ കാണിച്ചു തരുന്നു
നീയാണെന്റെ ആകാശം, എന്റെ കാഴ്ചയുടെ ചക്രവാളം
നീയാണെന്റെ ജലം, എന്റെ രുചിയുടെ ധ്രുവസീമ,
എന്റെ ഭൂമി, എന്റെ സ്പര്‍ശത്തിന്റെ മഹാമൂര്‍ച്ഛ,
എന്റെ വായു, എന്റെ ഘ്രാണത്തിന്റെ ചുറ്റളവ്
നീയാണെന്റെ അഗ്നി, എന്റെ കേള്‍വിയുടെ തരംഗദൈര്‍ഘ്യം.
ഒടുവില്‍ ഞാന്‍ അഴിഞ്ഞുതീരുമ്പോള്‍
എന്റെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളും നിന്നിലേക്കു തിരിച്ചുവരുന്നു,
എന്റെ വീട്, എന്റെ അഭയം, അവസാനത്തെ താവളം,
എന്റെ സാദ്ധ്യതയുടെ അറ്റം, എന്റെ വാഗ്ദത്തഭൂമി.
എന്നും ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന അമ്മ,
മരണാന്തര ജീവിതം
ജീവിതം.

(1994)

— 86 —
വീട്

വീട് പുറത്തു ശ്വാസകോശങ്ങളുള്ള
ഒരു ജന്തുവാണ്.
അതുകൊണ്ടാണ് ഒന്നു വെയില്‍കാഞ്ഞാല്‍,
മഞ്ഞിന്റെ തണുപ്പേറ്റാല്‍,
അതിനു പനി പിടിക്കുന്നത്.
മഴയും കാറ്റും ഇനിയും തുടര്‍ന്നാല്‍
അതു മരിച്ചുപോയേക്കും.

(1994)

— 87 —
മണികര്‍ണ്ണികയിലെ ചുടലക്കാരന്‍ സൗന്ദര്യത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു

നിര്‍ത്തുക ശൃംഗാരം, കാണുക നി-
ന്നസ്ഥിയില്‍ വാഴും മരണം
ഇപ്പോഴാകര്‍ഷിപ്പീലെന്ന
ഇറച്ചിയുള്ളവയൊന്നും.

കാണുന്നില്ലാ ഞാന്‍ മുടിയും
മിഴിയും കവിളും ചൊടിയും
കാണുന്നത് തലയോട്ടി; അതിന്നിരുള്‍
ചൂഴും മിഴിതന്‍ കുഴികള്‍
കാലമെഴാതെ, വികാരമെഴാതാ
മോണകളില്ലാച്ചിരിയും.

ചുടലപ്പുകയാല്‍ നിറയും കണ്ണാ-
ലളവുകള്‍ മാത്രമെടുപ്പേന്‍:
അഞ്ചരയടി; കണ്ടേക്കുമൊരമ്പ-
ത്തഞ്ചുകിലോഗ്രാം ഭാരം.
പൊക്കാന്‍ മതിയാമിരുവര്‍, വിറകുപി-
ടിപ്പതു വരുമെന്നാലും.
വയറിതു പൊട്ടാന്‍ സമയം വേണ്ടാ,
തലയുടെ കാര്യം വേറെ.
തടി നന്നെങ്കില്‍, കാറ്റുണ്ടെങ്കില്‍,
മതിയാം മൂന്നു മണിക്കൂര്‍.

എത്ര സുഗന്ധം പൂശുകിലെ,ന്തുടല്‍
കത്തും മണമേ സത്യം
പട്ടും കസവും ചുറ്റുവതെന്തിനു,
നഗ്നം മരണം, ജനനം.
പൂക്കളി, ലിലകളില്‍, മഞ്ഞില്‍, വെയിലില്‍
പുഴയില്‍, കടലില്‍, മുകിലില്‍
നോക്കെത്താത്തയിടങ്ങളില്‍ മരണം,
അനിത്യത മാത്രം നിത്യം.

മതി കിണ്ണാരം, ഗംഗാതീരമി-
തെരിയാനുള്ളിടമല്ലോ.
ഇപ്പോഴാകര്‍ഷിപ്പീലെന്നെ
ഇറച്ചിയുള്ളവയൊന്നും.

(1994)

— 88 —
കാല്

കാശിയിലെ ഹരിശ്ചന്ദ്രഘട്ടത്തിലെ ചാരത്തില്‍
മുഴുവന്‍ വേവാതെ കിടക്കുന്ന ഈ കാല്
ഏതുടലിന്റേതായിരിക്കാം?

എത്ര മന്ദിരങ്ങളിലും ആശ്രമങ്ങളിലും
ഇത് ആത്മശാന്തി തേടി നടന്നു?
ആസക്തികളുടെ ചുമടിറക്കിവെയ്ക്കാന്‍
എത്ര വേശ്യാഗൃഹങ്ങളില്‍ കയറിയിറങ്ങി?

നാട്ടിന്‍പുറത്തെ വയലില്‍
നുകം പൂട്ടിയ കാളകള്‍ക്കു പിറകെ
കൊയ്ത്തുകാലം കിനാക്കണ്ട് ഇതു പാഞ്ഞുനടന്നിരുന്നോ?
നഗരത്തിലെ തീവണ്ടിസ്റ്റേഷനില്‍
ഒരു റൊട്ടിത്തുണ്ടിനായി ഇതലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞിരുന്നോ?
കലവും കുടവും നിര്‍മ്മിക്കാനുള്ള ചേറു കുഴച്ച്
ഇതിന്റെ പേശികള്‍ ക്ഷയിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം
നീതി തേടി കച്ചേരിയില്‍നിന്നു കച്ചേരിയിലേയ്ക്കോടി
ഇതിന്റെ അസ്ഥികള്‍ നുറുങ്ങിയിട്ടുണ്ടാകാം
മരണക്കിടക്കയ്ക്കും പ്രസവക്കിടക്കയ്ക്കും കാവല്‍നിന്ന്
ഇതിനു തല കറങ്ങിയിട്ടുണ്ടാകാം.
അനേകം ജിവിതങ്ങള്‍ ചവിട്ടിമെതിച്ചിരിക്കാം ഈ കാല്;
അതല്ലെങ്കില്‍ ആരാധനയോടെ കണ്ണുകള്‍
കളിക്കളത്തിലോ നൃത്തവേദിയിലോ പിന്തുടര്‍ന്നിരുന്ന
കാലായിരിക്കാം ഇത്.
ഇതിലെ ഓരോ പാടിനും മുറിവിനും
ഓരോ ദുരന്തകഥ പറയാനുണ്ട്
ഹിമാലയത്തില്‍ തണുത്തു വിറച്ചും
കൊടുവേനലില്‍ പൊള്ളിക്കറുത്തും
ഒടുവിലിത് ഗംഗാതീരത്തുതന്നെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നു.

ഉടലിന്നും ശിരസ്സിനും മോക്ഷം ലഭിച്ചു.
ഈ കാല്‍ മാത്രം ഇനിയും സൂര്യനു നേരെ താഴെ
തീയിനും ജലത്തിനും ഒത്ത നടുവില്‍
അടുത്ത ജന്മത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം കണ്ട്
പകച്ച്, കിതച്ച് …

(1994)

— 89 —
തുക്കാറാം ദൈവത്തോട്

മറാഠി ഭക്തകവി തുക്കാറാം (1608-49) പൂര്‍ണ്ണ ഭക്തിയിലെത്തിച്ചേര്‍ന്നത് സംശയത്തിന്റേതും ആത്മസമരത്തിന്റേതുമായ ഒരാദ്യഘട്ടത്തിനുശേഷമാണ്. ചെറിയ ഒരു അരിക്കച്ചവടക്കാരന്‍, ശൂദ്രന്‍, സാധാരണക്കാരുടെ ‘വാമൊഴി മറാഠി’യിലെഴുതുന്നവന്‍ — അത്തരമൊരാള്‍ക്ക് ഈശ്വരസാക്ഷാത്കാരം അസാധ്യമെന്ന് ബ്രാഹ്മണര്‍ വിധിയെഴുതി; വ്യക്തിജീവിതത്തില്‍ ദുരന്തങ്ങളുടെ പരമ്പരകള്‍ തുക്കാറാമിനെ വേട്ടയാടി; ഒപ്പം തന്റെ കവിതയില്‍നിന്ന് ഹരി തെന്നിമാറുന്നതായി സ്വയം തോന്നുകയും ചെയ്തു. കടയില്‍ കളവും നടന്നു. അമ്മയ്ക്ക് ചികിത്സ നല്‍കാനായില്ല. ഭാര്യ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു, കുഞ്ഞ് പട്ടിണികൊണ്ടു മരിച്ചു. ഭക്തി തെളിയിക്കാന്‍ കുടിലബ്രാഹ്മണര്‍ വെല്ലുവിളിച്ചപ്പോള്‍ കവിതകളുടെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി ഇന്ദ്രായണീനദിയിലെറിയേണ്ടിവന്നു, വീട്ടില്‍നിന്നടിച്ചിറക്കപ്പെട്ടു: കഠിന പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരത്തിനുമുമ്പുള്ള ആത്മവ്യഥയുടെയും സംശയത്തിന്റെയും ഈശ്വരനുമായുള്ള രാഗ-ദ്വേഷ ബന്ധത്തിന്റേതുമായ ആ ഘട്ടമാണ് ഈ സ്വഗതാഖ്യാനത്തിന്റെ കാലം.

അരി മുതുകിലേറ്റി ഞാന്‍
തെരുവിലൂടെപ്പോകെ
ഹരി! നീ വിളിച്ചൂ; നിന്‍
മുറ്റത്തു വന്നു ഞാന്‍.
എവിടെ നീ? തഴുതിട്ട
കതകെന്റെ മുന്നി, ലീ
വെയിലില്‍ കുനിഞ്ഞു
കിതച്ചുപൊള്ളുന്നു ഞാന്‍.
തൊലി കറുമ്പന്‍, നാട്ടു-
മൊഴി വഴക്കങ്ങളില്‍
പറയുവോന്‍, വേദം
വിലക്കിയോന്‍, പാമരന്‍-
അരിനാമകീര്‍ത്തനം
മതിയിവന്നെന്നല്ലി
പരിഹസിക്കുന്നു നീ,
കാണട്ടെ പൂണുനൂല്‍!
നടുവിലങ്ങീ, നിന്റെ
നാമങ്ങളേറ്റി; നീ-
യിനി വിളിക്കില്‍ കാതു
പൊത്തി ഞാന്‍ പാഞ്ഞുപോം.

ശിശുവാണു ഞാന്‍, എന്റെ
പശു വെറും വെള്ളയ്ക്ക;
കുടി ഇലയുമീര്‍ക്കിലും;
കറി ചേറ്; ചോര്‍ ചരല്‍.
ഹരി, നീ പിതാവ്, നിന്‍
പശുവിന്നു പാല്, നിന്‍
പുര കല്ല്, ചോറിന്നു
ചോര്‍ രുചി, കറിക്കെരിവ്.
നീ ശബ്ദമെല്ലാമു-
ദിച്ചസ്തമിക്കുന്നൊ-
രാഴക്കടല്‍; ഇവന്‍
നാവറ്റ തരിമണല്‍.
തോലുരികയാണ് ചില-
യാളുകള്‍ ദൈവത്തെ
നേരില്‍നേര്‍ കണ്ടവ-
നെന്നെന്നെ നണ്ണുന്നു
ഞാനോ മുഖം താഴ്ത്തി
നില്‍ക്കുന്നു, കാണുന്നു
നീ കനിഞ്ഞേകിയ
കട്ടിക്കൊലക്കയര്‍.
പശിപൊറാഞ്ഞെന്‍ പൈതല്‍
കൊച്ചു പ്രാണന്‍ വെടി-
ഞ്ഞൊരുദിനം ഞാന്‍ കണ്ട-
തിക്കരുണതന്‍ കയര്‍.
അരിയറകള്‍ കള്ളന്‍
പൊളിച്ചതും നിന്‍ കരുണ
കൊടുവേനലില്‍ വിള
കരിഞ്ഞതും നിന്‍ കരുണ
പ്രിയപത്നിയെന്‍ പുല
കുളിച്ചതും നിന്‍കരുണ
ചെറുമക്കള്‍ തെരുവു
തെണ്ടുന്നതും നിന്‍ കരുണ
പിരിയനെന്നായ് ചിലര്‍
ചരലെറിയിലും കരുണ
ഉടുതുണി പറിച്ചു, മല-
മേറ്റിപ്പതും കരുണ
മിഴി മുന്നില്‍ മറുമരു-
ന്നില്ലാതെ പെറ്റമ്മ
തളർവാതമായ് മരി-
ച്ചടിവതും നിന്‍ കരുണ
നഗരം കരംപിരിവുകാര്‍
വന്നെരുത്തിന്റെ-
യുരുവിനെക്കയറോടെ-
യേറ്റുന്നതും കരുണ.
കുടിലനാം ജന്മി വ-
ന്നരകല്‍, കലം, ചട്ടി-
യരിവട്ടി പങ്കായ്
വഹിക്കുകിലതും കരുണ
ഒരു ചുരയ്ക്കാത്തോടു
വെള്ളവും വേലിമേല്‍
പടരുന്ന പച്ചിലയു-
മായ് കഴിവതും കരുണ.
എഴുതിയതു മുഴുവനും
പുഴയിലെറിയിപ്പതും,
തിരതിരകളായ് ദുരിത-
മണയുമ്പൊഴീ മനം
ശിലപോലുറച്ച മര-
വിപ്പതും നിന്‍ കരുണ.

ജനനമൊരു വാതില്‍, ആ
മരണമതുമൊരു വാതില്‍
പലകുറി കടന്നൊറ്റ-
യായുസ്സില്‍ രണ്ടുമിവന്‍.
പറയുകെന്‍ കുറ്റമെ,-
ന്തേതുവകുപ്പിലീ
ക്കഠിനതട, വടി, തോലു-
രിച്ചൊരീ ഞാത്തലും?
തിരികെ വരവില്ലാത്തൊ-
രിടവഴിയില്‍ ഞാന്‍, ചൊരിക
കരുണാകരാ, നിന്റെ
പൊരിവെയില്‍, പെരുമഴ!
പിഴുതെടുക്കുക നാവ്,
ഊമയേ നിന്‍റെ പേ-
രറിവു കാല്‍വെട്ടുക,
കേറട്ടെ ഞാന്‍ മല.

വലിയ സുവിശേഷം
പറഞ്ഞന്നെയീച്ചിതാ-
നടുവിലിറക്കി
സ്ഥലം കാലിയാക്കി നീ.
മുറിയില്‍ വിളക്കും
കെടുത്തീട്ടുറക്കമായ്,
പുറമേ കടിക്കുന്ന
നായയും കാവലായ്.

ആണല്ല നീ, പെണ്ണു-
മല്ല; നീ പേരായ
പോരൊന്നുമല്ല, പൊല്‍-
പ്പൂവല്ല, പുലിയല്ല,
ഭൂവല്ല, വാനല്ല
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും
താരവുമല്ല നീ,
നരനല്ല, നരിയല്ല.
വാക്കില്‍നിന്നൊക്കെയും
വഴുതി മാറുന്നവന്‍,
നോക്കില്‍ പെടാത്തവന്‍,
കാതില്‍ വീഴാത്തവന്‍.
നീ ചാരെ, നീ ദൂരെ,
നീ തഥ്യ, നീ മിഥ്യ,
നീ പാത, നീ വീട്,
നീ രാത്രി, നീ പകല്‍,
നീ ലംബമാനന്‍,
തിരശ്ചീനനാണു നീ.
പോരുമിതു, നിന്‍ കണ-
ക്കൊക്കെയും കള്ളമേ!
പല താപ്പു കൈയിലു-
ണ്ടരിയളക്കാന്‍; ഏതു
പറയിലളക്കേണ്ടു
ഹരിയെന്ന ദുഷ്ടനെ?
ഒടുവിലെച്ചില്ലിയും
തട്ടിപ്പറിക്കുവോന്‍,
തെരുവിലിടി കൂടുവോന്‍,
ഉടലോടെ പൊക്കുവോന്‍.
പല പേര്, പല വേഷം,
ഓരോ യുഗത്തിലും
പല പൊയ്മുഖം, വാതില്‍
കുത്തിത്തുറക്കുവാന്‍
പല മട്ടിലായുധം,
നീ പെരുങ്കള്ളര്‍ക്കു
പെരുമാള്‍, കൊടും
പാപികള്‍ക്കു നീ താവളം.
ചെറുകൈയടക്കിനാല്‍,
കണ്‍കെട്ടിനാല്‍, ആളു
വരുമായിരിക്കുമേ
ചുറ്റും; വരില്ല ഞാന്‍.
പകല്‍ മലമ്പനിയെനി-
ക്കിരവോ വിഷൂചിക,
പകലില്‍ ഞാന്‍ കുരുടനാ-
ണിരവിലോ ചെകിടനും.
ഇനി നമ്പുകില്ല ഞാന്‍
വാതിലിന്‍ പഴുതില്‍ നീ-
യൊളിമിന്നില്‍, വാക്കിന്റെ
വക്കത്തുദിക്കിലും.
തെളിവു വേണം നിന്നെ
ദൈവമായെണ്ണുവാന്‍
ഇവിടെ, ഈ മണ്ണില്‍,
പിറന്ന രൂപത്തില്‍ വാ!

