ഇന്ദുലേഖ

ഒയ്യാരത്ത് ചന്തുമേനോന്‍

2014

സായാഹ്ന ഫൗണ്ടേഷന്‍

തിരുവനന്തപുരം

Indulekha
Malayalam Fiction
by O Chandu Menon
First published: 1889

First epub/pdf version published: 2013
Second epub/pdf version published: 2014

These electronic versions are released under the provisions of Creative Commons Attribution Share Alike license for free download and usage.
The electronic versions were generated in a computer running gnu/linux operating system. pdf was typeset using XeTEX from TEX Live 2012. ePub version was generated by TEX4ht from the same LATEX sources. The base font used is traditional variant of Rachana, contributed by Rachana Akshara Vedi.

Sayahna Foundation
jwra 34, Jagathy, Trivandrum, India 695014
url: http://www.sayahna.org

ഒയ്യാരത്ത് ചന്തുമേനോന്‍

മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ലക്ഷണമൊത്ത നോവല്‍ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ദുലേഖയുടെ കര്‍ത്താവാണ് ഒയ്യാരത്ത് ചന്തുമേനോന്‍. ഒറ്റ നോവല്‍ കൊണ്ടുതന്നെ മലയാളസാഹിത്യചരിത്രത്തില്‍ സമുന്നതസ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു അദ്ദേഹം. രണ്ടാമത്തെ നോവലായ ശാരദയും വായനക്കാരുടെയും നിരൂപകരുടെയും മുക്തകണ്ഠപ്രശംസയ്ക്ക് പാത്രമായി. ചന്തുമേനോന് ശാരദയുടെ ഒന്നാം ഭാഗമേ എഴുതാന്‍ സാധിച്ചുള്ളൂ.

ജനനം, ബാല്യം, കൌമാരം

1847 ജനുവരി 9-ന് (1022 ധനു 22 അത്തം) പ്രമാണിത്വമുള്ള കുടുംബത്തിലാണ് ചന്തുമേനോന്‍ ജനിച്ചത്. അച്ഛന്‍ ഉത്തരകേരളത്തിലെ കോട്ടയം താലൂക്കില്‍ തലശ്ശേരി നഗരത്തിന് സമീപം പിണറായി അംശം കെളാലൂര്‍ ദേശത്ത്, എടപ്പാടി ചന്തുനായര്‍. അദ്ദേഹം ആദ്യം പോലീസ് ആമീനും പിന്നീട് പലയിടങ്ങളിലായി തഹസില്‍ദാരും ആയി ജോലിനോക്കി‍. അമ്മ കൊടുങ്ങല്ലൂര്‍ ചിറ്റെഴുത്ത് ഭവനത്തിലെ പാര്‍വ്വതിയമ്മ. രണ്ടു പെണ്മക്കളും മൂന്ന് ആണ്മക്കളും ഉള്ളതില്‍ ഇളയതായിരുന്നു ചന്തുമേനോന്‍. ചന്തുനായര്‍ കുറുമ്പ്രനാട് താലൂക്കില്‍ നടുവണ്ണൂരില്‍ താമസിച്ച് അവിടത്തെ തഹസില്‍ദ്ദാരായി ജോലിനോക്കുന്ന കാലത്താണ് ചന്തുമേനോന്‍ ജനിക്കുന്നത്‍. അവിടെനിന്ന് കോവില്‍ക്കണ്ടിയിലേക്ക് ചന്തുനായര്‍ക്ക് സ്ഥലം‌മാറ്റം കിട്ടി. അവിടെ കോതമംഗലം ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വീട്ടിലായിരുന്നു ചന്തുമേനോന്റെ ബാല്യം. വിദ്യാരംഭം കഴിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം കോരന്‍ കുരിക്കള്‍ എന്ന നാട്ടെഴുത്തച്ഛന്റെ കീഴില്‍ പഴയ സമ്പ്രദായത്തില്‍ പഠിച്ചുവരെ കോട്ടയം താലൂക്കിലേക്ക് ചന്തുനാ‍യര്‍ക്ക് മാറേണ്ടിവന്നു. അങ്ങനെ തലശ്ശേരിയില്‍ തിരുവങ്ങാട്ടെ ഒയ്യാരത്ത് വീട്ടില്‍ താ‍മസമായി. ആ വഴിക്കാണ് ഒയ്യാരത്ത് ചന്തുമേനോന്‍ എന്ന് പേര് സിദ്ധിക്കുന്നത്. കുഞ്ഞമ്പുനമ്പ്യാ‍ര്‍ എന്ന വിദ്വാന്റെ കീഴില്‍ കാവ്യാലങ്കാദികള്‍ പഠിച്ച് സംസ്കൃതത്തില്‍ സാമാന്യപാണ്ഠിത്യം നേടി. കവിയായിരുന്ന നാരങ്ങോളി ചിറക്കല്‍ കുഞ്ഞിശങ്കരന്‍ നമ്പിയാരുമായി ബന്ധം അദ്ദേഹത്തെ സാഹിത്യരസികനാക്കി. ചന്തുനായര്‍ക്ക് വീണ്ടും കോവില്‍ക്കണ്ടിക്ക് സ്ഥലം മാറ്റം ഉണ്ടായപ്പോള്‍ അവിടത്തെ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂളില്‍ ചേര്‍ത്തുപഠിപ്പിച്ചു. അക്കാലത്ത് സര്‍ക്കാര്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്ക് ഹിന്ദി ആവശ്യമായിരുന്നതിനാല്‍ അതു പഠിപ്പിക്കാനും ഏര്‍പ്പാടുചെയ്തു.

1857-ല്‍ 57-ആം വയസ്സില്‍ പ്രമേഹരോഗത്താല്‍ ചന്തുനായര്‍ മരിച്ചു. മൂത്തജ്യേഷ്ഠനായ ശങ്കരമേനോനും ആ വര്‍ഷം മേടത്തില്‍ തന്റെ 19-ആം വയസ്സില്‍ വസൂരിബാധിച്ച് മരണമടഞ്ഞു‍. അദ്ദേഹം സരസകവിയും ദ്വിഭാഷാപണ്ഡിതനുമായിരുന്നു. ശങ്കരമേനോന്റെ മരണശേഷം കുടുംബം തിരികെ തലശ്ശേരിയിലേക്ക് മാറി. ബാസല്‍ മിഷന്‍ നടത്തിയിരുന്ന തലശ്ശേരി പാര്‍സി സ്കൂളില്‍ ചന്തുമേനോന്‍ പഠിത്തം തുടര്‍ന്നു. സ്കൂളില്‍ പഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സ്വന്തം നിലയില്‍ പഠിച്ച് ഇംഗ്ലീഷിലും സംസ്കൃതത്തിലും പ്രാവീണ്യം നേടി. അൺകവനന്റ് സിവില്‍ സര്‍വ്വീസ് പരീക്ഷയില്‍ ഇംഗ്ലീഷില്‍ ഉന്നതനിലയില്‍ ജയിച്ച ചന്തുമേനോന്‍ മെട്രിക്കുലേഷനു ചേര്‍ന്നു‍. തലശ്ശേരി സ്മാള്‍ക്കാസ് കോടതിയില്‍ ജഡ്ജി ജെ.ആര്‍. ഷാര്‍പ്പ് ചന്തുമേനോന്റെ കഴിവറിഞ്ഞ് അവിടത്തെ ആറാം ഗുമസ്തനായി നിയോഗിച്ചു. 1864-ല്‍ അങ്ങനെ ആദ്യമായി അദ്ദേഹം സര്‍ക്കാരുദ്യോഗത്തിലെത്തി.

ഔദ്യോഗികജീവിതം

സ്വന്തം യോഗ്യത കൊണ്ട് ചന്തുമേനോന്‍ ജോലിയില്‍ ഉയര്‍ന്നു. ബുദ്ധിശക്തി, കൃത്യനിഷ്ഠ, സത്യസന്ധത ഇവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടപ്പിറപ്പായിരുന്നു. തലശ്ശേരിയില്‍ അന്ന് സബ്കലക്ടറായിരുന്ന മിസ്റ്റര്‍ ലോഗന്‍ ഷാര്‍പ്പില്‍നിന്ന് മേനോന്റെ ഗുണഗണങ്ങള്‍ അറിഞ്ഞ് 1867 മാര്‍ച്ച് 3-ന് തുക്കിടിക്കച്ചേരിയില്‍ മൂന്നാം ഗുമസ്തനായി നിയോഗിച്ചു. പിന്നീട് കൊല്ലംതോറും കയറ്റമായിരുന്നു. 1869-ല്‍ ആക്ടിങ് ഒന്നാം ഗുമസ്തനായി‍. മിസ്റ്റര്‍ ലോഗന്‍ മലബാര്‍ കലക്ടരായി കോഴിക്കോട്ടേക്കു മാറിയപ്പോള്‍ ഹജൂര്‍ക്കച്ചേരിയില്‍ പോലീസ് മുന്‍ഷിയായി ചന്തുമേനോനെ നിയമിച്ചു. 1871-ല്‍ അവിടെ ഹെഡ് മുന്‍ഷിയായി. അതിനിടയില്‍ കോഴിക്കോട് ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ജഡ്ജിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ട ഷാര്‍പ്പ്, ചന്തുമേനോനെ 1872 നവംബര്‍ 22-ന് സിവില്‍ കോടതി ഹെഡ് ക്ലാര്‍ക്കായി നിയോഗിച്ചു. വൈകാതെ ഷാര്‍പ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പട്ടാമ്പി ആക്ടിങ് മുന്‍സിഫ് സ്ഥാനത്തേക്ക് മാറ്റി. പിന്നീട് കുറേക്കാലം മഞ്ചേരി, പാലക്കാട്, കോഴിക്കോട് (1882), ഒറ്റപ്പാലം (1886), പരപ്പനങ്ങാടി എന്നിവിടങ്ങളില്‍ മുന്‍സിഫായി ജോലിനോക്കി. പരപ്പനങ്ങാടി മുന്‍സിഫായിരുന്ന കാലത്താണ് ഇന്ദുലേഖ (1889) എഴുതുന്നത്. 1891-ല്‍ വീണ്ടും കോഴിക്കോട് മുന്‍സിഫായി. ശാരദ എഴുതുന്നത് ആ സന്ദര്‍ഭത്തിലാണ്. ആത്മസുഹൃത്ത് ഇ.കെ. കൃഷ്ണന്റെ നിര്‍ബന്ധത്താലാണ് അതിന്റെ ഒന്നാം പതിപ്പ് ഇറങ്ങുന്നത്.

സര്‍. സി. ശങ്കരന്‍ നായര്‍ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ശ്രീമാന്‍ ചേറ്റൂര്‍ ശങ്കരന്‍ നായര്‍ മലബാര്‍ വിവാഹബില്‍ മദിരാശി നിയമസഭയില്‍ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോള്‍ അതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിച്ച് സാക്ഷികളെ വിസ്തരിച്ചും മറ്റും ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് റിപ്പോര്‍ട്ടുചെയ്യുവാന്‍ സര്‍ ടി. മുത്തുസ്വാമി അയ്യരുടെ അധ്യക്ഷതയില്‍ കമ്മറ്റി ഏര്‍പ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അതിലെ അംഗങ്ങളില്‍ ഒരാള്‍ ചന്തുമേനോനായിരുന്നു. മലയാളികളില്‍ മരുമക്കത്തായക്കാരായ ഹിന്ദുക്കളുടെ വിവാഹം പുതുതായി ഉണ്ടാക്കുന്ന വല്ല രാജനിയമങ്ങള്‍ക്കും അനുസരിച്ചുനടത്തിയാലേ അതിന്നു ദൃഢതയുണ്ടാകയുള്ളൂ എന്നു വരുത്തിക്കൂട്ടുന്നത് ശരിയല്ലെന്നും സാധാരണ നടപ്പുള്ള സംബന്ധം ന്യായമായ വിവാഹമായി നിയമത്താല്‍ അനുവദിക്കപ്പെടുകയാണ് വേണ്ടതെന്നും വിവാഹം വേര്‍പ്പെടുത്തുന്നതിന് കോടതികയറണം എന്നും മറ്റും വരുത്തുന്നത് അനാവശ്യമായ പ്രതിബന്ധമാണെന്നും മറ്റുമാണ് ചന്തുമേനോന്‍ അന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. ശങ്കരന്‍നായരുടെ അഭിപ്രായത്തില്‍നിന്ന് പലേ സംഗതിയാലും ഭിന്നമായിരുന്നു ഇത്. മുത്തുസ്വാമിക്ക് ചന്തുമേനോന്റെ അഭിപ്രായത്തോടായിരുന്നു യോജിപ്പ്.

1892-ല്‍ ചന്തുമേനവന്‍ തിരുനെല്‍‌വേലിയില്‍ ആക്ടിങ് അഡിഷണല്‍ സബ് ജഡ്ജിയായി. 1893-ല്‍ മംഗലാപുരത്തേക്ക് മാറി. ഈ സന്ദര്‍ഭത്തില്‍ അതിയോഗ്യനും പ്രാപ്തനും സത്യസന്ധനും നിഷ്പക്ഷപാതിയുമായി ഖ്യാതിനേടി അദ്ദേഹം. മലയാളത്തിലും ഇംഗ്ലീഷിലും മികച്ച ഗദ്യരചനാപാടവം സമ്പാദിച്ചിരുന്നു ചന്തുമേനോന്‍. പ്രാസംഗികനെന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു. കേരളവര്‍മയുടെ മയൂരസന്ദേശം വായിച്ച് സന്തോഷിച്ച് സ്വന്തം ചെലവില്‍ ബാസല്‍ മിഷന്‍ അച്ചുകൂടത്തില്‍ അച്ചടിപ്പിച്ചു. മംഗലാപുരത്തുവെച്ച് പനിബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായി രോഗം മാറും മുന്‍പ് ജോലിയില്‍ പ്രവേശിച്ച അദ്ദേഹത്തിന് പക്ഷവാതം പിടിപെട്ടു. വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി ഇംഗ്ലീഷ്, ആര്യവൈദ്യം, യുനാനി തുടങ്ങിയ വൈദ്യമുറകള്‍ ശീലിച്ചു. 1897-ല്‍ കോഴിക്കോട്ട് സബ്ജഡ്ജിയായി ജോലിയേറ്റെടുത്തു. മരണംവരെ ഈ ജോലി തുടര്‍ന്നു. 1898-ല്‍ ഗവണ്മെന്റ് റാവു ബഹദൂര്‍ ബഹുമതി നല്‍കി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. മദിരാശി സര്‍വകലാശാലാ നിയമപരീക്ഷകനും കലാശാലാംഗവുമായിരുന്നിട്ടുണ്ട് ചന്തുമേനോന്‍.

കുടുംബജീവിതം

1882-ല്‍ ചന്തുമേനോന്‍ കാത്തോളിവീട്ടില്‍ ലക്ഷ്മിയമ്മയെ വിവാഹംചെയ്തു. ചന്തുമേനോന് അനുരൂപയായ സഹധര്‍മ്മിണിയായിരുന്നു അവര്‍. ഇന്ദുലേഖയുടെ സൃഷ്ടിക്കുപിന്നില്‍ തന്റെ പത്നിയാണെന്ന് ചന്തുമേനോന്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. വലിയ കോയിത്തമ്പുരാന്‍ അമരുകശതകം ഭാഷാന്തരീകരിച്ചതും അവരുടെ നിര്‍ബന്ധത്താലാണ്. അഞ്ച് പുത്രന്മാരും രണ്ട് പുത്രിമാരുമാണ് ഇവര്‍ക്ക്. ഒരു പുത്രി ചെറുപ്പത്തില്‍ത്തന്നെ മരിച്ചുപോയി.

സാഹിത്യസേവനം

ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു മുന്‍പ് ഒരു സാഹിത്യകാരനോ മലയാളസാഹിത്യത്തോട് വിശേഷപ്രതിപത്തിയോ ഉള്ളയാളായി ചന്തുമേനോന്‍ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ഇന്ദുലേഖയെക്കൂടാതെ അപൂര്‍ണ്ണമായ ശാരദയും വിദ്യാവിനോദിനിയില്‍ വന്ന മയൂരസന്ദേശത്തിന്റെ മണ്ഡനവും ചാത്തുക്കുട്ടിമന്നാടിയാരുടെ ഉത്തരരാമചരിതത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ ഒരു കത്ത് എന്ന ദീര്‍ഘലേഖനവും നരികരിചരിതത്തിനെഴുതിയ മുഖവുരയും — ഇത്രയുമാണ് സാഹിത്യസംബന്ധിയായ ചന്തുമേനോന്റെ ആകെ രചനകള്‍.

1899 സെപ്തംബര്‍ 7-ന് പതിവുപോലെ കേസ്സുവിചാരണകള്‍ കഴിഞ്ഞ് ചന്തുമേനോന്‍ നേരത്തേ വീട്ടിലെത്തി. ആഹ്ലാദചിത്തനായിരുന്നു‍. ക്ഷീണം കണ്ട് ഡോക്ടറെ വരുത്തിയെങ്കിലും മൂര്‍ച്ഛയിലായിരുന്നു‍. പിറ്റേന്ന് സൂര്യോദയത്തോടെ അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു.

(വിക്കിപ്പീഡിയയില്‍ നിന്നും ഉദ്ധരിച്ചത്)

ഒന്നാം അച്ചടിപ്പിന്റെ അവതാരിക

1886 ഒടുവിൽ കോഴിക്കോടു വിട്ടമുതൽ ഞാൻ ഇംക്ലീഷു് നോവൽപുസ്തകങ്ങൾ അധികമായി വായിപ്പാൻ തുടങ്ങി. ഗവർമ്മെണ്ട് ഉദ്യോഗമൂലമായ പ്രവൃത്തി ഇല്ലാതെ വീട്ടിൽ സ്വസ്ഥമായി ഇരിക്കുന്ന എല്ലാ സമയത്തും നോവൽവായനകൊണ്ടു തന്നെ കാലക്ഷേപമായി. ഇതു നിമിത്തം സാധാരണ ഞാനുമായി സംസാരിച്ചു വിനോദിച്ചു സമയം കഴിക്കുന്ന എന്റെ ചില പ്രിയപ്പെട്ട ആളുകൾക്കു കുറെ കുണ്ഠിതം ഉണ്ടായതായി കാണപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടു ഞാൻ നോവൽവായനയെ ഒട്ടും ചുരുക്കിയില്ലെങ്കിലും ഇവരുടെ പരിഭവം വേറെ വല്ലവിധത്തിലും തീർക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നു ശ്രമിച്ചു. ആ ശ്രമങ്ങളിൽ ഒന്നു് ചില നോവൽബുക്കു വായിച്ചു കഥയുടെ സാരം ഇവരെ മലയാളത്തിൽ തർജ്ജമചെയ്തു ഗ്രഹിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. രണ്ടുമൂന്നു നോവൽബുക്കുകൾ അവിടവിടെ ഇങ്ങിനെ തർജ്ജമചെയ്തു പറഞ്ഞുകേട്ടതിൽ ഇവർ അത്ര രസിച്ചതായി കാണപ്പെട്ടില്ല. ഒടുവിൽ ദൈവഗത്യാ ലോർഡു് ബീൻസു് ഫീൽഡു് ഉണ്ടാക്കിയ ‘ഹെൻറിയിട്ട് ടെംപൾ’ എന്ന നോവൽ ഇവരിൽ ഒരാൾക്കു രസിച്ചു. അതുമുതൽ ആ ആൾക്കു നോവൽ വായിച്ചു കേൾക്കാൻ ബഹുതാൽപര്യം തുടങ്ങി. ക്രമേണ കലശലായിത്തീർന്നു. തർജ്ജമ പറഞ്ഞുകേൾക്കേണമെന്നുള്ള തിരക്കിനാൽ എനിക്കു സ്വൈരമായി ഒരു ബുക്കും വായിപ്പാൻ പലപ്പോഴും നിവൃത്തിയില്ലാതെ ആയിവന്നു. ചിലപ്പോൾ വല്ല ‘ലോബുക്കും’ താനെ ഇരുന്നു വായിക്കുമ്പോൾക്കൂടി അതു “നോവൽ ആണു്, തർജ്ജമ പറയണം,” എന്നു പറഞ്ഞു ശാഠ്യം തുടങ്ങി. ഏതെങ്കിലും, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന പരിഭവം തീർക്കാൻ ശ്രമിച്ചതു വലിയ തരക്കേടായിത്തീർന്നു എന്നു് എനിക്കുതന്നെ തോന്നി. ഒടുവിൽ ഞാൻ മേൽപറഞ്ഞ ബീ ൻസു് ഫീൽഡിന്റെ നോവൽ ഒന്നു തർജ്ജമ ചെയ്തു് എഴുതിക്കൊടുക്കണമെന്നു് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിനു് ഞാൻ ആദ്യത്തിൽ സമ്മതിച്ചു. പിന്നെ കുറെ തർജ്ജമചെയ്തുനോക്കിയപ്പോൾ അങ്ങനെ തർജ്ജമചെയ്യുന്നതു കേവലം നിഷ്പ്രയോജനമാണെന്നു് എനിക്കു തോന്നി. ഇംക്ലീഷു് അറിഞ്ഞുകൂടാത്ത, എന്റെ ഇഷ്ടജനങ്ങളെ ഒരു ഇംക്ലീഷു് നോവൽ വായിച്ചു തർജ്ജമയാക്കി പറഞ്ഞു് ഒരുവിധം ശരിയായി മനസ്സിലാക്കാൻ അത്ര പ്രയാസമുണ്ടെന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. എന്നാൽ തർജ്ജമയായി എഴുതി കഥയെ ശരിയായി ഇവരെ മനസ്സിലാക്കാൻ കേവലം അസാദ്ധ്യമാണെന്നു് എന്നു ഞാൻ വിചാരിക്കുന്നു. തർജ്ജമയായി എഴുതിയതു വായിക്കുമ്പോൾ ആ എഴുതിയതു മാത്രമേ മനസ്സിലാകയുള്ളു. അതു കൊണ്ടു മതിയാകയില്ല. ഇംക്ലീഷിന്റെ ശരിയായ അർത്ഥം അപ്പപ്പോൾ തർജ്ജമയായി പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കുന്നതാണെങ്കിൽ ഓരോ സംഗതി തർജ്ജമചെയ്തു പറയുന്നതോടുകൂടി അതിന്റെ വിവരണങ്ങൾ പലേ ഉപസംഗതികളെക്കൊണ്ടു് ഉദാഹരിച്ചും വാക്കുകളുടെ ഉച്ചാരണഭേദങ്ങൾകൊണ്ടും ഭാവംകൊണ്ടും മറ്റും കഥയുടെ സാരം ഒരുവിധം ശരിയായി അറിയിപ്പാൻ സാധിക്കുന്നതാണു്. അങ്ങിനെയുള്ള വിവരണങ്ങളും പരിഭാഷകളും ഉപസംഗതികളും മറ്റും നേർതർജ്ജമയായി എഴുതുന്നതിൽ ചേർത്താൽ ആകപ്പാടെ തർജ്ജമ വഷളായി വരുമെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ലാത്തതാകുന്നു. പിന്നെ ഇംക്ലീഷു് നോവൽ പുസ്തകങ്ങളിൽ ശൃംഗാരസപ്രധാനമായ ഘട്ടങ്ങൾ മലയാള ഭാഷയിൽ നേർ തർജ്ജമയാക്കി എഴുതിയാൽ വളരെ ഭംഗിയുണ്ടാകയില്ല. ഈ സംഗതികളെ എല്ലാംകൂടി ആലോചിച്ചു് ഒരു നോവൽബുക്കു് ഏകദേശം ഇംക്ലീഷു് നോവൽബുക്കുകളുടെ മാതിരിയിൽ മലയാളത്തിൽ എഴുതാമെന്നു് ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചു് എന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചാളോടു വാമത്തം ചെയ്തു. ഈ കരാർ ഉണ്ടായതു് കഴിഞ്ഞ ജനുവരിയിലാണു്. ഓരോ സംഗതി പറഞ്ഞു് ജൂൺമാസം വരെ താമസിച്ചു. പിന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടു നിവൃത്തിയില്ലാതെ ആയി. ജൂൺ 11-ആം തീയതി മുതൽ ഈ ബുക്കു ഞാൻ എഴുതിത്തുടങ്ങി: ആഗസ്റ്റു് 17-ആം തീയതി അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങിനെയാണു് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിനുള്ള കാരണം. ഈമാതിരി ഒരു ബുക്കിനെപ്പറ്റി എന്റെ നാട്ടുകാർക്കു് എന്തു് അഭിപ്രായമുണ്ടാവുമോ എന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. ഇംക്ലീഷു് അറിവില്ലാത്തവർ ഈ മാതിരിയിലുള്ള കഥകൾ വായിച്ചിക്കാൻ എടയില്ല. ഈവക കഥകളെ ആദ്യമായി വായിക്കുമ്പോൾ അതുകളിൽ അഭിരുചി ഉണ്ടാവുമോ എന്നു സംശയമാണു്.