(1995)

— 90 —
ബസവണ്ണ കർഷകരോടൊത്തു നൃത്തം ചെയ്യുന്നു

വീരാശൈവമതവിഭാഗസ്‌താപകനായ ബസവണ്ണ കർണാടകത്തിലെ മണിഗവള്ളിയിൽ 1106-ൽ ജനിച്ചതായും 1167-ലോ 68-ലോ മരിച്ചതായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അച്ഛനമ്മമാര്‍ ചെറുപ്പത്തിലേ മരിച്ചുപോയതിനാല്‍ ആദ്യം അമ്മൂമ്മയുടെ പരിരക്ഷയിലും പിന്നീട് മാഡിരാജ, മാഡാംബികെ എന്നീ വളര്‍ത്തച്ഛനമ്മമാരുടെ പരിലാളനയിലും വളര്‍ന്ന ബസവണ്ണ 16-ആം വയസ്സു മുതൽ ശിവഭക്തനായി. ജാതിവ്യവസ്ഥയ്ക്കും ആചാരനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍ക്കും എതിരായിരുന്നു ബസവണ്ണ. പൂണൂല്‍ പൊട്ടിച്ചെറിഞ്ഞ് നാടുവിട്ട് ‘കപ്പഡിസംഗമ’ എന്ന സ്ഥലത്തെത്തി വേദാഭ്യസനം നടത്തി ‘കല്യാണ’ത്തിലെത്തി ബിജ്‌ജളരാജാവിന്റെ സുഹൃത്തും മന്ത്രിയുമായി. ‘കല്യാണ’ത്തിൽ ജാതി-വർഗ-ലിംഗഭേദമില്ലാത്ത, മതാചാരങ്ങളില്ലാത്ത, ഒരു സമൂഹമായി ശിവഭക്തർ; അപകടം മണത്തറിഞ്ഞ യാഥാസ്ഥിതികര്‍ രാജാവിനോടു പരാതിപ്പെട്ടു. ഒരു അവര്‍ണ്ണനും ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയും തമ്മില്‍ ബസവ വിവാഹം നടത്തിക്കൊടുത്തതോടെ എതിര്‍പ്പ് ശക്തിയായി. രാജാവ് വധൂവരന്മാരെയും അവരുടെ പിതാക്കന്മാരെയും വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധിച്ചു. വീരശൈവര്‍ ഇതോടെ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ സായുധകലാപതിനൊരുങ്ങി. അഹിംസാവാദിയായ ബസവണ്ണ മനം നൊന്ത് ‘കപ്പഡിസംഗമ’യില്‍ തിരിച്ചെത്തി താമസിയാതെ മൃതിയടഞ്ഞു. കര്‍ണ്ണാടക ഭക്തകവികളില്‍ അഗ്രഗണ്യനായിരുന്നു ബസവണ്ണ അദ്ധ്വാനത്തിന്റെ പ്രകീര്‍ത്തകനും സമത്വവാദിയും ആചാരവിരുദ്ധനുമായിരുന്നു. ഈ കവിതയുടെ ഈ മൂല്യങ്ങളാവിഷ്കരിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കല്പിക സന്ദർഭ‌മാണ്.

 മലമുകളിൽ വരിക! ഈ നീലക്കുറിഞ്ഞികൾ
 ശിവകണ്ഠമെന്നപോല്‍ വിഷവിഷാദം മോന്തി-
 യുലകിന്നു ചിരിയുമമൃതും നല്കുവാന്‍ പൂത്ത
 മലമുകളില്‍, വയലിലെച്ചേറുറ്റ കാലുമായ്
 ഉടലില്‍ വജ്രംപോല്‍ തിളങ്ങും വിയര്‍പ്പുമായ്
 ചുവടുവെച്ചെത്തുക, വട്ടത്തില് നില്ക്കുക.

 മലമുകളിൽ വരിക, പാതാളത്തിൽനിന്ന്, കരി-
 യുടലിലും ചോരയ്ക്കുചോ,പ്പമ്മമാർക്കുമുല
 നിറയുന്ന പാലിന്നു വെളുപ്പ്, സ്വപ്നത്തിന്നു
 പുതുനെല്‍നിറം, പ്രേമമതു പുഴകള്‍പോല്‍ നീല.
 ഇനിയില്ല ചണ്ഡാള,രിനിവേണ്ട ബ്രാഹ്മണര്‍
 ഇനിയുള്ളതീക്കുവളപ്പൂക്കള്‍, ഉഴുതിട്ട
 വയല്‍, വിത്തിലിച്ഛതന്‍ പച്ചയായ് നിറയുന്ന
 ശിവനൃത്തവും സൂര്യവരമെഴും വാനവും
 വരിക, ശിവനെച്ചുറ്റി നാം കൈകള്‍ കേര്‍ക്കുക,
 അവനു കൊടിയായിക്കലപ്പകളുയര്‍ത്തുക.

 ശിവനുടയ കാലടിയിലുഴവും നിരത്തലും
 തിരമുട്ടിലുലയുന്നു ഞാറിന്റെ മരതകം
 ശിവനരക്കെട്ടിലേ കതിര്‍ പാലു നിറയുന്നു
 തിരമാറിലേ കറ്റ കനകമായ് ചായുന്നു
 ശിവനുടയഹൃദയത്തിലാണു നാം കൊയ്യുന്നു
 തിരുനീലകണ്ഠമേ പൊലി കൂട്ടിവെക്കുന്നു
 കനല്‍മിഴിയിലേ നെല്‍ പുഴുങ്ങിയരിയാക്കുന്നു
 ശിവഗംഗതന്‍ കരയിലുണ്ടു തിറയാടുന്നു
 ജടയിലേ പൂക്കുന്നു തുമ്പയും തെറ്റിയും
 കിളികള്‍ കലമ്പുന്നു, അണ്ണാന്‍ പരുങ്ങുന്നു.

 പണിയാല്‍ പവിത്രമാമുടലുമായ് പോരിക,
 ഇടിമിന്നല്‍പോല്‍ മിന്നുമാത്മാവുമായ് വരിക!
 നിലമുഴും കരി ശിവന്‍, കൊയ്യുമരിവാള്‍ ശിവന്‍,
 അതു കൊയ്തതാറ്റിക്കൊഴിക്കും മുറം ശിവന്‍
 അറ, പറ, കലം, കയില്‍, അവ നിറയുമന്നവും
 അതില്‍ നൃത്തമാടുന്നൊരൂര്‍ജ്ജമതും ശിവന്‍
 തൊലികളഞ്ഞിട്ടവന്‍ നമ്മെ വറുക്കുന്നു
 തിരികല്ലിലിട്ടവന്‍ നമ്മേപ്പൊടിക്കുന്നു
 തനിനിറം കാണുംവരേക്കും കൊഴിക്കുന്നു
 പലപടി കുഴച്ചു പരത്തിപ്പൊരിക്കുന്നു.
 ചുടുവെയിലില്‍ വരിക, നാം കൈകോര്‍ത്തു നില്‍ക്കുക
 മൊരിയുംവരെ,പ്പിന്നെയേറിടാം തളികയില്‍.
 എളിയവര്‍ ദളിതര്‍ നാ,മെന്നാലനന്തത-
 യൊരു വിത്തുപോല്‍ നമുക്കുള്ളിലുറങ്ങുന്നു
 അതിനെ നാം തൃഷ്ണതന്നെലിയില്‍നിന്നും കാത്തു
 വളമിട്ടുണര്‍ത്തുക, കളകള്‍ പറിക്കുക
 പുഴു ഗര്‍വ്, കീടമസൂയ, സംസാരമേ
 പ്രളയ,മതിനാല്‍ നിദ്ര മരണമായ് തീര്‍ന്നിടാം.
 ഉണരുക, ഇവിടെ നാമൊന്നിച്ചു നില്‍ക്കുക.
 ഇവിടെ–ഈയത്തിച്ചുവട്ടില്‍, രാജാവിന്റെ
 കരവാളു ജാതിയെ സ്വപ്നത്തിനാല്‍ വെന്ന
 വധുവിന്റെ ലോലമാം കണ്ഠത്തില്‍ വീണൊരീ
 കുരുതിക്കളത്തില്‍, വരന്റെ ശിരസ്സിനെ
 ഫലമായ് വരിച്ചൊരീശ്ശാഖതന്‍ ഛായയില്‍.
 അരുതരുതാദരം സിംഹാസനങ്ങളോ-
 ടരുതു പ്രതാപത്തിലാസക്തി, പൊന്നിലും
 ധനികര്‍ നിര്‍മ്മിക്കുന്നു ശിവമന്ദിരങ്ങള്‍, നാ-
 മെളിയവര്‍ക്കോ കാലുതൂണുകള്‍, ഉടല്‍ കോവില്‍,
 തല താഴികക്കുടം, നാംതന്നെ മന്ദിരം.
 സ്ഥിരമായതൊക്കെയും വീണുപോകുമൂലകത്തില്‍
 നിലനില്‍ക്കുമേ ചലിപ്പതു മാത്രമെപ്പൊഴും ¹
 ശിവ-ശക്തിപോല്‍ പെണ്ണുമാണും! വരൂ, പാടു-
 കൊരു മുക്തിഗീതം, കതിര്‍പോലെയാടുക!
 ഗോമാവിനിലകളാല്‍ തൊപ്പികള്‍ ചൂടുക
 പീലിയായ് ചോളക്കതിരതില്‍ വെക്കുക
 കണിവെള്ളരിപ്പൂക്കള്‍ കാതിലും ഞാത്തുക
 കടുകിന്റെ പൂക്കളാല്‍ നിറമാല ചാര്‍ത്തുക
 കമുകിന്റെ പൂക്കുല കൈകളില്‍ പേറുക
 വളയായ് കുരുത്തോലയണിക കൈത്തണ്ടയില്‍
 അരിയ വാഴപ്പോള തുകിലായുടുക്കുക
 അരയില്‍ മത്തന്റെ പൂവള്ളികള്‍ ചുറ്റുക
 വഴുതിനപ്പൂക്കളാല്‍ കാല്‍ച്ചിലമ്പണിയുക
 അടിമുടി കുമ്പളപ്പൊടി വെള്ളി പൂശുക!
 നടുവിലുണ്ടാം ചാമ്പലണിമെയ്യരുക്കിന്റെ
 മലരാക്കിയാടുവാന്‍ തുടികൊട്ടിടും ശിവന്‍.
 വരിക, മഴപെയ്യുന്നു കൊന്നകള്‍ പൂത്ത താഴ്-
 വരപോലെ! തുമ്പികള്‍ വന്നിറങ്ങുംപോലെ!
 കുരുകിലകള്‍ പതിനായിരം ചിലയ്ക്കുംപോലെ,
 മധുരക്കരിമ്പിന്റെ നീര്‍പോലെ, പെയ്യുന്നു
 മഴ,യിതു വരുന്നു കൈലാസത്തില്‍നിന്നു, ശിവ-
 നയനമേഘങ്ങളില്‍നി,ന്നിതില്‍ നനയുക!
 കുളിരില്‍നിന്നാടുക! നാം നട്ട വിത്തുകള്‍
 മുളയെടുക്കട്ടെ നാമില്ലാതെയാകിലും.
 ഇനിയില്ല നാകവും; നരകവും ഭൂവിതി-
 ലിനിയില്ലയരചനും പ്രജയു, മിശ്ശിവ-ശക്തി-
 നടനമേ സത്യം, ഇത്താരയൂഥങ്ങളില്‍
 നിറയും വെളിച്ചമേ സത്യം ഇക്കുരുവിതന്‍
 മിഴിയിലും പാലതന്‍ പൂവിലും വാക്കിന്റെ
 വടിവിലും വിരിയും വെളിച്ചമേ സത്യ, മീ
 മഴയില്‍ നിര്‍വാണത്തി, ലുരുകുക, അണപൊട്ടി-
 യൊഴുകുക, പ്രഭുവെന്ന, ദ്വിജനെന്ന, ആണെന്ന,
 ഞാനെന്ന ഭാവങ്ങളൊക്കെത്തകര്‍ത്തു നാ-
 മുയരുക, പവിത്രമാകട്ടേ ധരാതലം.

(1995)

¹ ഈ അഞ്ചുവരികളിലുള്ളത് ബസവണ്ണയുടെതന്നെ ‘വചന’ത്തിന്റെ ആശയമാണ്.

— 91 —
അക്ക മൊഴിയുന്നു

പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ കര്‍ണാടകത്തില്‍ ജീവിച്ച വീരശൈവഭക്ത കവയിത്രിയായ മഹാദേവിയക്കയാണ് ഈ കവിതയില്‍ സംസാരിക്കുന്നത്. ‘മല്ലികാര്‍ജ്ജുന’നെ (മല്ലികയുടെ പതിയെന്നും മുല്ലപോലെ വെളുത്തവനെന്നും–ശിവന്റെ ഒരു പര്യായം) പത്താം വയസ്സിലെ മനസാ വരിച്ച ‘അക്ക’ (ചേച്ചി) കൗശികരാജാവിന്റെ പ്രണയാഭ്യര്‍ത്ഥന നിരസിച്ചുവെന്നും മുടികൊണ്ടുമാത്രം നഗ്നത മറച്ച് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുവെന്നും അല്ലമപ്രഭുവുമായി വാദത്തില്‍ ജയിച്ച് ആ ഭക്തകവിയുടെ ശിഷ്യയായെന്നും ‘ശ്രീശൈല’ത്തിലെത്തി ഇരുപതാം വയസ്സോടടുത്ത് ശിവനില്‍ ലയിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. സ്ത്രീഭാവവും സംന്യാസഭാവവും ഇടകലര്‍ന്നാണ് ‘അക്ക’യുടെ വചനങ്ങള്‍. ഈ കവിത കവയിത്രിയുടെ സമാധിമുഹൂര്‍ത്തത്തിലെ സ്വഗതാഖ്യാനമായി സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഹേ, ശിവ, ഹേ മല്ലികാര്‍ജ്ജുന, തുറക്ക നിന്‍
വാതില്‍, വരികയായ് നഗ്നയാം വാക്ക്: ഞാന്‍.
എന്റെ പൂവൊക്കെയും നിന്റെ,യെന്‍ കനല്‍ നിന്റെ,
എന്റെയുടലിന്റെ നിറപറ നിന്റെ, പൊലി നിന്റെ
എന്റെ സ്വപ്നത്തിന്റെയമ്പിളിക്കല നിന്റെ
എന്റെ വചനത്തിന്റെ സുരഗംഗ നിന്റെ ഞാ-
നെന്നുമേ മാന്തുന്ന കാളക്കൂടം നിന്റെ-
യെന്‍ പ്രാണനെന്നും മുഴക്കുന്ന തുടി നിന്റെ,
പാദസരമണിയാത്ത കാലുകളില്‍ നിറയുന്ന
കാലനടനം നിന്റെ, നിന്റെയീ നിമിഷവും.
എത്ര യോനികളില്‍ പിറന്നു ഞാന്‍, ലോകങ്ങ-
ളെത്രയോ കണ്ടു, നരകങ്ങള്‍ കടന്നു ഞാന്‍.
ആട്ടിടയനെപ്പോലെ മായ ലോകങ്ങളെ-
യാട്ടിത്തെളിക്കെ,സ്സുഖങ്ങള്‍ പുളിമാമ്പൂളു
നീട്ടിക്ഷണിക്കെ,ത്തിരക്കിയഭയത്തിനായ്
കാട്ടിലും കുന്നിലും നിന്നെ ഞാന്‍- എന്‍ ഗര്‍ഭ
പാത്രത്തില്‍ നീ കിടക്കുന്നതറിയാതെ ഒരു
ചെറുവിരലനക്കാതെ, മിണ്ടാതെ, ചെമ്പക-
ച്ചെറുമൊട്ടില്‍ മണമുറങ്ങുംപോലെ, കനകത്തില്‍
നിറമാകെ നിറയുന്ന പോല്‍, മുളകിലെരിവുപോല്‍
നീയെന്നിലടിമുടി പരന്നതറിയാതെ!
ഞാനുടുക്കുന്നു കൈലാസത്തിലെപ്പുലര്‍
കാല,മെനിക്കു പവിഴങ്ങളെന്തിനോ?
ലോകം മുഴുവനും ഞാനാകിലെങ്ങനെ-
യേകാകിയാകുവാന്‍ ഞാനേകയാകിലും?
എല്ലാ മരങ്ങളും കല്‍പവൃക്ഷം, എനി-
ക്കെല്ലാച്ചെടികളും സഞ്ജീവനി, ശില-
യെല്ലാം ശിവലിംഗ,മെത്തുന്നതത്രയും
പുണ്യസ്ഥലം, കുടിനീരമൃതൊക്കെയും
കല്യാണസൗഗന്ധികം പൂക്കളത്രയും
എന്‍ പ്രിയനെന്നുള്ളിനുള്ളില്‍ മിടിക്കുകില്‍.
ജ്വാലയില്ലാതെ ജ്വലിക്കുന്നു നീയെന്നതില്‍
ചോര ചൊരിയാതെന്റെയുള്ളില്‍ കടക്കുന്നു
കൂടെശ്ശയിക്കാതെ രതിമൂര്‍ച്ഛ നല്‍കുന്നു
ദേഹമനങ്ങാതെ ദൂരഗ്രഹങ്ങളി-
ലാനയിക്കുന്നു, മുളയ്ക്കുന്നു കുത്താതെ.
നീ കിളിക്കണ്ണ്, കിളി, കിളി കൂടുവെയ്ക്കുന്ന
പൂമരം നീ, മരം നില്‍ക്കുന്ന കാടു നീ,
കാടിരിക്കും ഭൂമി, ഭൂമി നല്‍കുന്ന പ്രപഞ്ചവും നീ,
അപ്രപഞ്ചമിരിക്കുന്ന സ്വപ്നവും
സ്വപ്നവും വിരിയുന്ന ചിത്തവും.
ഹേ ഹര, ഹേ മല്ലികാര്‍ജ്ജുന, അടച്ചു ഞാന്‍
വാതില്‍, വരികയായമ്മി ചവിട്ടി ഞാന്‍.
ഇടിമിന്ന,ലെന്നക്കുളിപ്പിച്ചൊരുക്കുവാന്‍
ഉരുള്‍പൊട്ട,ലെന്‍ മുടിയില്‍ മുല്ലമലര്‍ ചൂടുവാന്‍.
പുതുവെയിലുടുത്തു ഞാന്‍ നില്‍ക്കുന്നു, പാമ്പിന്റെ
വരണമാലയുമായി നീലകണ്ഠാ, വരൂ.
ഉയരുന്നു കാളക്കുളമ്പടി കുന്നിന്റെ
ചെരിവില്‍! നിന്നമ്പിളിക്കലതന്‍ തിളക്കമേ
മരതകമാക്കുന്നു ചന്ദനമരങ്ങള്‍ ത-
ന്നിലകളെ, ഗംഗതന്‍ കുളിര്‍കാറ്റില്‍ നിറയുന്നു.
ഇനിയില്ലടുപ്പിന്റെ പുകയു,മാസക്തര്‍തന്‍
മിഴിതന്‍ കഠാരിയും! നീലിച്ച കൈകളാല്‍
പുണരുകാഞ്ഞാ,ഞ്ഞെന്നെ ബോധം കെടുത്തുക!
ഒരു ചുംബനത്തിനാലെന്‍ ജീവനൂറ്റുക!
ഇനി നമ്മൾ മാത്രം, അനന്തതയും, അതിൻ
ലഹരിയിൽ നീലയായ് പാടുമെൻ ജീവനും.