ഈ പുസ്തകം ഞാൻ എഴുതുന്നകാലം ഇംക്ലീഷു് പരിജ്ഞാനമില്ലാത്ത എന്റെ ചില സ്നേഹിതന്മാർ എന്നോടു്, എന്തു സംഗതിയെപ്പറ്റിയാണു് പുസ്തകം എഴുതുന്നതെന്നു ചോദിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിൽ ഒന്നുരണ്ടാളോടു ഞാൻ സൂക്ഷ്മസ്ഥിതി പറഞ്ഞതിൽ അവർക്കു് എന്റെ ഈ ശ്രമം വളരെ രസിച്ചതായി എനിക്കു തോന്നീട്ടില്ല — “ഇതെന്തു സാരം—ഇതിന്നാണു് ഇത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുന്നത്—യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാവാത്ത ഒരു കഥ എഴുതുന്നതുകൊണ്ടു് എന്തു പ്രയോജനം?” എന്നു് ഇതിൽ ഒരാൾ പറഞ്ഞതായി ഞാൻ അറിയും. എന്നാൽ ഇതിന്നു സമാധാനമായി എനിക്കു പറവാനുള്ളതു് ഒരു സംഗതി മാത്രമാണു്. ലോകത്തിൽ ഉള്ള പുസ്തകങ്ങളിൽ അധികവും കഥകളെ എഴുതീട്ടുള്ള പുസ്തകങ്ങളാണു്. ഇതുകളിൽ ചിലതിൽ ചരിത്രങ്ങൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്നതും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായതെന്നു വിശ്വസിപ്പെടുന്നതും ആയ കഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതു കഴിച്ചു മറ്റുള്ള ബുക്കുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന കഥകൾ എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ നടന്നതാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടാത്തതോ സംശയിക്കപ്പെടുന്നതോ ആയ കഥകളാകുന്നു. എന്നാൽ സാധാരണയായി കഥകൾ വാസ്തവത്തിൽ നടന്നതായാലും, അല്ലെങ്കിലും, കഥകൾ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതിന്റെ ചാതുര്യംപോലെ മനുഷ്യർക്കു് രസിക്കുന്നതായിട്ടാണു് കാണപ്പെടുന്നതു്. അല്ലെങ്കിൽ ഇത്ര അധികം പുസ്തകങ്ങൾ ഈവിധം കഥകളെക്കൊണ്ടു ചമയ്ക്കപ്പെടുവാൻ സംഗതി ഉണ്ടാവുന്നതല്ല. കഥ വാസ്തവത്തിൽ നടന്നതോ അല്ലയോ എന്നുള്ള സൂക്ഷ്മവിചാരം, അറിവുള്ളവർ ഈവക ബുക്കുകളെ വായിക്കുമ്പോൾ ചെയ്യുന്നതേ ഇല്ല. കവനത്തിന്റെ ചാതുര്യം, കഥയുടെ ഭംഗി ഇതുകൾ മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിനെ ലയിപ്പിക്കുന്നു. നല്ല ഭംഗിയായി എഴുതീട്ടുള്ള ഒരു കഥയെ ബുദ്ധിക്കു രസികത്വമുള്ള ഒരുവൻ വായിക്കുമ്പോൾ ആ കഥ വാസ്തവത്തിൽ ഉണ്ടാവാത്ത ഒരു കഥയാണെന്നുള്ള പൂർണ്ണബോദ്ധ്യം അവന്റെ മനസ്സിന്നു് എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടെങ്കിലും, ആ കഥയിൽ കാണിച്ച സംഗതികൾ, അവകൾ വാസ്തവത്തിൽ ഉണ്ടായതായി അറിയുമ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിന്നു് എന്തെല്ലാം സ്തോഭങ്ങളെ ഉണ്ടാക്കുമോ ആ സ്തോഭങ്ങളെത്തന്നെ നിശ്ചയമായി ഉണ്ടാക്കുമെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ല. എത്ര ഗംഭീരബുദ്ധികളായ വിദ്വാന്മാർ തങ്ങൾ വായിക്കുന്ന കഥ വാസ്തവത്തിൽ ഉണ്ടായതല്ലെന്നുള്ള ബോദ്ധ്യത്തോടുകൂടിത്തന്നെ ആ കഥകളിൽ ഓരോ ഘട്ടങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ ആ ഗ്രന്ഥകർത്താവിന്റെ പ്രയോഗസാമർത്ഥ്യത്തിന്നനുസരിച്ചു രസിക്കുന്നു. ഈവക പുസ്തകങ്ങളിൽ ചില ദുഃഖരസപ്രധാനമായ ഘട്ടങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ എത്ര യോഗ്യരായ മനുഷ്യർക്കു മനസ്സു വ്യസനിച്ചു കണ്ണിൽനിന്നു ജലം താനെ ഒഴുകിപ്പോവുന്നു. ഹാസ്യരസപ്രധാനമായ ഘട്ടങ്ങൾ വായിച്ചു് എത്ര മനുഷ്യർ ഒറക്കെ ചിരിച്ചുപോവുന്നു. ഇതെല്ലാം സാധാരണ അറിവുള്ളാളുകളുടെ ഇടയിൽ ദിവസംപ്രതി ഉണ്ടായിക്കാണുന്ന കാര്യങ്ങളാണു്. ഈവക കഥകൾ ഭംഗിയായി എഴുതിയാൽ സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെ വിനോദിപ്പിക്കുവാനും മനുഷ്യർക്കു് അറിവുണ്ടാക്കുവാനും വളരെ ഉപയോഗമുള്ളതാണെന്നു് ഞാൻ വിചാരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു കഥ വാസ്തവത്തിൽ നടക്കാത്തതാകയാൽ പ്രയോജനമില്ലാത്തതാണെന്നു പറയുന്നതു ശരിയല്ലെന്നാണു് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ആ കഥ എഴുതിയമാതിരി ഭംഗിയായിട്ടുണ്ടോ എന്നു മാത്രമാണു് ആലോചിച്ചു നോക്കേണ്ടതു്. എന്റെ മറ്റൊരു സ്നേഹിതൻ ഇയ്യിടെ ഒരു ദിവസം ഞാൻ ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ അച്ചടി പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഈ ബുക്കു് എന്തു സംഗതിയെപ്പറ്റിയാണു് എന്നു് എന്നോടു ചോദിച്ചു. പുസ്തകം അടിച്ചുതീർന്നാൽ ഒരു പകർപ്പു് അദ്ദേഹത്തിന്നു് അയച്ചുകൊടുക്കാമെന്നും അപ്പോൾ സംഗതി മനസ്സിലാവുമെന്നും മാത്രം ഞാൻ മറുവടി പറഞ്ഞു. അതിനു് അദ്ദേഹം എന്നോടു മറുവടി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഇവിടെ ചേർക്കുന്നു. “സയൻസു് എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഇംക്ലീഷ്ശാസ്ത്രവിദ്യകളെക്കുറിച്ചാണു് ഈ പുസ്തകം എഴുതുന്നതു് എങ്കിൽ കൊള്ളാം. അല്ലാതെ മറ്റൊരു സംഗതിയെപ്പറ്റിയും മലയാളത്തിൽ ഇപ്പോൾ പുസ്തകങ്ങൾ ആവശ്യമില്ല.” ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു് ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു.

സാധാരണ ഈ കാലങ്ങളിൽ നടക്കുന്നമാതിരിയുള്ള സംഗതികളെ മാത്രം കാണിച്ചും ആശ്ചര്യകരമായ യാതൊരു അവസ്ഥകളേയും കാണിക്കാതെയും ഒരു കഥ എഴുതിയാൽ അതു് എങ്ങിനെ ആളുകൾക്കു രസിക്കും എന്നു് ഈ പുസ്തകം എഴുതുന്ന കാലത്തു മറ്റുചിലർ എന്നോടു ചോദിച്ചിട്ടുണ്ടു്. അതിനു് ഞാൻ അവരോടു മറുവടി പറഞ്ഞതു് —എണ്ണച്ചായ ചിത്രങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽ എഴുതുന്നമാതിരി ഈ ദിക്കിൽ കണ്ടു രസിച്ചു തുടങ്ങിയതിനുമുമ്പു്, ഉണ്ടാവാൻ പാടില്ലാത്തവിധമുള്ള ആകൃതിയിൽ എഴുതീട്ടുള്ള നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ ചിത്രം, വേട്ടയ്ക്കൊരുമകന്റെ ചിത്രം, ചില വ്യാളമുഖചിത്രം, ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാധാരണ രണ്ടുകാൽ ഉള്ളവർക്കു നിൽക്കാൻ ഒരുവിധവും പാടില്ലാത്തവിധം കാൽ പിണച്ചുവെച്ചു് ഓടക്കുഴൽ ഊതുന്ന മാതിരി കാണിക്കുന്ന ചിത്രം, വലിയ ഫണമുള്ള അനന്തന്റെ ചിത്രം, വലിയ രാക്ഷസന്മാരുടെ ചിത്രം ഇതുകളെ നിഴലും വെളിച്ചവും നിംനോന്നതസ്വഭാവങ്ങളും സ്ഫുരിക്കപ്പെടാത്ത മാതിരിയിൽ രൂക്ഷങ്ങളായ ചായങ്ങൾകൊണ്ടു് എഴുതിയതു കണ്ടു രസിച്ചു് ആവക എഴുത്തുകാർക്കു് പലവിധ സമ്മാനങ്ങൾ കൊടുത്തു വന്നിരുന്ന പലർക്കും ഇപ്പോൾ അതുകളിൽ വിരക്തിവന്നു് മനുഷ്യന്റെയോ മൃഗത്തിന്റെയോ വേറെ വസ്തുക്കളുടെയോ സാധാരണ സ്വഭാവങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന എണ്ണച്ചായചിത്രം, വെള്ളച്ചായചിത്രം ഇതുകളെക്കുറിച്ചു കൌതുകപ്പെട്ടു് എത്രണ്ടു സൃംഷ്ടിസ്വഭാവങ്ങൾക്കു് ചിത്രങ്ങൾ ഒത്തുവരുന്നുവോ അത്രണ്ടു് ആ ചിത്രകർത്താക്കന്മാരെ ബഹുമാനിച്ചു വരുന്നതു കാണുന്നില്ലയോ, അതുപ്രകാരംതന്നെ കഥകൾ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാവാൻ പാടുള്ള വൃത്താന്തങ്ങളെക്കൊണ്ടുതന്നെ ഭംഗിയായി ചമച്ചാൽ കാലക്രമേണ ആവക കഥകളെ അസംഭവ്യസംഗതികളെക്കൊണ്ടു ചമയ്ക്കപ്പെട്ട പഴയ കഥകളെക്കാൾ രുചിക്കുമെന്നാകുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ എഴുതിയ ഈ കഥ ഭംഗിയായിട്ടുണ്ടെന്നു ലേശംപോലും എനിക്കു വിശ്വാസമില്ല. അങ്ങിനെ ഒരു വിശ്വാസം എനിക്കു വന്നിട്ടുണ്ടെന്നു മേൽപറഞ്ഞ സംഗതികളാൽ എന്റെ വായനക്കാർക്കു തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതു് എനിക്കു പരമസങ്കടമാണു്. ഈമാതിരി കഥകൾ ഭംഗിയായി എഴുതുവാൻ യോഗ്യതയുള്ളവർ ശ്രദ്ധവെച്ചു് എഴുതിയാൽ വായിപ്പാൻ ആളുകൾക്കു രുചി ഉണ്ടാവുമെന്നാണു് ഞാൻ പറയുന്നതിന്റെ സാരം. ഈ പുസ്തകം എഴുതീട്ടുള്ളതു് ഞാൻ വീട്ടിൽ സാധാരണ സംസാരിക്കുന്ന മലയാളഭാഷയിൽ ആകുന്നു. അൽപം സംസ്കൃത പരിജ്ഞാനം എനിക്കു് ഉണ്ടെങ്കിലും പലേ സംസ്കൃതവാക്കുകളും മലയാളഭാഷയിൽ നോം മലയാളികൾ സംസാരിച്ചുവരുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന മാതിരിയിലാണു് ഈ പുസ്തകത്തിൽ സാധാരണയായി ഞാൻ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതു്. ദൃഷ്ടാന്തം, ‘വ്യുൽപത്തി’ എന്നു ശരിയായി സംസ്കൃതത്തിൽ ഉച്ചരിക്കേണ്ട പദത്തെ ‘വിൽപത്തി’ എന്നാണു് സാധാരണ നോം പറയാറു്. അതു് ആ സാധാരണ മാതിരിയിൽത്തന്നെയാണു് ഈ പുസ്തകത്തിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നതു്. ഇതുപോലെ പലേ വാക്കുകളെയും കാണാം. ‘പടു’, ‘ധൃതഗതി’, ‘ധൃതഗതീക്കാരൻ’, ‘യോഗ്യമായ സഭ’ ഈവക പലേ പദങ്ങളും സമാസങ്ങളും സംസ്കൃതസിദ്ധമായ മാതിരിയിൽ അല്ല, മലയാളത്തോടു ചേർത്തുപറയുമ്പോൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതും അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കുന്നതും. അതുകൊണ്ടു സാധാരണ മലയാളഭാഷ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഈവക വാക്കുകളെ ഉച്ചരിക്കുന്നപ്രകാരം തന്നെയാകുന്നു ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നതു് എന്നു മുൻകൂട്ടി എന്റെ വായനക്കാരെ ഗ്രഹിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതുകൂടാതെ കർത്തൃകർമ്മക്രിയകളെയും അകർമ്മസകർമ്മക്രിയാപദങ്ങളെയും സാധാരണ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നമാതിരിൽത്തന്നെയാണു് ഈ പുസ്തകത്തിൽ പലേടങ്ങളിലും ഉപയോഗിച്ചുവന്നിരിക്കുന്നതു് എന്നും കൂടി ഞാൻ ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. മലയാള വാചകങ്ങൾ മലയാളികൾ സംസാരിക്കുന്ന മാതിരി വിട്ടു്, സംസ്കൃതഗദ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ പരിശുദ്ധമാക്കി എഴുതുവാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടില്ല.

ഇംക്ലീഷു് അറിയുന്ന എന്റെ വായനക്കാർ ഈ പുസ്തകം വായിക്കുന്നതിനുമുമ്പു് ഇതിനെപ്പറ്റി ഞാൻ ഡബ്ളിയു. ഡ്യൂമർഗ്ഗ് സായ്‍വവർകൾക്കു് ഇംക്ലീഷിൽ എഴുതീട്ടുള്ള ഒരു ചെറിയ കത്തു് ഇതൊന്നിച്ചു് അച്ചടിച്ചിട്ടുള്ളതുകൂടി വായിപ്പാൻ അപേക്ഷ. ഈ പുസ്തകത്തിൽ അടങ്ങിയ ചില സംഗതികളെപ്പറ്റി ഉണ്ടായിവരാമെന്നു് എനിക്കു് ഊഹിപ്പാൻ കഴിഞ്ഞേടത്തോളമുള്ള ആക്ഷേപങ്ങളെക്കുറിച്ചു സമാധാനമായി എനിക്കു പറവാനുള്ളതു് ഞാൻ ആ കത്തിൽ കാണിച്ചിട്ടുണ്ടു്. ഈ പുസ്തകം അച്ചടിക്കുന്നതിൽ സ്പെക്ടെറ്റർ അച്ചുകൂടം സൂപ്രഡെണ്ടു് മിസ്റ്റർ കൊച്ചുകുഞ്ഞനാൽ എനിക്കു വളരെ ഉപകാരം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടു്. എഴുത്തിൽ ബദ്ധപ്പാടുനിമിത്തം വന്നുപോയിട്ടുള്ള തെറ്റുകളെ ഈ പുസ്തകം അച്ചടിക്കുമ്പോൾ അതാതു സമയം ഈ സാമർത്ഥ്യമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരൻ എന്റെ അറിവിൽ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ടെന്നു് നന്ദിപൂർവ്വം ഞാൻ ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

പരപ്പനങ്ങാടി
1889 ഡിസംബർ 9-നു

ഒ. ചന്തുമേനോൻ

രണ്ടാം അച്ചടിപ്പിന്റെ അവതാരിക

1889 ഡിസംബർ 9-ആം നു ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ അവതാരിക എഴുതിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഈ പുസ്തകത്തെപ്പറ്റി രണ്ടാമതു് ഒരു അവതാരിക എഴുതേണ്ടിവരുമെന്നു് വിചാരിപ്പാൻ ഞാൻ അധികം സംഗതികളെ കണ്ടിരുന്നില്ല. അഥവാ എഴുതേണ്ടി വന്നാൽതന്നെ ഇത്രവേഗം വേണ്ടിവരുമെന്നു് സ്വപ്നേപി ഞാൻ ഓർത്തിട്ടില്ല. 1890 ജനുവരി ആദ്യത്തിൽ വിൽപാൻ തുടങ്ങിയ ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഒന്നാം അച്ചടിപ്പു് മുഴുവൻ പ്രതികളും മാർച്ചു് 30–നു യ്ക്കു മുമ്പു ചിലവായിപ്പോയതിനാലും, പുസ്തകത്തിന്നു പിന്നെയും അധികമായി ആവശ്യം ഉണ്ടെന്നു കാണുകയാലും ഇത്രവേഗം ബുക്കു് രണ്ടാമതു് അച്ചടിപ്പാനും ഈ അവതാരിക എഴുതുവാനും എടയായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. ഇതുവരെ മലയാളഭാഷയിൽ തീരെ ഇംക്ലീഷുനോവൽമാതിരിയുള്ള യാതൊരു പുസ്തകവും വായിച്ചിട്ടില്ലാത്ത മലയാളികൾ ഇത്ര ക്ഷണേന എന്റെ ഈ പുസ്തകത്തെ വായിച്ചു രസിച്ചു് അതിനെക്കുറിച്ചു ശ്ലാഘിച്ചു എന്നു് അറിയുന്നതിൽ ഞാൻ ചെയ്തപ്രയത്നത്തിന്റെ പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിച്ചതിലധികം എനിക്കു സിദ്ധിച്ചു എന്നു നന്ദിപൂർഎം ഞാൻ ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ‘മദ്രാസ്‍മെയിൽ’, ‘ഹിന്തു’, ‘സ്റ്റാൻഡാർഡു്’, ‘കേരളപത്രിക,’ ‘കേരളസഞ്ചാരി’ മുതലായ അനേക വർത്തമാന കടലാസ്സുകളിൽ എന്റെ പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ചു വളരെ ശ്ലാഘിച്ചു് എഴുതിയതും മലയാളഭാഷ ഭംഗിയായി എഴുതുവാനും ഭംഗിയായി എഴുതിയാൽ അറിഞ്ഞു് സഹൃദയഹൃദയാഹ്ലാദത്തോടെ രസിപ്പാനും കഴിയുന്ന പലേ മഹാജനങ്ങളും സ്നേഹപൂർഎം പുസ്തകത്തെപ്പറ്റി അഭിനന്ദിച്ചു് എനിക്കു് എഴുതിയ പലേ കത്തുകളും നോക്കുമ്പോഴും വിശേഷിച്ചു്, എന്നെക്കുറിച്ചു യാതൊരു അറിവും പരിചയവും ഇല്ലാത്ത ‘ദേശാഭിമാനി’ മുതലായ രസികന്മാരായ ചില ലേഖകന്മാർ ഓരോ വർത്തമാന കടലാസ്സുകളിൽ എന്റെ പുസ്തകത്തെ പ്രശംസിച്ചതിനേയും പുസ്തകത്തെപ്പറ്റി ചില ജനങ്ങൾ സംഗതികൂടാതെ ദുരാക്ഷേപം ചെയ്തതിനെ ബലമായി എതിർത്തു പുസ്തകത്തിന്റെ കീർത്തിയെ പരിപാലിപ്പാൻ ചെയ്ത ശ്രമങ്ങളേയും കാണുമ്പോഴും ഈ രാജ്യക്കാർ എന്റെ ശ്രമത്തെപ്പറ്റി അഭിനന്ദിച്ചു സന്തോഷിപ്പാൻ പ്രയാസമായിവരുമോ എന്നു് ആദ്യത്തിൽ ഞാൻ അൽപം ശങ്കിച്ചു് അതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രസ്താവന ഒന്നാമത്തെ അവതാരികയിൽ ചെയ്തതു കേവലം അബദ്ധമായിപ്പോയി എന്നു ലജ്ജാസമ്മിശ്രമായു് അത്യന്തസന്തോഷത്തോടെ ഞാൻ ഇവിടെ സമ്മതിക്കുന്നു. ചില ജനങ്ങൾ എന്റെ പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ചു ചെയ്ത ആക്ഷേപങ്ങളേയും ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു്, അതുകളുടെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ചു് എന്റെ ബുദ്ധി എത്തൂന്നേടത്തോളം ആലോചിച്ചു സ്വീകാര്യയോഗ്യമെന്നു് എനിക്കു ബോദ്ധ്യമായ സംഗതികളെ നന്ദിയോടെ സ്വീകരിച്ചു്, ആവശ്യമുള്ള ചില ഭേദങ്ങളെ ഞാൻ രണ്ടാമത്തെ അച്ചടിപ്പിൽ ചെയ്തിട്ടും ഉണ്ടു്. എന്നാൽ ഒരു പുസ്തകത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ചു പറവാൻ യോഗ്യതയുള്ളവരും ഇല്ലാത്തവരും ഈ പുസ്തകത്തെപ്പറ്റി സ്തുത്യവും ആക്ഷേപങ്ങളും ചെയ്തുവരുന്നതു ലോകത്തിൽ സാധാരണയാകുന്നു. ആക്ഷേപമോ സ്തുത്യമോ ചെയ്യുന്നവനു് പുസ്തകത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ ഗ്രഹിപ്പാൻ ശക്തി ഉണ്ടോ എന്നു് ആയാളും ആയാളുടെ ആക്ഷേപത്തേയോ സ്തുത്യത്തേയോ കേൾക്കുന്നവരും അത്ര സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കാറില്ല. ഇതു ഗ്രണ്മകർത്താ ന്മാർക്കു വ്യസനകരമായ ഒരു അവസ്ഥയാണെന്നുള്ളതിലേക്കു സംശയമില്ല. എന്റെ പുസ്തകത്തെപ്പറ്റി ഈ വിധം അസംബഗ്നമായ ആക്ഷേപങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടു്. ഈ കഥയിലെ നായികാനായകന്മാരായ മാധവീമാധവന്മാർക്കു് അന്യോന്യം ഉണ്ടായ അനുരാഗവ്യാപാരങ്ങളെ കാണിക്കുന്നതായ രണ്ടാമദ്ധ്യായത്തിലെ ശൃംഗാരരസപ്രധാനഘട്ടങ്ങളിൽ മന്മഥോന്മഥിതമനസ്സായ മാധവന്റെ ചില വിധുരപ്രലാപങ്ങളിൽ മാധവന്റെ വാക്കുകൾക്കു ഗാംഭീര്യം പോരാതെ വന്നുപോയി എന്നും മാധവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ മാധവൻ ഘനബുദ്ധിയില്ലാത്ത ഒരു വിഡ്ഢിയാണെന്നു തോന്നിപ്പോവും എന്നും ചിലർ ആക്ഷേപിച്ചതിനേയും, പിന്നെ വാചകങ്ങളിൽ ചിലതിനു സമാസസംബന്ധം ഇല്ലാതെ വന്നു പോയിരിക്കുന്നതിനാൽ മനസ്സിലാവാൻ പ്രയാസമെന്നു് ഒരു വിദ്വാൻ ചെയ്ത ആക്ഷേപത്തേയും അതിനു ദൃഷ്ടാന്തമായി അദ്ദേഹം ഇന്ദുലേഖാ 1-ആം അച്ചടിപ്പു് 2-ആം അദ്ധ്യായം 9-ആം ഭാഗത്തു കാണുന്ന: “സുന്ദരിമാരായിട്ടുള്ള നായികമാരെ വർണ്ണിക്കുന്നതിനുള്ള സാമർത്ഥ്യം ഒട്ടും എനിക്കു് ഇല്ലെന്നു് ഈ അദ്ധ്യായം എഴുതേണ്ടിവരുമെന്നു് ഓർത്തപ്പോൾ എനിക്കുണ്ടായ ഭയം എന്നെ നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ” എന്നുള്ള വാചകം എടുത്തുകാണിച്ച അവസ്ഥയേയും, ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രാണവല്ലഭനായ മാധവൻ അനുരാഗപാരവശ്യത്താൽ വലഞ്ഞിരിക്കുന്ന സമയം അസംബഗ്നമായി ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞുപോയതിന്നു ഉത്തരമായി ഇന്ദുലേഖാ ആ പ്രമകലഹത്തിൽ മാധവനെപ്പറ്റി ‘ശപ്പൻ’ എന്നു ശകാരിച്ചതു വളരെ അപമര്യാദയായിപ്പോയി എന്നു രണ്ടുമൂന്നു രസികന്മാർ ചെയ്ത ആക്ഷേപത്തേയും, ഇതു കൂടാടെ ‘ബാന്ധവിക്കുക’ എന്ന ക്രിയാപദം, ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിഅമ്മ നമ്പൂതിരിപ്പാടു വന്ന വിവരത്തെക്കുറിച്ചു് ഇന്ദുലേഖയോടു് അതിപരിഹാസത്തോടും പുർരസത്തോടും പറഞ്ഞേടത്തും (ഇന്ദുലേഖാ 1-ആം അച്ചടിപ്പു് 175-ആം ഭാഗം) ചെറുശ്ശേരിനമ്പൂതിരി, നമ്പൂതിരിപ്പാടു് അതിചാപല്യത്തോടെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിഅമ്മയെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞതിനു മറുവടിയായിട്ടു പുച്ഛരസത്തിൽ മറുവടി പറഞ്ഞേടത്തും (ഇന്ദുലേഖാ 1-ആം അച്ചടിപ്പു് 239-ആം ഭാഗം) ഞാൻ ഉപയോഗിച്ചതു വെടിപ്പായിട്ടില്ലെന്നു് ആക്ഷേപിച്ചതിനേയും മറ്റും കേട്ടപ്പോൾ അലക്സാണ്ടർ പോപ്പു് എന്ന ഇംഗ്ലീഷു് മഹാകവിയാൽ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ട ഒരു ശ്ലോകത്തെ എനിക്കു് ഓർമ്മ തോന്നിയതു താഴെ ചേർക്കുന്നു:

“In Poets as true genius is but rare
True taste as seldom is the Critics’ share,
Both must alike from Heaven derive their light
These born to judge as well as those to write.”

ഇതിന്റെ തർജ്ജമ: “കവികളിൽ യഥാർത്ഥമായ കവിതാവാസന എത്ര ദുർല്ലഭമായി കാണുന്നുവോ അതുപ്രകാരംതന്നെ ഒരു കവിതയെക്കുറിച്ചു ഗുണദോഷം പറയുന്നതിൽ അങ്ങനെ പറവാനുള്ള ബുദ്ധിശക്തിയും വിദഗ്ദ്ധതയും അത്യന്തദുർല്ലഭമായിട്ടുതന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. കവനം ചെയ്വാനുള്ള വാസന കവിക്കും, ആ കവനത്തെ അറിഞ്ഞു രസിപ്പാനോ അപഹസിപ്പാനോ ഉള്ള ബുദ്ധിവിദഗ്ദ്ധതയും സാമർത്ഥ്യവും ഗുണദോഷം പറയുന്നവനും ഒരുപോലെ ദെവീകമായി ജനനാൽതന്നെ ഉണ്ടായിരിയ്ക്കേണ്ടതാണു്. ” ഈ അവതാരിക അവസാനിക്കുന്നതിനുമുമ്പു് എനിക്കു് ഒരു സംഗതികൂടി പ്രസ്താവിപ്പാനുണ്ട്.

ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ പീഠികയിൽ ‘ജൂണ്‍ 11–നു മുതൽ ഈ ബുക്കു ഞാൻ എഴുതിത്തുടങ്ങി, ആഗസ്റ്റു് 17–നു അവസാനിപ്പിച്ചു’ എന്നു ഞാൻ എഴുതിയതു ശരിയായി ഇരിക്കയില്ലെന്നു ചിലർ പറഞ്ഞതായി ഞാൻ അറിയുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ചു ഞാൻ മുമ്പു സമാധാനം പറയാനായി വിചാരിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇയ്യിടെ എന്റെ ഒരു സ്നേഹിതനായ ബാരിസ്റ്റർ മിസ്റ്റർ ആൽഫ്രണ്ടു് ജി. ഗോവർസായ്‍വ് അവർകൾ സന്തോഷപൂർവം എന്റെ പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ചു് എനിയ്ക്കെഴുതിയിരുന്ന ഒരു കത്തിൽക്കൂടി പുസ്തകം ഇത്ര വേഗം എഴുതിത്തീർന്നതു് ഏറ്റവും ആശ്ചര്യകരമായിരിക്കുന്നു എന്നു് എഴുതി കണ്ടതിനാൽ ഇതിനെപ്പറ്റി ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രസ്തവിക്കുന്നതാണു്. ഈ പുസ്തകത്തിലെ കഥയെപ്പറ്റി ഞാൻ അലോചിച്ചു തുടങ്ങിയതു ജൂൺ മാസത്തിനു് എത്രയോ മുമ്പുതന്നെ ആയിരുന്നു. അതാതു സമയം വേണ്ടുന്ന നോട്സുകളും കുറിച്ചെടുത്തു വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. 11-ആം തീയതി മുതൽക്കാണു യഥാർത്ഥത്തിൽ പുസ്തകമായി എഴുതുവാൻ തുടങ്ങിയതു്. കുറെ കഴിഞ്ഞതിന്റെ ശേഷം അച്ചടിപ്പാനും തുടങ്ങി. പതിനെട്ടാമദ്ധ്യായം എഴുതുന്നതിൽ ചില പുസ്തകങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടതിന്നു താമസം നേരിട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഈ പുസ്തകം ജൂലായി 10–നു-യ്ക്കു മുമ്പെ എഴുതിത്തീരുന്നതായിരുന്നു. എഴുതിത്തുടങ്ങിയതിന്റെയും അച്ചടിപ്പാൻ ഏൽപിച്ചതിന്റെയും, അതാതു സമയം അച്ചടിപ്പാൻ ഓരോ അദ്ധ്യായം എഴുതി അയച്ചുകൊടുത്തിട്ടുള്ളതിന്റെയും തീയതിയുടെ വിവരങ്ങൾ സ്പെക്ടെറ്റർ ആപ്പീസിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതും എന്റെ പക്കൽ ഉള്ളതും പരിശോധിച്ചാൽ ഈ സംഗതി അധികം സംശയിപ്പാൻ എടയുണ്ടാകുന്നതല്ല. ഇന്ദുലേഖാ ഈ രണ്ടാം അച്ചടിപ്പിന്റെ ഇംഗ്ലീഷു തർജ്ജമ മലയാജില്ല ആക്ടിംഗു് കലക്ടർ മഹാരാജശ്രീ ഡബ്ലിയു. ഡ്യൂമർഗ്ഗ് സായ്‍വ് അവർകൾ ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നു് എന്റെ വായനക്കാർ അറിഞ്ഞിരിക്കാം. തർജ്ജമ പകുതിയിൽ അധികവും കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. തർജ്ജമ കഴിഞ്ഞെടത്തോളം ഞാൻ വായിച്ചതിൽ മലയാള വാചകങ്ങളിലുള്ള ധ്വന്യർത്ഥങ്ങൾകൂടി സൂക്ഷ്മമായി ഗ്രഹിച്ചു സരസമായും നിഷ്പ്രയാസമായും ഇംഗ്ലീഷുഭാഷയിൽ അതിലളിതമായ വാചകങ്ങളിൽ സ്ഫുരിപ്പിച്ചു് എഴുതുവാൻ ശക്തനായ ഈ സായ്‌വവർകൾ എന്റെ പുസ്തകത്തെ തർജ്ജമ ചെയ്വാൻ എടയായതു പുസ്തകത്തിന്റെ ഒരു വിശേഷ ഭാഗ്യവും എനിക്കു പരമസന്തോഷത്തിനും തൃപ്തിക്കും ഒരു കാരണവും ആയിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു എന്നു നന്ദിപൂർവം ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നതിൽ ഞാൻ ഒട്ടും സംശയിക്കുന്നില്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെ രണ്ടാം അച്ചടിപ്പായ ഈ പുസ്തകം അച്ചടിപ്പാനുള്ള അവകാശത്തേയും കർത്തൃത്വത്തേയും ഞാൻ കോഴിക്കോടു് എഡ്യൂക്കേഷനൽ ആൻഡു് ജനറൽ ബുക്ഡിപ്പോവിലേക്കുക്കകെമാറ്റം ചെയ്തതിനാൽ ഡിപ്പോ ഉടമസ്ഥന്മാരുടെ ചിലവിന്മേൽ ഈ പുസ്തകം അച്ചടിപ്പിച്ചതാണെന്നു് എന്റെ വായനക്കാർ അറിഞ്ഞിരിക്കാം. എന്നാൽ ഞാൻ ഇങ്ങിനെക്കകെമാറ്റംചെയ്തതു് ഒരു വലിയ ദ്രവ്യപ്രതിഫലത്തെ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടല്ലാ ഡിപ്പോവിന്റെ ഉടമസ്ഥന്മാരും ഞാനുമായുള്ള സ്നേഹം നിമിത്തവും ഈ പ്രവൃത്തി അവർക്കു കൊടുത്താൽ അവർ ശ്രദ്ധയോടെ വെടിപ്പായി നടത്തുമെന്നുള്ള വിശ്വാസത്തിന്മേലും ആഗ്രഹത്താലും ആകുന്നു. പുസ്തകം ഇത്ര ക്ഷണേന ഇത്ര വെടിപ്പായി അച്ചടിപ്പിച്ചു പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്താൻ ഒരുങ്ങിയതു കാണുന്നതിൽ എന്റെ ആഗ്രഹം മുഴുവനും സഫലമായിരിക്കുന്നു. അന്യദേശക്കാരായ ഈ ഡിപ്പോ ഉടമസ്ഥന്മാർ മലയാളഭാഷയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കും മലയാളികളുടെ ആവശ്യത്തിന്നുംവേണ്ടി ചെയ്ത ഈപ്രയത്നത്തെ യോഗ്യരായ മലയാളികൾ അറിഞ്ഞു സന്തോഷിക്കുമെന്നു ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിശ്വസിക്കുന്നു.

പരപ്പനങ്ങാടി
1890 മേയു് 31-ആം തീയതി

ഒ. ചന്തുമേനോൻ

2014-ലെ പതിപ്പിന്റെ ആമുഖം

സായാഹ്ന ഫൌണ്ടേഷന്‍ അതിന്റെ പ്രാരംഭദശയില്‍തന്നെ ഡിജിറ്റല്‍ രൂപത്തിലാക്കി പൊതുസഞ്ചയത്തിലേയ്ക്ക് സമര്‍പ്പിച്ച പുസ്തകങ്ങളിലൊന്നാണ് ചന്തുമേനോന്‍ രചിച്ച ‘ഇന്ദുലേഖ’ എന്ന മലയാളത്തിന്റെ ആദ്യ നോവല്‍. അന്നും ഇന്നും പ്രചാരത്തിലുള്ള സമാനങ്ങളായ നിരവധി പ്രസിദ്ധീകൃത രൂപങ്ങളില്‍ ഒന്നാണ് ഡിജിറ്റല്‍ രൂപത്തിലാക്കുന്നതിന് സായാഹ്നയും അവലംബമാക്കിയത്. എന്നാല്‍ കാലാകാലങ്ങളായി മലയാളികള്‍ വായിച്ചു വന്ന ‘ഇന്ദുലേഖ’ വികലമാക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണെന്ന ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന വെളിപ്പെടുത്തലുമായാണ് ‘മാതൃഭൂമി’ ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ 2014 ഏപ്രില്‍ 13–19 ലക്കം പുറത്തിറങ്ങിയത്. മലയാളത്തിലെ മികച്ച നിരൂപകരും ഭാഷാ പണ്ഡിതരുമായ ഡോ. പി.കെ. രാജശേഖരനും ഡോ. പി. വേണുഗോപാലനും ചേര്‍ന്നു നടത്തിയ വര്‍ഷങ്ങള്‍ നീണ്ട അന്വേഷണത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ലണ്ടനിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ലൈബ്രറിയില്‍നിന്ന് ‘യഥാര്‍ത്ഥ’ ഇന്ദുലേഖ മലയാളത്തിന് ലഭിക്കുന്നത്. പുസ്തകത്തില്‍ പരാമര്‍ശിക്കപ്പെടുന്ന പീഠികകളെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം ഇത്തരം ഒരു കണ്ടെത്തലിലേയ്ക്ക് നയിക്കുമെന്ന് ആരു കണ്ടു. നോവലിലുടനീളം ഭാഷാപരമായ കൈകടത്തലുകള്‍ കൂടാതെ അവസാന അദ്ധ്യായം ഗുരുതരമായ ഒഴിവാക്കലുകള്‍ക്കും വെട്ടിമാറ്റലുകള്‍ക്കും വിധേയമാക്കെപ്പെട്ടുവെന്നാണ് ഇപ്പോള്‍ അറിയുന്നത്. ഈ വികലമാക്കലിനു പിന്നില്‍ പുരുഷാധിപത്യപരമായ മനസ്സ് ഉണര്‍ന്ന് പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നു എന്നത് വ്യക്തവും അമ്പരപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ‘മലയാളത്തിലെ ആദ്യ സ്ത്രീവിമോചക പ്രസ്താവമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഇന്ദുലേഖയിലെ ഒഴിവാക്കലുകള്‍, ഭാഷാപരവും സാഹിത്യപരവും സാമൂഹികവുമായ എന്നത്തേയും പൊതുബോധത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്,’ എന്ന് വളരെ കൃത്യമായി മാതൃഭൂമി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

മാതൃഭൂമിയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ആ ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം സായാഹ്ന പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവസാന അദ്ധ്യായമായി പ്രചരിച്ചിരുന്നത്‌ അനുബന്ധമായി നിലനിര്‍ത്തിക്കൊണ്ടാണ് യഥാര്‍ത്ഥ ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം ഞങ്ങള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്. എത്ര നിര്‍ണായകമായ മാറ്റങ്ങളാണ് വരുത്തിയിരുന്നത് എന്ന് വായനക്കാര്‍ക്ക് വ്യക്തമാകുമല്ലോ. വളരെ മൗലികമായ ഒരു രചനയില്‍ മറ്റുള്ളവര്‍ കൈകടത്തുമെന്ന് നമുക്ക് സങ്കല്പിക്കാന്‍ പോലും കഴിയില്ല. ഈ സാമാന്യബോധം മൂലമാണ് വികലമായ ഒരു രൂപം സായാഹ്നയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. അതില്‍ ഞങ്ങള്‍ ഖേദിക്കുന്നു. ബാക്കി 19 അദ്ധ്യായങ്ങളിലുമുള്ള ഭാഷാപരമായ മാറ്റങ്ങള്‍ മൂലരൂപം ലഭ്യമാകുന്ന മുറയ്ക്ക് തിരുത്തുന്നതാണ്.

തിരുവനന്തപുരം
ഏപ്രില്‍ 14, 2014

സായാഹ്ന ഫൌണ്ടേഷന്‍

— 1 —
പ്രാരംഭം

ചാത്തരമേനോന്‍: എന്താണു മാധവാ ഇങ്ങിനെ സാഹസമായി വാക്കു പറഞ്ഞത്? ഛീ, ഒട്ടും നന്നായില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സുപോലെ ചെയ്യട്ടെ. കാരണവന്‍മാര്‍ക്കു നാം കീഴടങ്ങണ്ടേ? നിന്റെ വാക്കു കുറെ കവിഞ്ഞു പോയി.

മാധവന്‍: അശേഷം കവിഞ്ഞിട്ടില്ലാ. സിദ്ധാന്തം ആരും കാണിക്കരുത്. അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സില്ലെങ്കില്‍ ചെയ്യേണ്ട. ശിന്നനെ ഞാന്‍ ഒന്നിച്ചു കൊണ്ടു പോകുന്നു. അവനെ ഞാന്‍ പഠിപ്പിക്കും.

കുമ്മിണി അമ്മ: വേണ്ട കുട്ടാ, അവന്‍ എന്നെ പിരിഞ്ഞു പാര്‍ക്കാന്‍ ആയില്ലാ. നീ ചാത്തരെയോ, ഗോപാലനെയോ കൊണ്ടു പോയി പഠിപ്പിച്ചോ. ഏതായാലും നിന്നോടു കാരണവര്‍ക്കു മുഷിഞ്ഞു. ഞങ്ങളോട് മുമ്പ് തന്നെ മുഷിഞ്ഞിട്ടാണെങ്കിലും നിന്നെ ഇതുവരെ അദ്ദേഹത്തിന് വളരെ താല്പര്യമായിരുന്നു.

മാധവന്‍: ശരി, ചാത്തര ജേഷ്ഠനെയും ഗോപാലനെയും ഇനി ഇംക്ലീഷ് പഠിപ്പിക്കാന്‍ കൊണ്ടു പോയാല്‍ വിചിത്രം തന്നെ.

ഇങ്ങിനെ അവര്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടു നില്‍ക്കുന്ന മദ്ധ്യേ ഒരു ഭൃത്യന്‍ വന്നു മാധവനെ അമ്മാമന്‍ ശങ്കരമേനോന്‍ വിളിക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു. ഉടനെ മാധവന്‍ അമ്മാമന്റെ മുറിയിലേക്ക് പോയി.

ഈ കഥ എനിയും പരക്കുന്നതിന്നു മുമ്പു മാധവന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചു സ്വല്പമായി ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കേണ്ടി വന്നിരിക്കുന്നു.

മാധവന്റെ വയസ്സ്, പഞ്ചുമേനവനുമായുള്ള സംബന്ധ വിവരം, പാസ്സായ പരീക്ഷകളുടെ വിവരം ഇവകളെപ്പറ്റി പീഠികയില്‍ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ. എനി ഇയ്യാളെക്കുറിച്ചു പറയുവാനുള്ളതു ചുരുക്കത്തില്‍പ്പറയാം.

മാധവന്‍ അതിബുദ്ധിമാനും അതികോമളനും ആയ ഒരു യുവാവാകുന്നു. ഇയാളുടെ ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ വിശേഷതയെ ഇംഗ്ലീഷ് പഠിപ്പിച്ചു തുടങ്ങിയതു മുതല്‍ ബി.എല്‍. പാസ്സാകുന്നതുവരെ സ്കൂളില്‍ അയാള്‍ക്കു ശ്ലാഘനീയമായി ക്രമോല്‍ക്കര്‍ഷമായി വന്നു ചേര്‍ന്ന കീര്‍ത്തി തന്നെ സ്പഷ്ടമായും പൂര്‍ത്തിയായും വെളിവാക്കിയിരുന്നു. ഒരു പരീക്ഷയെങ്കിലും മാധവന്‍ ഒന്നാമതു പോയ പ്രാവശ്യം ജയിക്കാതിരുന്നിട്ടില്ലാ. എഫ്.എ., ബി.എ. ഇതുകള്‍ രണ്ടും ഒന്നാം ക്ലാസ്സായിട്ടു ജയിച്ചു. ബി.എ. പരീക്ഷയ്ക്ക് അന്യഭാഷ സംസ്കൃതമായിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തില്‍ മാധവന് ഒന്നാം തരം വില്പ്പത്തി ഉണ്ടായി. ബി.എല്‍. ഒന്നാം ക്ലാസ്സില്‍ ഒന്നാമനായി ജയിച്ചു. ഇതു കൂടാതെ സ്കൂള്‍വകയായ പലവക പരീക്ഷകളും പലപ്പൊഴും ജയിച്ചതിനാല്‍ മാധവനു പലേ സമ്മാനങ്ങളും വിദ്യാഭിവൃദ്ധിക്കു നിയമപ്പെടുത്തീട്ടുള്ള പലേവക മാസ് പടികളും കിട്ടീട്ടുണ്ടായിരുന്നു. സ്കൂളില്‍ മാധവനെ പഠിപ്പിച്ച എല്ലാ ഗുരുനാഥന്മാര്‍ക്കും മാധവനേക്കാള്‍ സാമര്‍ത്ഥ്യവും യോഗ്യതയും ഉണ്ടായിട്ട് അവരുടെ ശിഷ്യന്മാരില്‍ ഒരുവനും ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നുള്ള ബോദ്ധ്യമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്.

ഈ വിശേഷവിധിയായ ബുദ്ധിക്ക് പാര്‍പ്പിടമായിരിപ്പാന്‍ തദനുരൂപമായി സൃഷ്ടിച്ചതോ മാധവന്റെ ദേഹം അന്ന് അയാളെകണ്ട് പരിചയമായ ഏവനും തോന്നും. ഒരു പുരുഷന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നതില്‍ അവന്റെ ശരീര സൗന്ദര്യ വര്‍ണ്ണന വിശേഷവിധിയായി ചെയ്യുന്നതു സാധാരണ അനാവശ്യമാകുന്നു. ബുദ്ധി, സാമര്‍ത്ഥ്യം, പഠിപ്പ്, പൌരുഷം, വിനയാദി ഗുണങ്ങള്‍ ഇതുകളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞാല്‍ മതിയാവുന്നതാണ്. എന്നാല്‍ മാധവന്റെ ദേഹകാന്തിയെപ്പറ്റി രണ്ടക്ഷരം ഇവിടെ പറയാതെയിരിക്കുന്നത് ഈ കഥയുടെ അവസ്ഥയ്ക്ക് മതിയായില്ലെന്ന് ഒരു സമയം എന്റെ വായനക്കാര്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുമോ എന്നു ഞാന്‍ ശങ്കിക്കുന്നതിനാല്‍ ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു.

ദേഹം തങ്കവര്‍ണ്ണം. ദിനംപ്രതി ശരീരത്തിന്റെ ഗുണത്തിന്നുവേണ്ടി ആചരിച്ചു വരുന്ന വ്യായാമങ്ങളാല്‍ ഈ യൌവനകാലത്ത് മാധവന്റെ ദേഹം അതിമോഹനമായിരുന്നു. വേണ്ടതിലധികം അശേഷം തടിക്കാതെയും അശേഷം മെലിവു തോന്നാതെയും കാണപ്പെടുന്ന മാധവന്റെ കൈകള്‍, മാറിടം, കാലുകള്‍ ഇതുകള്‍ കാഴ്ചയില്‍ സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടു വാര്‍ത്തുവെച്ചതോ എന്നു തോന്നാം. ആള്‍ദീര്‍ഘം ധാരാളം ഉണ്ട്. മാധവന്റെ ദേഹം അളന്നു നോക്കേണമെങ്കില്‍ പ്രയാസമില്ലാതെ കാലുകളുടെ മുട്ടിന്നുസമം നീളമുള്ളതും അതിഭംഗിയുള്ളതുമായ മാധവന്റെ കുടുമകൊണ്ട് മുട്ടോളം കൃത്യമായി അളക്കാം. മാധവന്റെ മുഖത്തിന്റെ കാന്തിയും പൌരുഷശ്രീയും ഓരോ അവയവങ്ങള്‍ക്കും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ഉള്ള ഒരു സൌന്ദര്യവും അന്യോന്യമുള്ള യോജ്യതയും ആകപ്പാടെ മാധവന്റെ മുഖവും ദേഹസ്വഭാവവും കൂടി കാണുമ്പോള്‍ ഉള്ള ഒരു ശോഭയും അത്ഭുതപ്പെടത്തക്കതെന്നേ പറവാനുള്ളൂ. മാധവനെ പരിചയമുള്ള സകല യൂറോപ്യന്മാരും വെറും കാഴ്ചയില്‍ത്തന്നെ മാധവനെ അതികൌതുകം തോന്നി മാധവന്റെ ഇഷ്ടന്മാരായിത്തീര്‍ന്നു.

ഇങ്ങിനെ ഈ യൌവനാരംഭത്തില്‍ തന്റെ ശരീരവും കീര്‍ത്തിയും അതിമനോഹരമാണെന്നു സര്‍വ്വജനങ്ങള്‍ക്കും അഭിപ്രായം ഉള്ളതു തനിക്കു വലിയ ഒരു ഭൂഷണമാണ് — അത് ഒരിക്കലും ഇല്ലായ്മ ചെയ്യെരുതെന്നുള്ള വിചാരം കൊണ്ടോ, അതല്ല സ്വാഭാവികമായ ബുദ്ധിഗുണം കൊണ്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല, മാധവന്‍ സാധാരണ യുവാക്കളില്‍ പതിനെട്ടു വയസ്സു മുതല്‍ ക്രമമായി കല്യാണം ചെയ്ത ഗൃഹസ്ഥാശ്രമികളാവുന്നതിനിടയില്‍ നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ കാണപ്പെടുന്ന ദുര്‍വ്യാപാരങ്ങളില്‍ ഒന്നും അശേഷം പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പായി പറയാം. അതുകൊണ്ട് സ്വഭാവേനയുള്ള ദേഹകാന്തിയും മിടുക്കും പൌരുഷവും മാധവനു പൂര്‍ണ്ണയൌവനമായപ്പോള്‍ കാണേണ്ടതുതന്നെയായിരുന്നു.

മാധവന് ഇംക്ലീഷില്‍ അതിനൈപുണ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഞാന്‍ എനി പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. ലൊന്‍ ടെനിസ്സ്, ക്രിക്കെറ്റ് മുതലായ ഇംക്ലീഷുമാതിരി വ്യായാമ വിനോദങ്ങളിലും മാധവന്‍ അതിനിപുണനായിരുന്നു. നായാട്ടില്‍ ചെറുപ്പം മുതല്‍ക്കേ പരിശ്രമിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ, ഇതു തന്റെ അച്ഛന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരില്‍ നിന്നു കിട്ടിയ ഒരു വാസനയായിരിക്കാം — അദ്ദേഹം വലിയ നായാട്ടു ഭ്രാന്തനായിരുന്നു. നായാട്ടില്‍ ഉള്ള സക്തി മാധവനു വളരെ കലശലായിരുന്നു. രണ്ടു മൂന്നുവിധം വിശേഷമായ തോക്കുകള്‍, രണ്ടു മൂന്നു പിസ്റ്റോള്‍, റിവോള്‍വര്‍ ഇതുകള്‍ താന്‍ പോവുന്നേടത്ത് എല്ലാം കൊണ്ടു നടക്കാറാണ്. തന്റെ വിനോദസുഖങ്ങള്‍ ഒടുവില്‍ വേറെ ഒരു വഴിയില്‍ തിരിഞ്ഞതുവരെ ശിക്കാറില്‍തന്നെയാണ് അധികവും മാധവന്‍ വിനോദിച്ചിരുന്നത്.

ഭൃത്യന്‍ വന്നു വിളിച്ചതിനാല്‍ മാധവന്‍ തന്റെ അമ്മാമന്റെ അടുക്കെ ചെന്നു നിന്നു.

ശങ്കരമേനോന്‍: മാധവാ, ഇത് എന്തു കഥയാണ്! വയസ്സുകാലത്തു കാരണവരോട് എന്തെല്ലാം അധിക്ഷേപമായ വാക്കുകളാണ് നീ പറഞ്ഞത്? അദ്ദേഹം നിന്നെ ഇംക്ലീഷ് പഠിപ്പിച്ചതിന്റെ ഫലമോ ഇത്? എത്ര ദ്രവ്യം നിണക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹം ചിലവുചെയ്തു.

മാധവന്‍: അമ്മാമനും ഇങ്ങിനെ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഞങ്ങളുടെ നിര്‍ഭാഗ്യം! കാര്യം പറയുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ അന്യായമായി ആരെയും ഭയപ്പെട്ടു പറയാതിരിക്കില്ലാ. എനിക്ക് ഈ വക ദുഷ്ടതകള്‍ കണ്ടു കൂടാ. വലിയമ്മാമന്‍ ദേഹാദ്ധ്വാനം ചെയ്തു സമ്പാദിച്ചതായ ഒരു കാശുപോലും ചിലവിടാന്‍ ഞാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. പൂര്‍വ്വന്മാര്‍ സമ്പാദിച്ചതും നമ്മുടെ അഭ്യുദയത്തിനും ഗുണത്തിനും വേണ്ടി അദ്ദേഹം കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്നതുമായ പണം നമ്മളുടെ ന്യായമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കു വേണ്ടി ചിലവിടാനേ ഞാന്‍ പറഞ്ഞുള്ളൂ. കുമ്മിണിയമ്മയും അവരുടെ സന്താനങ്ങളും ഇവിടുത്തെ ഭൃത്യന്മാരല്ലാ. അവരെ എന്താണ് വലിയമ്മാമന്‍ ഇത്ര നിര്‍ദ്ദയമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞിരിക്കുന്നത്? അവരുടെ രണ്ട് മക്കളെ ഇംക്ലീഷു പഠിപ്പിച്ചില്ലാ — കല്യാണിക്കുട്ടിയേയും വേണ്ടുംപോലെ ഒന്നും പഠിപ്പിച്ചില്ലാ. എന്തു കഷ്ടമാണ് ഇദ്ദേഹം ചെയ്യുന്നത്. ഇങ്ങനെ ദുഷ്ടത കാട്ടാമോ? എനി ആ ചെറിയ ശിന്നനെയും മൂരിക്കുട്ടനെപ്പോലെ വളര്‍ത്താനാണത്രെ ഭാവം. ഇതിനു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കയില്ലാ — ഞാന്‍ അവനെ കൊണ്ടു പോയി പഠിപ്പിക്കും.

ശങ്കരമേനോന്‍: ശിക്ഷ — ശിക്ഷ! വിശേഷം തന്നെ! നീ എന്തു കൊണ്ടാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്? മാസത്തില്‍ അമ്പത് ഉറുപ്പികയല്ലേ നിണക്കു തരുന്നുള്ളൂ? നീ എന്തു കൊണ്ട് പഠിപ്പിക്കും? അമ്മാമന്റെ മുഷിച്ചല്‍ ഉണ്ടായാല്‍ പലേ ദുര്‍ഘടങ്ങളും ഉണ്ടായി വരാം. ക്ഷണം പോയി കാല്‍ക്കവീഴ്.

“അമ്മാമന്റെ മുഷിച്ചല്‍ ഉണ്ടായാല്‍ പലേ ദുര്‍ഘടങ്ങളും ഉണ്ടായി വരാം” എന്നു പറഞ്ഞതിനെ കേട്ടതില്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കുറിച്ചാണ് ഒന്നാമത് മാധവന്‍ വിചാരിച്ചത്. ആ വിചാരം ഉണ്ടായ ക്ഷണം മാധവന്റെ മുഖത്ത് പ്രത്യക്ഷമായ ഒരു വികാരഭേദം ഉണ്ടായി. എങ്കിലും അതു ക്ഷണേന അടക്കി. അറയില്‍ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും നടന്നുംകൊണ്ടു ലേശം മന്ദഹാസത്തോടെ മാധവന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു.

മാധവന്‍: അദ്ദേഹത്തിനെ ഞാന്‍ എന്താണു മുഷിപ്പിക്കുന്നത്? ന്യായമായ വാക്കു പറഞ്ഞാല്‍ അദ്ദേഹം എന്തിന് മുഷിയണം? അദ്ദേഹത്തിന്റെ ന്യായമില്ലാത്ത മുഷിച്ചിലിന്മേല്‍ എനിക്കു ഭയമില്ല.

ശങ്കരമേനോന്‍: ഛീ! ഗുരുത്വക്കേട് പറയല്ലാ.

മാധവന്‍: എന്തു ഗുരുത്വക്കേട്? എനിക്ക് ഈ വാക്കിന്റെ അര്‍ത്ഥം തന്നെ അറിഞ്ഞു കൂടാ.

ശങ്കരമേനോന്‍: അത് അറിയാത്തതാണ് വിഷമം. അപ്പു! നീ കുറെ ഇംക്ലീഷ് പഠിച്ചു സമര്‍ത്ഥനായി എന്നു വിചാരിച്ചു നമ്മളുടെ സമ്പ്രദായവും നടപ്പും കളയല്ലാ. കുട്ടന്‍ ഊണുകഴിഞ്ഞുവോ?

മാധവന്‍: ഇല്ല. എനിക്ക് മനസ്സിന്നു വളരെ സുഖക്കേടു തോന്നി. അമ്മ പാല്‍ക്കഞ്ഞിയും എടുത്തു വഴിയേ വന്നിരുന്നു.

അപ്പോള്‍ പാര്‍വ്വതി അമ്മ പാല്‍ക്കഞ്ഞി വെള്ളിക്കിണ്ണത്തില്‍ കൈയില്‍ എടുത്തതോടു കൂടി അകത്തേക്ക് കടന്നു.

ശങ്കരമേനോന്‍: പാര്‍വ്വതീ! കേട്ടില്ലേ കുട്ടന്‍ പറഞ്ഞതെല്ലാം?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: കേട്ടു. അശേഷം നന്നായില്ലാ.

മാധവന്‍: പാല്‍ക്കഞ്ഞി ഇങ്ങട്ടു തരൂ.

രണ്ടിറക്കു പാല്‍ക്കഞ്ഞി നിന്നെടത്തു നിന്നു തന്നെ കുടിച്ച് അമ്മയുടെ മുഖത്തു നോക്കി ചിറിച്ചും കൊണ്ട്,

മാധവന്‍: അല്ലാ, അമ്മയ്ക്കും എന്നോട് വിരോധമായോ?

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ: പിന്നെയോ; അതിനെന്താണ് സംശയം? ജേഷ്ഠനും അമ്മാമനും ഹിതമല്ലാത്തത് എനിക്കും ഹിതമല്ലാ. ആട്ടേ, ഈ കഞ്ഞി കുടിക്കൂ, എന്നിട്ടു സംസാരിക്കാം. നേരം ഉച്ചയായി. കുടുമ എന്തിനാണ് എപ്പോഴും ഇങ്ങനെ തൂക്കി ഇടുന്നത്; ഇങ്ങട്ടു വരൂ; ഞാന്‍ കെട്ടിത്തരാം. കുടുമ പകുതിയായിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: അമ്മേ, ശിന്നനെ ഇംക്ലീഷു പഠിപ്പിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമോ അല്ലയോ? നിങ്ങള്‍ പറയിന്‍.

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ: അതു നിന്റെ വലിയമ്മാമന്‍ നിശ്ചയിക്കേണ്ടതല്ലേ കുട്ടാ? എനിക്ക് എന്തറിയാം? വലിയമ്മാമനല്ലേ നിന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്; അദ്ദേഹം തന്നെ അവനേയും പഠിപ്പിക്കുമായിരിക്കും.

മാധവന്‍: വലിയമ്മാമന്‍ പഠിപ്പിക്കാതിരുന്നാലോ?

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ: പഠിക്കേണ്ട

മാധവന്‍: അതിനു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുയില്ലാ.

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ: കിണ്ണം ഇങ്ങോട്ടു തന്നേക്കൂ; ഞാന്‍ പോകുന്നു. ഉണ്ണാന്‍ വേഗം വരണേ.