(1995)

— 92 —
ആണ്ടാള്‍ പ്രണയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു

തമിഴിലെ സംഘകാല വൈഷ്ണവ സന്യാസിമാരായിരുന്ന ആള്‍വാര്‍മാര്‍ക്കിടയില്‍ ഒരേയോരു കവയിത്രിയാണ് ആണ്ടാള്‍. പെരിയാള്‍വാറുടെ മകളായിരുന്ന ആണ്ടാള്‍ 9-ആം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ജീവിച്ചിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ വിഷ്ണുഭക്തയായിരുന്ന ആണ്ടാളിന്റെ കവിതയില്‍ ഭക്തിയും കാമവും തുല്യശക്തിയോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ശ്രീരംഗം ക്ഷേത്രത്തിലെ പന്നഗശായിയെയല്ലാതെ ഒരാളെയും താന്‍ വിവാഹം ചെയ്യില്ലെന്ന് ആണ്ടാള്‍ ശഠിച്ചുവെന്നും, ക്ഷേത്രത്തിലെ പുരോഹിതര്‍ക്ക് സ്വപ്നത്തില്‍ വിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ആണ്ടാളിനെ ശ്രീവല്ലിപ്പുത്തൂരില്‍നിന്ന് ശ്രീരംഗത്തേക്ക് വിവാഹത്തിനായി ആനയിക്കാന്‍ കല്പിച്ചുവെന്നും, പല്ലക്കില്‍ നിന്നിറങ്ങി, ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിലെത്തിയതോടെ അവള്‍ വിഷ്ണുവില്‍ ലയിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. അപ്പോള്‍ ആണ്ടാളിന് പതിനഞ്ചു വയസ്സേ ആയിരുന്നുള്ളുവത്രെ. ‘തിരുപ്പാവൈ’യും ‘നാച്ചിയര്‍ തിരുമൊഴി’യുമാണ് മുഖ്യരചനകള്‍. ആണ്ടാള്‍ പ്രണയത്തെക്കുറിച്ചു സംസാരിച്ചാല്‍ എങ്ങനെയായിരിക്കുമെന്ന് സങ്കല്പിച്ചു നോക്കുകയാണ് ഈ കവിത.

ഉരിയാടിപ്പോയാല്‍ വാക്കിന്‍
 ചെറുചൂടാല്‍ മഞ്ഞുകണക്കിന-
തലിയാമെന്നോര്‍ത്തിട്ടവനോ-
 ടുരിയാടാതുള്ളിലൊതുക്കി
പുഴയടിയില്‍ പാര്‍ക്കും ഭൂതം
 പോല്‍ ശ്വാസംമുട്ടി, ത്തേനില്‍
ചെറുകാലുകള്‍ പെട്ടോരുറുമ്പി-
 ന്നരുതായ്കയില്‍, ഇന്നലെയവനാ-
പ്പതിനാലാം നാളില്‍ ചന്ദ്രനു
 കനകത്തിന്‍ തൂവല്‍മുളപ്പതു
കടല്‍മിഴിയില്‍ കാണാനായി-
 ക്കരിവീട്ടിക്കാമ്പുടല്‍ ചാരിയ
മലര്‍വാകമരത്തിനെയമ്മയു-
 മറിയാതെ മണത്തു തലോടി,
മുയല്‍പോല്‍ മൃദുവായൊരുമെത്ത
 പ്പായ് മുള്ളു നിറഞ്ഞ മുരിക്കെ-
ന്നുടല്‍നീറി,പ്പാതിരതോറും
 അവനുടെ മേലൊരു പൂവെറിയാന്‍
ചെറുതെന്നലിനായ് കാതോര്‍ക്കും
 കരവീരച്ചെടിയായ് മാറി-
പ്പുലരിയില്‍ മുടിചിക്കുമ്പോളതു
 തളിരിലയെന്നോര്‍ത്തു ഭ്രമിച്ചൊരു
നെടുവീര്‍പ്പിട്ടുന്മാദിനിപോല്‍
 മനമെങ്ങുമുറയ്ക്കാതേ, നീള്‍-
മിഴിവിങ്ങിക്കൈയില്‍ താടിയു-
 മൂന്നിയിരിക്കവതൊരു വക പ്രണയം.

കാലിക്കൂട്ടവുമായ് ചാട്ട-
 യ്ക്കൊപ്പം തന്‍ കണ്ണുംചുഴറ്റി-
ക്കോലക്കുഴലിന്‍ വിളിയേറീ-
 ട്ടവനെത്തും കുന്നിന്‍ചെരിവില്‍
തേനൊഴുകും ചോലയിലെന്നും
 താനറിയാമട്ടില്‍ തളവള
തോടകള്‍ മണിമാലകളാടകള്‍
 ഒക്കെയുരിഞ്ഞവനുടെ വഴിയില്‍
കാണാകും മട്ടിലെറിഞ്ഞും
 കാട്ടാറുകണക്കു ചിരിച്ചും
തെങ്ങോലയിലാതിരതന്‍ നറു-
 ചന്ദ്രികപോല്‍ താണു തുടിച്ചും
അവനെത്തും പോതില്‍ കേവല-
 മരയോളം നീരുള്ളോരാ-
ക്കടവില്‍ തന്‍ കായാമ്പൂവുടല്‍
 പതയുന്നൊരുളുഞ്ചിക്കായും
തളിര്‍വെള്ളിലമൂറ്റിയ താളിയു-
 മസുലഭമാം നാല്പാമരവും
സുരഭിലമാം നെന്മേനിപ്പൊടി-
 യതുമി;ട്ടൊരു കാതം ചുറ്റള-
വവിടെത്തന്‍ നില്പറിയിച്ചും
 അതുകൊണ്ടുമവന്‍ കാണായ്കില്‍
കരയില്‍നിന്നൊരു സീതാമുടി
 പിഴുതിട്ടൊരു കല്ലിൽ കെട്ടീ-
ട്ടവനുടെനേർ മുന്നിലെറിഞ്ഞും
 അതു പോരെന്നാകില്‍ നീരാ-
ട്ടവിടിട്ടിട്ടീറന്‍ ചുറ്റി
 ജലകന്യകപോലാത്തിട്ടില്‍
കയറിത്തന്‍ പശുവിന്‍ പിറകേ
 പാഞ്ഞതയമ്പാര്‍ന്നൊരു കാലടി
യതില്‍ നില്‍ചെമ്പഞ്ഞിച്ചാറും
 പാലു കറന്നായുര്‍രേഖകള്‍
ചോരച്ചോരുള്ളംകൈയില്‍
 മൈലാഞ്ചിക്കറയും പൂശി
ഇടയനവന്‍ വരുവോളവും, ആ
 ഇളവെയില്‍ പൂത്തൊരശോക-
ച്ചെടിപോലെ തുടുത്തു കുണുങ്ങി-
 പ്പുല്ലിലിരിക്കുവതൊരു വക പ്രണയം.

മുരശൊലിയില്‍ പൂക്കാവടിപോല്‍
 മലര്‍തിങ്ങും കുന്നുവിറയ്ക്കെ,
മദയാനകള്‍പോലെ പെരുമ്പറ-
 യുടെ ചിന്നംവിളി കേട്ടുള്ളില്‍
ഭയമാണ്ടക്കാവേരിയില്‍ നീര്‍
 മണലോളം താണേപോകെ
അടരിന്നായ് കുതിരകളാനകള്‍,
 പട, തേരുകള്‍ കൊടികളുയര്‍ത്തി
പ്പടഹവുമായ്പ്പോകെ,പ്പൊങ്ങും
 പൊടിപടലം പെരുമതിലായി
നരനെപ്പരനില്‍നിന്നകലേ-
 യ്ക്കുതിരം നാറുന്നോരിരുളില്‍
തടവിലിടും ഞൊടിയില്‍ കണവനെ-
 യുള്ളുപിളര്‍ന്നൊഴുകും ചോരയി-
ലങ്കക്കുറിതൊടുവിച്ചിട്ടൊരു
 കാഞ്ചിപ്പൂമാലയണീച്ചും
വഞ്ചിപ്പൂ തലയില്‍ വെച്ചും
 വാളേകീ,ട്ടകിലിന്‍ഗന്ധം
പൊങ്ങുന്നൊരു മണവറ തന്നുടെ
 വാതില്പടിയോളം, മാമ്പൂ
ചിന്നിയ ചെറുമുറ്റത്തോളം,
 വെള്ളാമ്പലിനിതളിന്‍ തൊട്ടിലില്‍
മഞ്ചാടിക്കുരു വീണാടും
 നീരാട്ടുകുളത്തോളം, പയര്‍-
വള്ളികളാല്‍ തൊലിയുരിയുന്നോ-
 രില്ലിക്കൂട്ടത്തോളം, മയി-
ലെള്ളിന്‍പൂ പട്ടുവിരിച്ചൊരു
 വഴിയോളം, തിനവയലോളം,
ചെന്നവനെക്കണ്ണാല്‍ വീണ്ടും
 കാര്‍കൂവളമാലയില്‍ മൂടി,-
പ്പിന്നൊന്നു തിരിഞ്ഞേ നോക്കാന്‍
 പേടിക്കുംപോലെ തിരിഞ്ഞാ
മദ്ദളവും കുഴലുമകമ്പടി-
 യായിത്താന്‍ പുതുപെണ്ണായി
മെല്ലേയിറവെള്ളംപോലടി
 വെച്ചോരു വരമ്പതിലേ പെരു-
വെള്ളക്കാറ്റേപ്പോലോടീ-
 ട്ടിറയത്തു ശവംപോല്‍ വീഴുവതൊരു വക പ്രണയം.

നാളേറെപ്പോകെ, വീണ്ടും
 മുള പൂക്കെ,ക്കൈതക,ളിലവുകള്‍
കരുനൊച്ചികള്‍, ഇണ്ടം, ഇലഞ്ഞി,
 ചുരപ്പുന്നകള്‍, പയിനികള്‍, വാനികള്‍
ചെറു പൂളകള്‍, പൂനലികള്‍, പുന്നകള്‍
 പൂത്തുലയും താഴ്വാരത്തില്‍
മധുവിധുവിന്നോര്‍മ്മകളൊഴുകും
 കിളിമൊഴികളില്‍ മനവും തനുവും
അരിയാതുണരുമ്പോ,ളിരുചെവി-
 യറിയാതെ സ്വപ്നാടകപോല്‍
കുഴല്‍വിളിയുടെ പിറകേ പോയ്, ഒരു
 പെരുവേങ്ങമരത്തില്‍ തണലില്‍
മുഴുതിങ്കള്‍ക്കിരണം മുകിലിനെ
 മുകരുംപോലവനിലലിഞ്ഞി-
ട്ടൊഴുകിയ കണ്മഷിയും മാഞ്ഞൊരു
 കുറിയും, മുത്തങ്ങാക്കായും
മണലും പറ്റിയ പൂന്തുകിലും,
 മുടികളിലറിയാതെ കുരുങ്ങിയ
മയിലിന്‍ ചെറു പീലിത്തുണ്ടും,
 അടിമുടിയൊരു നീലച്ചുണ്ടി-
ന്നടയാളവുമങ്ങിങ്ങോര്‍മ്മകള്‍
 പൊടിയുന്ന ക്ഷതങ്ങളുമായി
ശരിതെറ്റുകള്‍ പൊരുതും മനവും
 സുഖമേറ്റിത്തളരുമൊരുടലും
മധുരാഷ്ടകമുണരും ചൊടിയും
 വിധുരര്‍തന്‍ പാപത്തിനു രുചി
മധുരം പുളിയുപ്പുചവര്‍പ്പെരി-
 വിതിലേതെന്നറിയാതുഴറി
പ്പുകയുന്ന വിചാരവുമായി-
 പ്പതിയെത്തലതാഴ്ത്തി നടന്നാ
ക്കുടിയെത്തീട്ടാരും കാണാ-
 തുടയാടകള്‍ മാറ്റുവതൊരുവക പ്രണയം.

ഉടലൊമ്പതു കതകുകളുള്ളൊരു
 പരിപാവന മന്ദിരമാക്കി
ഹൃദയത്തിന്‍ ഗര്‍ഭഗൃഹമക-
 മവനെ സ്വപ്നത്തിന്‍ മൃദുശില-
യതില്‍ മൂര്‍ച്ചയെഴും ധ്യാനത്താല്‍
 കൊത്തി,ക്കണ്ണീരില്‍ക്കഴുകീ-
ട്ടെട്ടുമ്മകള്‍കൊണ്ടു പ്രതിഷ്ഠി-
 ച്ചെന്നും മിഴിനാളുമുഴിഞ്ഞും
ചെഞ്ചുണ്ടിന്നിതളര്‍ച്ചിച്ചും
 കാവേരിക്കാറ്റില്‍ കഴുകിയ
കാര്‍കൂന്തല്‍കൊണ്ടവനെക്കടു-
 നീലപ്പട്ടണിയിച്ചും, വിരി-
മാറില്‍ തന്‍ സ്നേഹം പൂക്കും
 മജ്ജയെടുത്തൊരു കുറിയിട്ടും
ഓടക്കുഴല്‍ വിളി കാതോര്‍ക്കും
 പാദസരംപോലേ, യമുനയി-
ലോമല്‍പ്പൂങ്കാലിന്‍ നൃത്തം
 കാത്തുണരും പത്തികള്‍പോലെ
മേലാകെക്കാതാക്കി,ക്കൈ
 കൂപ്പി,ത്തന്‍ ശ്വാസമടക്കി,
ഓരാ മത്സ്യവുമവ, നവനേ-
 യാമകള്‍, നരി-പന്നികള്‍, തെരുവില്‍
കൂടിപ്പോം കുറിയവര്‍, വില്ലുക-
 ളേറ്റിപ്പോം മലവേടന്മാര്‍
തോളില്‍ കോടാലികള്‍ തൂമ്പകൾ
 താണ്ടിപ്പോം പണിയാളന്മാര്‍,
കോലക്കുഴലൂതിടുമിടയന്‍,
 വാളേന്തിവരുന്നൊരു ചേകവ-
നോരോ പ്രാണിയിലും പത്തവ-
 താരങ്ങളെടുത്തൊരു പുരുഷനെ-
യീ മട്ടില്‍ കണ്ടു വണങ്ങി,-
 ദ്ദാഹം, പശി, കാമ മിതൊക്കെയു-
മോരാതെ, മഴ വെയില്‍ മഞ്ഞുക-
 ളറിയാതെ നരയും ജരയും
പാരാതെ, നീര്‍മരുതിന്‍ വന്‍
 വേടില്‍കുടികൊണ്ടു തപസ്സാര്‍-
ന്നീടുവതേ എന്നുടെ പ്രണയം.

(1996)

— 93 —
ഭ്രാന്തന്‍മാര്‍

ഭ്രാന്തന്‍മാര്‍ക്ക് ജാതിയോ മതമോ ഇല്ല,
ഭ്രാന്തികള്‍ക്കും.
നമ്മുടെ ലിംഗവിഭജനങ്ങള്‍ അവര്‍ക്കു ബാധകമല്ല.
അവര്‍ പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങള്‍ക്കു പുറത്താണ്.
അവരുടെ വിശുദ്ധി നാം അര്‍ഹിക്കുന്നില്ല.

ഭ്രാന്തരുടെ ഭാഷ സ്വപ്നത്തിന്റേതല്ല
മറ്റൊരു യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റേതാണ്
അവരുടെ സ്നേഹം നിലാവാണ്
പൗര്‍ണ്ണമിദിവസം അതു കവിഞ്ഞൊഴുകുന്നു.