— 2 —
ഇന്ദുലേഖ

സുന്ദരികളായിട്ടുള്ള നായികമാരെ വര്‍ണ്ണിക്കുന്നതിനുള്ള സാമര്‍ത്ഥ്യം ഒട്ടും എനിക്കില്ലെന്ന് ഈ അദ്ധ്യായം എഴുതേണ്ടി വരുമെന്ന് ഓര്‍ത്തപ്പോള്‍ എനിക്കുണ്ടായ ഭയം എന്നെ നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. എന്നാലും നിവൃത്തിയില്ലല്ലോ. കഴിയുമ്പോലെ പറയുക എന്നേ വരൂ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഈ കഥ ആരംഭിക്കുന്ന കാലം ഏകദേശം പതിനെട്ടു വയസ്സു പ്രായമാണ്. ഇവളുടെ സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് അവയവം പ്രതി വര്‍ണ്ണിക്കുന്നതിനേക്കാള്‍ അധികം എളുപ്പം ആകെപ്പാടെ ഇവളുടെ ആകൃതിയുടെ ഒരു ശോഭയെക്കുറിച്ച് മാത്രം അല്പം പറയുന്നതാണ്. സൌന്ദര്യം എന്നത് ഇന്നതാണെന്നും ഇന്നപ്രകാരമായാലാണെന്നും മുന്‍കൂട്ടി മനസ്സു കൊണ്ട് ഗ്രഹിച്ച് ഗണിക്കപ്പെടുവാന്‍ സാദ്ധ്യമായ ഒരു ഗുണപദാര്‍ത്ഥമല്ലാ. പലേ സ്ഥിതികളിലും പലേ പ്രകാരമുള്ള യോജ്യതകളിലും ഒരു രൂപത്തിന്നു സൌന്ദര്യമുണ്ടായി എന്നുവരാം. കറുപ്പു നിറം സാധാരണ ശരീരവര്‍ണ്ണത്തിന്നു സൌന്ദര്യമില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. എന്നാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ കറുപ്പു നിറം വേറെ സാധനങ്ങളുമായുള്ള ചേര്‍ച്ചയാലോ മറ്റു പ്രകാരത്തിലോ ബഹുശോഭയോടെ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. (ഇന്ദുലേഖ കറുത്തിട്ടാണെന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ ഇവിടെ ശങ്കിച്ചു പോകരുതേ.) അതു പ്രകാരം തന്നെ ധാവള്യം, അല്ലെങ്കില്‍ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണം ഇതുകള്‍ ശരീരവര്‍ണ്ണതിന്നു ഭംഗിയുള്ളതാണെന്നു സാധാരണ ധരിചു വരുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ചിലപ്പോള്‍ ഈ വര്‍ണ്ണമായാലും ചില ശരീരത്തിന് ഭംഗിയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ സൌന്ദര്യം എന്നതു ശോഭാനിഷ്ഠമായ ഒരു സാധനമാണെന്നാകുന്നു. ശോഭ എവിടെ തോന്നുന്നുവോ അവിടെ സൌന്ദര്യമുണ്ട് എന്നു പറയാം. ഈ ഇന്ത്യാ രാജ്യത്തുള്ള സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ ഒരു സ്ത്രീയുടെ സൌന്ദര്യ വര്‍ണ്ണനയില്‍ കുചങ്ങള്‍ക്ക് അതി കൃഷ്ണവര്‍ണ്ണത്വവും നേത്രങ്ങള്‍ക്ക് നീലാബ്ജസദൃശ്യതയും അതിവിശിഷ്ടമായ സൌന്ദര്യ ലക്ഷണങ്ങളില്‍ മുഖ്യങ്ങളായി പറഞ്ഞു കാണുന്നു. ഇംക്ലീഷു് കവികള്‍ ഒരു യുവതിയുടെ സൌന്ദര്യ ലക്ഷണങ്ങളില്‍ അവളുടെ തലമുടിയുടെ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണത്വവും കണ്മിഴികള്‍ക്ക് മങ്ങിയമാതിരി വെളുപ്പോടുകൂടിയ ലഘുവായ നീലവര്‍ണ്ണവും (അല്ലെങ്കില്‍ പടുഭാഷയില്‍ നുമ്മള്‍ പറയുന്നപോലെ ശുദ്ധപൂച്ചക്കണ്ണ്) മുഖ്യങ്ങളായി വര്‍ണ്ണിച്ചു വരുന്നു.

ഇവിടെ സംസ്കൃത കവികളുടെയും ഇംക്ലീഷു് കവികളുടെയും സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ രണ്ടും ശരിയാണെന്നു പലപ്പോഴും എനിക്കുതന്നെ തോന്നീട്ടുണ്ട്. കറുത്ത നിറത്തിലുള്ള തലമുടി എങ്ങിനെ നമ്മുടെ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഭംഗി തോന്നിക്കുന്നുവോ അതുപ്രകാരം തന്നെ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണമായ തലമുടി ചില യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്കു ബഹു ചേര്‍ച്ചയായും യോജ്യതയായും എന്റെ കണ്ണില്‍പ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കണ്മിഴികളും മേല്‍പ്പറഞ്ഞ വര്‍ണ്ണത്തില്‍ ഉള്ളത് ചില യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീ പുരുഷന്മാരില്‍ എനിക്കു ബഹു ഭംഗിയും ജീവനും ഉള്ളതുകളായി തോന്നപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മേല്‍പ്പറഞ്ഞവിധം തലമുടിയും കണ്മിഴികളും ഉള്ള ചില യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീകളെ എന്റെ മനസ്സിന് അതി സുന്ദരികളാണെന്നു ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

പലേ അവയവങ്ങളുടെ യോജ്യതകളില്‍ നിന്നും വര്‍ണ്ണങ്ങളില്‍ നിന്നും ആകാരങ്ങളില്‍ നിന്നും മനസ്സിന് ഓരോ പ്രത്യേക ദേഹങ്ങള്‍ കാണുമ്പോള്‍ സൌന്ദര്യം ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും തോന്നാം. അതുകൊണ്ട് സാധാരണയായി ഒരു സ്ത്രീക്ക് സൌന്ദര്യം, ഇന്നിന്ന പ്രകാരത്തില്‍ അവയവങ്ങളും വര്‍ണ്ണവും ആയാല്‍ ഉണ്ടാവുമെന്ന് മനസ്സുകൊണ്ട് മുന്‍കൂട്ടി ഗണിച്ചുവെപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്ത ഒരു സാധനമാണെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ചില സ്ത്രീകളെ ആപാദചൂഢം നോക്കിയാല്‍ ഒരവയവത്തിന്നും പ്രത്യേക ദോഷാരോപണം ചെയ്‌വാന്‍ പാടുണ്ടാകയില്ലെങ്കിലും ആകപ്പാടെ നോക്കിയാല്‍ മനസ്സിന്നു അശേഷം കൌതുകം തോന്നാതെ വരാം. ചില സ്ത്രീകള്‍ക്ക് അവയവങ്ങള്‍ പ്രത്യേകമായി സൂക്ഷിച്ചു നോക്കിയാല്‍ ധാരാളം ദോഷം പറവാനുണ്ടായിരുന്നാലും ആകപ്പാടെ അവരെ കണ്ടാല്‍ കൌതുകം തോന്നും.

എന്നാല്‍ ഒരു സ്ത്രീക്ക് സൌന്ദര്യം ഉണ്ട്, ഒരു സ്ത്രീ സുന്ദരി എന്നു ഞാന്‍ പറയണമെങ്കില്‍ അവളുടെ അവയവങ്ങള്‍ പ്രഥമ ദൃഷ്ടത്തിലും പിന്നെ സാവധാനത്തില്‍ സൂക്ഷിച്ചു ആലോചിച്ചു നോക്കിയാലും ഒരു പോലെ അതികോമളമായി മനോഹരങ്ങളായിരിക്കണം. പിന്നെ ആകപ്പാടെ സര്‍വ്വാവയവങ്ങളും ഒന്നായി ചേര്‍ത്തു നോക്കിയാല്‍ അതിയായുള്ള ഒരു ശോഭ തോന്നണം. കാണുന്ന ക്ഷണത്തില്‍ മനസ്സിനെ എങ്ങനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ തന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും, എത്ര നേരമെങ്കിലും നോക്കിയാലും മനസ്സിന്നു കണ്ടതു പോരെന്നുള്ള മോഹം ഉണ്ടാക്കിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കണം. അങ്ങിനെയുള്ള സ്ത്രീയെ ഞാന്‍ സുന്ദരി എന്നു പറയും. ഇന്ദുലേഖാ അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീകളില്‍ അഗ്രഗണ്യയായിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖയുടെ ദേഹത്തിന്റെ വര്‍ണ്ണത്തെക്കുറിച്ച് ഞാന്‍ ഒന്നുമാത്രം പറയാം. അരയില്‍ നേമം ഉടുക്കുന്ന കസവ് തുണിയുടെ വക്കിനുള്ള പൊന്‍കസവ് കര മദ്ധ്യപ്രദേശത്ത് പട്ടയുടെ മാതിരി ആവരണമായി നില്‍ക്കുന്നതു കസവാണെന്ന് തിരിച്ചറിയണമെങ്കില്‍ കൈകൊണ്ട് തൊട്ടു നോക്കണം; ശരീരത്തിന്റെ വര്‍ണ്ണം പൊന്‍കസവിന്റെ സവര്‍ണ്ണമാകയാല്‍ കസവ് എവിടെ അവസാനിച്ചു, ശരീരംഎവിടെ തുടങ്ങി, എന്നു കാഴ്ചയില്‍ പറവാന്‍ ഒരുവനും കേവലം സാധിക്കയില്ല. കചങ്ങളുടെ നീലിമയും ദൈര്‍ഘ്യവും നിബിഡതയും മാര്‍ദ്ദവവും അതിമനോഹരമെന്നേ പറവാനുള്ളൂ. അധരങ്ങള്‍ ആ വര്‍ണ്ണത്തില്‍ പക്ഷേ, യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീകളില്‍ അല്ലാതെ കാണാന്‍ കഴിയുമോ എന്ന് സംശയം. നേത്രങ്ങളുടെ ദൈര്‍ഘ്യവും ത്രിവര്‍ണ്ണത്വവും അതുകളുടെ ഒരു ജീവനും അതുകളെക്കൊണ്ട് ചിലപ്പോള്‍ ചെയ്യുന്ന ഓരോ കടാക്ഷങ്ങളില്‍ നിന്ന് യുവാക്കളുടെ നെഞ്ചില്‍ വീഴുന്ന വഹ്നിയുടെ തൈക്ഷ്ണ്യവും കണ്ട് അനുഭവിച്ചവര്‍ക്ക് തന്നേ അറിവാന്‍ പാടുള്ളൂ. ഈ കാലം സ്തനങ്ങള്‍ കഠിനഭാരങ്ങളാവാന്‍ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു തന്നെ പറയാം. വൃത്തങ്ങളായി നിരന്തരങ്ങളായി പൊങ്ങിവരുന്ന ആ തങ്കക്കുടങ്ങളെ ഏതു യുവാവ് കണ്ട് സഹിക്കും? ഈ അതിമനോഹരിയായ ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യത്തെ വര്‍ണ്ണിപ്പാന്‍ ആരാല്‍ സാധിക്കും?

ഇന്ദുലേഖയുടെ സുവര്‍ണ്ണ സദൃശമായ വര്‍ണ്ണവും കുരുവിന്ദ സമങ്ങളായ രദനങ്ങളും വിദ്രുമം പോലെ ചുവന്ന അധരങ്ങളും കരുങ്കുവലയങ്ങള്‍ക്ക് ദാസ്യം കൊടുത്ത് നേത്രങ്ങളും ചെന്താമരപ്പൂവ് പോലെ ശോഭയുള്ള ആ മുഖവും നീല കുന്ദളങ്ങളും സ്തനഭാരവും അതികൃശമായ മദ്ധ്യവും മറ്റും ആകെപ്പാടെ കാണുമ്പോള്‍ പുരുഷന്മാരുടെ മനസ്സിന് ഉണ്ടായ ആനന്ദവും സന്തോഷവും പരിതാപവും ഭ്രാന്തിയും ആസക്തിയും വ്യഥയും ഇന്നപ്രകാരമാണെന്ന് പറഞ്ഞറിയിപ്പാന്‍ എന്നാല്‍ അസാദ്ധ്യമാണെന്ന് ഞാന്‍ തീര്‍ച്ചയായി ഇവിടെ സമ്മതിക്കുന്നു.

ഈ രൂപഗുണത്തിന്നു യോഗ്യമായി പഠിപ്പും സൌശീല്യാദിഗുണങ്ങളും ഇവള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖ കിളിമാനൂര്‍ ഒരു രാജാവവര്‍കളുടെ മകളായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് രണ്ടര വയസ്സ് പ്രായമായപ്പോള്‍ രാജാവ് സ്വര്‍ഗ്ഗാരോഹണമായി. ഏകദേശം മൂന്ന് വയസ്സ് പ്രായമായപ്പോള്‍ തന്റെ വല്യച്ഛന്‍ പഞ്ചുമേനവന്റെ ജേഷ്ഠ പുത്രനും തന്റെ അമ്മാമനും ഇംഗ്ലീഷ്, സംസ്കൃതം , സംഗീതം മുതലായ വിദ്യകളില്‍ അതി നിപുണനും ഒരു ദിവാന്‍ പേഷ്കാരുദ്യോഗത്തില്‍ എണ്ണൂറു റുപ്പിക ശംബളമായിരുന്ന ആളും ആയ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍, തന്റെ കൂടെ താന്‍ ഉദ്യോഗം ചെയ്തിരുന്ന ദിക്കില്‍ കൊണ്ടുപോയി പതിനാറു വയസ്സുവരെ വിദ്യഭ്യാസങ്ങള്‍ ചെയ്യിപ്പിച്ചു. ഇംക്ലീഷു്നല്ലവണ്ണം പഠിപ്പിച്ചു. സംസ്കൃതത്തില്‍ നാടകാലങ്കാരങ്ങള്‍ വരെ പഠിപ്പിച്ചു. സംഗീതത്തില്‍ പല്ലവി രാഗവിസ്താരം വരെ പാടാനും പിയാനോ, ഫിഡില്‍, വീണ ഇതുകള്‍ വിശേഷമായി വായിപ്പാനും ആക്കി വച്ചു. പിന്നെ ചില്ലറയായി സ്ത്രീകളെ യൂറോപ്പില്‍ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന തുന്നല്‍, ചിത്രം മുതലായതുകളിലും തന്റെ അതിമനോഹരിയായ മരുമകള്‍ക്ക് പരിചയം വരുത്തി. ബിലാത്തിയില്‍ ഒരു ഇംക്ലീഷു്സ്ത്രീയെ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നതുവിധമുള്ള പഠിപ്പും അറിവുകളും സമ്പ്രദായങ്ങളും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഉണ്ടാക്കിവെക്കേണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹം മഹാനും അതിബുദ്ധിശാലിയും ആയിരുന്ന ആ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന് ഇന്ദുലേഖയുടെ പതിനാറാം വയസ്സിനകത്തു സാധിപ്പാന്‍ കഴിയുന്നിടത്തോളം സാധിച്ചു എന്നു തന്നെ പറയാം. എന്നാല്‍ ഭാഗ്യം കേവലം ഒരെടത്തും സമ്പൂര്‍ത്തിയായി എന്നു പറവാന്‍ മനുഷ്യന് സാധിക്കില്ലല്ലോ. ഇന്ദുലേഖയുടെ പതിനാറാമത്തെ വയസ്സ് അവസാനിച്ചതോടു കൂടി കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്റെ കാലവും അവസാനിച്ചു. പിന്നെ വലിയച്ഛന്റെ കൂടെ അമ്മയുടെയൊന്നിച്ച് വലിയച്ചന്റെ പൂവരങ്ങില്‍ എന്ന ഭവനത്തില്‍ ആണ് താമസം ആയത്.

ഇന്ദുലേഖയുടെ സ്വാഭാവികമായ ഗുണങ്ങളാലും തന്റെ പൌത്രിയായതിനാലും തന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ മകന് ഇന്ദുലേഖയില്‍ ഉണ്ടായ സ്നേഹശക്തി ഓര്‍ത്തും ഇന്ദുലേഖയുടെ വലിയച്ഛന് ഇന്ദുലേഖയില്‍ ഉള്ള സ്നേഹം ഇന്ന പ്രകാരമായിരുന്ന എന്നും ഇത്ര ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും എനിക്ക് വായനക്കാരെ പറഞ്ഞ് മനസ്സിലാക്കുവാന്‍ പ്രയാസമാണ്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് താമസിപ്പാന്‍ പ്രത്യേകമായ ഒരു മാളിക ബങ്കളാവാണ് ശട്ടം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആ ബങ്കളാവിലെ എല്ലാ മുറികളിലും ഇംക്ലീഷു്മാതിരി സാമാനങ്ങളും മറ്റൂം ഭംഗിയായി ശേഖരിച്ചു വച്ച് ഇന്ദുലേഖയുടെ അഭീഷ്ടപ്രകാരം ശട്ടം ചെയ്തു വന്നു. കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്റെ അകാല മരണത്താല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒരു വിധത്തിലും ഒന്നിനും ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടും വന്നു കൂടാ എന്ന് ഇന്ദുലേഖയുടെ വലിയച്ഛന്‍ ഉറപ്പായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖയുടെ ദിനചര്യകളും സമ്പ്രദായങ്ങളും സ്വഭാവവും അവളുടെ പഠിപ്പു നിമിത്തവും തന്റെ അമ്മാമന്‍ മഹാനായ കൊച്ചു കൃഷ്ണ മേനോന്റെ ബുദ്ധിശക്തിക്കനുസരിച്ച് തനിക്കു കിട്ടിയ അറിവുകള്‍ നിമിത്തവും അതിരമണീയമായിരുന്നു എന്നേ പറവാനുള്ളൂ. ഇംക്ലീഷു്പഠിച്ചതിനാല്‍ താന്‍ ഒരു മലയാളി സ്ത്രീയാണെന്നുള്ള നില ലേശം വിട്ടിട്ടില്ല. ഹിന്ദുമതദ്വേഷമാകട്ടെ, നീരീശ്വരമതമാകട്ടെ, നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ ചില പഠിപ്പുള്ള ചെറുപ്പക്കാര്‍ക്ക് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ സര്‍വ്വരിലും ഉള്ള ഒരു പുച്ഛരസമാകട്ടെ ഇന്ദുലേഖയെ കേവലം ബാധിച്ചിട്ടേയില്ല. കുളികുറി, ഉടുപുടവ, സംസാരം — തന്റെ അമ്മ, മുത്തശ്ശി, വലിയച്ഛന്‍, അമ്മാമന്‍ ഇവരിലുള്ള ഭക്തി, വിശ്വാസം — നാട്ടുകാര്‍ സമീപവാസികളായി ഇംക്ലീഷു്പഠിക്കാതുള്ള തന്റെ സഖികളില്‍ ഉള്ള ചേര്‍ച്ച, രാസക്യം — വിശേഷിച്ച് പറയുന്ന വാക്കുകളിലും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടാവുന്ന താഴ്മയും ഗര്‍വ്വില്ലായ്മയും ഇതുകളെ എല്ലാം കണ്ട് ഇന്ദുലേഖയെ പരിചയമുള്ളവര്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും അത്ഭുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് കുട്ടികളെ അഭ്യസിപ്പിച്ച് വളര്‍ത്തേണ്ടത് എന്ന് ബുദ്ധിയുള്ള ഏവനും പറയും. ഇന്ദുലേഖാ ആ മഹാനായ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്റെ കീര്‍ത്തിലതയായിട്ടു തന്നെ തീര്‍ന്നു.

ഇന്ദുലേഖയുടെ നേമത്തെ ആഭരണങ്ങള്‍ വളരെ ചുരുങ്ങിയമാതിരിയാണ്. ആഭരണങ്ങള്‍ അമ്മാമന്‍ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍ കൊടുത്തതും, അമ്മയുടെ വകയായി തന്റെ അച്ഛന്‍ കൊടുത്തത് തനിക്ക് കിട്ടിയതും വലിയച്ഛന്‍ കൊടുത്തതും കൂടി അനവധിയുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖ ഈ ആഭരണങ്ങളില്‍ അത്ര പ്രിയം ഉള്ള ഒരു കുട്ടി അല്ലായിരുന്നു. വിശേഷ ദിവസങ്ങളില്‍ വല്ല ആഭരണവും വിശേഷവിധിയായി കെട്ടണമെങ്കില്‍ അമ്മയുടെയോ മുത്തച്ഛിയുടെയോ വലിയച്ഛന്റെയോ കഠിന നിര്‍ബന്ധം വേണം. കാതില്‍ കൊത്തുള്ള തോടകളും കഴുത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തില്‍ ഉരുണ്ട ഒരു സ്വര്‍ണ്ണ നൂലിന്മേല്‍ ചെറിയ ഒരു പതക്കവും, അതിന്നു ചുവടെ ഒരു പരന്ന സ്വര്‍ണ്ണ നൂലിന്മേല്‍ നല്ലവിലയുള്ള വൈരവും പച്ച രത്നവും ചുകപ്പു രത്നവും കൊണ്ട് വേല ചെയ്ത ഒരു പതക്കവും, കൈകളില്‍ തഞ്ചാവൂരില്‍ കിഴക്കന്‍ സമ്പ്രദായത്തില്‍ വേല ചെയ്ത ഓരോ പൂട്ടുവളയും കൈവിരലുകളില്‍ സ്വല്പം മോതിരങ്ങളും മാത്രമാണ് നേമം പെരുമാറുന്ന ആഭരണങ്ങള്‍. എന്നാല്‍ ആഭരണങ്ങളില്‍ അത്രയധികം പ്രീതി ഇല്ലെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വസ്ത്രങ്ങളെ വളരെ താല്പര്യമാണ്. വിശേഷമായ എഴയും കസവും ഉള്ള ഒന്നരയും മേല്‍മുണ്ടും ദിവസവും നിത്യവെള്ളയായി കുളിമ്പോഴും, വൈകുന്നേരം മേല്‍ കഴുകുമ്പോഴും തെയ്യാര്‍വേണം. കുചപ്രദേശങ്ങള്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും ധവളമായ ഒരു കസവ് മേല്‍മുണ്ട് കൊണ്ട് മറച്ചിട്ടേ കാണാറുള്ളൂ. ഇങ്ങനെയാണ് നിയമമായ ഉടുപ്പ്.

‘ഇന്ദുലേഖാ’ എന്ന പേര് ഈ കഥയിലുള്ള മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ പേരുമായി നോക്കുമ്പോള്‍ പക്ഷേ, കുറേ അയോഗ്യമായിരിക്കുന്നു എന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ വിചാരിക്കുമായിരിക്കാം. പേര് ഇങ്ങനെ വിളിച്ചു വന്നത് കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോനാണ്. കുട്ടിക്ക് ജാതകത്തില്‍ വച്ച പേര്‍ മാധവി എന്നായിരുന്നു. എന്നാല്‍ കുട്ടിയുടെ അതിലളിതമായ സ്വരൂപത്തിന്റെ അവസ്ഥയ്ക്ക് ഇന്ദുലേഖ എന്ന പേര്‍ വിളിക്കണമെന്ന് കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍ നിശ്ചയിച്ച് അങ്ങനെ വിളിച്ചു വന്നതാണ്. എന്നാല്‍ ഇവളെ നമ്മുടെ ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലം മാധവി എന്ന് ഒരാള്‍ മാത്രം വിളിച്ചു വന്നു. അതു മാധവനായിരുന്നു. ഇത്ര സുന്ദരനും രസികനും വിദ്വാനും സമര്‍ത്ഥനും തന്റെ വല്യച്ഛന്റെ മരുമകനും ആയ മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി അന്യോന്യം സ്നേഹിപ്പാതിരിക്കാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലെന്ന് ഞാന്‍ പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് ഇവര്‍ അന്യോന്യം അന്തഃകരണ വിവാഹം കഴിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു തന്നെപറയാം.

പ്രകൃതം നിസ്സര്‍ഗ്ഗമധുരമാണെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ ഹിതത്തിനോ ഇഷ്ടത്തിനോ വിരോധമായി പറവാന്‍ ആ വീട്ടില്‍ ആര്‍ക്കും ശക്തി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇവളുടെ തന്‍റേടവും നിലയും ആ വിധമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രവൃത്തിയിലോ ഇരിപ്പിലോ ആര്‍ക്കും ഒരു ദോഷവും പറയാന്‍ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും അന്യോന്യം അന്തഃകരണ വിവാഹം ചെയ്തു വച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് സമിഷ്ഠമായി പറഞ്ഞാല്‍ മതിയാകുമോ എന്നു ഞാന്‍ സംശയിക്കുന്നു. ഇവര്‍ക്ക് അന്യോന്യം അനുരാഗം ഉണ്ടാവാതിരിപ്പാന്‍ പാടില്ലെന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ ഊഹിക്കും. എന്നാല്‍ ഈ സംഗതിയെ ഊഹിച്ചു നിശ്ചയിപ്പാന്‍ വിടുന്നതിനേക്കാള്‍ ചുരുക്കത്തില്‍ സ്പഷ്ടമായി ഇവിടെ പറയുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അല്പം പൂര്‍വ്വകഥാ പ്രസംഗം ചെയ്യുന്നു.

മഹാനായ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം മുഴുവനും കഴിച്ച ശേഷം ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അനുരൂപനായ പുരുഷനെ യോഗ്യരില്‍ നിന്ന് അവള്‍ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതാണെന്നുള്ള അഭിപ്രായക്കാരനായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഈ ഘനപുരുഷന്‍ ഇതിനെക്കുറിച്ച് അധികമായി ആരോടും ഒന്നും സംസാരിച്ചിട്ടില്ല. പെണ്ണിന് പത്തുപതിനൊന്ന് വയസ്സായതുമുതല്‍ പലേ യോഗ്യരായ ആളുകള്‍ എല്ലാം ഇക്കാര്യത്തില്‍ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍ പേഷ്കാരുടെ മനസ്സറിയാന്‍ ഉത്സാഹിച്ചിട്ടും സാധിച്ചിട്ടില്ല.

താന്‍ മരിക്കുന്നതിന് അല്പദിവസങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ് കല്പനയിന്‍ മേല്‍ ഇന്ദുലേഖയോടു കൂടി അച്ചനെ കാണാന്‍ വന്നിരുന്ന സമയം ഒരു ദിവസം അച്ഛന്‍ പഞ്ചുമേനോന്‍ തന്നോട്, “ഇന്ദുലേഖക്ക് വയസ്സ് 15-ല്‍ അധികമായല്ലോ, നല്ല ഒരു ബന്ധം തുടങ്ങിപ്പിക്കണ്ടേ?” എന്നു ചോദിച്ചതിന് ഉത്തരമായി “ഇന്ദുലേഖയുടെ വിദ്യാഭ്യാസങ്ങള്‍ മുഴുവനും ആയിട്ടില്ലെന്നും അതു കഴിഞ്ഞ ശേഷമേ ആ ആലോചന തന്നെ ചെയ്‌വാന്‍ ആവശ്യമുള്ളൂവെന്നും വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്ത് ഇന്ദുലേഖയെ യോഗ്യതയുള്ളവളാക്കി തീര്‍ക്കേണ്ടുന്ന ഭാരമാണ് തനിക്കുള്ളതെന്നും ആ യോഗ്യത അവള്‍ക്കെത്തിയാല്‍ ഇന്ദുലേഖ തന്നെ പിന്നെ അവള്‍ക്ക് വേണ്ടതെല്ലാം യഥോചിതം പ്രവര്‍ത്തിച്ചുകൊള്ളൂ” മെന്നും കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. വൃദ്ധനായ പഞ്ചുമേനോന് ഈ ഉത്തരം നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലായിട്ടും അത്ര രസിച്ചിട്ടും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും മകനോട് താന്‍ പിന്നെ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒന്നു ചോദിച്ചിട്ടേയില്ല.

ഇന്ദുലേഖ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ കൂടെ താമസിക്കുന്ന കാലവും മാധവനെ കൂടെകൂടെ കാണാറുണ്ട്. കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന് മാധവനെ വളരെ ഇഷ്ടമായിരുന്നു. മാധവന്‍ അതി ബുദ്ധിമാനായ കുട്ടിയാണെന്ന് പലപ്പോഴും പലരോടും അദ്ദേഹം സംഗതിവശാല്‍ പറയുന്നത് ഇന്ദുലേഖ തന്നെ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ അതില്‍ അധികമൊന്നും മാധവനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത് കേട്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സില്‍ മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് യോഗ്യനാണെന്ന് തീര്‍ച്ചപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുവോ ഇല്ലയോ എന്ന് ആര്‍ക്കും നിശ്ചയമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ മരണശേഷം പൂവരങ്ങില്‍ താമസം തുടങ്ങിയ മുതല്‍ ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും തമ്മില്‍ വളരെ സ്നേഹമായിത്തീര്‍ന്നു. മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് വീട്ടിലേക്ക് വരുന്ന സമയങ്ങളില്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും രണ്ടു പേരും തമ്മില്‍ സംസാരിച്ചും കളിച്ചും ചിരിച്ചും സമയം കഴിച്ചു. ഇങ്ങനെ കുറെ ദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്ക് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മാധവനും പരസ്പരം കുറേശ്ശെ അനുരാഗം തുടങ്ങി. എന്നാല്‍ ഇത് അന്യോന്യം ലേശം പോലും അറിയിച്ചിട്ടില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ അക്കാലം കേവലം അറിയിക്കാഞ്ഞതും മാധവന്റെ പഠിപ്പിന് വല്ല വിഘ്നവും അതിനാല്‍ വരരുത് എന്നു വിചാരിച്ചിട്ടാണ്. മാധവന്‍ അറിയിക്കാഞ്ഞത് കുറേ ലജ്ജിച്ചിട്ടും. പിന്നെ തനിക്ക് ഈ കാര്യം സാദ്ധ്യമാവാന്‍ പ്രയാസമുള്ളതായിരിക്കാമെന്ന് ശങ്കിച്ചിട്ടും ആകുന്നു. അങ്ങങ്ങനെ തോന്നാന്‍ മാധവന് നല്ല കാരണമുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖ മലയാളത്തില്‍ എങ്ങും പ്രസിദ്ധപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീ രത്നമായിരുന്നു. മഹാരാജാക്കന്മാര്‍ മുതലായി പലരും ഈ കുട്ടിയെ കിട്ടണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കൂടെക്കൂടെ പഞ്ചുമേനോന് കിട്ടുന്ന കത്തുകളാലും പൂവരങ്ങിലും മറ്റും വച്ച് ഇതിനെപ്പറ്റി ആളുകള്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന പ്രസംഗങ്ങളാലും മാധവന് നല്ലവണ്ണം അറിവുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ഇരിക്കെ അന്ന് ഒരു സ്കൂള്‍ കുട്ടിയായ താന്‍ ഇതിന്നു മോഹിക്കുന്നതു വെറുതെ എന്നു മാധവന് ചിലപ്പോള്‍ തോന്നിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യം ഉണ്ടായ വിചാരം ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിലും ക്രമേണ ഇന്ദുലേഖയില്‍ മാധവന് അനുരാഗം വര്‍ദ്ധിച്ചു തന്നെ വന്നു. മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് വീട്ടില്‍ വന്നു പാര്‍ക്കുന്ന കാലത്ത് പകല്‍ മുഴുവനും ഇന്ദുലേഖയുടെ കൂടെ തന്നെയാണ് മാധവന്‍ എന്നു പറയാം. വല്ല പുസ്തകങ്ങള്‍ വായിച്ചിട്ടും പാട്ട്, പിയാനോ, ചതുരംഗം മുതലായതു കൊണ്ട് വിനോദിച്ചും വൈകുന്നേരം പിരിയാറാകുമ്പോള്‍ രണ്ടു പേര്‍ക്കും ഒരു ദിവസവും പകല്‍ സമയം മതിയായില്ലെന്ന് തോന്നാതിരുന്നിട്ടില്ല. ഇങ്ങനെ കുറെക്കാലം മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് മാധവന്‍ വീട്ടില്‍ വന്ന് സമയങ്ങള്‍ മുഴുവനും അന്യോന്യം രസിച്ചും അഹങ്കരിച്ചും വിനോദിച്ചും കഴിഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും തമ്മില്‍ ഉള്ള സംബന്ധ സ്ഥിതി കൊണ്ടും രൂപം കൊണ്ടും പഠിപ്പുകൊണ്ടും ഇവരു തമ്മില്‍ ഇങ്ങനെ സ്നേഹിച്ചു വന്നതില്‍ അല്പം ചില ആളുകള്‍ ഒഴികെ ശേഷം എല്ലാവര്‍ക്കും സന്തോഷമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയെ മാധവന് ഭാര്യയായി കിട്ടുമോ എന്നു പിന്നെയും ഒരു ശങ്ക എല്ലാവര്‍ക്കും ഉണ്ടായി. മലയാളത്തിലെ സ്ഥിതി അറിയുന്ന ആള്‍ക്ക്, ഈ ശങ്ക ഉണ്ടാവാതിരിപ്പാന്‍ പാടില്ലല്ലോ. തിരുവനന്തപുരത്ത് പൊന്നു തമ്പുരാന്‍ കൂടി ഇന്ദുലേഖയെ അമ്മച്ചിയാക്കി കൊണ്ടു പോകുവാന്‍ ആലോചനയുണ്ടെന്നാണ് ആ കാലത്ത് പഞ്ചുമേനോന്റെ മുഖത്തില്‍ നിന്നും തന്നെ ചിലര്‍ കേട്ടിട്ടുള്ളത്. അപ്പോള്‍ മേല്‍പ്പറഞ്ഞ ശങ്ക ഉണ്ടായതില്‍ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ലല്ലോ.

അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ നമ്മുടെ കഥ തുടങ്ങുന്നതിന് കുറെ മുമ്പു മാധവന്‍ ബി.എല്‍. പരീക്ഷയ്ക്ക് പോയി. പരീക്ഷ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ വീട്ടിലേക്കു വന്നു. മുമ്പത്തെ പ്രകാരം ഇന്ദുലേഖയുമായി കളിച്ചും വിനോദിച്ചും ഇരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ മാധവന് ഇന്ദുലേഖയില്‍ അനുരാഗം വര്‍ദ്ധിച്ചു വര്‍ദ്ധിച്ചു കലശലായി തീര്‍ന്നു. “എന്തു പൊന്നുതമ്പുരാന്‍?” “ഏതു രാജാവു?” “എന്റെ ഇന്ദുലേഖാ എന്റെ ഭാര്യ തന്നെ” “അങ്ങിനെയല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ ഞാന്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ലാ” എന്നു മനസ്സില്‍ ഉറച്ചു തുടങ്ങി. ഈ കാലത്ത് ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സ് എന്താണെന്ന് അറിവാന്‍ മാധവന് അത്യാഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മാധവനോട് അങ്ങോട്ട്, ഇങ്ങട്ടുള്ളതിനേക്കാള്‍ പക്ഷേ, അധികം അനുരാഗം ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖ മാധവനോട് ഇതിനെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പ്രകാരവും നടിച്ചില്ല. കളി, ചിറി, പാട്ട് മുതലായതു കൂടാതെ എല്ലായ്പ്പോഴും അതില്‍ അധികം ഒന്നും ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രകൃതങ്ങളില്‍ നിന്ന് മാധവന് അറിവാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. മാധവന്‍ അല്‍പം പ്രസരിപ്പുള്ള കുട്ടിയാകയാല്‍ മാധവന്റെ മനസ്സിന്റെ ചേഷ്ഠകള്‍ ഇയ്യിടെ കുറേശ്ശേ പുറത്തു കാണാറായി തുടങ്ങി. അതിനൊന്നും ഇന്ദുലേഖ അശേഷം വിരോധവും വിമുഖതയും ഭാവിക്കയില്ല. എങ്കിലും തന്റെ അനുരാഗ ചേഷ്ഠകള്‍ എല്ലാം മാധവനില്‍ നിന്ന് കേവലം മറച്ചുവച്ചിരുന്നു.

അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു ദിവസം മാധവനും ഇന്ദുലേഖയും കൂടി ചതുരംഗം കളിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കെ മാധവന്‍ താന്‍ വെക്കേണ്ട കരു കയ്യില്‍ എടുത്ത് ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തേക്ക് അസംഗതിയായി നോക്കിക്കൊണ്ട് കളിക്കാതെ നിന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് കളിക്കാത്തത്; കളിക്കരുതേ?

മാധവന്‍: കളിക്കാന്‍ എനിക്കിന്നത്ര രസം തോന്നുന്നില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: ഇയ്യെടെ കളി കുറെ അമാന്തമായിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, പരീക്ഷയുടെ കാര്യം അറിയാത്ത സുഖക്കേടു കൊണ്ടായിരിക്കാം. അതിനെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോള്‍ വിചാരിച്ചിട്ട് ഒരു സാദ്ധ്യവും ഇല്ലല്ലോ. മനസ്സിന് വെറുതെ സുഖക്കേട് ഉണ്ടാക്കരുത്.

മാധവന്‍: പരീക്ഷയുടെ കാര്യം ഞാന്‍ വിചാരിച്ചിട്ടേയില്ല. മനസ്സിന് സുഖക്കേട് വരുത്താനും വരാതിരിപ്പാനും കാരണങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും ആ കാരണങ്ങളെ പരിഹരിപ്പാന്‍ കഴിയാതിരിക്കുമ്പോഴും ഒരുവന് എങ്ങനെ മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കിവെപ്പാന്‍ കഴിയും?

ഇന്ദുലേഖ: മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കി വെക്കണം അതാണ് ഒരു പുരുഷന്റെ യോഗ്യത.

മാധവന്‍: സ്ത്രീയിന്റെ യോഗ്യതയോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഒരു സ്ത്രീ ഇപ്പോള്‍ മനസ്സിന് സുഖക്കേടു തോന്നി കളിപ്പാന്‍ രസമില്ലെന്ന് പറഞ്ഞില്ല, മാധവനല്ലേ കളിപ്പാന്‍ ഇന്ന് അത്ര രസം തോന്നുന്നില്ലെന്ന് പറഞ്ഞത്?

മാധവന്‍: പക്ഷേ, ഇന്ദുലേഖ മനസ്സിനെ സ്വാധീനാമാക്കി വച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കാം.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ അത് പരീക്ഷിച്ചിട്ടില്ല, സ്വാധീനമില്ലെന്ന് തോന്നുമ്പോള്‍ അല്ലേ ഈ പരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടത്? സ്വാധീനമില്ലെന്ന് ഇതുവരെ എനിക്ക് തോന്നിയിട്ടില്ല. അങ്ങനെ തോന്നാന്‍ സംഗതി ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

മാധവന്‍: മനസ്സിന്ന് ഇച്ഛിക്കുന്നത് സകലവും സാധിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സു നിമിത്തം ഉപദ്രവം ഉണ്ടാവാന്‍ എടയില്ല. ഇന്ദുലേഖക്ക് അങ്ങനെ സകലതും സാധിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാലായിരിക്കും മനസ്സിനെ പരീക്ഷിപ്പാന്‍ എടയാവാഞ്ഞത്.

ഇന്ദുലേഖ: എന്റെ മനസ്സ് സാധ്യമല്ലാത്തതില്‍ ആഗ്രഹിക്കാറില്ലാ. ഇത് എന്റെ മനസ്സിന് സ്വതസ്സിദ്ധമായ ഒരു ഗുണമാണെന്ന് അറിഞ്ഞു ഞാന്‍ സന്തോഷിക്കുന്നു. അതു കൊണ്ട് മാധവന്‍ പറഞ്ഞത് ശരിതന്നെ. എന്റെ മനസ്സ് വ്യാപരിക്കുന്നതില്‍ ഒന്നിലും എനിക്ക് വ്യസനിപ്പാന്‍ എട ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

മാധവന്‍: അങ്ങനെ എല്ലായ്പ്പോഴും വരുമോ? അങ്ങനെ വന്നാല്‍ തന്നെ അത് മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കീട്ടല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: അല്ലാ; മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കണമെങ്കില്‍ അതിന് വേറെ ചില സാധനങ്ങള്‍ ഉപയോഗിച്ചിട്ട് വേണം, ധൈര്യം, ക്ഷമ മുതലായ സാധനങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ട് വേണം മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കാന്‍. അങ്ങനെയുള്ള സാധനങ്ങളെ ഒന്നും ഉപയോഗിക്കാതെ തന്നെ എന്റെ മനസ്സ് സ്വസ്ഥതയില്‍ നില്ക്കുന്നുണ്ടല്ലോ. അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സിന്റെ സ്വസ്ഥത അതിനു സഹജമായ ഒരു ഗുണമാണെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ക്ഷണ സാദ്ധ്യമല്ലാത്ത യാതൊരു കാര്യത്തിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സ് ഇതുവരെ വ്യാപരിച്ചിട്ടില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലെന്നാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്. എന്നാല്‍ ക്ഷണസാദ്ധ്യമെന്ന് മാധവന്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം എനിക്ക് മനസ്സിലായില്ല. സാദ്ധ്യാസാദ്ധ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് മാത്രമാണ് ഞാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ചത്.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ദൃഷ്ടാന്തം പറയാം. ഇപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ അതിമനോഹരമായും അതിപരിമളത്തോടു കൂടിയും ഇരിക്കുന്ന ഒരു പുഷ്പത്തെ കാണുന്നു. അതിനെ കാണുമ്പോള്‍ ആ പുഷ്പത്തെ നിഷ്പ്രയാസേന കിട്ടാന്‍ തരമില്ലെന്ന് അറിവുണ്ടെങ്കിലും ഉടനെ അതിനെ തന്റെ കൈയ്യില്‍ എടുത്ത് അതിന്റെ പരിമളത്തെ അനുഭവിക്കണമെന്ന് ഒരു മനസ്സ് അല്ലെങ്കില്‍ ആഗ്രഹം ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഉണ്ടാവുന്നില്ലേ? അത് അപ്പോള്‍ തന്നെ സാദ്ധ്യമാണെങ്കിലേ ഉണ്ടാവുന്നുള്ളൂ? അതല്ലാ സാദ്ധ്യമോ, അസാദ്ധ്യമോ, ക്ഷണസാദ്ധ്യമോ വിളംബ സാദ്ധ്യമോ എന്നുള്ള ആലോചന കഴിഞ്ഞിട്ടു മാത്രമോ പുഷ്പത്തെപ്പറ്റി ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നത്?

ഇന്ദുലേഖ: പുഷ്പം ഭംഗിയും പരിമളവും ഉള്ളതാണെന്ന് അതിന്റെ കാഴ്ചയില്‍ ബോദ്ധ്യം വന്നാല്‍ എന്റെ മനസ്സ് ആ പുഷ്പത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് ആഹ്ലാദപ്പെടുമായിരിക്കാം. അത് എടുപ്പാന്‍ യോഗ്യവും സാദ്ധ്യവും ആണെന്ന് കൂടി ബോദ്ധ്യമാവുന്നതിന് മുമ്പു അത് എടുത്ത് കൈയ്യില്‍ വെക്കണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്ക് ഉണ്ടാവുകയില്ല. അതാണ് എന്റെ മനസ്സിന് ഒരു ഗുണം ഞാന്‍ കാണുന്നത്.

മാധവന്‍: ഇപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ പറഞ്ഞതും ഞാന്‍ മുമ്പു പറഞ്ഞതും ഒന്നു തന്നെ. “മനസ്സു ആഹ്ലാദപ്പെടും?” എന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം സൂക്ഷ്മത്തില്‍ മനസ്സില്‍ അതിനെപ്പറ്റി കൌതുകം ഉണ്ടാവുമെന്ന് മാത്രമല്ല. അങ്ങനെയുള്ള ആഹ്ലാദത്തില്‍ അതിനെ അനുഭവിക്കേണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹവും അന്തര്‍ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ പിന്നെ ആ ആഗ്രഹം സാദ്ധ്യമോ, ദുസ്സാദ്ധ്യമോ എന്ന് ആലോചിച്ചിട്ടേ അതിന്റെ നിവൃത്തിക്ക് ഇന്ദുലേഖ ശ്രമിക്കുകയുള്ളൂ. അത്രമാത്രമാണ് ഇന്ദുലേഖ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ താത്പര്യം എന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു. ഇതു ശരിയാണെങ്കില്‍ ഇന്ദുലേഖാ ആഗ്രഹത്തെ ജയിക്കുന്നതു ധൈര്യം കൊണ്ടും ക്ഷമ കൊണ്ടുമാണെന്ന് സ്പഷ്ടമാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെയല്ലാ ഞാന്‍ പറഞ്ഞത്, മാധവന് മനസ്സിലായില്ലാ. ഒന്നാമതു മാധവന്റെ പുഷ്പത്തിന്റെ ഉപമ തന്നെ നന്നായില്ല. ഇതിലും നന്നായിട്ടു ഞാന്‍ ഒരു ഉപമ പറഞ്ഞു മാധവനെ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താം. ഞാന്‍ യൌവ്വന യുക്തയായ ഒരു സ്ത്രീയാണ്; ഞാന്‍ സുന്ദരനായ ഒരു യുവാവെ കാണുന്നു. ആ യുവാവ് എന്റെ ഭര്‍ത്താവായിരിപ്പാന്‍ യോഗ്യനോ എന്ന് എന്റെ മനസ്സിനു ബോദ്ധ്യപ്പെടുന്നതിന് മുന്പ് ആ പുരുഷനില്‍ എന്റെ മനസ്സ് പ്രവേശിക്കുകയില്ലാ. ഇവിടെ മനസ്സ് ഒന്നാമത് പ്രവേശിച്ചിട്ടു പിന്നെ ഞാന്‍ ധൈര്യം കൊണ്ട് മനസ്സിനെ നിവര്‍ത്തിക്കുന്നതല്ലാ. എന്റെ മനസ്സ് ഒന്നാമത് പ്രവേശിക്കുന്നതേയില്ല. അതു പ്രകാരം തന്നെ ധനത്തില്‍; ന്യായമായവിധം ആര്‍ജ്ജിക്കപ്പെടുന്ന ധനത്തില്‍ അല്ലാതെ എനിക്ക് ആഗ്രഹമേ ഉണ്ടാവുന്നില്ലാ. ഇതെല്ലാം മനസ്സിന് ചിലര്‍ക്ക് സഹജമായ ഗുണമായി ഉണ്ടാവും. ചിലര്‍ക്ക് അങ്ങിനെ അല്ലാ മനസ്സിന്റെ ധര്‍മ്മം-കിട്ടുന്നതിലും, കിട്ടാത്തതിലും വേണ്ടുന്നതിലും വേണ്ടാത്തതിലും ഒരുപോലെ മനസ്സു പ്രവേശിക്കും. പിന്നെ സാമര്‍ത്ഥ്യവും ധൈര്യവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരായാല്‍ ആ മനസ്സിനെ നിവര്‍ത്തിപ്പിച്ച് പാട്ടില്‍ വെയ്ക്കും. അതുകൊണ്ട് മാധവന്‍ ഞാന്‍ ഒടുവില്‍ പറഞ്ഞമാതിരിക്കാരുടെ കൂട്ടത്തിലാണെങ്കില്‍ ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യമുള്ള ആളാകയാല്‍ ദുസ്സാദ്ധ്യമായതോ അസാദ്ധ്യമായതോ ആയ വല്ല കാര്യത്തിലും മനസ്സു ചാടീട്ടുണെങ്കില്‍ ആ മനസ്സിനെ മടക്കിയെടുക്കാന്‍ കഴിയുമല്ലോ. അങ്ങിനെ മടക്കിയെടുക്കുന്നതിനു ശക്തി ഉണ്ടായാല്‍ മനസ്സു സ്വാധീനമായി.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖ പറഞ്ഞതില്‍ യോജിക്കുന്നില്ല. എങ്കിലും ഈ സംഗതിയെപ്പറ്റി ഞാന്‍ എനി തര്‍ക്കിക്കുന്നില്ല. എനിക്ക് മുന്നത്തെപ്പോലെ ഇന്ദുലേഖയുമായി തര്‍ക്കിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കാന്‍ മനസ്സിന് സുഖമില്ല!

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു ചതുരംഗം കളിക്കാനേ രസമില്ലാതായിട്ടുള്ളൂ എന്ന്, ഇപ്പോള്‍ എന്നോട് സംസാരിക്കാനും രസമില്ലെന്ന് കേട്ടത് ആശ്ചര്യം!

മാധവന്‍: എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെയെല്ലാം പറയുന്നത്? ഞാന്‍ മഹാ ഒരു നിര്‍ഭാഗ്യവാനാണെന്നു തോന്നുന്നു — വൃഥാ മനഃഖേദം ഉണ്ടാവുന്നത് നിര്‍ഭാഗ്യമല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ആ ഖേദത്തെ പരിഹരിക്കാന്‍ ശക്തിയില്ലാതെ പോകുന്നതു നിര്‍ഭാഗ്യം.

മാധവന്‍: ആ ഖേദം എങ്ങിനെയാണ് പരിഹരിക്കേണ്ടതെന്ന് ഇന്ദുലേഖ പറഞ്ഞു തന്നാല്‍ വലിയ ഉപകാരമായിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: “ഖേദം എന്താണെന്നറിഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ പരിഹരിക്കാന്‍ നോക്കാം,” എന്നു പറഞ്ഞു ഒന്നു ചിറിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: കളിക്കൂ. മാധവന്റെ കുതിരയെ ഞാന്‍ വെട്ടാന്‍ പോകുന്നു. കരു കൈയ്യില്‍ പിടിച്ചു ഖേദം പറഞ്ഞു മേല്‍പ്പോട്ടു നോക്കിയത് മതി, കളിക്കൂ. കുതിരയെ രക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയുമോ, കാണട്ടെ മിടുക്ക്.

മാധവവന്‍: വരട്ടെ, ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ കളിക്കുന്നില്ല. കളിച്ചാല്‍ ശരിയാവുകയില്ല. ഞാന്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ കുറെ കിടക്കട്ടെ.

എന്ന് പറഞ്ഞ് കരു മേശമേല്‍ തന്നെ വെച്ചു മാധവന്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ പോയി കിടന്നു. ഇന്ദുലേഖാ അവിടുന്നു ചിറിച്ചും കൊണ്ട് എഴുനീറ്റു ശാകുന്തളം നാടകം ബുക്ക് എടുത്ത് ഒരു കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു വായിച്ചു തുടങ്ങി.

മാധവന്‍: എന്താണ് ആ പുസ്തകം?

ഇന്ദുലേഖ: ശാകുന്തളം

മാധവന്‍: എവിടെയാണ് വായിക്കുന്നത്?

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ഉറക്കെ വായിക്കണോ?

മാധവന്‍: വായിക്കൂ.

ഇന്ദുലേഖ: (ഒരു ശ്ലോകം വായിക്കുന്നു.)

“ക്ഷാമക്ഷാമകപോലമാനനമുരഖഃ കാഠിന്യമുക്തസ്തനാ
മദ്ധ്യഃ ക്ലാന്തതരഃ പ്രകാമവിനതാ വംസൗ ഛവിഃ പാണ്ഡുരാ
ശോച്യാ ച പ്രിയദര്‍ശനാ ച മദനക്ലിഷ്ടേയമാലക്ഷ്യതേ
പത്രാണാമിവ ശോഷണേന മരുതാസ്പൃഷ്ടാ ലതാ മാധവീ”

മാധവന്‍: ശിവ, ശിവ, ഇങ്ങിനെ ഒന്നു കണ്ടിരുന്നാല്‍ എന്റെ വ്യസനം തീര്‍ന്നിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ശകുന്തളയെ എങ്ങനെ എനി കാണാന്‍ കഴിയും? ശകുന്തളയെ മനസ്സില്‍ നന്നായിട്ടു വിചാരിച്ച് കണ്ണു മുറുക്കെ അടച്ചു കിടന്നോളു; എന്നാല്‍ ഒരു സമയം സ്വപ്നം എങ്കിലും കാണാമായിരിക്കും.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖ വളരെ സുന്ദരിയാണെങ്കിലും വിദുഷിയാണെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സ് വളരെ കഠിനമുള്ള മാതിരിയാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അതെ, എന്റെ മനസ്സു വളരെ കഠിനമാണ്. ആട്ടെ ശാകുന്തളത്തില്‍ ഇനി ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലട്ടെ.

മാധവന്‍: എന്താണ്?

ഇന്ദുലേഖ: (മറ്റൊരു ശ്ലോകം വായിക്കുന്നു.)

അനാഘ്രാതം പുഷ്പം കിസലയമലൂനം കരരുഹൈ
രനാവിദ്ധം രത്നം മധുനവമനാസ്വാദിതരസം
അഖണ്ഡം പുണ്യാനാം ഫലമിവ ച തദ്രൂപമനഘം
ന ജാനേ ഭോക്താരം കമിഹ സമുപസ്ഥാസ്യതി വിധി:

മാധവന്‍: അതു ഞാന്‍ ചൊല്ലേണ്ട ശ്ലോകമല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ശകുന്തളത്തിലുള്ളതാണ്; ആര്‍ക്കെങ്കിലും ചൊല്ലാം.

മാധവന്‍: മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ഒരു അഹങ്കാരം വിചാരിക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ആശ്ചര്യം തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അത് എന്താണ്?

മാധവന്‍: തന്റെ സമസൃഷ്ടികളില്‍ കരുണ വേണ്ട ദിക്കില്‍ അതിനു പകരം പരിഹസിച്ചാല്‍ അത് അഹങ്കാരമല്ലേ? ദുഷ്ടതയായുള്ള അഹങ്കാരമല്ലെ?

ഇന്ദുലേഖ: പരിഹസിച്ചാല്‍ അങ്ങനെ തന്നെ.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖ പരിഹസിക്കുന്നില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇംക്ലീഷു്പുസ്തകങ്ങള്‍ വല്ലതും വായിക്കണോ? ഞാന്‍ ബുക്ക് എടുത്തു തരാം.

മാധവന്‍: എനിക്കൊന്നും വായിക്കണ്ട.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ഭര്‍ത്തൃഹരി വായിച്ചോളു.

മാധവന്‍: എനിക്കൊന്നും വായിക്കണ്ട. ദയവ് ചെയ്ത് എന്നെ പരിഹസിക്കാതിരുന്നാല്‍ മതി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ കുറെ വീണ വായിക്കട്ടെ, മനസ്സിന്നു കുണ്ഠിതം ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതു പോകും.

മാധവന്‍: എനിക്ക് വീണ വായന കേള്‍ക്കണ്ട.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ഉറങ്ങിക്കോളു; ശകുന്തളയേയും വിചാരിച്ചോളു; വേണമെങ്കില്‍ ആ നാടക ബുക്കും അടുക്കെ വെച്ചോളു. എന്നും പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖ ബുക്കും എടുത്ത് മാധവന്റെ അടുക്കല്‍ പോയി, “പുസ്തകം വേണ്ടേ?” എന്ന് ചോദിച്ചു.

മാധവന്‍: എന്തിനാണ് ഇങ്ങിനെ പരിഹസിക്കുന്നത്? ഇതില്‍ എന്താണ് അങ്ങൊരു സുഖം?

ഇന്ദുലേഖ: ഇതു പരിഹാസമോ? ഞാന്‍ അറിയില്ല. എന്നാല്‍ എന്തായാലും എനിക്ക് ഇങ്ങനെയെല്ലാം കാണിക്കുന്നതും പറയുന്നതും ബഹു സന്തോഷമാണ്. ഞാന്‍ ഇങ്ങനെയെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കും. അല്ലെങ്കില്‍ മാധവന്‍ കളിക്കൂ; കുതിരയെ തടുക്കൂ; എണീക്കൂ.

മാധവന്‍: എനിക്ക് കുതിരയും ആനയും ഒന്നും വേണ്ട.

ഇന്ദുലേഖ: ശകുന്തളയെ വിചാരിച്ചു കിടന്നാല്‍ മതി, അല്ലെ?

മാധവന്‍: അതെ, ശരി — അതു മതി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ അങ്ങിനെയാവട്ടെ, ഇയ്യടെ നായാട്ടിന്നു പോവാറില്ലെ? തോക്കുകളും വെടിയും ഘോഷവും എല്ലാം ഒന്നു നിലച്ചു കാണുന്നുവല്ലോ. ഇതിന് എന്ത് സംഗതി?

മാധവന്‍: എനിക്ക് ഒന്നിനും മനസ്സില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ബുദ്ധിക്ക് വല്ല സ്ഥിരക്കേടും തുടങ്ങാന്‍ ഭാവമുണ്ടോ?

മാധവന്‍: ഒരു സമയം ഉണ്ടെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ അതിന്നു വല്ല ഉപശാന്തിയും വരുത്തുവാന്‍ നോക്കണ്ടെ?

മാധവന്‍: നോക്കണം.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ മാധവന്റെ അച്ഛനോട് ഉടനെ പറയണം. ഞാന്‍ പറഞ്ഞു കളയാം. എനിക്കു ചായ കുടിപ്പാന്‍ സമയമായി. മാധവനും ചായ കൊണ്ടു വരട്ടെ?

മാധവന്‍: എനിക്ക് ചായ വേണ്ടാ.

ഇന്ദുലേഖ: പലഹാരം വേണമോ?

മാധവന്‍: വേണ്ടാ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് വയറ്റിന് സുഖക്കേടുണ്ടോ?

മാധവന്‍: സകല ദിക്കിലും സുഖക്കേടുതന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ഇത് വല്ലാത്ത സുഖക്കേടു തന്നെ.