മുകളിലേക്കു നോക്കുമ്പോള്‍ അവര്‍ കാണുന്നത്
നാം കേട്ടിട്ടേയില്ലാത്ത ദേവതമാരെയാണ്.
അവര്‍ ചുമല്‍ കുലുക്കുന്നതായി നമുക്കു തോന്നുന്നത്
അദൃശ്യമായ ചിറകുകള്‍ കുടയുമ്പോഴാണ്

ഈച്ചകള്‍ക്കും ആത്മാവുണ്ടെന്ന് അവര്‍ കരുതുന്നു
പുല്‍ച്ചാടികളുടെ ദൈവം പച്ചനിറത്തില്‍
നീണ്ട കാലുകളില്‍ ചാടി നടക്കുന്നുവെന്നും.

ചിലപ്പോള്‍ അവര്‍ വൃക്ഷങ്ങളില്‍നിന്ന്
ചോരയൊലിക്കുന്നതു കാണുന്നു
ചിലപ്പോള്‍ തെരുവില്‍നിന്ന്
സിംഹങ്ങള്‍ അലറുന്നതു കാണുന്നു.

ചിലപ്പോള്‍ പൂച്ചയുടെ കണ്ണില്‍
സ്വര്‍ഗ്ഗം തിളങ്ങുന്നതു കാണുന്നു:
ഇക്കാര്യങ്ങളില്‍ അവര്‍ നമ്മെപ്പോലെതന്നെ.
എന്നാല്‍, ഉറുമ്പുകള്‍ സംഘം ചെര്‍ന്നു പാടുന്നത്
അവര്‍ക്ക് മാത്രമേ കേള്‍ക്കാനാവൂ.
അവര്‍ വായുവില്‍ വിരലോടിക്കുമ്പോള്‍
മദ്ധ്യധരണ്യാഴിയിലെ കൊടുങ്കാറ്റിനെ
മെരുക്കിയെടുക്കുകയാണ്
കാല്‍ അമര്‍ത്തിച്ചവിട്ടുമ്പോള്‍ ജപ്പാനിലെ
ഒരഗ്നിപര്‍വ്വതം പൊട്ടിത്തെറിക്കാതെ നോക്കുകയും.

ഭ്രാന്തന്മാരുടെ കാലം വേറൊന്നാണ്
നമ്മുടെ ഒരു നൂറ്റാണ്ട് അവര്‍ക്കൊരു നിമിഷം മാത്രം.
ഇരുപതു ഞൊടി മതി അവര്‍ക്ക്
ക്രിസ്തുവിലെത്താന്‍.
ആറു ഞൊടികൂടി, ബുദ്ധനിലെത്താന്‍.
ഒരു പകല്‍കൊണ്ട് അവര്‍
ആദിയിലെ വന്‍വിസ്ഫോടനത്തിലെത്തുന്നു
ഭൂമി തിളച്ചുമറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ്
അവര്‍ എങ്ങുമിരിക്കാതെ നടന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നത്.

ഭ്രാന്തന്മാര്‍
നമ്മെപ്പോലെ
ഭ്രാന്തന്മാരല്ല.

(1996)

— 94 —
താവോക്ഷേത്രത്തില്‍ പോകേണ്ടതെങ്ങനെ?

(ഡി. ആര്‍. നാഗരാജിന്)

വീട് പൂട്ടരുത്.
പുലരിയുടെ ചെരിവിലൂടെ
ഇളങ്കാറ്റിലെ ഇലയെപ്പോലെ
കനമില്ലാതെ പോവുക.
ഏറെ വെളുത്തിട്ടെങ്കില്‍
ചാരം പൂശി പോവുക.
കൂടിയ ബുദ്ധിയെങ്കില്‍
പാതി മയക്കത്തില്‍ പോവുക.
വേഗം കൂടിയതു
വേഗം തളരും.
പതുക്കെ പോവുക,
നിശ്ചലതയോളം പുതുക്കെ.
ജലംപോലെ അരൂപിയാവുക
താണയിടത്തു തങ്ങുക
മുകളിലേക്കുയരാന്‍
പരിശ്രമിക്കയേ വേണ്ടാ.
വലത്തുവെയ്ക്കേണ്ടാ,
ശൂന്യതയ്ക്ക് ഇടംവലമില്ല,
മുന്നും പിന്നുമില്ല.
പേര്‍ വിളിക്കേണ്ടാ
ഇവന്റെ പേരിനു പേരില്ല.
വഴിപാടുകള്‍ വേണ്ടാ,
ഒഴിഞ്ഞപാത്രം കൊണ്ടുപോവുക
നിറഞ്ഞപാത്രത്തേക്കാളെളുപ്പം.
പ്രാര്‍ത്ഥിക്കയും വേണ്ടാ,
ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവര്‍ക്കുള്ള
ഇടമല്ലിത്.
സംസാരിക്കണമെങ്കില്‍
നിശ്ശബ്ദം സംസാരിക്കുക:
പാറ മരങ്ങളോടും
മരങ്ങള്‍ പൂക്കളോടുമെന്നപോലെ.
ഏറ്റവും മധുരമായ ശബ്ദം
മൗനമാകുന്നു.
ഏറ്റവും മനോഹരമായ വര്‍ണ്ണം
ഇല്ലായ്മയുടേതും.
വരുന്നത് ആരും കാണേണ്ടാ
പോകുന്നതും കാണേണ്ടാ.
തണുപ്പില്‍ പുഴ കടക്കുന്നവനെപ്പോലെ
നാലിലൊന്നായിച്ചുരുങ്ങിവേണം
ഗോപുരം കടക്കാന്‍.
അലിയുന്ന മഞ്ഞിന്‍തുള്ളിയെപ്പോലെ
ഒരു ഞൊടിയേ നിനക്കുള്ളൂ.
നാട്യമരുത്:
നീ ഇനിയും രൂപപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
ദേഷ്യമരുത്:
പൊടിപോലും നിന്റെ വരുതിയിലല്ല.
ഖേദമരുത്:
അതൊന്നിനെയും ബാധിക്കുന്നില്ല.
കീര്‍ത്തി വിളിച്ചാല്‍
വഴിമാറി നടക്കുക.
ഒരു കാലടിപ്പാടുപോലും
ബാക്കിയിടാതിരിക്കുക.
കൈകള്‍ ഉപയോഗിക്കയേ വേണ്ടാ
അവ എപ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നത്
ഹിംസയെക്കുറിച്ചാണ്.
മഹത്വത്തെ നിരാകരിക്കുക
മഹത്വത്തിലേക്ക് വേറെ വഴിയില്ല.
പുഴയിലെ മീന്‍ പുഴയില്‍ കിടക്കട്ടെ
മരത്തിലെ പഴം മരത്തിലും.
കടുപ്പമേറിയത് ഒടിയും
മൃദുവായത് അതിജീവിക്കും,
നാവ് പല്ലിനെയെന്നപോലെ.
ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനേ
എല്ലാം ചെയ്യാനാവൂ.
പടി കടന്നു ചെല്ലൂ,
നിന്നെക്കാത്തിരിക്കുന്നു
നിര്‍മ്മിക്കപ്പെടാത്ത വിഗ്രഹം

(താവോക്ഷേത്രം, ചൂ-ഫൂ,‘ഉത്തരകാണ്ഡം’, 1994)

— 95 —
ശരിയായ ബുദ്ധന്‍

(ചീ-ഫെങിന്)

ബുദ്ധന്‍ ഒന്നല്ലായിരുന്നു
കാലടി വെയ്ക്കുന്നിടം താമര വിടര്‍ത്തിയ
നവജാതസിദ്ധാര്‍ത്ഥന്‍
ജീവന്റെ അവകാശത്തിനായി
ദേവദത്തനോടു തര്‍ക്കിക്കുന്ന
ദയാമൂര്‍ത്തിയായ ഗൗതമബാലന്‍
കനകത്തിന്റെ തടവിലകപ്പെട്ട
യശോധരയുടെ രാജകുമാരന്‍
നശ്വരതയിലേക്കു മിഴി തുറന്ന
വ്യാകുലബുദ്ധന്‍
അസ്ഥിമാത്രനായ ശാക്യമുനി
അഭയമുദ്രയിലിരിക്കുന്ന
അവഹിതേശ്വരന്‍
ശിഷ്യരാല്‍ വലയംചെയ്യപ്പെട്ട
ജ്ഞാനേശ്വരന്‍
ഔഷധമേറ്റി പത്മാസനത്തിലിരിക്കുന്ന
ധന്വന്തരി, ചിരിക്കുന്ന മഹോദരന്‍,
മരിക്കുന്ന കൃശോദരന്‍.

ഞാന്‍ നെരൂദയല്ല
കറുത്ത കല്ലിലും വെളുത്ത മരത്തിലും പണിത
കുറിയവരും നീണ്ടവരുമായ
ഈ ആയിരം ബുദ്ധന്മാര്‍ക്കിടയില്‍
സ്വന്തം കൂട്ടുകൂടുംബത്തിലെന്നപോലെ
ഞാന്‍ സ്വസ്ഥനാണ്.
നാമും ഈ അവസ്ഥകളിലൂടെ
കടന്നുപോകുന്നു. ബുദ്ധത്വം
അകലെയാണെന്നുമാത്രം.

നമുക്കുമാകാം ബുദ്ധന്‍, ഒരു വ്യവസ്ഥയില്‍:
സ്വന്തം മാംസത്തില്‍ വേണം
ആ ബുദ്ധനെ കൊത്തിയെടുക്കുവാന്‍
സ്വന്തം ഇച്ഛയുടെ കൂര്‍ത്ത ഉളികൊണ്ട്.
എന്നിട്ടും നടക്കണം,
സത്യത്തിലേക്ക്,
സന്തതികളില്ലാതെ.

(‘ശയിക്കുന്ന ബുദ്ധ’ന്റെ ക്ഷേത്രം, ബാങ്കോക്ക്, ‘ഉത്തരകാണ്ഡം,’ 1994)

— 96 —
കടലില്‍ കുളി

കടലില്‍ കുളിക്കാന്‍ പരിചയം വേണം
കിണറ്റില്‍നിന്ന് തൊട്ടിയില്‍ കുളിരു മുക്കിയെടുത്ത്
ചെറിയൊരാഴത്തില്‍ കുളിക്കുംപോലെയല്ല അത്.
ഇടവപ്പാതികളുടെ ഓര്‍മ്മനിറഞ്ഞു ചുളിഞ്ഞ കുളത്തില്‍
ഒരു തവളക്കരച്ചിലിനും നീര്‍ക്കോലിച്ചാട്ടത്തിനുമിടയില്‍
മുങ്ങിക്കലങ്ങി ആമ്പലില ചൂടി ആലിന്‍തണലിലേക്കു
നിവരുംപോലെയല്ല
പൈപ്പില്‍ നിന്നിറ്റുവീഴുന്ന കാളിന്ദിയുടെ
അവസാനത്തെ തുള്ളികള്‍ക്കു കീഴെ
നഗരത്തിന്റെ വേഗവും കലമ്പലുമൊലിച്ച്
നൃത്തവും നാല്പാമരവും മറന്ന്
കാഞ്ഞിരക്കുറ്റിയായി നില്‍ക്കുംപോലെയുമല്ല.
കാരണം, കടലില്‍ ആമ്പലുകളില്ല;
നഗരത്തില്‍ കടലുമില്ല.

കടലില്‍ കുളിക്കാന്‍ ഉള്ളതെല്ലാം
കരയിലുപേക്ഷിച്ചുപോകണം.
ചെറുതിരകളെണ്ണി മടുക്കുമ്പോള്‍
ശിരസ്സില്‍ സൂര്യന്‍ കത്തിനില്‍ക്കുന്ന
ആ വന്‍തിരയിലേക്കു കുതിച്ചുചാടണം
എന്നിട്ട് ഉപ്പ് ഓരോ രോമകൂപത്തിനും
പല്ലുകള്‍ മുളപ്പിക്കുവോളം മുങ്ങിക്കിടക്കണം.
അപ്പോള്‍ കേള്‍ക്കാം:
തിമിംഗലത്തിന്റെ വെളുത്ത വയറ്റില്‍ നിന്ന്
അച്ഛനമ്മമാര്‍ കഴുമരത്തെക്കുറിച്ച് പാടുന്നത്.
അപ്പോള്‍ കാണാം:
കുട്ടികളുടെ പവിഴമടക്കിപ്പിടിച്ച കൈകള്‍
സ്രാവിന്റെ വലതുകണ്ണിലൂടെ പുറത്തേക്കു നീളുന്നത്.
കടലിന്നടിയില്‍ പാറക്കെട്ടുകളുണ്ട്.
അവയില്‍ ശിരസ്സിടിച്ച്
ചിന്തകള്‍ ചിതറിത്തെറിച്ചു മരിച്ചവരുണ്ട്.
ജലകന്യകളുടെ വലയില്‍പ്പെട്ടാല്‍
പാതിയുടല്‍ നിറയെ ചെതുമ്പല്‍ മൂടി
കര‌യ്‌ക്കും ജലത്തിനും നിങ്ങള്‍ അന്യരാകും
തിമിംഗലങ്ങളുടെയുള്ളില്‍ നടക്കുന്നതോ,
വെളിച്ചം നിറഞ്ഞ നാട്ടുവഴികളില്‍
പാട്ടുമൂളിനടക്കുംപോലെയല്ല,
വഴികാട്ടാന്‍ അവിടെ ഒരു ഒടിച്ചുകുത്തിപ്പൂങ്കുലയുടെ
മണം പോലുമില്ല.

ഒരു ജലപ്പിശാച് എന്റെ മുത്തച്‌ഛനെ
ശംഖാക്കി എടുത്തൂതി
കടല്‍ത്തീയിന്റെ കുഞ്ചിരോമങ്ങളില്‍ തൂങ്ങി
രക്ഷപ്പെടാന്‍ ശ്രമിച്ച അച്‌ഛനെ
ഒരു പവിഴപ്പുറ്റു തടുത്തുനിര്‍ത്തി
ഒരു കടല്‍ഭൂതം ചുമലില്‍ വഹിച്ചതോടെ
എന്റെ അമ്മ ഒരു ഉഷ്ണജലപ്രവാഹമായി മാറി.
പകരം ചോദിക്കാനെത്തിയ ഞാനിതാ
കടല്‍ക്കടകളില്‍ കൈകാലുകള്‍ കുരുങ്ങികിടക്കുന്നു
അസ്ഥിമാത്രമായ ഒരു വാക്കായി, ഒരു താക്കീതായി.

കരയിലുള്ളവരേ,
കടലില്‍ കുളിക്കാന്‍ പരിചയം വേണം.
കടലില്‍ മരിച്ച പരിചയം.

(1996)

— 97 —
ലാല്‍ദെദ് അതിര്‍ത്തികള്‍ക്കെതിരെ സംസാരിക്കുന്നു

പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കാശ്മീരി യോഗിനിയായ ലാല്‍ദെദ് (ലല്ലാ ആരിഫാ എന്നും ലല്ലാ എന്നുംകൂടി പേരുകള്‍) ഒസംപോറില്‍ അഥവാ പാന്‍ദ്രെന്‍ഥാനില്‍ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തില്‍ ജനിച്ചതായും വിവാഹശേഷം നാട്ടുമുറപ്രകാരം പേരുമാറ്റി ‘പത്മാവതി’ ആയതായും ഭര്‍ത്തൃഗൃഹത്തിലെ പീഡനവും സംന്യാസത്തിന്റെ പ്രലോഭനവും സഹിക്കാനാകാതെ വീടുവിട്ടിറങ്ങിയതായും കരുതപ്പെടുന്നു. ശ്രീകണ്ഠനുള്‍പ്പെടെ ചില സിദ്ധരില്‍നിന്ന് സാധന ശീലിച്ചെന്നും, നന്ദ്ഋഷി, മീര്‍ സയ്യിദ് അലി ഹമദാനി, ഹസ്രത് സയ്യിദ് ഹുസൈന്‍സംനാനി തുടങ്ങിയ സൂഫി സംന്യാസിവര്യരുമായി സംവാദങ്ങളില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടെന്നും ജാതി-മതാദിഭേദങ്ങളെയും മതച്ചടങ്ങുകളെയും വെല്ലുവിളിച്ച് നഗ്നയായ ശിവയോഗിനിയായി കാശ്മീരില്‍ ഉടനീളം അലഞ്ഞെന്നും ജീവചരിത്രകാരന്മാല്‍ പറയുന്നു. ശിരസ്സില്‍ വഹിച്ചിരുന്ന കുടം പൊട്ടിയിട്ടും ജലം അതേരുപത്തില്‍ സ്ഥാനത്തിരുന്നെന്നും, സൂഫിസയ്യിദ് അലിയെക്കണ്ട് പെട്ടെന്നു തൊന്നിയ ലജ്ജയില്‍ ഒരു റൊട്ടിച്ചൂളയില്‍ കയറി ഒളിച്ച് സുവര്‍ണാംബരയായി പുറത്തുവന്നെന്നും സമാധിക്കു സമയമായപ്പോള്‍ ഒരു വലിയ മണ്‍ഭരണിക്കകത്തു കയറി മറ്റൊന്നിനാല്‍ മൂടി അപ്രത്യക്ഷയായെന്നും മറ്റും ഐതിഹ്യങ്ങള്‍. ലല്ലയുടെ (മുസ്ലീങ്ങളും അവരെ ‘റാബിയാ’ ആയി ആരാധിക്കുന്നു) വചനങ്ങള്‍ അഥവാ, ‘വാഖു’കള്‍ മനുഷ്യസമത്വത്തിലുന്നുന്നവയും വേദാന്തസാന്ദ്രവും പ്രതീകാത്മകവുമാണ്. ഇവിടെ ‘ഉണങ്ങാത്ത കുടത്തിലെ ജലം’, ‘മരപ്പശുവിനെ കറന്നു പാലെടുക്കല്‍’, ‘കല്ലുതന്നെ അരകല്ലും ശിവലിംഗവും’, ‘അമ്മയുടെ മടിയില്‍ കുട്ടിയെപ്പോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ്’ എന്നീ പ്രയോഗസൂചനകളൊഴിച്ചാല്‍ ഞാന്‍ ലല്ലയുടെ മനസ്സുമാത്രമേ എടുത്തിട്ടുള്ളൂ. കലഹകലുഷമായ ഇന്നത്തെ കാശ്മീരത്തിലിരുന്ന് ലാല്‍ദെദ് അതിര്‍ത്തികളെക്കുറിച്ചു സംസാരിച്ചാല്‍ എങ്ങനെയിരിക്കും എന്നു സങ്കല്പിക്കുകയാണു ഞാന്‍.

ഇന്നലെ രാത്രി ഞാന്‍ കണ്ടു:
ഇലയും ചില്ലയും വിറച്ച്
വേരില്‍നിന്നു ചോരചീറ്റി
നിലവിളിച്ചോടുന്ന ഒരു ചീനാര്‍മരം.
തിരിഞ്ഞുനോക്കാന്‍ അവനു ഭയമായിരുന്നു
ആകാശം മുങ്ങിമരിച്ച ദാല്‍തടാകം
തീപ്പൊരി ചിതറുന്ന ഒരഗ്നിനദിയായിരുന്നു
അതില്‍നിന്ന് ആയിരം വ്യാളീമുഖങ്ങളില്‍
ഇടിമിന്നല്‍ പാറുന്ന കണ്ണുകളും
പതിനായിരം നഖങ്ങളില്‍ ശിശുക്കളുടെ ജഡങ്ങളുമായി
ചീങ്കണ്ണിയുടെ ഉടലും കൂര്‍മ്പന്‍ വാലുമുള്ള
ഒരു മഹാസത്വം ഇരച്ചലറിക്കയറി വന്നു
അതിന്റെ പിളര്‍നാവുകളിലെ വിഷജലം
വീണിടത്തെല്ലാം സഹാദരര്‍ പരസ്പരം
പൊരുതുകയും ചന്ദനവും കുങ്കുമവും
നിന്നിടത്തു നിന്നുണങ്ങിപ്പോവുകയും ചെയ്തു.
അതൊന്നൂതിയപ്പൊഴുയര്‍ന്ന പൊടിക്കാറ്റില്‍
സൂര്യന്‍ കെട്ടുപോവുകയും
സ്ത്രീകള്‍ക്കു വഴിതെറ്റുകയും ചെയ്തു
താമരപ്പൂക്കള്‍ നിറഞ്ഞിരുന്ന തോണികളില്‍
അനാഥശവങ്ങളൊഴുകി നടന്നു
അസ്ഥികളുടെ മഴപെയ്തു
അവശിഷ്ടങ്ങളടിഞ്ഞുകൂടിയ നിര്‍ജനഹിമരാശിയില്‍
ശിവന്‍ താണ്ഡവമാടി.
ഡമരുവിന്റെ മുഴക്കം എന്നെ ഉണര്‍ത്തി.

2

വിഷം കുടിച്ചു നീലിച്ച തൊണ്ടയുമായി
വിജനത്തില്‍ ഞാന്‍ ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുന്നു
ശിവനെക്കുറിച്ചു ഞാനാരാഞ്ഞപ്പോഴേ
അടിമുടിപൂത്ത ദേവദാരുക്കളെവിടെ?
ഹേ താഴ്വരയിലെ ഋഷിവര്യരേ,
ഉണങ്ങാത്ത മണ്‍കുടത്തില്‍നിന്നു
ജലമെന്നപോലെ നമ്മുടെ വാക്കുകള്‍
ഹൃദയങ്ങളില്‍നിന്ന് ഒലിച്ചുപോയതെപ്പോള്‍?

അതിര്‍ത്തികളില്‍ വിശ്വസിക്കുന്നവരോട്
ഉറവകളും നക്ഷത്രങ്ങളും സംസാരിക്കുകയില്ല
എനിക്ക് അതിര്‍ത്തികളില്‍ വിശ്വാസമില്ല
മണ്‍തരികള്‍ക്കറിയുമോ
അവര്‍ കിടക്കുന്നത് ഏതു നാട്ടിലാണെന്ന്?
ആപ്പിള്‍മരങ്ങളുടെ വേരുകള്‍
മനുഷ്യരുണ്ടാക്കിയ മതിലുകള്‍ക്കിടയിലൂടെ
അന്യോന്യം കൈകോര്‍ക്കുന്നു
കാറ്റും ജലവും വേരുകളും
മതിലുകള്‍ക്കെതിരെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു
കിളികള്‍ കൂര്‍ത്ത ചിറകുകള്‍കൊണ്ട്
അതിരുകള്‍ മുറിച്ചു കളയുന്നു
ഭൂപടത്തിലെ വരകള്‍ ഒരു കരിയിലയെപ്പോലും
തടുത്തു നിര്‍ത്തുന്നില്ല
നമുക്കു പുഴകളാവുക.

3

ഒരു ശബ്ദത്തിന്റെയും അനുമതി തേടാതെ
ഞാന്‍ ഭൂമിയില്‍നിന്നു സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിലേക്കും
നരകത്തിലേക്കും സഞ്ചരിച്ചു
ഉടല്‍ ഇവിടെയിരുന്നു; ആത്മാവ്
മഴവില്ലുകളില്‍ സവാരി ചെയ്തു
ചിലപ്പോള്‍ അത് രണ്ടായിപ്പിളര്‍ന്ന
ഒരു ഗരുഡനെക്കണ്ടു; ചിലപ്പോള്‍
മേഘങ്ങളില്‍നിന്ന് കൊമ്പുകള്‍ നീണ്ടുവരുന്നതുകണ്ടു.
പാണ്ഡവരുടെ അമ്മ കാട്ടില്‍
ചുള്ളിക്കമ്പുകള്‍ പെറുക്കുന്നതു കണ്ടു
കൃഷ്ണൻ കഴുതപ്പുറത്തു വിഴപ്പുമായി
കാളിന്ദിയിലെത്തുന്നതു കണ്ടു
ശിവന്റെ കാള നിലമുഴുന്നതുകണ്ടു
പാര്‍വതി ആടുകളെ തെളിച്ചു മലയിലലയുന്നതു കണ്ടു
സീത കുറവക്കുടിയിലിരുന്നു പാടുന്നതു കേട്ടു
പുലിമടയില്‍നിന്ന് ലവന്റെ ചിരി കേട്ടു.

4

നട്ടുച്ചയ്ക്ക് ഞാന്‍ ഇരുട്ടു കാണുന്നു
അഗ്നിപര്‍വത്തിനു മുകളിലിരുന്ന്
നാം വീഞ്ഞു മോന്തുന്നു; ശവക്കുഴിയുടെ
വക്കില്‍നിന്നു നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.

നന്ദിയുടെ കണ്ണുപോലെ നിളങ്ങുന്ന
ചന്ദ്രന്നു കീഴിലിരുന്ന്
രാപ്പാടി എന്നോടു പറഞ്ഞു, രക്തത്തിന്
അതിര്‍ത്തികളില്ലെന്ന്.
ഒരാളുടെ രക്തം തന്നെയാണ്
മറ്റേയാളില്‍ തുടരുന്നത്
ഇരുവര്‍ സ്നേഹപൂര്‍വ്വം സ്പര്‍ശിക്കുമ്പോള്‍
അവ ഒന്നായിത്തീരുന്നു
പകയോടെ സ്പര്‍ശിക്കുമ്പോഴോ,
അലമുറയിട്ട് പുറത്തേക്കൊഴുകുന്നു.

വസ്ത്രവും ഒരതിര്‍ത്തിയാണ്
അതിനാല്‍ അതുരിഞ്ഞെറിഞ്ഞ്
തടാകത്തിലെ കാറ്റിനെപ്പോലെ ദിഗംബരനായി
ഞാന്‍ എന്റെ ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
എന്റെ ചുണ്ടുകള്‍ കത്തുന്ന തിരികളാകുന്നു
എന്റെ മുലകള്‍ പൂക്കളാകുന്നു
എന്റെ അരക്കെട്ട് ധൂപം.

അരളിയോടും കൂവളത്തോടും ചോദിക്കൂ,
അത്മാവിന് മതവും വംശവുമില്ല
പ്രകൃതി എല്ലാവര്‍ക്കുമായി മുല ചുരത്തുന്നു.

നീലകണ്ഠന്റെ കഴുത്താണ്
ആകാശം.

5

മരിക്കുംമുമ്പ് അവളുടെ പാട്ടിന്റെ
അര്‍ത്ഥം വെളിപ്പെടുത്താന്‍
ഞാന്‍ വാനമ്പാടിയോടു പറഞ്ഞു.
കത്തിത്തിളങ്ങാതിരുന്നാല്‍
കനല്‍ മരിച്ചുപൊകുമെന്ന്
അവള്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു.
അവളുടെ പാട്ട് വിശക്കുന്നവര്‍ക്ക്
അപ്പമായി മൊരിയുന്നതു ഞാന്‍ കണ്ടു.
തണുക്കുന്നവര്‍ക്കായി അതു തറയിലേറി,
തണലില്ലാത്തവര്‍ക്ക് മേൽക്കൂരയായി വളഞ്ഞു.
അപ്പോഴെനിക്ക് പ്രാര്‍ത്ഥനയുടെ
അര്‍ത്ഥം മനസ്സിലായി.
ഓരോ ശിലയും ശംഭുവായി
ഓരോ സിരയിലും കുയില്‍ മുട്ടയിട്ടു
ഓരോ ഞരമ്പും ¹ ശതതന്ത്രിയായി.
ഞാന്‍ കടുവാക്കൂട്ടില്‍ നൃത്തം ചെയ്തു
വാക്കിന് അതിര്‍ത്തികളില്ലാതായി.

6

ഞാന്‍ ഒരു തടാകം, ആഴമെഴാത്ത നീല,
ശിവന്‍ എന്റെ തീരം, അറ്റമെഴാത്ത പച്ച.
കമ്പിവേലികള്‍ വേണ്ടാ, മുള്‍വേലികള്‍പോലും.
മഴകളും മാന്‍കിടാങ്ങളും ഇരുപുറവും മേയട്ടെ.
മരപ്പശുവിനെ കറന്ന് പാലെടുക്കാന്‍ നോക്കുന്നവരേ,
കൈകള്‍ ആശ്ലേഷിക്കാനാണ്.
ലോഭത്തെ വെന്നവര്‍ക്ക് വാള്‍ വേണ്ടാ
കാമത്തെ വെന്നവര്‍ക്ക് മുഖപടവും.

കല്ലാകുന്നു വഴി,
അതുതന്നെ അരകല്ലും നടരാജനും
അതില്‍ ചോര വീഴ്ത്താതെ.

നോക്കൂ, എന്റെ തൊണ്ട
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വീഞ്ഞുപാത്രം
എന്റെ ചുമലില്‍ പ്രാവും സിംഹവും
ഞാന്‍ ഭാവിയുടെ ബാല്യം,
ഏഴുജന്മം ജീവിച്ച ബദാംമരം,
അക്ഷരം.

7

എനിക്ക് അതിര്‍ത്തികളില്‍ വിശ്വാസമില്ല.
ജന്മത്തില്‍നിന്നു ജന്മത്തിലേക്കു ചരിക്കുന്നവരെ
തടയാന്‍ കോട്ടകളില്ല.
ഭൂതത്തില്‍ നാം ഉണ്ടായിരുന്നു
ഭാവിയില്‍ നാം ഉണ്ടാകും.
അപാരത എന്നും പുത്തനായിരിക്കുന്നു
ചന്ദ്രനും പുത്തന്‍.
അമ്മയുടെ മടിയിലെ കുട്ടിയെപ്പോലെ
ഉടലില്‍ കുതറുന്ന മനസ്സേ,
ചെറിയ മമതകളില്‍ നിന്നു
വലിയ മമതകളിലേക്കു പോകൂ
ദിക്കില്ലാത്ത സ്ഥലത്തേക്കു പോകൂ.
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ക്കു പുറത്തു കടന്നാല്‍
ബോധത്തിന്നതിരില്ല.
അനന്തമാണ് ജീവന്മുക്തന്റെ വെയില്‍.

ചോരമണം വിടരുന്ന
വ്യര്‍ത്ഥപ്രഭാതങ്ങള്‍ക്കു വിട.

വിട, വെടിമരുന്നു ചുവയ്ക്കുന്ന
ചരിത്രത്തിന്റെ മഴകള്‍ക്ക്
മുന്തിരിത്തോപ്പുകളേ, തിരിച്ചുവരൂ,
തിരിച്ചുവരൂ ആട്ടിന്‍കുട്ടികളേ,
കുരുവികളേ, താമരപ്പൊയ്കകളേ,
മണല്‍ത്തരിക്കകത്തുനിന്നു വിളിക്കുന്നു
ചി ദാ കാ ശം

(1996)

¹ ശതതന്ത്രി: സന്ദൂര്‍, കാശ്മീരി തന്ത്രവാദ്യം

— 98 —
മഞ്ഞള്‍

ഒരിക്കല്‍
മണ്ണിന്നടിയിലെ ഉണ്ണിയാര്‍ച്ച
വിളര്‍ത്ത തൊലിക്കടിയില്‍
പൊന്നൊളിച്ചു കടത്തുന്ന നഗരസുന്ദരി
മന്ത്രവാദി ചെടിയാക്കി മാറ്റിയ
രാജകുമാരിയുടെ സുവര്‍ണ്ണപാദുകം
കാവുകളുടെ കാല്‍പ്പൊടി
കളങ്ങളുടെ സൂര്യജ്യോതിസ്സ്
നാഗരാജാക്കളുടെ അമൃതഭക്ഷ്യം
ഈറന്‍മുഖങ്ങളുടെ ആര്‍ദ്രചന്ദ്രിക
വേല്‍കയറ്റിയ കവികളിലും
വെളിച്ചപ്പെട്ടവന്റെ പിളര്‍നെറ്റിയിലും
ഭൂമിയുടെ ലോലസ്പര്‍ശം
വിഷത്തിന്റെ മഞ്ഞ മറുകര
അടുക്കളത്തട്ടുകളുടെ കനകനായിക
കറികളുടെ പീതാംബരസൗരഭം
ഈറ്റില്ല്ലംമുതല്‍ മണിയറവരെ
മണിയറ മുതല്‍ മരണാന്തരംവരെ
പിന്തുടര്‍ന്നുപോന്ന സൗഗന്ധികസാന്നിദ്ധ്യം

ഇപ്പോള്‍
കുഴലിലടച്ച് അങ്ങാടിയില്‍ വില്‍ക്കുന്ന
വിലയേറിയ ഒരു ലേപനം.

(1996)

— 99 —
നാട്

കട്ടെടുക്കപ്പെട്ട്
കൈകാലുകള്‍ കെട്ടിവരിഞ്ഞ്
കപ്പലില്‍
വിദേശത്തേക്കു വഹിക്കപ്പെടുന്ന
ഊമയായ
ഒരു കറുത്ത കുലദേവത
മലവെള്ളം കയറിയ
സ്വന്തം തട്ടകത്തെ
ഓര്‍ക്കുംപോലെ
ഞാന്‍
എന്റെ നാടോര്‍ക്കുന്നു.

(1996)

— 100 —
ഇരുപതുവയസ്സായ മകള്‍ക്ക് ഒരു താരാട്ട്

രാവു മുതിര്‍ന്നു, കിളി പോയി നീലിച്ച
പാതയില്‍ ചന്ദ്രന്‍ ചുകന്നു; വിളക്കണ-
ച്ചാലുമിമയണയ്‌ക്കാതെ നീ കാക്കുവ-
താരെ? അഴുക്കു കുമിഞ്ഞുകൂടുന്നൊരീ-
ക്കോണില്‍ വരാനേതു പാതിരാസ്സൂര്യനെ?

ഇല്ല; ഉറങ്ങുകിച്ചന്ദ്രനും വ്യാളിതന്‍
പല്ലു മുളപ്പതിന്‍മുമ്പ്, നിന്‍ സ്വപ്നവും
കല്ലിച്ചിടും മുമ്പ്, ലജ്ജയാലച്‌ഛന്റെ-
യെല്ലു കറുത്തുപോം മുമ്പ്, കുറുനരി-
യിങ്ങും മണത്തെത്തിടും മുമ്പ്, ദൈവങ്ങള്‍
മിണ്ടാതെ കത്തിക്കു മൂര്‍ച്ചയാകും മുമ്പ്
കണ്ണടയ്‌ക്കൂ, മറന്നേക്കൂ നീ പെണ്ണെന്ന്,
മുന്നില്‍ നരകമെ, ന്നൊന്നുകൂടിക്കിലു-
ക്കൊന്നുകൂടിപ്പാവ, പാല്‍ക്കുപ്പി, തൊട്ടിലി-
ലൊന്നുകൂടിക്കുഞ്ഞുടുപ്പില്‍ മയങ്ങുക
സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിനോര്‍മ്മപോല്‍, മറ്റൊരുഭൂമിതന്‍
പുല്ലാങ്കുഴലില്‍ വിടര്‍ത്തുക പുഞ്ചിരി.