മാധവന്‍: വല്ലാത്ത രോഗം തന്നെയാണെന്ന് തോന്നുന്നു. ഒരു സമയം ഇതില്‍ നിന്ന് സുഖപ്പെട്ടു വരാന്‍ പ്രയാസം. എന്റെ മനസ്സിന്ന് ഒരിക്കലും സമാധാനം വരുമെന്നു തോന്നുന്നില്ല. ഇന്ദുലേഖാ ഈ കോച്ചിന്മേല്‍ കുറേ ഇരിക്കൂ — വിരോധം ഉണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: വളരെ വിരോധം ഉണ്ട്. മാധവന്‍ യൌവനയുക്തനായ ഒരു പുരുഷനായി. ഞാനും യൌവ്വനയുക്തയായ ഒരു സ്ത്രീയാണ്. പണ്ടു കുട്ടിയില്‍ കളിച്ചപോലെ ഇനി കളിക്കാമോ?

മാധവന്‍: കോച്ചിന്മേല്‍ ഒന്നായി ഇരിക്കുന്നതിന് എന്താണു വിരോധം?

ഇന്ദുലേഖ: ബഹുവിരോധം ഉണ്ട്. ഒരിക്കലും ഒന്നായി ഇരിപ്പാന്‍ നമ്മള്‍ക്ക് ഇപ്പോള്‍ പാടില്ല.

മാധവന്‍: എപ്പോഴെങ്കിലും പാടുള്ള ഒരു കാലം എനി ഉണ്ടാകുമോ എന്ന് അറിവാനും നിവൃത്തിയില്ല; അല്ലെ? എന്തു ചെയ്യാം!

ഇന്ദുലേഖ: അതെ, ഭാവിയായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് തീര്‍ച്ച പറവാന്‍ ആര്‍ക്കും സാധിക്കുന്നതല്ലല്ലോ.

മാധവന്‍: (ദീര്‍ഘത്തില്‍ ഒന്ന് നിശ്വസിച്ചിട്ട്) ആര്‍ക്കും പറവാന്‍ കഴിയില്ലാ — ശരിതന്നെ.

ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേക്ക് കുട്ടിപ്പട്ടര് ചായയും പലഹാരങ്ങളും കൊണ്ടു വന്നു. മാധവന്‍ എഴുന്നീറ്റുപോയി. ഒന്നും വിചാരിച്ചപോലെ അന്നു സംസാരിപ്പാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല.

മാധവന്‍ പിന്നെ ദിവസം കഴിച്ചു കൂട്ടിയത് പറവാന്‍ കൂടി എനിക്ക് സങ്കടം. ഇന്ദുലേഖ എന്തുതന്നെ പറഞ്ഞാലും ചിറിച്ചാലും കളിച്ചാലും മാധവന്‍ ഒരു മൌനവ്രതത്തിലായി. ചിലപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ, “എന്താണ് മനസ്സിന് ഒരു മൌഢ്യം?” എന്നു ചോദിക്കും. അതിന് മാധവന്‍ ഉത്തരം പ റവാന്‍ പുറപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പ് മറ്റൊന്ന് ചോദിക്കും. ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം ഇന്ദുലേഖ മേല്‍ കഴുകാന്‍ പോകുമ്പോള്‍ മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ ഇരുന്ന് അരപ്പായ കടലാസ്സു നിറച്ച് തന്റെ മനോവ്യഥകളെ എല്ലാം എഴുതി ഇന്ദുലേഖയുടെ എഴുത്തു മേശമേല്‍ വെച്ചുപോയി. മാധവന്‍ പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ വന്ന്, “ഞാന്‍ ഇവിടെ ഒരു കടലാസ്സ് എഴുതി വച്ചിരുന്നുവല്ലൊ, അതു വായിച്ചുവോ?” എന്നു ചോദിച്ചു. അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ, “എനിക്കു ഒന്നും നിശ്ചയമില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു മാധവനോട് വേറെ ഒരു കാര്യം ചോദിച്ചു. മാധവന്‍ എന്തു തന്നെ സങ്കടം കാണിച്ചാലും അതുനിമിത്തം ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് യാതൊരു ഭാവഭേദവും ഉണ്ടായതായി കണ്ടില്ല. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന അനുരാഗം കേവലം മറച്ചു വച്ചിരുന്നു.

അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരുനാള്‍ നല്ല ചന്ദ്രികയുള്ള ഒരു രാത്രിയില്‍ മാധവന്‍ താനെ പൂവരങ്ങുമാളികയുടെ തെക്കേമിറ്റത്തു ചന്ദ്രനേയും നോക്കിക്കൊണ്ടു നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖ മാളികയുടെ മുകളില്‍ നിന്ന് ജാലകത്തില്‍ കൂടി നോക്കിയപ്പോള്‍ മാധവനെക്കണ്ട്, “മാധവാ‌‌! മാധവാ!” എന്നു വിളിച്ചു.

മാധവന്‍: എന്താണ്?

ഇന്ദുലേഖ: ചന്ദ്രോപാലംഭമോ? ചന്ദ്രിക മുകളില്‍ ഈ അറയിലും ധാരാളം ഉണ്ട്. ഇങ്ങട്ടു കയറി വരുന്നതിന് വിരോധം ഉണ്ടോ?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ കയറി വരുന്നില്ല. ഒരു കോച്ചിന്മേല്‍ ഒന്നായിരിക്കുന്നതു വിരോധമുള്ള കാര്യമാണെങ്കില്‍ രാത്രി ഒരറയില്‍ നോം രണ്ടാളും കൂടി ഇരിക്കുന്നതിന് വിരോധമില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ — ശരിയാണ്; വിരോധമുള്ള കാര്യം തന്നെയാണ്. അതു ഞാന്‍ ഓര്‍ക്കാതെ പറഞ്ഞു പോയി. ഞാന്‍ എറങ്ങി മിറ്റത്ത് വരാം.

മാധവന്‍: എനിക്ക് വേണ്ടി വരണമെന്നില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കുവേണ്ടിതന്നെ വരാം.

മാധവന്‍: അതിന്ന് എനിക്കു വിരോധമില്ല.

ഇന്ദുലേഖ മുകളില്‍ നിന്ന് എറങ്ങി മിറ്റത്ത് ബഹുമനോഹരമായ ചന്ദ്രികയില്‍ മാധവന്റെ അടുക്കപ്പോയി നിന്നു. കൈയില്‍ താന്‍ തന്നെ അന്നു വൈകുന്നേരം കെട്ടി ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു മുല്ല മാലയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിധവളമായിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രികയില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖവും കുന്തളഭാരവും ശരീരവും ആകപ്പാടെ കണ്ടപ്പോള്‍ മാധവന് വല്ലാതെ മനസ്സിന് ഒരു ഭ്രാന്തി ഉണ്ടായി. ‘ഈശ്വരാ ഈ സുന്ദരിക്ക് എന്നില്‍ അനുരാഗമുണ്ടായാല്‍ എന്നെപ്പോലെ ഉള്ള ഭാഗ്യവാന്‍ ആര്? ഇല്ലാതെപോയെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്തിന്? ക്ഷണത്തില്‍ ജീവത്യാഗം ഉത്തമം.’ മാധവന്‍ വിചാരിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖയ്ക്കോ, അങ്ങുണ്ടായ വിചാരത്തിനും അശേഷം പ്രകൃതഭേദവും കുറവുണ്ടായിരുന്നില്ലാ — ശക്തി അല്പം കൂടിയിരിക്കുന്നു. എന്തുകൊണ്ടെന്നാല്‍, ഇന്ദുലേഖ തന്റെ വിചാരങ്ങള്‍ മനസ്സില്‍ അടക്കിയിരിക്കുന്നതിനാല്‍ തന്നെ. മനസ്സിന്നുണ്ടാവുന്ന സ്തോഭങ്ങള്‍ ബാഹ്യചേഷ്ടകളെക്കൊണ്ട് വളരെ ചുരുക്കുവാനും ലഘുവാക്കുവാനും കഴിയുന്നവകളാണ്. കഠിന വ്യസനത്തില്‍ ഉറക്കെ കരയുന്നത് ഒരു വിധം വ്യസനോല്‍കര്‍ഷതയെ ശമിപ്പിക്കും. അങ്ങനെ തന്നെ ആഹ്ലാദത്തിലോ ഹാസ്യരസത്തിലോ ചിറിക്കുന്നതും. പിന്നെ തന്റെ വ്യസനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരുവന്‍ തന്റെ സ്നേഹിതനോട് തുറന്നുവെളിവായി പറയുന്നതിനാല്‍ തന്നെ അല്പം വ്യസന ശാന്തി ഉണ്ടാവാം. കഠിനവ്യസനം ഉള്ളില്‍ ഉള്ളതു കേവലം മറച്ച് വേറെ ഒരു രസം നടിക്കുമ്പോഴാണ് ഒഴുകിപ്പോകുന്ന വെള്ളത്തെ എടയില്‍ കെട്ടിനിര്‍ത്തിയാല്‍ ഉണ്ടാവുന്നതു പോലെ ഉള്ളില്‍ നിര്‍ത്തുവാന്‍ നിവര്‍ത്തിയില്ലാത്ത വിധം അധികരിക്കുന്നതും ചിലപ്പോള്‍ വിചാരിക്കാതെ പുറത്തേക്ക് ചാടിപ്പോകുന്നതും.

മിറ്റത്തു വന്നു ചന്ദ്രികയില്‍ മാധവന്റെ അതി കോമളമായ മുഖത്തില്‍ നിന്ന് സ്പഷ്ടമായി കാണാവുന്ന വ്യഥയെ കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മനസ്സു സഹിച്ചില്ലെന്നു തന്നെ പറയാം.

ഒന്നാമത് ചന്ദ്രികാ എന്നതു തന്നെ മനസ്സിന് വളരെ ഉദ്ദീപനകരമായ ഒരു സാധനമാണ്. അങ്ങിനെയുള്ള ചന്ദ്രികയില്‍ മാധവനെപ്പോലെ തന്നോടും തനിക്കും കഠിനമായ അനുരാഗം അന്യോന്യമുള്ള അതിസുന്ദരനായ ഒരു യുവാവെ താനെ അടുത്തു കാണുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കഠിനമായ വ്യഥ ഉണ്ടായി എന്നും പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ.

ഇങ്ങിനെയെല്ലാം ഉണ്ടായി എങ്കിലും തന്റെ ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യം കൊണ്ടും ക്ഷമയാലും ധൈര്യത്താലും ഇന്ദുലേഖ തന്റെ മനോവ്യഥയെ ലേശം പുറത്തു കാട്ടാതെ തന്നെ നിന്നു കുറെനേരം രണ്ടാളും ഒന്നും പറയാതെ ചന്ദ്രനെ നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു.

പിന്നെ ഇന്ദുലേഖ താഴെ കാണിക്കുന്ന ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലി:

“സ്വൈരം കൈരവകോരകാന്‍ വിദലയന്ന്യൂനാം മനഃ ഖേദയ
ന്നംഭോജാനി നിമീലയന്‍ മൃഗദൃശാമ്മാനം സമുന്മൂലയന്‍
ജ്യോത്സ്നാം കന്ദളയന്‍ ദിശോ ധവളയന്നംഭോധിമുദ്വേലയന്‍
കോകാനാകുലയന്‍ തമഃ കബളയന്നിന്ദുസ്സമുജ്ജൃംഭതേ.”

മാധവന്‍: ഈ ശ്ലോകം ഉണ്ടാക്കിയ ആള്‍ ചന്ദ്രന്റെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ശരിയായി അറിയുന്നു എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: അതെന്താണ്?

മാധവന്‍: “മൃഗദൃശാമാനം സമുന്മൂലയന്‍” എന്നു പറഞ്ഞ ഗുണം ശരിയായി ഉള്ളതാണെങ്കില്‍ അത് ഇപ്പോള്‍ കാണണ്ടേ?

ഇന്ദുലേഖ: (ചിറിച്ചു കൊണ്ട്) എന്നാല്‍ വേറെ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലാം.

യാമിനീകാമിനികര്‍ണ്ണകുണ്ഡലം ചന്ദ്രമണ്ഡലം
മാരനാരാചനിര്‍മ്മാണശാണചക്രമിവോദിതം

മാധവന്‍: മാരനാരാചങ്ങള്‍ സ്ത്രീകളില്‍ കുറേക്കാലമായി പ്രയോഗിച്ചുവരാറില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: സ്ത്രീകള്‍ സാധുക്കളല്ലേ – ഭീരുക്കളല്ലെ? കാമദേവനു ദയതോന്നി വേണ്ടെന്നുവെച്ചതായിരിക്കാം.

മാധവന്‍: എന്നാല്‍ ആ കാമദേവന്‍ മഹാദുഷ്ടന്‍ എന്നു മാത്രമല്ലാ ഒരു വിഡ്ഢിയാണെന്നു ഞാന്‍ പറയും. സ്ത്രീകളില്‍ ദയകൊണ്ട് പ്രയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ പുരുഷന്മാരില്‍ പ്രയോഗിച്ചിട്ട് എന്താണ് ഒരു സാദ്ധ്യം? പുരുഷന്മാരെ പ്രയോജനമില്ലാതെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതെന്തിന്?

ഇന്ദുലേഖ: അതു ശരി; എന്നാല്‍ പുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിച്ചാല്‍ അവര്‍ ശക്തന്മാരാകയാല്‍ നിവൃത്തിയില്ലാതെ വരുമ്പോള്‍ സാധുക്കളായ സ്ത്രീകളെ പുരുഷന്മാര്‍ നേരിട്ട് ഉപദ്രവിച്ചോളും എന്നു വിചാരിച്ചിട്ടായിരിക്കാം കാമദേവന്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. ഇതാ ഞാന്‍ ഒരു മുല്ലമാല കൊണ്ടു വന്നിരിക്കുന്നു. ഇത് ഇന്നു ഞാന്‍തന്നെ കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയതാണ്. ഇതിന്റെ നായകമണിയാക്കി കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ ചെറിയ താമരപ്പൂവ് ഞാന്‍തന്നെ ഇന്നു രാവിലെ പൂവള്ളി പടിഞ്ഞാറെ കുളത്തില്‍ നിന്ന് പറിച്ചതാണ്. ഈ മാല മാധവന്റെ കുടുമയില്‍ വെച്ചാല്‍ നല്ല ഭംഗി ഉണ്ടാവും. ഇതാ എടുത്തോളൂ.

മാധവന്‍: മുല്ലമാല കൈകൊണ്ട് വാങ്ങി. വാങ്ങുമ്പോള്‍ മാധവന്റെ കൈ വിറക്കുന്നു എന്ന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് തോന്നി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് കൈ വിറയ്ക്കുന്നത്

മാധവന്‍: കാമദേവന്റെ ബാണമല്ലെ? – ഭയപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വിറതന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ ഒന്നു ചിരിച്ചു.

മാധവന്‍: (താമരപ്പൂവ് കൈയ്യില്‍വെച്ചു നോക്കിക്കൊണ്ട്)

“ശോഭാസര്‍വ്വസ്വമേഷാം പ്രഥമമപഹൃതംയത്ത്വയാ ലോചനാഭ്യാം
മാദ്ധ്വീമാധുര്യസാരഃ തവ കളവചസാ മാര്‍ദ്ദവം ത്വല്‍ പ്രതീകൈഃ
സ്ഥാനഭ്രംശോ മഹീയാനപി ച വിരചിതഃ ത്വന്മുഖസ്പര്‍ദ്ധിനാം വൈ
പത്മാനാം ബന്ധനാത്ത്വം വിരമ വരതനോപിഷ്ടപേഷേണ കിം സ്യാല്‍.”

ഇന്ദുലേഖ: ഒന്നാന്തരം ഒരു ശ്ലോകം — എനിക്ക് ഇത് പഠിക്കണം.

മാധവന്‍: ഈ മാലയില്‍ ഒരു ചെറിയ കഷ്ണം ഞാന്‍ മുറിച്ചെടുത്തു കുടുമയില്‍ ചൂടാം. ശേഷം മുഴുവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍ തന്നെ വെയ്ക്കുന്നതാണു യോഗ്യത.

ഇന്ദുലേഖ: യോഗ്യത എങ്ങിനെയെങ്കിലുമാവട്ടെ — മാധവന്റെ ഇഷ്ടം പോലം ചെയ്തോളു.

മാധവന്‍: ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്‌വാന്‍ സമ്മതമോ?

ഇന്ദുലേഖ: മാലയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്തോളു.

മാധവന്‍ മാലകഷണിച്ച് ഒരു ചെറിയ കഷണം തന്റെ കുടുമയില്‍ വെച്ചു. ശേഷം മുഴുവനും കൈയ്യില്‍ തന്നെ പിടിച്ച് ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തേക്ക് ഒന്നു നോക്കി.

ഇന്ദുലേഖ: അതെന്താണ്?

മാധവന്‍: ഇതു ഞാന്‍ തന്നെ ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍ തിരുകട്ടെയോ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്റെ തലമുടിയിലോ?

മാധവന്‍: അതെ,

ഇന്ദുലേഖ: മാധവന്റെ കൈകൊണ്ടോ?

മാധവന്‍: അതെ.

ഇന്ദുലേഖ ഒന്നും മിണ്ടാതെ മന്ദഹസിച്ചു കൊണ്ടു നിന്നു. മാധവന്‍ പുഷ്പമാല ഇന്ദുലേഖയുടെ കുന്തളത്തിന്റെ ഭംഗിയായി വെച്ചു (വെച്ചു കഴിഞ്ഞ ഉടനെ)

ഇന്ദുലേഖ: ഇതെല്ലാം അക്രമമാണ്. മാധവന്‍ എന്റെ വലിയച്ഛന്റെ മരുമകനാണെങ്കിലും നോം ബാല്യം മുതല്‍ അന്യോന്യം കളിച്ചു വളര്‍ന്നവരാണെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും നോം കുട്ടികളല്ലെന്ന് ഓര്‍ക്കേണ്ടതാണ്.

മാധവന്‍: ഈ മാല ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍ വെച്ചപ്പോള്‍ ഞാന്‍ കുട്ടിയാണെന്ന് അശേഷം ഓര്‍ത്തില്ല — നല്ല യുവാവാണെന്നു തന്നെ വിചാരിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: ആ സ്ഥിതിയില്‍ മാധവന്‍ എന്നെ എങ്ങിനെ തൊടും?

മാധവന്‍: തൊട്ടതു കണ്ടില്ലെ?

ഇന്ദുലേഖ: അതാണ് അക്രമമെന്നു പറഞ്ഞത്.

മാധവന്‍: (കണ്ണില്‍ വെള്ളം നിറച്ചും കൊണ്ട്) എന്നെ എന്തിന് ഇങ്ങിനെ വലപ്പിക്കുന്നു? ഇന്ദുലേഖയെ കൂടാതെ അരനിമിഷം ഈ ഭൂമിയില്‍ ഇരിപ്പാന്‍ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: (മനസ്സില്‍ വന്ന വ്യസനത്തെ സ്ഥിരമായി അടക്കിക്കൊണ്ട്) എന്നോടുകൂടാതെ ഇരിക്കേണമെന്ന് ആര് പറഞ്ഞു?

മാധവന്‍: ‘കൂടാതെ’ പറഞ്ഞ വാക്കിനു ഞാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച അര്‍ത്ഥത്തില്‍ത്തന്നെയോ ഇന്ദുലേഖാ എന്നോട് ഇപ്പോള്‍ പറയുന്നത്?

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് മാധവന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച അര്‍ത്ഥം?

മാധവന്‍: ‘കൂടാതെ’ എന്നു പറഞ്ഞത്, ഇന്ദുലേഖയുമായി രാവും പകലും ഒരു പോലെ വിനോദിപ്പാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ഭാഗ്യവും കൂടാതെ — എന്നാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: നേരം വൈകി. മഞ്ഞു വീഴുന്നുണ്ട്. പോയി കിടന്നോളു. നാളെ രാവിലെ ചായകുടിക്കാന്‍ മുകളില്‍ വരണെ.

മാധവന്‍: ശരീരവും മനസ്സും വ്രണപ്പെട്ടെപോലെ വേദനയുള്ള എനിക്ക് — കിടന്നുറങ്ങാന്‍ എങ്ങനെ സാധിക്കും?

ഇന്ദുലേഖ: അതിന് വ്രണവിരോപണമായ വല്ല മരുന്നും സേവിച്ച് സുഖം വരുത്തണം.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ അതിന്ന് ഒരു മരുന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ട് — ഒരു പ്രമാണപ്രകാരം. ആ പ്രമാണം പറയാം മരുന്നു തരുമോ!

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് പ്രമാണം? — കേള്‍ക്കട്ടെ.

മാധവന്‍:

ഇന്ദീവരാക്ഷി തവ തീക്ഷണകടാക്ഷബാണ-
പാതവ്രണേ ദ്വിവിധമൌഷധമേവമന്യേ
ഏകം തദ്വീയമധരാ മൃതപാനമന്യ-
ദുത്തുംഗപീനകുചകുങ്കുമപങ്കലേപഃ

ഇന്ദുലേഖ: ശരി; നല്ല പ്രമാണം. ഈ മരുന്ന് എവിടെ കിട്ടും.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയുടെ കൈവശമുണ്ടല്ലോ.

ഇന്ദുലേഖ: അത് ഇപ്പോള്‍ എടുപ്പാന്‍ പാടില്ല. മഞ്ഞു വളരെ. ഞാന്‍ പോണു, മാധവന്‍ പോയു കിടന്നുറങ്ങൂ — ഭ്രാന്തന്മാരെപ്പോലെ ആവരുത്.

മാധവന്‍: ആട്ടെ, എനിക്ക് ആ മരുന്ന് എപ്പോഴെങ്കിലും കിട്ടുമോ? ഇന്ദുലേഖ കിട്ടും എന്ന് ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞാല്‍ മതി, എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പരമഭാഗ്യവാനായി. എന്നെ ഇങ്ങനെ തപിപ്പിക്കരുതേ — ആ വാക്കുമാത്രം ഒന്നു പറഞ്ഞു കേള്‍ക്കണം. അതിനു എനിക്കു ഭാഗ്യമുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് ഉറക്കുവല്ലാതെ വരുന്നു. ഞാന്‍ ഇതാ പോവുന്നു.

എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖ ക്ഷണേമ മാളികയിലേക്ക് കയറിപ്പോയി. ഇന്ദുലേഖാ ക്ഷണേന മാളികയിലേയ്ക്ക് കയറിപ്പോയി.

ഇന്ദുലേഖ മുകളിലേക്കു പോയ വഴിയും നോക്കി മാധവന്‍ വിഷണ്ണനായി അതിപരിതാപത്തോടെ നിന്നു.

ഇന്ദുലേഖ മുകളിലേക്ക് പോയി എന്നേ ഉള്ളൂ — മുകളില്‍ അറയില്‍ എത്തിയമുതല്‍ ജാലകത്തില്‍ കൂടി മാധവന്‍ മിറ്റത്തുനിന്നു പോവുന്നതുവരെ മാധവനെ തന്നെ നോക്കി കൊണ്ടു നിന്നു.

ഇങ്ങനെ മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി അന്യോന്യം നടന്ന സല്ലാപങ്ങളെക്കുറിച്ചു പറയുന്നതായാല്‍ വളരെ പറയേണ്ടി വരും. പിന്നെ വിശേഷിച്ച് ഇത് ഒരു പൂര്‍വ്വകഥാപ്രസംഗം മാത്രമാണല്ലോ. എങ്കിലും ഒരു ദിവസം ഇവര്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടായ സല്ലാപം കൂടി എന്റെ വായനക്കാരെ മനസ്സിലാക്കണമെന്ന് എനിക്ക് ഒരു ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നതിനാല്‍ പറയുന്നു.

ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെ രാവും പകലും വിചാരിച്ചു വിചാരിച്ചു മാധവന്റെ മനസ്സിന്ന് ഒരു പുകച്ചില്‍ ആയി തീര്‍ന്നു. ഒരു രാത്രിയില്‍ മാധവന്‍ ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടക്കുന്നു; — ഉറക്കം എന്തു ചെയ്തിട്ടും വരുന്നില്ല. അങ്ങനെ കിടക്കുമ്പോള്‍ മാധവനു തോന്നി: “എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ സങ്കടപ്പെടുന്നത്? ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എന്നോട് അനുരാഗമുണ്ടെങ്കില്‍ ഇതിന്ന് എത്രയോ മുമ്പു എന്റെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കുമായിരുന്നു. എന്റെ മേല്‍ സ്നേഹം ഉണ്ടായിരിക്കാം; അനുരാഗമുണ്ടോ എന്ന് എനിയും സംശയം. പിന്നെ എന്നെക്കാള്‍ എത്രയോ യോഗ്യന്മാരും ധനവാന്മാരും ആയ ആളുകള്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു തന്നെ അറിവുള്ളതിനാല്‍ അങ്ങനെ യോഗ്യന്മാരായവരില്‍ ഒരുവനുമായി ചേര്‍ച്ചയായി മനസ്സിനെ അന്യോന്യം രഞ്ജിപ്പിച്ചു ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരായി ഇരിക്കണമെന്നായിരിക്കാം ഇന്ദുലേഖയുടെ താല്പര്യം. സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ എങ്ങനെ അറിവാന്‍ കഴിയും? എത്രതന്നെ പഠിപ്പുണ്ടായാലും സ്ത്രീ സ്വഭാവമല്ലെ? പിന്നെ ഞാന്‍ എന്തിനു വൃഥാ ഖേദിക്കുന്നു എനി ഇന്ദുലേഖയെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ എന്റെ മനസ്സിനെ ഞാന്‍ തപിക്കുകയില്ല — നിശ്ചയം. രാവിലെ തോക്കുകള്‍ എടുത്ത് ശിക്കാറിനു പോണം. അച്ഛനും വരുമായിരിക്കും. വളരെ ദിവസമായി ശിക്കാര്‍ ചെയ്തിട്ട്. ഈ മനോവ്യഥകൊണ്ട് എന്റെ പൌരുഷങ്ങള്‍ എല്ലാം നശിക്കാറായി. അങ്ങിനെ വരുത്തരുത്. ഞാന്‍ ബുദ്ധിഹീനനായിട്ടാണ് ഇങ്ങനെ കിടന്നു വലയുന്നത്. എനിക്ക് ചെറുപ്പമാണ്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഭര്‍ത്താവുണ്ടാകേണ്ടുന്ന കാലം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ എനി ഒരു വലിയ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മറ്റോ ആകുന്നതുവരെ ഒരിക്കലും ഇന്ദുലേഖാ ഭര്‍ത്താവു വേണ്ടെന്നു വെച്ച് ഇരിക്കുകയില്ലാ. പിന്നെ ആ മോഹം വൃഥാ. എനി ഞാന്‍ ഇങ്ങനെ എന്റെ മനസ്സിനെ വ്യസനിപ്പിക്കയില്ലാ.” എന്നു മനസ്സു കൊണ്ട് നിശ്ചയിച്ചു; ബഹു ധൈര്യത്തോടെ കണ്ണ് അടച്ച് ഉറങ്ങണം എന്നു ഉറച്ചു കിടന്നു. കണ്ണ് അടച്ച നിമിഷത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ നീണ്ട കണ്ണുകളും ചെന്താമരപ്പൂവുപോലെ ശോഭയുള്ള മുഖവും കുന്തളഭാരവും അധരങ്ങളും മുമ്പില്‍ വെളിവായി കാണുന്നതു പോലെ തോന്നി. കണ്ണ് മിഴിച്ചു; ഒന്നും കണ്ടതുമില്ല. മാധവന്‍ എണീറ്റ് ഇരുന്നു ബഹു ധൈര്യം നടിച്ച്, “ എനി ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ വിചാരിക്കയില്ല,” എന്ന് തീര്‍ച്ചയായി ഉറച്ചു. അപ്പോള്‍ തന്റെ അറയുടെ വാതുക്കല്‍ ഒരു സ്ത്രീ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു.

മാധവന്‍: ആരാണത്?

“ഞാന്‍ തന്നെ. പൂവരങ്ങില്‍ നിന്ന് ഒരു മാല തന്നയിച്ചിരിക്കുന്നു,” എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസി അമ്മു എന്ന സ്ത്രീ മാധവന്റെ അറയില്‍ കടന്നു തന്റെ കൈയില്‍ ഉള്ള ഒരു പനിനീര്‍ ചെമ്പകമാല മാധവന്‍ വശം കൊടുത്തു.

മാധവന്‍ മാല വാങ്ങി നോക്കി ദീര്‍ഘമായി ഒന്നു നിശ്വസിച്ചു.