പേടിയാണച്ഛന് നീ വരാന്‍ വൈകിയാല്‍
പേടി നിന്‍തോഴരെക്കാണ്‍കെ: അതിലാരു
മാറുമൊരുദിനമെന്നൊറ്റുകാരനായ്
വ്യാപാരിയായ്, കാക്കിയിട്ട കടുവയായ്
പാതി മുതലയായ് പാതി കരടിയായ്
രാവില്‍ രൂപാന്തരം കൊള്ളും പ്രഭുതയായ്.
പേടി നീ കാലടിയേശാത്ത കാരമുള്‍
മേടില്‍നിന്‍ സഞ്‌ജീവനം തിരക്കിപ്പോകെ:
ധീരരെച്ചുറ്റി വരിഞ്ഞു കൊല്ലും പഴം-
പാതകള്‍ ഭീരുവീലോകത്തിനു പ്രിയം
വീടുമുഴുവന്‍ തകരിലും കാവലാള്‍
വേണമെന്നേ ശാഠ്യമേവര്‍ക്കു,മങ്ങനെ
പ്രേതലോകം വലുതായി; നമുക്കിടം
തീരെച്ചെറുതായ്, ശ്വസിക്കലേ മൃത്യുവായ്.

നൊണ്ടുമെറുമ്പിനെ കണ്ടാല്‍ വിതുമ്പുവോര്‍-
ക്കില്ലിടമിങ്ങ്; വളര്‍ത്തുക ദംഷ്ട്രയും
കൊല്ലും നഖവും മുരളുന്ന പ്രാണനും
അച്ഛനെപ്പോലലിയാതുരുക്കാവുക
അമ്മയെപ്പോലുരുകാതെ കല്ലാവുക!
ഒറ്റയ്ക്കുപോകേണ്ടവള്‍ നീയൊരു ദിനം,
ഒറ്റയ്ക്കുറങ്ങിയുണരാന്‍ പഠിക്കുക.

പൂട്ടുക കണ്ണുകള്‍, സ്വപ്നത്തിലെങ്കിലും
കൂട്ടിലടയ്ക്കാത്ത പക്ഷിയെക്കാണുവാന്‍.

(1996)

— 101 —
ദെരിദാ, ജനുവരി, ഞാന്‍ ¹

സൈദ്ധാന്തികന്റെ ചതുരന്‍ മുഖവുമായി
അകത്തു ദെരിദാ
ഹേമന്തത്തിന്റെ വട്ടമുഖവുമായി
പുറത്തു ജനുവരി
രണ്ടു തണുപ്പുകള്‍ക്കിടയില്‍ ഞാന്‍
ഞങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ വിറയ്ക്കുന്ന വീഞ്ഞുചഷകം.

ദെരിദാ പുനര്‍ജന്മത്തില്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല
എങ്കിലും വീഞ്ഞ് ദെരിദായെ
ഭര്‍ത്തൃഹരി എന്നു വിളിക്കുന്നു
എന്നിട്ട് എന്നെ നോക്കി കണ്ണിറുക്കുന്നു.

എന്റെ പനി പിടിച്ച കുട്ടികാലം
കഴുത്തില്‍ ജപിച്ച ഒരു ചരടുകെട്ടി
മെലിഞ്ഞ കാലുകളില്‍ ഓടി വരുന്നു
അവനെ ഞാന്‍ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല
മരിച്ചുപോയ എന്റെ സഹോദരി
പുറത്തുനിന്ന് ഒരു വെളുത്ത പൂവെറിയുന്നു.
നോക്കി നോക്കി നില്‍ക്കെ ഓരോരുത്തരായി
ഉടുപ്പുരിയുന്നതു ഞാന്‍ കാണുന്നു:
അവര്‍ ഉടന്‍ ഗ്യാസ് ചേംബറിലേക്ക്
ആനയിക്കപ്പെടും.

ദെരിദാ, ഇതു നമ്മുടെ
അവസാനത്തെ അത്താഴമാണ്.
ഈ വീഞ്ഞുചഷകം നിറയെ
കൊല്ലപ്പെടുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ കണ്ണീരാണ്.
കേരളത്തില്‍ ഇതിനെ മഴ എന്നു പറയുന്നു.
താങ്കള്‍ അവിടെ പോകണമായിരുന്നു.

ദെരിദാ വീഞ്ഞ് ശിരസ്സിനു മീതേ ഉയര്‍ത്തുന്നു
ഞാന്‍ കുട്ടികാലത്ത് സ്കൂളില്‍ വന്ന
ഇന്ദ്രജാലക്കാരനെ ഓര്‍മ്മിക്കുന്നു.
അറവുശാലയിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ട
എന്റെ ചില സ്വ‌പ്നങ്ങളെയും.

നിശ്ശബ്ദരാകുമ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക്
വസ്തുക്കളുടെ വിലാപം കേള്‍ക്കാം.
ദെരിദാ കണ്ണിമയ്ക്കാതെ എന്നെ നോക്കുന്നു.
നിര്‍മ്മിക്കുന്നവരോടുള്ള വെറുപ്പോടെ.
ആ നെറ്റിയില്‍ വിപ്ലവത്തിന്റെ ചുളിവുകളില്ല
ആ ചുണ്ടുകളില്‍ പ്രേമിക്കാനുള്ള ഒരു പുതിയ വഴിയുമില്ല.
ഭാര‍മേറിയ ആ ശിരസ്സിനും ചുറ്റും
ആനന്ദവര്‍ദ്ധനന്റെ മുഖവുമായി
ഭാരതീയനായ ഒരീച്ചമാത്രം സംസ്കൃതത്തില്‍ പാറുന്നു.

ഇപ്പോള്‍ ദുഃഖം ഉറങ്ങുകയാണ്
കെട്ടുപോയ അടുപ്പിന്റെ ചൂടില്‍
പൂച്ചയെപ്പോലെ അതു കിടക്കുന്നു.
ജ്ഞാനവൃക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ച്
അതിനെ ഉണര്‍ത്തരുതേ.

വാക്കുകളെ വെറുതെ വിടൂ ദെരിദാ
ഇവിടെ സത്യം പാഠത്തിന്റെ ഓരങ്ങളിലല്ല
തെരുവിന്റെ ഓരങ്ങളിലാണ്
രാത്രിയുടെ കൈകളില്‍ തല വെച്ച്
തണുപ്പില്‍ ഉടല്‍ തന്നെ പുതപ്പാക്കി
ചെറിയ മരണങ്ങളും കാത്തകിടക്കുന്ന
ഈ മനുഷ്യരെ നോക്കൂ.
ഒരിടിമുഴക്കത്തിനും ഉണര്‍ത്താനാകാത്തവര്‍.
ദെരിദാ തന്റെ നോട്ടം പിന്‍വലിക്കുന്നില്ല.
അതില്‍ ഓരോന്നായി എല്ലാം അപനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു:
മേശ, കസേര, വീഞ്ഞ്, ഈച്ച,
ദെരിദാ, ജനുവരി, ഞാന്‍.

(1997)

¹ 1997 ജനുവരി 24 വൈകുന്നേരം ഴാക് ദെരിദയുമായുണ്ടായ ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ ഓർമ്മയ്ക്ക്.

— 102 —
ചിലത്

ചിലതുണ്ടു സ്നേഹങ്ങള്‍:
 എത്ര തലോടിലും
കുറുകി വാല്‍ പൊക്കി-
 പ്പരിഭവിക്കുന്നവ.
ചിലതുണ്ടു ഖേദങ്ങള്‍:
 എത്ര കൈമാറിലും
കയറില്‍ തിരിഞ്ഞു
 നോക്കീട്ടമറുന്നവ
ചിലതുണ്ടു മോഹങ്ങള്‍
 ചിറകറുത്തീടിലും
ഉയരം കിനാക്കണ്ടു
 തൂവല്‍ കോതുന്നവ.
ചിലതുണ്ടു കൂറുകള്‍:
 പുഴ കടത്തീടിലും
തിരികെത്തുഴഞ്ഞു
 വാലാട്ടിവരുന്നവ.

ചില പകകള്‍ തുടലിലും
 കൊമ്പു കുത്തീട്ടുടല്‍
പൊടിയില്‍ കുളിപ്പിച്ചു
 ചിന്നം വിളിക്കുന്നു
ചില പേടികള്‍ പത്തി
 തല്ലിച്ചതയ്ക്കിലും
പിളര്‍നാവു തുള്ളി
 ച്ചിഴഞ്ഞൊപ്പമെത്തുന്നു:

ചില മൃഗങ്ങള്‍ കറു-
 ത്തോരിയിട്ടാര്‍ക്കുന്നു
കൊടുകാട്ടില്‍ അശമമാം
 കാമം കണക്കിനെ.
ചിലവ പുല്‍ കാര്‍ന്നു, വാല്‍
 തുള്ളിച്ചു ചാടുന്നു
വെളുവെളെ മിനുപ്പാര്‍ന്നു
 വാത്സല്യമെന്നപോല്‍.
ചിലവയോ സീത
 കാമിച്ചോരുടലുമായ്
ശരമേറ്റപോല്‍ പാഞ്ഞ്,
 ലജ്ജ കണക്കിനെ.

ഇരകള്‍ക്കുമേല്‍ ചാടി
 വീഴും വിശപ്പുകള്‍
ഉയരത്തില്‍ വട്ടമി-
 ട്ടാര്‍ക്കുമുത്കണ്ഠകള്‍
കടലില്‍ വാല്‍വെട്ടിച്ചു
 വാ പിളര്‍ന്നാര്‍ത്തികള്‍
പനിനീരലർചുറ്റി
 മുരളുന്ന വിരഹങ്ങള്‍
പലനീറപ്പീലി നീര്‍-
 ത്താടും മദങ്ങള്‍, പുതു-
മഴയിലൊന്നായ് പാറി
 യുയരുന്ന മമതകള്‍ …

ചിലതുണ്ട് രൂപങ്ങള്‍
 ഞൊടിയില്‍ മാറ്റുന്നവ,
ചിലതുണ്ട്,
 ചിലതുണ്ട് …
 രൂപമില്ലാത്തവ.

(1997)

— 103 —
കവിത തിരിച്ചുവരും

നമുക്കാവശ്യമാണ്
അരി ഉപ്പ് മുളക് വിറക്
കവിത വേണ്ടെന്നു വയ്ക്കാം
എങ്കിലും കവിത തിരിച്ചു വരും
ഭൂമിയുടെ ബീജമായ അരിയെപ്പോലെ
വെന്ത് ഉമിയുരിഞ്ഞ് തവിടുരിഞ്ഞ്
വെളുത്ത് നാഴിയിടങ്ങഴി
നിറപറകലവറയൊന്നിലുമൊതുങ്ങാതെ
കടലിന്റെ ഓര്‍മ്മയായ
ഉപ്പിനെപ്പോലെ
നാവിന്‍ വെള്ളമൂറ്റി
മുറിവുനീറ്റി വേരിനു വളമേറ്റി,
മണ്ണിന്റെ കാമമായ മുളകിനെപ്പോലെ
ചുണ്ടില്‍ നാവില്‍ അടിവയറ്റില്‍
സിരയില്‍ ഞരമ്പില്‍ മാംസപേശികളില്‍
മുഴുവന്‍ എരിവുപടര്‍ത്തി,
കാടിന്റെ അസ്ഥിയായ
വിറകിനെപ്പോലെ
ശീല്‍ക്കാരത്തോടെ മജ്ജയൊഴുക്കി
ചെറിയചെറിയ ജ്വാലകളോടെ
അമര്‍ന്നു കത്തി,
അരി ഉപ്പ് മുളക് വിറക് കവിത
എന്ന് ഒറ്റശ്വാസത്തില്‍ പറഞ്ഞ്.

(1997)

— 104 —
നഗരത്തില്‍ പുലി

വഴി തെറ്റി നഗരത്തിലകപ്പെട്ട പുലി
ഇലകളില്ലാത്ത ഇലക്ട്രിക് പോസ്റ്റുകള്‍ക്കു പിറകില്‍
വെറുതേ അഭയം തേടുന്നു.
ദാഹം വലയ്ക്കുമ്പോള്‍ അവള്‍ കാണുന്നത്
നിലയ്ക്കാത്ത ജനപ്രവാഹങ്ങള്‍ മാത്രം
മുരളാന്‍ അവള്‍ക്കു ഭയമാണ്
ഇരുകാലികളുടെ വിരുന്നുമുറികളില്‍
തോലായി തൂങ്ങാനോ
ചാട്ടവാറിന്നു കീഴില്‍
കുട്ടിക്കസേരയില്‍ കൂനിയിരിക്കാനോ
അഴികള്‍ക്കു പിറകിലെ
അലറുന്ന കാഴ്ചപ്പണ്ടമാകാനോ
കാടിന്റെ ഓര്‍മ്മ അവളെ അനുവദിക്കുന്നില്ല
പാതിരായ്ക്കുപോലും
ഇരുളും തണുപ്പുമൊത്ത നഗരം
അവളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു
കാറ്റു വീശുമ്പോള്‍,
കിളികളെ കാണുമ്പോള്‍
അവള്‍ നിശ്ശബ്ദയായി കരയുന്നു
അവളുടെ കണ്ണുനീര്‍ ഒരു തടാകമാകുന്നു
അതില്‍ ഒരു ചന്ദ്രനുദിക്കുന്നു
അതില്‍ ഒരു പക്ഷി കുളിക്കുന്നു

അതില്‍ ഒരു സ്ത്രീ
തന്നെത്തന്നെ കാണുന്നു.

(1996)

— 105 —
കോവണി

(വാള്‍ട്‌വിറ്റ്‌മാന്റെ ജന്മഗൃഹത്തില്‍, 97 ഏപ്രില്‍ 26)

സാവധാനം സാവധാനം കയറുക,
ഇടിമിന്നലിനും കരിച്ചുകളയാനാകാതിരുന്ന
ഓരോര്‍മ്മ ഇവിടെ താമസിക്കുന്നു
ഒരു നക്ഷത്രം, ഒരു പൂക്കാലം.

അന്നു കവികള്‍ പ്രവാചകരായിരുന്നു
പുഴകളില്‍ കാരുണ്യമൊഴുകിയിരുന്നു
വാക്കുകളില്‍ താരുണ്യവും
ആപ്പിളുകള്‍ക്കും മുലകള്‍ക്കും ചിപ്പികള്‍ക്കുമകത്ത്
ആനന്ദവും വാത്സല്യവും തിളങ്ങിയിരുന്നു
പേനകള്‍ക്കുള്ളില്‍ കരിമ്പുനീരായിരുന്നു
കടലാസ്സുകള്‍ക്കകത്ത് ഗേതമ്പുകലവറകളും
മഞ്ഞ് വെളുത്ത ചെമ്മരിയാട്ടിന്‍പറ്റംപോലെ
ഈ കുന്നിറങ്ങിവന്നിരുന്നു.

ലോകം
അവസാനിക്കും മുമ്പായിരുന്നു അതു്.

ആശാരിയുടെ ഈ അടുക്കളയില്‍
രണ്ടമേരിക്കയ്ക്കു മുഴുവന്‍ വേണ്ടിയുള്ള
റൊട്ടി മൊരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു
കറുമ്പനും വെളുമ്പനും ചെമ്പനും
മുയലിനും ദേവദാരുവിനും
ഒന്നിച്ചിരുന്ന് അത്താഴമുണ്ണാനുള്ള മേശ
ഈ പണിപ്പുരയില്‍ പണിതുകൊണ്ടിരുന്നു
സ്തുതുതിയും വിലാപവും സ്മൃതിയും സംഭവവും
ഏങ്കോണിപ്പുമാറ്റി ചിന്തേരിട്ട് ഭാവിയുടെ
കഴുക്കോലും പട്ടികയും ഉത്തരവും വളപുരയുമായി
പണിതീര്‍ക്കുന്ന ഒരു ഉളി ഈ
കാലിത്തൊഴുത്തില്‍ മുഴങ്ങിയിരുന്നു.
വാക്കുകളില്‍നിന്ന് പുതുമണ്ണിന്റെയും
അറക്കപ്പൊടിയുടെയും വീട്ടുചായത്തിന്റെയും
മണമുയർന്നിരുന്നു.

ഇപ്പോള്‍ മഷിയുണങ്ങിയ ഈ പേനയിലൂടെ
എത്ര ഋതുക്കളും നൃത്തങ്ങളും
ഘോഷയാത്രകളും കടന്നുപോയി!
കുരുകിലുകള്‍ക്കു കടന്നുപോകാന്‍
കുനിഞ്ഞു കൊടുക്കുന്ന
കിളരമേറിയ അഭിലാഷങ്ങള്‍
തൂവലിന്റെയും പുതുമഴയുടെയും ആകാശം
മരിച്ചുപോയവരുടെ നിലാവ്
വരാനിരിക്കുന്നവരുടെ ചുവടുപതിഞ്ഞ
വഴികള്‍, പരുക്കന്‍ ഇലകളെപ്പോലെ
മുഖത്തുരയുന്ന രോഷങ്ങള്‍
മറുകരയിലെത്തിയ ഉടന്‍
കപ്പിത്താന്‍ കാറ്റായിപ്പോയ ഖേദങ്ങള്‍ …

കെട്ടുപോയ ഈ
അടുപ്പിനു മുന്നിലിരിക്കുമ്പോള്‍
ഈ കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിലെ അക്ഷരങ്ങള്‍
പൊന്നാനിയിലെ സൂര്യനിലേക്കു
ചരിഞ്ഞിരിക്കുന്നതു കാണുമ്പോള്‍
കൊതിയാവുന്നു
എല്ലാ വീഞ്ഞും ചീത്തയാകും മുമ്പ്
ഈ പഴയ മേശ ഒന്നു സ്പര്‍ശിക്കാന്‍
കൊക്കുകളുടെ വെളിച്ചവും കെട്ടുപോവും മുമ്പ്
പെടിപുരണ്ട ഈ കസേരയിലൊന്നിരിക്കാന്‍
പുല്‍നാമ്പുകള്‍ക്കു സ്വര്‍ഗ്ഗദ്യുതി നല്‍കുന്ന
ആ ലുപ്തവൈദ്യുതിയുടെ തിരിച്ചുവരവിന്നായി.