അമ്മു: നാളെ രാവിലെ ചായകുടിക്കാന്‍ മുകളില്‍ ചെല്ലേണമെന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചെല്ലാതിരിക്കരുതെന്നു തീര്‍ച്ചയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ പുലരാന്‍ നാലു നാഴികയുള്ളപ്പോള്‍ നായാട്ടിന്നു അച്ഛനും വരുമായിരിക്കും. നാളെ അസ്തമിച്ചിട്ടേ വരികയുള്ളൂ എന്നു പറയു.

അമ്മു: അങ്ങനെതന്നെ പറയാം. എന്നാല്‍ പുലര്‍ച്ചയ്ക്കു കാണണമെങ്കില്‍ കാണാന്‍ ശരിയാവും. തിരുവാതിരക്കുളി ഉണ്ടല്ലോ — അമ്മ ഏഴെട്ടു നാഴിക വെളിച്ചാവാനുള്ളപ്പോള്‍ ഉണര്‍ന്നു കുളിപ്പുരയില്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോവാറു പതിവാണ്.

മാധവന്‍: രാത്രി എനിക്കു പെണ്ണുങ്ങളെ വന്നു കാണുവാന്‍ പാടില്ല. മറ്റന്നാള്‍ കാണാമെന്നു പറയു.

അമ്മു മന്ദഹസിച്ചു കൊണ്ട്, “പറയാം” എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിലേക്കു പോയി വിവരം പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ വീണ്ടും ദാസിയെ വേറൊരു വിവരം പറഞ്ഞ് മാധവന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു.

അമ്മു രണ്ടാമതു ചൊല്ലുമ്പോള്‍ മാധവന്‍ മാലയെ കൈയില്‍ വെച്ചുനോക്കി രസിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അമ്മുവെ രണ്ടാമതും കണ്ടപ്പോള്‍ എന്താണ് പിന്നേയും വന്നത് എന്നു ചോദിച്ചു.

അമ്മു: അമ്മ വിശേഷമായി ഒരു തൊപ്പി തുന്നുന്നുണ്ടത്രേ. അതു നായാട്ടിനു പോകുമ്പോള്‍ തലയില്‍ ഇട്ടു കൊണ്ടു പോകാം. പുലര്‍ച്ചയ്ക്കു മാളികയില്‍ കയറി ചെല്ലാന്‍ യജമാനന്നു വിരോധമുണ്ടെങ്കില്‍ മിറ്റത്തു കളിവാതിലിനു നേരെ നിന്നാല്‍ തൊപ്പി എടുത്തു തരാം എന്നു അമ്മ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: എന്നാല്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇങ്ങട്ടു കൊടുത്തയയ്ക്കരുതേ?

അമ്മു: തൊപ്പി മുഴുവനും തീര്‍ന്നിട്ടില്ലായിരിക്കും.

മാധവന്‍: എന്താണ് രാത്രിയില്‍ തുന്നല്‍പ്പണി ചെയ്യാറുണ്ടോ?

അമ്മു: രാത്രി ഈയിടെ തുന്നലും പുസ്തകം വായനയും മറ്റും തന്നെയാണ്. ഉറക്കം വളരെ കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: അതിന് എന്താണ് സംഗതി?

“സംഗതി എന്തോ!” എന്നു പറഞ്ഞ് അമ്മു മന്ദഹസിച്ചു കൊണ്ട് തലതാഴ്ത്തി ലജ്ജാഭാവത്തോടെ നിന്നു.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെയാട്ടെ നീ പൊയ്ക്കോ. ഞാന്‍ പുലര്‍ച്ചെ പോകുമ്പോള്‍ ജാലകം തുറന്നു കണ്ടാല്‍ വിളിക്കും എന്ന് പറയൂ. ജാലകം തുറന്നു കണ്ടില്ലെങ്കില്‍ നേരെ പോവും.

അമ്മുപോയ ഉടനെ മാധവനു പിന്നേയും വിചാരം തുടങ്ങി. “ഇന്ദുലേഖക്കു ഉറക്കമില്ലാ. എന്നോട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും അനുരാഗം ഉണ്ടെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ലാ. എനിക്ക് ലേശം സംശയമില്ലാ; എന്നാല്‍ പിന്നെ എന്താണ് അതു ഭാവിക്കാത്തത്? കുട്ടിക്കളികള്‍ അല്ലാതെ വേറെ ഒന്നും പുറത്തുകാണുന്നില്ലല്ലോ. ഇതിന് എന്തു സംഗതി?” എന്നിങ്ങനെ ആലോചിച്ചും കൊണ്ട് മാധവന്‍ കട്ടിലിന്മേല്‍ നിന്ന് എണീറ്റ് രാവിലെ ശിക്കാറിന്നു പോവാന്‍ ഉള്ള വട്ടങ്ങള്‍ ഒരുക്കി. ഒന്നാന്തരം ഒരു തോക്കെടുത്തു തുടച്ചു വെച്ചു; ആവശ്യമുള്ള തിരകള്‍ എടുത്തുവെച്ചു; പുലരാന്‍ നാലുനാഴികയ്ക്ക് ചായ വേണമെന്ന് വാലിയക്കാരനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു കിടന്നു. നാലുമണിക്ക് എണീറ്റു കുപ്പായം, കാലുറ, ബൂട്ട്സ് ഇതുകള്‍ ഇട്ട് തന്റെ ഒരു വാലിയക്കാരനെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി നായാട്ടിനു പുറപ്പെട്ടു. മേലോട്ടുനോക്കിയപ്പോള്‍ ഒരു ചന്ദ്രന്‍ ഉദിച്ചു പൊങ്ങിനില്ക്കുന്നതുപോലെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖം ജാലകത്തില്‍ക്കൂടെ മുകളില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ സമീപം കത്തുന്ന അതിപ്രകാശമുള്ള വെളിച്ചത്തില്‍ കണ്ട് മാധവന്‍ മയങ്ങിപ്പോയി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ഇത്ര നേര്‍ത്തെ പുറപ്പെട്ടത്? ജന്തു ഹിംസ ചെയ്യേണമെങ്കില്‍ ജന്തുക്കളെ കണ്ണുകൊണ്ടു കണ്ടിട്ടു വേണ്ടേ? ഇരുട്ടില്‍ എങ്ങനെ കാണും?

മാധവന്‍: കുറെദൂരം പോയിട്ടുവേണം നായാട്ടു തുടങ്ങുവാന്‍.

ഇന്ദുലേഖ: ഓഹോ! വലിയ വട്ടംകൂട്ടീട്ടുള്ള നായാട്ടിനോ ഭാവം?

മാധവന്‍: കുറെ വിസ്തരിച്ചു തന്നെയാണുഭാവം. അങ്ങിനെയായാല്‍ മനസ്സിനു കുറെ സുഖമുണ്ടാവും എന്നു തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി; ഇക്കുറി മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വരുമ്പോള്‍ എത്ര തോക്കുകള്‍ കൊണ്ടു വന്നിട്ടുണ്ട്?

മാധവന്‍: ഒന്നു മാത്രം — ബ്രീച്ച് ലോഡര്‍.

ഇന്ദുലേഖ: അത് എനിക്ക് ഒന്നു കാണണം. ഇങ്ങട്ടു കൊടുത്തയയ്ക്കൂ.

മാധവന്റെ വാലിയക്കാരന്‍ ഉടനെ തോക്കു മുകളിലേക്കു കൊണ്ടു ചെന്നു. ഇന്ദുലേഖ വാങ്ങി അകത്തുവെച്ചു വാതില്‍പൂട്ടി അമ്മുവോടു വെളിച്ചം എടുക്കാന്‍ പറഞ്ഞു കുളിപ്പാന്‍ ചുവട്ടില്‍ ഇറങ്ങി, മാധവന്റെ അരികത്തു് എത്തിയപ്പോള്‍ പറഞ്ഞു:

ഇന്ദുലേഖ: ശരി; മാളികയില്‍ ഇരിക്കട്ടെ. തൊപ്പിപണി മുഴുവന്‍ തീര്‍ന്നിട്ടില്ലാ. അതുകൊണ്ട് നാളെയോ, മറ്റെന്നാളെയോ നായാട്ടിനു പോവാം. സുഖമായി ഇപ്പോള്‍ പോയി കിടന്ന് ഉറങ്ങൂ.

മാധവന്‍: ഇതു വലിയ സങ്കടം തന്നെ. എനിക്ക് നായാട്ടിനു പോവാന്‍ പാടില്ലെന്നോ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ; ഇന്നു പോവാന്‍ പാടില്ലെന്നുതന്നെ.

മാധവന്‍: അതെന്താണ്?

ഇന്ദുലേഖ: തൊപ്പിപണി തീര്‍ന്നിട്ടില്ലാ, അതുതന്നെ.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ തൊപ്പി വേണമെന്നു പറഞ്ഞുവോ?

ഇന്ദുലേഖ: തൊപ്പി വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞുവോ! ഇന്നലെ അമ്മു വന്നു ചോദിച്ചപ്പോള്‍ വേണ്ടാ എന്നു പറയായിരുന്നില്ലെ?

മാധവന്‍: വേണ്ടാ എന്നു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറയുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അതു സാരമില്ല. അതു ഞാന്‍ കേള്‍ക്കയില്ല; ഇന്നലെ വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞയച്ചിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഞാന്‍ രാത്രി ഉറക്ക് ഒഴിച്ച് പണിചെയ്യുന്നതല്ലായിരുന്നു. പിന്നെ ഇത്രയൊക്കെ എന്നെക്കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടിച്ച് ഇപ്പോള്‍ വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ ആരു കേള്‍ക്കും?

മാധവന്‍: ഈ കുട്ടിക്കളിയില്‍ ഒന്നും എനിക്ക് അശേഷം രസം തോന്നുന്നില്ല. മനുഷ്യരെ വെറുതെ ഉപദ്രവിച്ചിട്ട് എന്താ പ്രയോജനം.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ കുട്ടിയാണ്. മാധവനും കുട്ടിതന്നെയാണെന്നു ഇപ്പോഴും എനിക്കു തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ടു മുമ്പു നോം കളിച്ചതുപോലെ ഇപ്പോഴും കളിക്കാം.

മാധവന്‍: ഇന്നാള്‍ അല്ലെ ഇന്ദുലേഖ പറഞ്ഞത് കുട്ടിക്കളി എനി പാടില്ലാ എന്നും മറ്റും.

ഇന്ദുലേഖ: അപ്പോള്‍ മാധവനെ കുട്ടിയുടെ മാതിരിയല്ല കണ്ടത്.

എന്നുപറഞ്ഞു ചിരിച്ചും കൊണ്ട് കുളിപ്പാന്‍ പോയി. മാധവന്‍ വിഷണ്ണനായി തോട്ടത്തില്‍ നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നു.

കുളികഴിഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖ വരുമ്പോഴേക്കും നേരം നല്ല വെളിച്ചമായിരിക്കുന്നു. മാധവനെക്കണ്ട് മുകളിലേക്ക് ഒന്നിച്ചു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി. ചായ കുടിക്കാന്‍ ക്ഷണിച്ചു. ചായ താന്‍ കുടിച്ചു. വേണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നയും ഇന്ദുലേഖയുടെ നിര്‍ബന്ധത്താല്‍ അല്പം കുടിച്ചു. രണ്ടുപേരും ഓരോ കസാലയില്‍ ഇരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ഇനി ഇന്ന് നായാട്ടിനു പോവാന്‍ തരമില്ലല്ലോ.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കുട്ടിക്കളി മാറീട്ടില്ലെങ്കില്‍ കളിപ്പാന്‍ വേറെ ആളെ അന്വേഷിച്ചോളു. എനിക്ക് അതു സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാതെ ആയിരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്തത് — നായാട്ടോ?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ വെളിവായിട്ട് പറയാം.

ഇന്ദുലേഖ: വരട്ടെ — അത്ര വെളിവായിട്ട് പറയേണമെന്നില്ലാ. മാധവന്‍ നല്ല ധീരനാണെന്ന് ഞാന്‍ മുമ്പു വിചാരിച്ചു. മാധവന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഗോഷ്ടികള്‍ കാണുമ്പോള്‍ എന്റെ അഭിപ്രായം തെറ്റാണെന്നു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: എനിക്ക് ഈ കാര്യത്തില്‍ ധൈര്യമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ സാധാരണ ഈ ദിക്കില്‍ കാണാറുള്ള മാതിരി ഒരു കുട്ടിയാണ് ഞാന്‍ എന്നു ശങ്കിക്കേണ്ട. ഞാന്‍ ഇതുവരെ യാതൊരു ദുര്‍മ്മര്യാദയിലും ലേശം പ്രവേശിക്കാത്തവനാണ്. എനിക്ക് സ്ത്രീകളില്‍ ചാപല്യം ഇന്ദുലേഖയെ കാണുന്നതിനുമുമ്പു ഉണ്ടായിട്ടേയില്ല. അതു കൊണ്ടായിരിക്കാം ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്ന ഈ ചാപല്യത്തിന്നു അത്ര അധികം ശക്തി. എനിയും ഇന്ദുലേഖ എന്നെ ചലിപ്പാക്കാനാണ് ഭാവമെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ഈ ദിക്കില്‍ ഇരിപ്പാന്‍ തന്നെ ഭാവമില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: അപ്പോള്‍ വെറെ ദിക്കില്‍ പോയാല്‍ ഈ വിചാരം ഉണ്ടാവുകയില്ല. അല്ലേ? അതിന്റെ താല്പര്യം കാണുമ്പോഴെ ഈ അനുരാഗവും ഗോഷ്ടികളും ഉണ്ടാവുന്നുള്ളൂ എന്നാണ്.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെയല്ലാ അതിന്റെ താല്പര്യം. ഇന്ദുലേഖയുമായി എനിക്ക് ഹിതപ്രകാരം ഇരിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ എന്റെ രാജ്യവും വീടും എനിക്കു വേണ്ടാ എന്നാകുന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം.

ഇന്ദുലേഖ: ആട്ടെ, ശരി, മാധവന് എന്നോട് ഇത്ര അനുരാഗം ഉണ്ടായിട്ടും എനിക്ക് മാധവനോട് ലേശം അനുരാഗം ഇല്ലെങ്കിലോ? പിന്നെ മാധവന് എന്നോട് പ്രിയം ഉണ്ടാകുമോ?

മാധവന്‍: എന്നോട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അനുരാഗമില്ലെന്ന് ഞാന്‍ ഒരിക്കലും വിചാരിക്കയില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: പിന്നെ എന്താണ് ഈ തടസ്സം?

മാധവന്‍: തടസ്സമോ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ, തടസ്സം എന്താണു പറയു.

മാധവന്‍: പറയാം. ഈ തടസ്സത്തിനു കാരണം ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നത്, ഒന്നാമത്, ഞാന്‍ വലിയ ഒരു സ്ഥിതിയില്‍ എനിയും ആയിട്ടില്ലെന്ന് ഇന്ദുലേഖ വിചാരിക്കുന്നത് കൊണ്ട്. രണ്ടാമത് വേറെ വളരെ യോഗ്യരായ ധനികന്മാരും പ്രഭുക്കളും മഹാരാജാക്കന്മാരും ഇന്ദുലേഖയെ കാംക്ഷിച്ചു ഇരിക്കുന്നു എന്നു ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അറിവുള്ളതു കൊണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: മാധവന്‍ ഇത്ര ശപ്പനാണെന്നു ഞാന്‍ ഇതുവരെ വിചാരിച്ചില്ലാ, എന്നെ കാംക്ഷിക്കുന്ന യോഗ്യരിലും മഹാരാജാക്കന്മാരിലും എനിക്ക് ഭ്രമമുണ്ടെങ്കില്‍ എനിക്ക് അവരില്‍ ഒരാളെ ഇതുവരെ ഭര്‍ത്താവാക്കിക്കൂടായിരുന്നുവോ? ഈ വിധം ഭോഷ്വത്വം പറഞ്ഞത് ആശ്ചര്യം. എനിക്ക് ഈ കാര്യത്തില്‍ ധനവും പുല്ലും സമമാണ്. എന്റെ മനസ്സിന് അഭിരുചി തോന്നുന്നവന്‍ എന്റെ ഭര്‍ത്താവ് എന്നു മാത്രമാണ് ഞാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളത്.

മാധവന്‍: അങ്ങനെ അഭിരുചി ഇതുവരെ ആരിലെങ്കിലും തോന്നീട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതു ശപ്പനായ മാധവനോട് ഞാന്‍ എന്തിനു പറയണം?

മാധവന്‍: എന്തിനാണ് എന്നെ ശകാരിക്കുന്നത്? ഇതും കൂടി വേണമോ?

ഇന്ദുലേഖ: മതി. മതി. മഹാരസികന്‍ തന്നെ മാധവന്‍. എനിക്കി മാധവനില്‍ അനുരാഗമുണ്ടെന്നു മാധവനു ബോദ്ധ്യമാണ്. എന്നാലും മഹാരാജാക്കന്മാരും എന്നെ ആവശ്യപ്പെടുന്നതു കൊണ്ട് എന്റെ അനുരാഗത്തിനും മനസ്സിന്നും വിരോധമായി അവരില്‍ ആരെയെങ്കിലും സ്വീകരിച്ചു കളയും എന്നു വിചാരിക്കുന്നു. അല്ലേ? കഷ്ടം! ഇത്ര ബുദ്ധിഹീനനാണ് മാധവന്‍ കഷ്ടം! ഇത്ര നിസ്സാരയായ ഒരു സ്ത്രീയാണ് ഞാന്‍ എന്നു വിചാരിച്ചു പോയല്ലോ. ഇങ്ങനെയാണെങ്കില്‍ എന്നില്‍ മാധവന് എങ്ങനെ ഇത്ര പ്രിയം ഉണ്ടായത്?

ഈ വാക്കുകള്‍ കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവന് കണ്ണില്‍ ജലം നിറഞ്ഞു. സന്തോഷം കൊണ്ടോ ബഹുമാനം കൊണ്ടോ വ്യസനം കൊണ്ടോ ഈ അശ്രുക്കള്‍ ഉണ്ടായത് എന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ ആലോചിച്ചു നിശ്ചയിക്കേണ്ടതാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ഉത്തരം മുട്ടിയാല്‍ കരയുന്നത്?

മാധവന്‍: ഉത്തരം ഇല്ലാഞ്ഞിട്ടല്ല. എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ഓരോന്ന് പറഞ്ഞ് തര്‍ക്കിച്ചു കൊണ്ടിരിപ്പാന്‍ സുഖമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖാ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചിട്ടാണ് ഞാന്‍ ഇവിടെ ഇരുന്നത്. ഇരുന്നതിന്റെ ശേഷം ഒരു വാക്കെങ്കിലും മധുരമായി എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. എല്ലാം വക്രോക്തികള്‍ തന്നെ. മലയാളത്തില്‍ പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്ക് പുരുഷന്മാരെ ഇട്ടു വലപ്പിക്കുന്നതില്‍ വളരെ സ്വതന്ത്രതയും എടയും ഉള്ളതു കൊണ്ട് പുരുഷന്മാര്‍ സങ്കടം അനുഭവിക്കുക എന്നേ വരു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്തു കൊണ്ടാണ് ഞാന്‍ എന്റെ വാക്കുകളെ മധുരമാക്കേണ്ടത്? കുറേ തേന്‍ കുടിച്ചിട്ട് വാക്കു പറയട്ടെ? അല്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ വാക്കു പറയുമ്പോള്‍ മാധവന്‍ കുറെ തേന്‍ കുടിച്ചു കൊണ്ട് ഇരിക്കു. എന്നാല്‍ മധുരം തോന്നും. വല്ല ശപ്പത്തരവും പറഞ്ഞ് അതിന് നല്ല ഉത്തരം കിട്ടുമ്പോള്‍ ഉത്തരം പറയുന്ന ആളുടെ വാക്കിന് മധുരമില്ലാ, പുളിക്കുന്നു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞാല്‍ ആരു സമ്മതിക്കും? — എന്താണു മലയാള സ്ത്രീകള്‍ക്കു ദോഷം പറഞ്ഞത്? — പുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കാന്‍ വളരെ കഴിയുന്നവരാണെന്നോ?

മാധവന്‍: അത്രമാത്രമല്ലാ, മലയാളത്തിലെ സ്ത്രീകള്‍ അന്യരാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ പാതിവ്രത്യ ധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലാ. ഭര്‍ത്താക്കന്മാരെ എടുക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നയും പല സ്വതന്ത്രതകള്‍ ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ട് മലയാള സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഗര്‍വ്വ് അധികം ഉണ്ട്, എന്നാണ് ഞാന്‍ പറഞ്ഞത്.

ഇന്ദുലേഖ: ശിക്ഷ! അതി മനോഹരമായ വാക്കു തന്നെ. മാധവന് ഇത്ര ഒക്കെ പഠിപ്പും അറിവും ഉണ്ടായിട്ട് ഇങ്ങനെയാണ് മലയാള സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. ആശ്ചര്യം തന്നെ.

ഈ സംഗതിയില്‍ ബുദ്ധിയുള്ള ഒരു മലയാള സ്ത്രീ മാധവനോടു താഴെപ്പറയും പ്രകാരം ഉത്തരം പറയും.

എന്താണ് പറഞ്ഞത്? — മലയാള സ്ത്രീകള്‍ പാതിവ്രത്യ ധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലെന്നോ? കഷ്ടം! ഇതര രാജ്യങ്ങളില്‍ ഉള്ള സ്ത്രീകളെ പോലെ മലയാള സ്ത്രീകളും ധാരാളമായി പാതിവ്രത്യ ധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നുണ്ട് — അസംഖ്യം സ്ത്രീകള്‍ ആചരിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു സ്ത്രീ പതിവ്രതാ ധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലെന്നു പറഞ്ഞാല്‍ അവള്‍ വ്യഭിചാരിയാണെന്നാകുന്നു അര്‍ത്ഥം. കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകള്‍ എല്ലാം, അല്ലെങ്കില്‍ അധിക പക്ഷവും വ്യഭിചാരികളാണെന്നു മാധവന്‍ പറയുന്നുവോ? അങ്ങനെ പറയുന്നുവെങ്കില്‍ അതു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കയില്ല — നിശ്ചയം. വ്യഭിചാരം എങ്ങും ഏതു ജാതിയിലും ഉണ്ടാവാം. എന്നാല്‍ ഞങ്ങള്‍ നായന്മാരുടെ സ്ത്രീകള്‍ അന്തര്‍ജ്ജനങ്ങളെപ്പോലെ അന്യജനങ്ങളോടു സംസാരിക്കാതെയും വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യാതെയും ശുദ്ധമൃഗപ്രായമായി നടക്കുന്നില്ലാത്തതു കൊണ്ട് വ്യഭിചാരികളാണെന്നോ പതിവ്രതാധര്‍മ്മം ഇല്ലെന്നോ മാധവന്‍ വിചാരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ഇത്ര അബദ്ധമായ വിചാരം വെറെ യാതൊന്നും ഇല്ലാ. യൂറോപ്പ്, അമേരിക്കാ മുതലായ രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥിതി ആലോചിച്ചു നോക്കു. ഈ രാജ്യങ്ങളില്‍ പുരുഷന്മാര്‍ക്കും സ്ത്രീകള്‍ക്കും പഠിപ്പ്, അറിവ്, സ്വതന്ത്രത ഇതെല്ലാം ഒരു പോലെയല്ലേ? ഈ സ്ത്രീകളെല്ലാം വ്യഭിചാരികളോ? ഈ ദിക്കില്‍ സൌന്ദര്യമുള്ള സ്ത്രീകള്‍ക്ക് വല്ല വിദ്യാഭ്യാസവുമുണ്ടായാല്‍ അവളുമായി സംസാരിച്ച് വിനോദിപ്പാന്‍ പോവുന്ന എല്ലാ പുരുഷന്മാരും അവളുടെ രഹസ്യക്കാരാണെന്ന് ക്ഷണേന ഉഹിച്ചു കളയുന്നു. ഇതില്‍ എത്ര കണ്ട് സത്യമുണ്ട്? സംഗീത വിദ്യ പരിചയിച്ച ഒരു സ്ത്രീ പാടുന്നത് കേട്ടപ്പോള്‍ ഒരു പത്തു പുരുഷന്മാര്‍ ഒന്നായി ചെന്ന് ഇരുന്ന് കേട്ടു പോന്നാല്‍ ആ പത്തു പുരുഷന്മാരും അവളുടെ ജാരന്മാരായി എന്നു പറയും വിഡ്ഢികളായ നിങ്ങള്‍. പുരുഷന്മാര്‍ അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്യുന്നതിന് ഞങ്ങള്‍ വിചാരിച്ചാല്‍ എന്തു നിവൃത്തിയാണുള്ളത്? നിങ്ങള്‍ പുരുഷന്മാര്‍ തന്‍റേടമുള്ളവരാണെങ്കില്‍ സ്വജാതി സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഈ വിധം അപമാനം ഉണ്ടാകുവാന്‍ എട വരുത്തുമോ? ഒരു സ്ത്രീക്ക് പതിവ്രതാധര്‍മ്മത്തെ അശേഷം കളയാതെ അന്യപുരുഷന്മാരുമായി പലേ വിധത്തിലും വിനോദിപ്പാനും രസിപ്പാനും സംഗതികളും സ്വതന്ത്രതകളും ഉണ്ടാവാം. അങ്ങനെ വിനോദിക്കുന്നതും രസിക്കുന്നതും എല്ലാം വ്യഭിചാരത്തിനുള്ള ഏക വിചാരത്തിന്‍മേലാണെന്ന് ദുര്‍ബുദ്ധികള്‍ ധരിച്ചു വെറുതെ കേരളീയ സുന്ദരിമാരെ അപമാനിക്കുന്നതില്‍ മാധവന്‍ കൂടി ചേര്‍ന്നത് എനിക്ക് അത്യത്ഭുതമായിരിക്കുന്നു. എന്റെ വിചാരത്തില്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം കൊടുക്കാതെ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ വളര്‍ത്തിക്കൊണ്ടു വരുന്നതാണ് വ്യഭിചാരത്തിന് അധികവും ഹേതു എന്നാകുന്നു. ഒരു പശുവിനോ ശ്വാവിനോ വ്യഭിചാരത്തില്‍ ലജ്ജയുണ്ടോ? എന്നാല്‍ പഠിപ്പും അറിവും ഉള്ളവര്‍ക്ക് ഒരു കാലവും വ്യഭിചാരത്തില്‍ സക്തി വരാന്‍ പാടില്ലെന്നല്ല ഞാന്‍ പറയുന്നത്. ദുര്‍ബുദ്ധിയും ദുര്‍വ്യാപാരവും എത്ര പഠിപ്പുള്ളവര്‍ക്കും ചിലപ്പോള്‍ ഉണ്ടാവാം. അതു ഉണ്ടാകുന്നത് പഠിപ്പു കൊണ്ടും അറിവു കൊണ്ടുമാണെന്ന് ചില ഭോഷന്മാര്‍ പറയുന്നതു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ആശ്ചര്യം തോന്നുന്നു. പഠിപ്പും അറിവും ഈ വക ദര്‍ബുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള മുഖ്യകാരണങ്ങളാണ്. ഭര്‍ത്താവിനെ ഇഷ്ടം പോലെ എടുക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ് ഞങ്ങള്‍ എന്ന് മാധവന്‍ ഒരു ദോഷം പറയുന്നുണ്ട്. മര്യാദയില്ലാത്ത ചില സ്ത്രീകള്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നുണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ ഇങ്ങിനെ ചെയ്യവാനുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്രത ഞങ്ങള്‍ക്കുള്ളത് എത്രയോ ശ്ലാഘനീയമായ ഒരു അവസ്ഥയാണ്. യൂറോപ്പില്‍ കൂടി ഈ സ്വാതന്ത്ര്യത ഇല്ല. യൂറോപ്പില്‍ ഉള്ള ബുദ്ധിശാലികളായ ചില ആളുകളും അമേരിക്കാ രാജ്യത്തിലുള്ള വളരെ മഹാന്മാരും ഈ സ്വതന്ത്രത എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടതായി ഞാന്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സ്വതന്ത്രത ഇല്ലായ്കയാല്‍ എത്ര ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ യൂറോപ്പിലും ഇന്ത്യയിലും സങ്കടം അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ സ്വതന്ത്രതയെ ദുര്‍വൃത്തിയായി ഉപയോഗിക്കാതെ ശരിയായി ആവശ്യമുള്ള ദിക്കില്‍ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചു വന്നാല്‍ അത് സ്ത്രീ പുരുഷന്മാര്‍ക്കു വളരെ ഉപകാരമായി വരുന്നതാണ്. ഈ സ്വതന്ത്രത ഉണ്ടെന്ന് വെച്ച് മലയാളത്തില്‍ എത്ര സ്ത്രീകള്‍ ഭര്‍ത്താക്കന്മാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്? എത്ര ഭര്‍ത്താക്കന്‍മാര്‍ ഭാര്യമാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്? ഈ മാതിരി എത്ര കാര്യങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞ പത്തു കൊല്ലങ്ങളില്‍ ഈ മലയാളത്തിലെ ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരുടെ ഇടയില്‍ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്ന് മാധവന് കൃത്യമായി ഒരു കണക്ക് എടുപ്പാന്‍ കഴിയുമെങ്കില്‍ അപ്പോള്‍ തോന്നും ആയിരത്തില്‍ ഒന്നു കൂടി ഉണ്ടായി എന്നു പറവാന്‍ സംശയിക്കേണ്ടതാണെന്ന്. ചിലപ്പോള്‍ ചില ദിക്കില്‍ ഉണ്ടാവും. അതിന്നു കാരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും. അകാരണമായും ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരില്‍ ഒരാളുടെ ദുര്‍ബുദ്ധിയാലും ദുര്‍ല്ലഭം ഉണ്ടായി എന്നു വന്നേക്കാം. എന്നാല്‍ അവ കേരളീയ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് സര്‍വ സാധാരണയാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഞങ്ങളെ മാത്രം അപമാനിക്കുന്നത് കഷ്ടമാണ്. ഈ സ്വതന്ത്രത ഉണ്ടാവുന്നത് നല്ലതാണ്. എന്നാല്‍ അത് വേണ്ട ദിക്കിലേ ഉപയോഗിക്കാവു. ചിലപ്പോള്‍ ചിലര്‍ വേണ്ടാത്ത ദിക്കിലും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടായിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് അപമാനവും സിദ്ധിക്കുന്നുണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ അത് ആ സ്വതന്ത്രതയുടെ ദോഷമല്ല. അതിനെ തെറ്റായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാലുള്ള ദോഷമാണ്. അതു കൊണ്ട് മാധവന് എന്നോട് ദേഷ്യമുണ്ടെങ്കിലും എന്റെ മുഴുവന്‍ വര്‍ഗ്ഗക്കാരില്‍ ഈ ദൂഷ്യാരോപണം ചെയ്യാന്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുകയില്ല, നിശ്ചയം തന്നെ.”