ഈറന്‍ കണ്ണുകളുള്ള
ഒരു തേര്‍വീഴ്ച
ഇതാ കോവണിയിറങ്ങുന്നു.

(‘അമേരിക്കന്‍ ഡയറി’, 1997)

— 106 —
ബ്രൂക്‌ലിന്‍ പാലം

(പാലം കടക്കുമ്പോള്‍, മേയ് 1)

പുഴയുടെ ഇക്കരെനിന്ന്
അക്കരയ്ക്കു ചാടാന്‍ ശ്രമിക്കെ
ചലനമറ്റ്
ഭൂതത്തിനും വര്‍ത്തമാനത്തിനുമിടയില്‍
കുരുങ്ങിപ്പോയ ആഗ്രഹത്തിന്റെ
ഈ പ്രാചീനമായ കറുത്ത സരീസൃപം
ഇപ്പോള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ ഭക്ഷിച്ച്
അതിജീവിക്കുന്നു.

(‘അമേരിക്കന്‍ ഡയറി’, 1997)

— 107 —
രത്നങ്ങളുണ്ടാകുന്നത്

(നാച്ചുറല്‍ ഹിസ്റ്ററി മ്യൂസിയം, ഹൂസ്റ്റണ്‍, മേയ് 6)

തിളച്ചുമറിയുന്ന ഭൂമിയുടെ
കറുത്ത ഫണങ്ങള്‍ക്കു മീതേ
ഒരു കാലിച്ചെറുക്കന്റെ നീലക്കാലുകള്‍
ആഞ്ഞാഞ്ഞു നൃത്തം ചവിട്ടുന്നു.
അവന്റെ കോലക്കുഴലിന്റെ പാട്ടുകേട്ട്
പതുക്കെപ്പതുക്കെ ഭൂമി ശമിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നു.
അതിന്റെ ശ്വാസം മാണിക്യവും
രക്തം പവിഴവും
വിഷം മരതകവുമായി ഉരുണ്ടുകൂടുന്നു
അതിന്റെ കണ്ണുകള്‍ പത്മരാഗങ്ങളാകുന്നു
ശൽക്കങ്ങള്‍ മുത്തുകളാകുന്നു
അതിന്റെ ജീവന്‍ വൈഡ്യൂര്യമാകുന്നു.
കാലിച്ചെറുക്കന്റെ പീലി അറ്റുവീണിടത്ത്
ഇന്ദ്രനീലം ഉയിര്‍കൊള്ളുന്നു
അവന്റെ വിയര്‍പ്പ് വജ്രമായുറയുന്നു
കോലക്കുഴലിന്റെ സംഗീതം
സൂര്യപ്രകാശത്തിലുരുകിയുറഞ്ഞ്
ഗോമേദകമായിപ്പരിണമിക്കുന്നു
ഭൂമിയുടെ ഇനിയും കീഴടങ്ങാത്ത
അവിശ്വാസിയായ ഭാഗങ്ങള്‍
അഗ്നിപര്‍വ്വതങ്ങളായി
തിളച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു
അതുറയാന്‍ കല്‍ക്കരിയുടെ
പെരുമ്പറ വേണം.
അപ്പോള്‍ ഉരുവംകൊള്ളും
പത്താമത്തെ രത്നം:
മനുഷ്യന്‍.

(‘അമേരിക്കന്‍ ഡയറി’, 1997)

— 108 —
അസാന്നിദ്ധ്യം

(ഡെല്‍ഹി, ഒക്ടോ. 22–നവം. 10, പാരീസ് നവം. 11–23)

ഓരോ സാന്നിദ്ധ്യത്തിനും
ഓരോ നിഴലുണ്ട്
ആ നിഴലില്‍ ഞാനിപ്പോള്‍
ഓര്‍മ്മകളുടെ മഴയില്‍നിന്ന് അഭയം തേടുന്നു

നീയിപ്പോള്‍ നിരാകാരയാണ്
മലകള്‍ക്കപ്പുറത്തുനിന്ന്
തരംഗങ്ങളില്‍ വഹിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശബ്ദം
ഒരു ചിരി, ഒരു നിശ്വാസം,
വെള്ളില്‍ച്ചിറകുകളുള്ള ഒരു ചുംബനം.
വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങള്‍ക്കു നിന്നെപ്പോലെ
ചിരിക്കാനാവില്ല
ആലിലകൾക്കു നിന്നെപ്പോലെ
സല്ലപിക്കാനാവില്ല
ചാറ്റല്‍മഴകള്‍ക്കു നിന്നെപ്പോലെ
പരിഭവിക്കാനാവില്ല
പുലര്‍വെളിച്ചത്തിനു നിന്നെപ്പോലെ
ചുംബിക്കാനാവില്ല.

വെറും ശബ്ദത്തെ ആശ്ലേഷിക്കുവാന്‍
കവികള്‍ക്കു കഴിയും, ആവേശിക്കുവാന്‍,
പ്രേമിക്കുവാന്‍, പ്രവേശിക്കുവാന്‍.
അങ്ങനെ ഞാന്‍
നിന്നില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നു,
എന്റെ എല്ലാ ജാഗ്രതളുമുപയോഗിച്ച്.
പ്രേതങ്ങള്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവര്‍ക്ക്
സ്വയം ദൃശ്യരാക്കുംപോലെ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളാകെ ഒരോറ്റ ബിന്ദുവില്‍
കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട്
നിന്റെ വേനലിന്നായി എന്റെ ഹേമന്തം
ഞാന്‍ കൈമാറുംവരെ.

(ഡെല്‍ഹി)

2

ഇപ്പോള്‍ ശബ്ദംപോലുമില്ല
കൊട്ടാരമുറ്റത്തെ
ഈ പളുങ്കുകൂടാരത്തില്‍
നിന്റെ സുതാര്യമായ അസാന്നിദ്ധ്യം
നിറഞ്ഞുനില്ക്കുന്നു
കൈ ചരിത്രത്തില്‍ വീണുപോയ
വീനസ്സിന്റെ ഈ നിര്‍ജ്ജീവശില്പം
നിന്നെ എന്നില്‍നിന്നു മറയ്ക്കുന്നു
സാഫോയുടെ ഈ വെണ്ണക്കല്‍പ്രതിമ
ഈ റോമന്‍ കല്‍ത്തൂണുകള്‍
സുമേരിയന്‍ ഫലകങ്ങള്‍
ഈജിപ്ഷ്യന്‍ ലിഖിതങ്ങള്‍
അസ്സീറിയന്‍ ശില്പങ്ങള്‍
ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഓരോ തിരയും
മറവിയുടെ കടലായി
നമുക്കിടയില്‍ നില്ക്കുന്നു
സംസ്കാരങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിലെല്ലാം
ഞാന്‍ നിന്റെ അസാന്നിദ്ധ്യം വായിക്കുന്നു
ഒറ്റിക്കൊടുക്കലുകളുടെ ഇടനാഴികളില്‍
ചെകുത്താന്മാരായി മാറുന്ന
മാലാഖമാര്‍ക്കിടയില്‍ ഞാനലയുന്നു
നീയില്ല എന്നോ മൃതരായ
ഈ ദേവതാരൂപങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍
എന്നോ നിലച്ചുപോയ
ഈ സംഗീതതോപകരണങ്ങൾക്കിടയില്‍
നിശ്ചലതയുടെ മഹാശ്മശാനമാണിത്
ഇതിനെ നോക്കിയാണ്
മോണാലിസ പുഞ്ചിരിക്കുന്നത്
ബുദ്ധനും ഇങ്ങനെതന്നെ
പുഞ്ചിരിക്കുമായിരുന്നു
നീയും, തീക്ഷണേ, അഭയമുദ്രയുമായി
ഒരുപക്ഷേ.

(ലൂവ്ര് മ്യൂസിയം, പാരീസ്)

3

ഉരുക്കും വിയര്‍പ്പും ഉയരവുംകൊണ്ടു നിര്‍മ്മിച്ച
ഈ മഹാഗോപുരത്തിന്റെ ഉച്ചിയില്‍
മേഘത്തെ കാത്തുനില്‍ക്കുന്ന
യക്ഷനെപ്പോലെ നിന്ന്
ഞാന്‍ നിന്റെ ഇല്ലായ്മ ശ്വസിക്കുന്നു
ഹേമന്താരംഭത്തിന്റെ ഈറന്‍ കാറ്റില്‍
ഹയാസിന്തുകളുടെയും ലില്ലിപ്പൂക്കളുടെയും
സൗരഭത്തിന്നൊപ്പം
നീയില്ലാത്ത നീ ഒഴുകിപ്പരക്കുന്നു
നിന്റെ മൃദുലമായ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിന്മേല്‍
ഞാന്‍ കിടക്കുന്നു, പ്രണയംകൊണ്ടു
വലുതായ നിന്റെ മുലകളിലെന്നപോലെ
ഈ ഗോപുരത്തിന്റെ ശൂന്യതയ്ക്കുള്ളിലൂടെ
ഉലാത്തുമ്പോള്‍ പെട്ടെന്നെനിക്കു
ബോദ്ധ്യമാകുന്നു
ഈ അസ്ഥികൂടത്തിന്റെ മാംസം
നീയായിരുന്നു
എന്റെ കൈകളില്‍ ഞാനതു കോരിയെടുക്കുന്നു
മിടിക്കുന്ന ഒരു ഹൃദയത്തെ എന്നപോലെ.
എന്റെ ഉള്ളങ്കൈ ഊഷ്മളമാകുന്നു
ഗേപുരമിറങ്ങി, പ്രതിമകള്‍ കാവല്‍ നില്ക്കുന്ന
ചത്വരത്തിലെത്തുമ്പോള്‍
നിന്റെ അസാന്നിദ്ധ്യം അലിഞ്ഞലിഞ്ഞ്
ഹേമന്തമാരിയായിപ്പൊഴിയുന്നു
കൊഴിഞ്ഞ ഇലകളില്‍
ഞാനതിന്റെ കൊച്ചു കാലടികള്‍ കാണുന്നു.

(ഈഫല്‍ ഗോപുരം)

4

വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുശേഷം വീണ്ടും ഞാന്‍
തടവറയുടെ നെടുവീര്‍പ്പു ശ്വസിക്കുന്നു
ലോകം മാറിയിട്ടില്ലെന്ന്
ഉറപ്പുവരുത്താന്‍ മാത്രം

ഞാനിവരെ അറിയും:
ലിസാ, ഫരീദാ, ബുവാസ്സേ
ഓരോരുത്തരിലും ഞാന്‍
നിന്റെ മുഖം കാണുന്നു
എന്റെ കവിതകള്‍ ഇവരുടെ രാത്രിയില്‍
ഉദിക്കുകയില്ല
എങ്കിലും ഞാന്‍ പിറുപിറുക്കുന്നു
പിറവിയെയും ഉന്മാദത്തെയും
കലാപത്തെയും കാരാഗൃഹത്തെയും പറ്റി.
ലിസാ എന്‍റെ കൈകള്‍
മുറുകെപ്പിടിക്കുന്നു
‘ഈ തടവറ ക്രൂരമാണു സോദരാ,
എനിക്കു രക്ഷപ്പെടാനാവില്ല
അതുകൊണ്ട് ഞാനെഴുതുന്നു
ആര്‍ക്കും വേണ്ടിയല്ലാതെ’

അതേ സോദരീ, ഞാനും
അതുതന്നെ ചെയ്യുന്നു.
എഴുത്ത് ഒരു നിലവിളിയാണ്
എല്ലാ മതിലുകല്‍ക്കുമെതിരായ
ഒരു നിലവിളി
മതിലുകളില്‍ തട്ടി അതു തിരിച്ചുവരുമ്പോഴും
നാം വെറുതേ സൂര്യനെ കാക്കുന്നു
ഒരേ ഏകാന്തതയുടെ
പാതിയിരുട്ടിലാണു നാം
ഏകാന്തതയ്ക്ക് എല്ലായിടവും ഒരേ മുഖമാണ്
മൂടല്‍മഞ്ഞിലൂടെ കാണുന്ന
ഹേമന്തസൂര്യന്റെ വിളറിയ മുഖം
പൂക്കളെയും പിറന്നാളുകളെയും
തടുത്തുനിര്‍ത്തുന്ന ഈ കന്മതിലിന്റെ മുഖം
ശൂന്യതയിലേക്കു തുറച്ചുനോക്കിയിരിക്കുന്ന
ഊമയും അനാഥയുമായ
ഈ വൃദ്ധയാണ് ഏകാന്തത.
വരു, വ്യഥിത സോദരീ,
ഞാന്‍ നിന്നെ കനലില്‍ നൃത്തം ചെയ്യാന്‍
പഠിപ്പിക്കാം, എന്റെ അച്ഛന്‍
ചെയ്തിരുന്നതുപോലെ.
ഞാനും കനലില്‍ നൃത്തം ചെയ്യുകയാണല്ലോ
പ്രണയരാഹിത്യത്തിന്റെ
കഠിന കപാലം കൈയിലേന്തി.

5

ഓരോ നാടും ഓരോ ഋതുവാണ്
പുലരി നമ്മുടെ കാലുകളില്‍ ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു
ശരത്കാലത്തെ മഞ്ഞയില
വേനലിലെ പച്ചിലയുടെ ഞരമ്പുകള്‍
ഓര്‍ക്കുംപോലെ ഞാന്‍ നിന്റെ
വടിവുകള്‍ ഓര്‍മ്മിക്കുന്നു, അഥവാ,
അമ്പേറ്റു കിതച്ചു കണ്ണടയ്ക്കുന്ന കലമാന്‍
മറ്റൊരു കാട്ടിലെ ചന്ദ്രനു കീഴിലെ
തന്റെ ഇണയുടെ ദാഹിക്കുന്ന
പുള്ളികള്‍ ഓര്‍മ്മിക്കുംപോലെ.
തണുത്തു വിറയ്ക്കുന്ന ഒരു കിളി
തന്റെ പാട്ടുകളുടെ മഞ്ഞുവീണ തുരങ്കത്തിലൂടെ
യോജനകള്‍ക്കപ്പുറം ഒരു ഊഷ്മള തടാകത്തിന്റെ
തീരത്തേക്കു ദേശാടനം ചെയ്യുമ്പോലെ
ഞാന്‍ നിന്നിലേക്കു ചൂളമടിക്കുന്നു
അല്ലെങ്കില്‍ സ്വപ്നം കാണുന്ന ഒരു പാമ്പ്
അല്ലെങ്കില്‍ ഒരു കരടി
അല്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍.

(ഫോണ്‍ടാന്‍ബ്ളു കാടുകളില്‍))

6

ഈ നദി യമുനയാണ്
കടമ്പുകള്‍ ഇവിടെ തണുപ്പുകൊണ്ട്
മഞ്ഞയിലേക്കു കുനിഞ്ഞ
ചൂളമരങ്ങളായി.
പുരാതനമായ പാലത്തിനു കീഴിലിരുന്ന്
ഒരു ചിത്രകാരന്‍
പുഴയുടെ മീതേ നടക്കുന്നു
രണ്ടു കണ്ണുകള്‍ കാണുന്നു
അതു നീയാണ്.
വാക്കുകളെ മേയ്ച്ചു നടക്കുന്ന
ഒരിടയനെത്തേടി നടക്കുന്ന നീ.
ചെപ്പടിവിദ്യകളൊന്നും
എന്റെ കൈവശമില്ല.
പുല്ലാങ്കുഴലൂതാനറിയാത്ത
ഒരു കണ്ണുനീര്‍ത്തുള്ളിയായി
നിന്നില്‍നിന്ന് എനിക്കടര്‍ന്നു വീഴണം
എനിക്കീ പുഴയില്‍ വീണു തണുക്കണം.
ഒരു ചിത്രകാരന്‍ ചായം ചാലിക്കാനായി
എന്നെ കൈയില്‍ കോരിയെടുക്കുംവരെ.
അയാളുടെ ക്യാന്‍വാസ്സില്‍ ഞാന്‍
നിറങ്ങളായി പിറവിയെടുക്കുംവരെ
അപ്പോള്‍ നീ എന്നെ
സ്നേഹത്തോടെ നോക്കിനില്ക്കും
ഈ യമുനയുടെ മീതേ നിന്ന്,
ഇരകളുടെ സമൂഹനൃത്തത്തില്‍.

(ല്വാങ് നദീതീരം, മൊറേഗ്രാമം)

7

ഇവിടെ അവര്‍ ഒരു തടവറ തല്ലിപ്പൊളിച്ചു
അപ്പോള്‍ പുറത്തു ചാടിയത്
സ്വാതന്ത്രമായിരുന്നോ,
അതോ ഏകാന്തതയോ?
ഇപ്പോഴിവിടെയുള്ളത് ഒരു നാടകശാല മാത്രം
ചരിത്രം നാടകമാവുമ്പോള്‍
വിമാചനം വിനോദമാകുന്നു
ലാറ്റിന്‍ ക്വാര്‍ട്ടറിന്റെ ആകാശത്തില്‍
ആയിരത്തിത്തൊള്ളായിരത്തി അറുപത്തിയെട്ടിന്റെ
വിളര്‍ത്ത സ്മരണകള്‍പോലുമില്ല.
എല്ലാം ശാന്തം, വിജനം
നിനക്കോര്‍മ്മയുണ്ടോ, ആ ഉഷ്ണകാലം
എന്റെ തരുണരക്തത്തെയും
ചൂടുപിടിപ്പിച്ചിരുന്നു
പിറകേ വന്ന ശവഘോഷയാത്രയില്‍
ആ പാട്ടുകള്‍ എങ്ങനെ കറുത്തുപോയി!
ഞാന്‍ ആരോടാണീ സംസാരിക്കുന്നത്?
നീ എന്റെ ഭൂതകാലമാണോ?
വര്‍ത്തമാനത്തിന്റെ അസാന്നിദ്ധ്യം?
ഭാവിയും വര്‍ത്തമാനത്തിന്റെ
അസാന്നിദ്ധ്യമാണല്ലോ,
നിന്നെ എനിക്കു ഭാവിയുടെ
പ്രതിമയായും സങ്കല്പിക്കാം.
പൂര്‍ണ്ണമായ പ്രണയം
ചെലവിട്ടു കഴിഞ്ഞ നാണയമാണ്
ക്ഷീരസമൃദ്ധമായ ശൂന്യസ്ഥലം
ദന്തക്ഷതങ്ങളുടെ ആവൃതൗന്നത്യം
ആകാശം.

(ബാസ്റ്റില്‍)

8

നോത്രദാമിലെ പള്ളിയില്‍
പ്രാര്‍ത്ഥനയുടെ സമയം
മണിയൊച്ചയില്‍ ഞാന്‍ നിന്റെ
ചിരി കേള്‍ക്കുന്നു, സംഗീതത്തില്‍
നിന്റെ വിലാപം.
എനിക്കറിഞ്ഞുകൂടാ
നീ മരണമോ ജീവിതമോ എന്ന്
അറിയേണ്ടതുമില്ല.
എന്റെ കുരിശ് എവിടെയെന്നെനിക്കറിയാം,
അതിന്നെത്ര ഭാരമുണ്ടെന്നും.
ഞാന്‍ അതിലെത്തുകതന്നെ ചെയ്യും
എന്നെ എന്റേതല്ലാതാക്കാന്‍,
പ്രേമത്തിന്റേതാക്കാന്‍.

(നോത്രദാം-ദ്-പാരീ)

9

ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ സിമത്തേരിയില്‍
പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ശവകുടീരങ്ങള്‍ തേടി
ചുറ്റിത്തിരിയുകയാണ്
ഇവിടെ ബോദ്‌ലേർ, ഇവിടെ മോപ്പസാങ്,
ഇവിടെ സാർത്ര്, സിമൊങ് ദ് ബുവ്വാ
ഇവിടെ ബെക്കെറ്റ്, ഇവിടെ അയൊനെസ്കോ,
ഇവിടെ വയെഹോ …
കല്ലുകൾക്കിടയിൽ പ്രചോദനശക്തിയാൽ
ശവങ്ങൾക്കു വീർപ്പുമുട്ടുന്നു
ഞാൻ ഈ ലുപ്തസ്വപ്നങ്ങളിൽ
കാതു ചേർത്തുവയ്ക്കുന്നു
ഈ ഹൃദയങ്ങൾ മിടിക്കുന്നതെനിക്കു കേൾക്കാം
എനിക്കറിയാം ഇവരുടെ ഗോത്രഭാഷ
ലിപിയില്ലാത്തതിനാൽ
എല്ലാ ലിപിയിലും അതെഴുതപ്പെടുന്നു
ശരീരമില്ലാത്ത ജീവൻ
എല്ലാ ശരീരത്തിലും ആവേശിക്കുന്നു.

പെട്ടെന്നു നിന്റെ പേരെഴുതിയ
ഒരു കല്ല്‌ കണ്മുന്നിലുയർന്നു വരുന്നു
ഞാൻ നിലവിളിക്കുന്നു.
നീ എവിടെയാണ് ?
ഈ മണ്ണ് മറവിയാണോ?
എങ്കിൽ ഓർമ്മ
പക്ഷികളെ മറവുചെയ്ത ആകാശമോ?
നിന്റെ കല്ലറയിൽ വയ്ക്കാൻ
ഒരു പൂപോലും ഭൂമിയിൽ ബാക്കിയില്ലല്ലോ.

(മോ പർണാസ് സിമത്തേരി)

10

പികാസോ, ബ്രാക്, വാൻഗോഗ്, ദേഗാ,
റെന്വർ, ദൂഫി, ലൗട്രെക്, സൂറത്,
സോളാ, സ്റ്റെന്താൾ, തുർഗനേവ്,
ത്രുഫോ, ട്രിസ്റ്റാൻ സാറാ …
കുട്ടിക്കാലത്തു ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലെ
സ്ഥലനാമങ്ങൾ കാണാതെ പഠിക്കുമ്പോലെ
ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ പേരുകൾ ഉരുവിടുന്നു
ഇവർ ഈ തെരുവിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്നപോലെ.
എന്റെ വാക്കുകൾക്കു മഴവില്ലുകളോടും
മരിച്ചവരോടും ഒരു കരാറുണ്ടെന്നപോലെ,
കമ്മ്യൂണ്‍ ദിനങ്ങളുടെ നഷ്ടസ്മൃതികളുമായി
താഴ്വരയിലലയുന്ന രക്തസാക്ഷികള്‍
കാപ്പിയുടെ മണമുള്ള ഈറന്‍കാറ്റുകളായി
എന്നെ ഉരുമ്മിപ്പോകുന്നു
വിശുദ്ധഹൃദയപള്ളിയുടെ പടികളില്‍
പാരീസിന്റെ വ്രണിതയേശു
മൂടല്‍മഞ്ഞായി വിതുമ്പുന്നു
തിരുപ്പിറവിയാഘോഷിക്കാനൊരുങ്ങുന്ന
തെരുവില്‍ കൂട്ടിയിട്ട പൂക്കളുടെ
ഓരോ ഇതളിന്നുമടിയില്‍
ഞാന്‍ നിന്നെത്തിരയുന്നു
ഓരോ നിറത്തിന്നുമടിയില്‍
അസാന്നിദ്ധ്യത്തിന്റെ നിറം
വെള്ളയോ കറുപ്പോ?
പറയൂ, പാലപ്പൂക്കളുടെ റാണീ
പറയൂ, ആമ്പലുകളുടെ തംബുരൂ,
യക്ഷവധൂ, പറയൂ.

(മോങ് മാര്‍ത്ര്)

11

എനിക്കു കാണേണ്ടാ
നെപ്പോളിയന്റെ വിജയസ്മാരകം
കാണേണ്ടാ നാസികള്‍ ബാക്കിയിട്ട പൊടി
എനിക്കു ഗില്ലറ്റിനുകളോടു സംസാരിക്കേണ്ടാ
ഹാ ത്രൂഫോ, ത്രൂഫോ
മാറ്റം കോപാക്രാന്തനായ
ഒരു മൃഗമാണെന്ന് ആരാണു പറഞ്ഞത്?
അറിവിന് ആയിരം
മുറ്റങ്ങളും മുറികളുമുണ്ട്
നമുക്കു ചരിത്രം മറക്കാനാവില്ല
എങ്കിലും മറന്നേ തീരൂ.
ഇപ്പോള്‍ പെറ്റുവീണ കുട്ടിയെപ്പോലെ
അഴുക്കും ചോരയും തുടച്ചുകളഞ്ഞ്
വെളിച്ചത്തിലേക്കു കണ്‍തുറക്കണമെങ്കില്‍
പുല്ലുകള്‍ക്കൊപ്പം നിവര്‍ന്നുനിന്ന്
കുരുവികളോടു സംവദിക്കണമെങ്കില്‍
മാലാഖമാര്‍ക്കൊപ്പം പറക്കണമെങ്കില്‍,
പ്രണയിക്കണമെങ്കില്‍,
നിലനില്ക്കാത്ത ഒരു സ്ഥലമാണ് ചരിത്രം
മരണം ഇനിയും കുഴിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത
ഒരു യുഗവും.

(ഷോന്‍സ് എലീസ്സേ)

12

മെഴുകുതിരികള്‍
സുവര്‍ണ്ണദലങ്ങളുള്ള ചെടികളാണ്
രക്തമൊലിക്കുന്നവര്‍ക്കുവേണ്ടി മാത്രം
അവ മുളച്ചു വളരുന്നു
വളരുന്തോറും വിനയംകൊണ്ടു
ചെറുതാവുന്നു, ഇല കൊഴിഞ്ഞ്
സ്വന്തം രക്തത്തില്‍ മുങ്ങിമരിക്കുന്നു
മെഴുകുതിരികള്‍ വിരഹികളുടെ
പ്രാര്‍ത്ഥനകളാണ്
ഞാനും ഒന്നു കൊളുത്തുന്നു
വര്‍ണ്ണപ്പളുങ്കുജാലകങ്ങളുടെ
ഈ മാന്ത്രികപ്രകാശത്തില്‍നിന്ന്
പെട്ടെന്നു ചിറകുവച്ച്
മാലാഖമാര്‍ക്കും പുണ്യവാളന്മാര്‍ക്കുമിടയിലേക്ക്
നീ പറന്നിറങ്ങുമെന്നപോലെ
ഈ തണുത്ത ഇരുട്ടില്‍
നിന്റെ ഇല്ലായ്മ പതുക്കെ
ഉറഞ്ഞുറഞ്ഞ് ഉണ്‍മയാകുമെന്നപോലെ
പ്രണയം പ്രാര്‍ത്ഥനയാണ്
അതു ശൂന്യതയില്‍ ജ്വലിക്കുന്നു.

(സാക്ര് കോര്‍)

13

ഈ പാതിരാത്രി
ഞാന്‍ മതിവിടുവോളം
വിഷം കുടിച്ചിരിക്കുന്നു
ചെങ്കനലാഴിയില്‍
ഞാന്‍ നൃത്തം ചെയ്യുകയാണിപ്പോള്‍.
എന്റെ കൈകളില്‍
ആരുടെയൊക്കെയോ കൈകള്‍ മുറുകുന്നു
ഓരോരുത്തരിലും ഞാന്‍ നിന്റെ മുഖം തിരയുന്നു
ഓരോരുത്തരെ ഉമ്മവയ്ക്കുമ്പോഴും
ഞാന്‍ നിന്നെ ഉമ്മവയ്ക്കുന്നു
ഞങ്ങളുടെ കറുമ്പന്‍ സുഹൃത്ത്
കാടുകളുടെ മുഴുവന്‍ കരുത്തും
മൂന്നു ചെണ്ടകളിലേക്കാവാഹിക്കുകയാണ്
മുറുകുന്ന താളത്തിനൊപ്പം
വേദനയും മുറുകുന്നു
ഈ താളത്തില്‍നിന്ന്
നീ പ്രത്യക്ഷയാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയില്‍
പൊള്ളുന്ന കാലുകളും
നീട്ടിപ്പിടിച്ച കൈകളുമായി
ഞാന്‍ നൃത്തം തുടരുന്നു.
വെളിച്ചങ്ങളിലോ പൂക്കളിലോ നിന്ന്
വിലപിക്കുന്ന ചൂളമരങ്ങളില്‍നിന്ന്
അവമതിക്കപ്പെട്ട തെരുവുകളുടെ
നിലവിളിക്കുന്ന പൊടിയില്‍നിന്ന്
നിഴലുകളില്‍നിന്ന്, ചിരികളില്‍നിന്ന്,
കാറ്റിലോ മഴകളിലോ നിന്ന്
പഴങ്ങളുടെ സൗരഭങ്ങളില്‍നിന്ന്
പളുങ്കിന്റെ മറുലോകത്തിൽനിന്ന്
കുരിശുകളില്‍നിന്ന് ശ്മാശാനത്തില്‍നിന്ന്
ഭൂഗര്‍ഭവാഹനങ്ങളുടെ
അവിരാമമായ ഇരമ്പലില്‍നിന്ന്
തുരങ്കങ്ങളുടെ ആക്സമികമായ ഇരുട്ടില്‍നിന്ന്
പിയാനോയുടെ കടല്‍ത്തിരകളില്‍നിന്ന്
നൃത്തങ്ങളുടെ ഉറക്കമൊഴിപ്പില്‍നിന്ന്
ചിത്രങ്ങളുടെ വര്‍ണ്ണരാശിയില്‍നിന്ന്
വീഞ്ഞിന്റെ കണ്ണുകളില്‍നിന്ന്
കവിതയില്‍നിന്ന് കവിതയില്‍നിന്ന്
നീ പിറവിയെടുക്കുമെന്ന്
കുളിരില്‍ വിറയ്ക്കുന്ന ഈ രാത്രി മൂന്നുമണിയില്‍നിന്ന്
എന്‍റെ കൈകളിലേക്കു വരുമെന്ന്
ഞാന്‍ തുള്ളിച്ചാടുന്നു

എന്റെ കഴുത്തില്‍ക്കിടന്നു പുളയൂ
എന്‍റെ ജടയിലേക്കൊഴുകി വീഴൂ
എന്റെ ശിരസ്സില്‍ പ്രകാശിക്കൂ
പര്‍വ്വതങ്ങള്‍ ഉച്ചരിക്കുന്ന വചനമേ
ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ നിനക്കായി
തപസ്സു ചെയ്യുകയാണ്.
ദിഗംബരനായി, നിരക്ഷരനായി,
ഉദ്ഭവത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയില്‍,
അഗ്നിയില്‍,
അഗ്നിയില്‍.

(‘അപൂര്‍ണ്ണം’, 1997)

— 109 —
ഇല്ല

മരിക്കാനൊരുങ്ങിക്കൊള്ളുക,
ഈ നിമിഷം.
നെടുവീര്‍പ്പുപോലുമരുത്
നമ്മുടെ കൊടുങ്കാറ്റിന്റെ
നിമിഷങ്ങളെ ഓര്‍ക്കരുത്
നാം കണ്ടുമുട്ടിയിട്ടേയില്ല
നാം സമയത്തില്‍ ഇല്ല.

ഇന്നോളം
നിന്റെ മുടിനാരുകളുടെ മണത്താല്‍
ഞാന്‍ എന്റെ വാക്കുകളെ
മരണത്തില്‍ നിന്നൊളിച്ചുവെച്ചു.
ഇപ്പോള്‍ നിന്റെ മുലപ്പാലില്‍
തൂവല്‍ മുക്കി ഞാന്‍ എന്നെത്തന്നെ
വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധിക്കുന്നു
ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ
പ്രഭ ചിന്നുന്ന മരണം
നമ്മുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വിഴുങ്ങും
ആരുമാണ്ടാവില്ല പ്രതിരോധിക്കുവാന്‍
ആരുമുണ്ടാവില്ല പ്രണയിക്കുവാന്‍.
നീയുമുണ്ടാവില്ല.
ചാരം മാത്രമുണ്ടാവും
വീണ്ടും ജിവനെ സ്വപ്നം കാണാന്‍
ഭൂമി ധൈര്യപ്പെടുകയില്ല
ചാരം; അതില്‍
ഇനിയും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ലാത്ത
ഒരു ഗ്രഹത്തില്‍നിന്നു
പൊഴിയുന്ന വീഴുന്ന
ഒരു കണ്ണീര്‍ത്തുള്ളിയും.

(1998)

— 110 —
ദൈവത്തിലേയ്ക്കുള്ള വഴി

മന്ദിരങ്ങളില്‍ പോകരുത്
വിഗ്രഹങ്ങളില്‍ കുരുങ്ങിപ്പോകും

ഗ്രന്ഥങ്ങളെ നമ്പരുത്
ആ സത്യങ്ങള്‍ പഴകിപ്പോയി

പുരോഹിതരുടെ കൂട്ടരുത്
മദ്ധ്യസ്ഥര്‍ വില പേശും

സംഘങ്ങളില്‍ പെടരുത്
അവ ഹിംസയുടെ വയലുകള്‍

ശരീരത്തെ സൂക്ഷിക്കുക
അതു പിളര്‍ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു

ഭയം അകലമാണ്
നീതിബോധം ധീരരാക്കും

മമത തടസ്സമല്ല,
നിര്‍മ്മമമായി പ്രയോഗിച്ചാല്‍.

പ്രേമം മാര്‍ഗ്ഗമാണ്,
മനുഷ്യരിലൊതുങ്ങാതെ.

ദാരിദ്ര്യം ഐശ്വര്യമാണ്
ആരോ അടിച്ചേല്പിച്ചതല്ലെങ്കില്‍

കാറ്റിനെ തടയരുത്
കാരണം തിരക്കരുത്

ധ്യാനിക്കാന്‍ മല വേണ്ടാ
പുല്ലിനൊപ്പമിരുന്നാല്‍ മതി

ഇല, കിളി, മഴ പുഴ:
കാതുകൂര്‍പ്പിച്ചിവയെക്കേള്‍ക്കൂ.
ചന്ദ്രന്നു കീഴിലുറങ്ങിയാലും
ഉണര്‍ത്തിയ സൂര്യനെ മറക്കായ്ക

ഏകാന്തതയെ ശപിക്കായ്ക
ഒറ്റയ്ക്കിരിപ്പോന്റെ മനസ്സില്‍ തന്നെ
ഏറ്റവുമധികം ലോകം.

മൗനമാണു കീര്‍ത്തനം
ഒഴിവുതന്നെ നിറവ്.

(1998)