മാധവന്‍: ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ക്ക് വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം യഥേഷ്ടം അന്യോന്യമുള്ള സംബന്ധം വിടര്‍ത്താന്‍ അവരിരുവരിലാര്‍ക്കെങ്കിലും അധികാരമുണ്ടായി വരുന്നത് നല്ല സ്വതന്ത്രതയാണെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ല. ഈ നിലയായാല്‍ ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ തമ്മിലുളള ബന്ധം ഒരു കരാറിനാല്‍ ഉണ്ടാവുന്ന സംബന്ധം പോലെയായി. അതില്‍ ഒരു രുചിയും ശ്ലാഘ്യതയും എനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: (ചിരിച്ചും കൊണ്ട്) എന്നാല്‍ മലയാളമാതിരിയുള്ള സംബന്ധത്തില്‍ മാധവന് രുചിയില്ലായിരിക്കും; അല്ലേ?

മാധവന്‍: ഇല്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങനെയാണെങ്കില്‍ മുമ്പു പറഞ്ഞില്ലെ അന്യരാജ്യത്തെങ്ങാനും പൊയ്കളയാമെന്ന്? അങ്ങനെ ചെയ്തോളു. അതാണ് നല്ലത്.

മാധവന്‍: അതിനു തന്നെയാണ് ഭാവം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അതിന് സമ്മതം തന്നെയോ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്റെ സമ്മതം എന്തിനാണ്?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖ എന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കുമെങ്കില്‍ എനിക്ക് മലയാളം തന്നെയാണ് സ്വര്‍ഗ്ഗം.

ഇന്ദുലേഖ: അപ്പോള്‍ മാലയാള മാതിരി സംബന്ധം സാരമില്ലാത്ത മാതിരിയാണെന്നല്ലേ പറഞ്ഞത്? പിന്നെ അതില്‍ എന്തിന് കാംക്ഷിക്കുന്നു?

മാധവന്‍: അത് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും എനിക്കും സംബന്ധിക്കുകയില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി; നല്ല വാക്ക്.

ഇങ്ങിനെ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ മുകളിലേക്ക് വന്നും രണ്ടാളെയും പരിഹാസം തുടങ്ങി. അപ്പോഴത്തെ സ്വകാര്യ സല്ലാപവും അന്നത്തെ നായാട്ടും മാധവനു മുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

എനി ഈ പൂര്‍വ്വകഥ ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു.

മാധവന്‍ ക്രമേണ വ്യഥ സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാതെ ആയിത്തുടങ്ങി. ഭക്ഷണം, നിദ്ര ഈ വകയില്‍ അശേഷം ശ്രദ്ധയില്ലാതെ ആയി എന്നു തന്നെ പറയാം. ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ അധികം പോയി ഇരിക്കാറും ഇല്ലാതായി. ഒരു ദിവസം ഇന്ദുലേഖയുമായി മാധവന്റെ അമ്മ (പാര്‍വ്വതി അമ്മ) സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ സംഗതി വശാല്‍ മാധവന്റെ പ്രസ്താവം വന്നതില്‍, എന്തോ അകാരണമായി ഒരു കുണ്ഠിതം, എന്നു പാര്‍വ്വതി അമ്മ പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ: അകാരണമായിരിക്കില്ല.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ഞാന്‍ ഒരു കാരണവും കാണുന്നില്ലാ, ചോറ് അവന്‍ ഉണ്ണുന്നില്ല; രണ്ടു നേരവും കൂടി കഷ്ടിച്ച് ഉരി അരി ചെല്ലുന്നില്ലാ. പാലോ ചായയോ ഒന്നും തന്നെ കഴിക്കുന്നില്ലാ. രാത്രി അവന്ന് ഉറക്കവുമില്ലെന്ന് കൂടെയുള്ളവര്‍ പറയുന്നു. എന്തോ വല്ല ദീനവും വന്നു പിടിക്കുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ ഒന്നു ചോദിക്കാം. ഇങ്ങട്ടു വരാന്‍ പറയൂ.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ പോയി മാധവനോട് പറഞ്ഞു. മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ ചെന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താ ഇയ്യെടെ ഇങ്ങട്ടു വരവ് ഒന്ന് ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: വരാന്‍ എനിക്ക് മനസ്സിന്ന് അശേഷം സുഖമില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: ഇവിടെ വരുമ്പോഴാണ് സുഖക്കേട്?

മാധവന്‍: അതെ സുഖക്കേട് അധികമാവുന്നത് ഇവിടെ വരുമ്പോഴാണ്. സുഖക്കേട് സാധാരണ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ മേല്കഴുകാന്‍ പോകുന്നു. ആ കോച്ചിന്മേല്‍ ന്യൂസ്പേപ്പര്‍ വായിച്ചു കിടക്കൂ. ഞാന്‍ ക്ഷണം വരാം. എന്നിട്ട് വിവരങ്ങള്‍ പറയാം.

മാധവന്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ കിടന്നു. ന്യൂസ്പേപ്പര്‍ തൊട്ടില്ല. ഇന്ദുലേഖ, “ന്യൂസ് പേപ്പര്‍ എന്തു പിഴച്ചു?” എന്ന് ചോദിച്ചു ചിറിച്ചും കൊണ്ട് മേല്‍ കഴുകാന്‍ താഴത്തിറങ്ങുമ്പോള്‍ മുകളിലേക്ക് ഒരു വാലിയക്കാരന്‍ മാധവന് ഒരു കമ്പിവര്‍ത്തമാനലക്കോട്ടു കൊണ്ടു കയറുന്നതു കണ്ടു. എന്തോ പരീക്ഷയുടെ സംഗതിയായിരിക്കുമെന്നു വിചാരിച്ചു ലക്കോട്ട് ഇന്ദുലേഖാ സംശയം കൂടാതെ വാങ്ങി പൊളിച്ചു വായിച്ചപ്പോള്‍ ബഹു സന്തോഷമായി. ഉടനെ ഓടിക്കൊണ്ടു മുകളില്‍ ചെന്ന് “ബി.എല്‍ . ജയിച്ചു” എന്നു പറഞ്ഞ് മാധവന്റെ അടുക്കെ കമ്പിവര്‍ത്തമാനക്കടലാസ്സും കൊണ്ടുപോയി നിന്നു.

മാധവന്‍: “ശരി; നന്നായി,” എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു. കടലാസ്സു വാങ്ങിയതേയില്ല. പിന്നെ ഒരക്ഷരവും ഉരിയാടിയില്ല. കിടന്നേടത്തു നിന്ന് ഇളകിയതേ ഇല്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെ ചന്ദ്രബിംബ സമമായ മുഖത്ത് ഒരു സങ്കടത്തോടുകൂടെ എന്നപോലെ നോക്കിക്കൊണ്ടു കിടന്നതേ ഉള്ളൂ. ഇതു കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അതികഠിനമായ ഒരു വ്യഥ ഉണ്ടായി എങ്കിലും അതിനെ ധൈര്യത്തോടെ അടക്കി.

ഇന്ദുലേഖ: ഇത് എന്ത് കഥയാണ്! ഒരു വ്യസന ഭാവം കാണുന്നത്? ബി.എല്‍. ഒന്നാം ക്ലാസ്സില്‍ ഒന്നാമനായി ജയിച്ചു എന്ന് അറിയിച്ചാല്‍ ഇത്ര വ്യസനമോ? ഇങ്ങനെ അനാസ്ഥനായി കിടക്കുന്നത് ആശ്ചര്യം! ആശ്ചര്യം!

മാധവന്‍: എനിക്ക് ഇതില്‍ ഒരാസ്ഥയും ഇല്ല. ബി.എല്‍. പാസ്സായാലും ഇല്ലെങ്കിലും എല്ലാം എനിക്ക് ഒരു പോലെ.

ഇന്ദുലേഖ: ജയിച്ച വിവരം ഞാന്‍ പോയി വലിയച്ഛനോടും നമ്മള്‍ രണ്ടാളുടെ അമ്മമാരോടും പറയട്ടെ. ഞാന്‍ തന്നെ ഓടിപ്പോയി പറയും; അവര്‍ക്കെങ്കിലും സന്തോഷമുണ്ടാകും.

മാധവന്‍: എന്തിന് ഇന്ദുലേഖ ഇത്ര ബുദ്ധി മുട്ടുന്നു? അവരോടൊക്കെ ഞാന്‍ തന്നെ പോയി സാവധാനത്തില്‍ പറയാമല്ലൊ. എന്താണ് ബദ്ധപ്പാട്?

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ തന്നെ ക്ഷണം പോയി പറയും. ടെലിഗ്രാം വായിക്കണ്ടേ? ഇതാ നോക്കൂ.

മാധവന്‍: എനിക്കു വായിക്കണമെന്നില്ല. എനിക്ക് ഈ ബി.എല്‍. പാസ്സായതില്‍ ഒരു സന്തോഷവുമില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: അതെന്തുകൊണ്ട്?

മാധവന്‍: എന്റെ മനസ്സിന്റെ വ്യസനം കൊണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: ബി.എല്‍. പാസ്സായാല്‍ വ്യസനമാണോ?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇത്ര കഠിനമായ കല്ലു പോലത്തെ ഹൃദയമായതു ഞാന്‍ മുമ്പു അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ — എന്നു പറഞ്ഞു നിര്‍ത്തി.

ഇന്ദുലേഖ: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍? എന്താണ് മുഴുവന്‍ പറയരുതെ?

മാധവന്‍: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ —

ഇന്ദുലേഖ: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍? എന്താണ്?

ഇന്ദുലേഖ ഈ വാക്കും പറഞ്ഞു കൊണ്ടു മാധവന്റെ സമീപത്തില്‍ കുറേക്കൂടി അടുത്തു നിന്നു.

മാധവന്‍: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ എനിക്ക് ഈ സങ്കടവും നാശവും വരികയില്ലായിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: സങ്കടവും നാശവും — അല്ലെ?

മാധവന്‍: മനസ്സ് ഇത്രയും നിര്‍ദ്ദയമായിപ്പോയല്ലൊ.

ഇന്ദുലേഖ: ആട്ടെ, ആ വിവരം ഞാന്‍ വന്നിട്ടു പറയാം. ബി.എല്‍. ജയിച്ച വിവരം എനിക്കുതന്നെ പോയി വലിയച്ഛനോടും നമ്മടെ രണ്ടാളുടെയും അമ്മമാരോടും പറയണം. ഞാന്‍ ഇതാ പോവുന്നു. ഓടിപ്പോയി പറഞ്ഞു വരാം. ഇവിടെത്തന്നെ കിടക്കു. പരീക്ഷയില്‍ ജയിച്ചു എന്നു വന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ ഇങ്ങിനെ സങ്കടപ്പെടുകയാണ് വേണ്ടത്?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖ എനിക്കുവേണ്ടി ഇത്ര ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട. എനിക്ക് പാസ്സായതില്‍ ഒരു സന്തോഷവുമില്ല. എന്റെ ജീവനും ശരീരവും വേര്‍വിടണം എന്നു ദൈവത്തോട് ഒരു പ്രാര്‍ത്ഥന മാത്രമേ ഉള്ളൂ. പ്രാണവേദനയില്‍ എനിക്ക് എന്തു പരീക്ഷ?

എന്നു പറഞ്ഞപ്പോഴേക്കു മാധവന് കണ്ണുനീര്‍ ധാരധാരയായി ഒഴുകി.

മാധവന്റെ ഈ സ്ഥിതി കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഹൃദയം കഠിനമായി തപിച്ചു ദഹിച്ചു പോയി എന്നു തന്നെ പറയാം. തനിക്ക് തല്‍ക്ഷണം ഒരു പ്രകാരത്തിലും അടക്കുവാന്‍ ശക്തിയില്ലാത്തവിധം അത്യുല്ക്കടമായി ഉണ്ടായ വ്യസനാനുരാഗങ്ങളാല്‍ കേവലം പരവശയായി ഇന്ദുലേഖാ കോച്ചിന്മേലേക്ക് അടുത്തുചെന്നു മാധവന്റെ അതികോമളമായ മുഖം തന്റെ ചന്ദ്രവദനത്തില്‍ ചേര്‍ത്തു ദീര്‍ഘനിശ്വാസത്തോടെ അധരങ്ങളില്‍ ഒരു ചുംബനം ചെയ്തു.

“എന്റെ ജീവനാഥനായുള്ള ഭര്‍ത്താവേ! എന്തിന് ഇങ്ങനെ വ്യസനിക്കുന്നു. ഞാന്‍ അങ്ങെ രണ്ടു കൊല്ലങ്ങള്‍ക്ക് മുന്പുതന്നെ എന്റെ മനസ്സില്‍ ഭര്‍ത്താവാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നുവല്ലോ. യഥേഷ്ടം സുഖമായി ഇരുന്നു കൊള്ളണം. എന്റെ മനസ്സ്, ഇതുവരെ മാധവനെ ഒഴികെ ഒരാളെയും കാമിച്ചിട്ടില്ല — എനി കാമിക്കുന്നതുമല്ലാ,” പറഞ്ഞു മാധവന്റെ മാറത്തു തന്നെ ഒരു നിമിഷനേരം കിടന്നു. മാധവന്റെ കണ്ണീര്‍ തന്റെ കൈകൊണ്ടു തുടച്ചു. പിന്നെ എണീറ്റു നിന്നു.

ഇന്ദുലേഖാ ആദ്യം പറഞ്ഞ രണ്ടുനാലു വാക്കുകള്‍ മാത്രമേ മാധവന്‍ നന്നായി കേട്ടിട്ടുള്ളൂ. ഉടനെ ആനന്ദ സമുദ്രത്തില്‍ മുങ്ങിപ്പോയതിനാല്‍ ഒന്നും കേള്‍ക്കാതെയും കാണാതെയും ആയി അല്പനേരം കഴിഞ്ഞു സുബോധം വന്നതുപോലെ എഴുനീറ്റു.

മാധവന്‍: എനി ഞാന്‍ ബി.എല്‍. പാസ്സായി എന്ന് എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞോളൂ. എനിക്ക് ഈ ജന്മം വരുന്ന സകല ശ്രേയസ്സുകളും അഭ്യുദയങ്ങളും ഇന്ദുലേഖ കൂടി എന്നോടുകൂടെ അനുഭവിക്കുന്നതായാലേ ഈ ഇഹലോകവാസത്തിന്നു ഞാന്‍ ഇച്ഛിക്കുന്നുള്ളൂ. അത് എനിക്കു സാദ്ധ്യമായി. ഞാന്‍ മാഹാഭാഗ്യവാന്‍ തന്നെ. സംശയമില്ല. എനി ഞാന്‍ പാസ്സായ വിവരം ഇന്ദുലേഖ തന്നെപ്പോയി അറിയിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമം.

ഇങ്ങനെയാണ് ഇവരുടെ അന്തഃകരണവിവാഹം മുമ്പു തന്നെ കഴിച്ചുവെച്ചിരുന്നത്.

എന്നാല്‍ ഇവരു തമ്മില്‍ ചേര്‍ച്ചയായിരിക്കുന്നു എന്നും ഒരു സമയം മാധവന്‍ തന്നെയാണ് ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭര്‍ത്താവായിരിപ്പാന്‍ എടയുള്ളത് എന്നും പഞ്ചുമേനോന്‍ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തനിക്ക് അതില്‍ വളരെ സുഖം തോന്നീട്ടില്ലെങ്കിലും കേവലം വിരസത അന്നു ഭാവിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു.

— 3 —
ഒരു കോപിഷ്ഠന്റെ ശപഥം

ഒന്നാം അദ്ധ്യായത്തില്‍ സൂചിപ്പിച്ചതും കാരണവര്‍ പഞ്ചുമേനവനും മാധവനും തമ്മില്‍ ഉണ്ടായതും ആയ കലഹം പഞ്ചുമേനോനെ കോപാന്ധനാക്കിത്തീര്‍ത്തു. പഞ്ചുമേനോന്‍ ജാത്യാ പരമകോപിയാണ്. പഴയ സമ്പ്രദായക്കാരനാണെന്നു പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. അദ്ദേഹം ചമ്പാഴിയോട്ടു പൂവള്ളി എന്ന ധനപുഷ്ടിയുള്ള തറവാട്ടിലെ കാരണവരാകുന്നു. ഇയ്യാളുടെ തറവാട്ടില്‍ മുമ്പുപുണ്ടായിരുന്ന രണ്ടു കാരണവന്മാര്‍ ദിവാന്‍ ഉദ്യോഗം ഭരിച്ചവരായിരുന്നു. ചമ്പാഴിയോട്ട് പൂവള്ളി തറവാട് അതിലും പുരാതനമായിട്ടു തന്നെ വളരെ കോപ്പുള്ള തറവാടായിരുന്നു. കാലക്രമേണ അതില്‍ ഉണ്ടായി വന്ന ഓരോ മാഹാപുരുഷന്മാര്‍ ധനം വളരെ വളരെ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും വളരെ പ്രസിദ്ധമായുള്ളതും ആയ ഒരു ഭവനമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ എടയില്‍ കുറെ നാശങ്ങളും നേരിട്ടു സ്വത്തുക്കള്‍ക്കു കുറെ ക്ഷയവും വന്നുപോയിട്ടുണ്ട്.

ഞാന്‍ പറയുന്ന ഈ കഥ നടന്ന കാലത്ത് കൊല്ലത്തില്‍ ഈ തറവാട്ടിലേക്ക് ഇരുപത്തെണ്ണായിരം പറനെല്ലു വരുന്ന ജന്മ വസ്തുക്കളും പതിനയ്യായിരം ഉറുപ്പികയോളം കൊല്ലത്തില്‍ പാട്ടം പിരിയുന്ന തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതില്‍ ചെലവുകള്‍ എല്ലാം കഴിച്ചു കൊല്ലം ഒരു അയ്യായിരത്തോളം ഉറുപ്പിക കെട്ടിവയ്ക്കാം. ചെലവുകള്‍ ലുബ്ധിച്ചിട്ടാണെന്നു പറഞ്ഞുകൂടാ. മുമ്പുള്ള കാരണവന്മാര്‍ വലിയ യോഗ്യരായിരുന്നതിനാല്‍ അവര്‍വെച്ച ചട്ടപ്രകാരം നല്ല ചെലവുണ്ടായിരുന്നു. നേമം രണ്ടുനേരവും ഇരിപ്പുകാരടക്കം സുഖമായി സാപ്പാടു കൊടുക്കുന്ന രണ്ടു ബ്രാഹ്മണ സത്രങ്ങള്, പലേ അടിയന്തിരങ്ങളും നിയമച്ചിട്ടുള്ളതായ ഒരു ഭഗവതി ക്ഷേത്രം മുതലായതുകളിലുള്ള ചെലവും, നേമം തറവാട്ടില്‍ സാപ്പാടിന്നും ഉടുപ്പുട, തേച്ചുകുളി, ഭൃത്യവര്‍ഗ്ഗങ്ങളുടെ ചെലവ് ഇതുകളും എല്ലാം മുമ്പ് നിയമിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതു വളരെ ധാരാളമായിട്ടാണ്. അതുകൊണ്ടു ജാത്യാ ലുബ്ധനെങ്കിലും പഞ്ചുമേനോനു ഈ വക ചെലവുകള്‍ കൂടാതെ കഴിപ്പാന്‍ ന്വൃത്തിയില്ലാതെ ഇരുന്നു. ഇതെല്ലാം കഴിച്ചു കിട്ടുന്ന നേട്ടമാണ് അയ്യായിരം. അതില്‍ ഒരു കാശു പോലും ചെലവിടുന്നത് പഞ്ചുമേനോന് പരമസങ്കടമാണ്. എന്നാല്‍ തന്റെ മകളായ (ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ) ലക്ഷ്മി കുട്ടി അമ്മയ്ക്കും, അവളുടെ അമ്മയും തന്റെ ഭാര്യയുമായ കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മയ്ക്കും കൂടി ഒരു മുപ്പത്തയ്യായിരം ഉറുപ്പികയുടെ സ്വത്തുക്കള്‍ ഇയാള്‍ തന്നെ കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഇന്ദുലേഖയും അവളുടെ അമ്മയും തന്റെ ഭാര്യ കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മയും (മദിരാശിയിലല്ലാത്ത കാലത്ത്) മകന്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോനും പഞ്ചുമേനവനോടു കൂടി പൂവരങ്ങ് എന്നുപേരുള്ള രണ്ടു മൂന്നു വലിയ മാളികകളായ ഭവനത്തില്‍, കുളം, കുളിപ്പുര, ക്ഷേത്രം, സത്രശാല മുതലായതുകളുടെ സമീപം വേറെയാണ് താമസം. പൂവള്ളി എന്ന വലിയ തറവാട്ടുവീട് പൂവരങ്ങില്‍ നിന്ന് ഒരു ഇരുന്നൂറ് മുന്നൂറുവാര ദൂരെയാണ്. എന്നാല്‍ ഈ രണ്ടു വീടുകള്‍ക്കും മതില്‍ ഒന്നു തന്നെയാണ്.

പഞ്ചുമേനവന് ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലത്തു എഴുപത് വയസ്സ് പ്രായമാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു അമ്മാവന്‍ ദിവാന്‍ പണിയിലിരുന്ന കാലം ഇദ്ദേഹത്തിന് ഒരു താസീല്‍ദാരുടെ പണി ഉണ്ടായിരുന്നു പോല്‍. അതെല്ലാം വിട്ടിട്ട് ഇപ്പോഴേയ്ക്ക് മുപ്പത് കൊല്ലങ്ങളായി. ആള്‍ നന്ന വെളുത്തു മുണ്ടനായി കുറെ തടിച്ചിട്ടാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സൌന്ദര്യ വര്‍ണ്ണനയ്ക്ക് — തലയില്‍ കഷണ്ടി; വായില്‍ മീതെ വരിയില്‍ മൂന്നും ചുവട്ടിലെ വരിയില്‍ അഞ്ചും പല്ലുകള്‍ ഇല്ലാ; കണ്ണു ചോരക്കട്ടപോലെ; മുണ്ടിന്നു മീതെ കട്ടിയായ ഒരു പൊന്നിന്‍ നൂലും കഴുത്തില്‍ ഒരു സ്വര്‍ണ്ണ കെട്ടിയ രുദ്രാക്ഷ മാലയും തലയില്‍ ഒരു ചകലാസ്സു തൊപ്പിയും കൈയില്‍ വെള്ളികെട്ടിയ വണ്ണമുള്ള ഒരു വടിയും ഉണ്ടായിരിക്കും എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ മതിയാവുന്നതാണ്. മുമ്പ് ഉദ്യോഗം ചെയ്തിരുന്നുവെങ്കിലും ഇംക്ലീഷ് പരിജ്ഞാനം ലേശമില്ലാ. ഉള്ളില്‍ ശുദ്ധതയും ദയയും ഉണ്ടെങ്കിലും ജനനാല്‍ തന്നെ അതികോപിഷ്ഠനാണ്. എന്നാല്‍ ഈ കാലം വയസ്സായതിനാലും രോഗം നിമിത്തവും എല്ലായ്പ്പോഴും ക്രോധരസംതന്നെയാണ് സ്ഥായി ആയ രസം. ഇന്ദുലേഖയോടു മാത്രം താന്‍ കോപിക്കാറില്ല. ഇതു പക്ഷേ, അവളുടെ ഗുണശക്തിയാലോ തന്റെ മൂത്ത മകന്‍ മരിച്ചു പോയ കൊച്ചു കൃഷ്ണമേനോന്‍ പേഷ്കാരില്‍ ഉള്ള അതി വാല്സല്യത്താലോ ആയിരിക്കാം. താന്‍ കോപിഷ്ഠനാണെന്നുള്ള അറിവു തനിക്കുതന്നെ നല്ലവണ്ണം ഉണ്ടാകയാല്‍ വല്ലപ്പോഴും കോപം വന്നുപോയാലോ എന്നു ശങ്കിച്ചു ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിലേക്ക് താന്‍ അധികം പോവാറേ ഇല്ല. എന്നാല്‍ ഇദ്ദേഹം രണ്ടു മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഇന്ദുലേഖയെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാതെ ഒരു ദിവസവും കഴിയാറില്ല. ഇന്ദുലേഖ ഒഴികെ പൂവരങ്ങിലും പൂവള്ളിയിലും ഉള്ള യാതൊരു മനുഷ്യനും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശകാരം കേള്‍ക്കാതെ ഒരു ദിവസമെങ്കിലും കഴിച്ചു കൂട്ടിയിട്ടുണ്ടോ എന്നു സംശയമാണ്. മാധവനുമായി ശണ്ഠ ഉണ്ടായതു തറവാട്ടു വീട്ടില്‍ വെച്ചു രാവിലെ ആറുമണിക്കാണ്. അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ അവിടെ നിന്ന് ഇറങ്ങി വലിയ കോപത്തോടെ താന്‍ പാര്‍ക്കുന്ന പൂവരങ്ങില്‍ വന്നു. പൂമുഖത്തു കയറിയപ്പോള്‍ മകള്‍ ലക്ഷ്മികുട്ടി അമ്മയെയാണ് ഒന്നാമത് കണ്ടത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആ കുരുത്തം കെട്ട ചണ്ഡാളന്‍ — ആ മഹാപാപി — എന്നെ അപമാനിച്ചതു നീ അറിഞ്ഞില്ലേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ആര്‍?

പഞ്ചുമേനോന്‍: മാധവന്‍

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണ് , മാധവനോ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതെ മാധവന്‍ തന്നെ.

പിന്നെ മാധവന്‍ പറഞ്ഞ വാക്കുകളെല്ലാം കുറെ അധികരിപ്പിച്ചു ലക്ഷ്മികുട്ടി അമ്മയെ പറഞ്ഞു ധരിപ്പിച്ചു. അപ്പോഴേക്കും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും അകത്തു നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്ന് ഇതെല്ലാം കേട്ടു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട്) ഈ പാപിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെ ഞാന്‍ എനി കൊടുക്കയില്ല. എന്താണ് ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ഒന്നും പറയാത്തത്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഞാന്‍ എന്താണ് പറയേണ്ടത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: മാധവനോടുള്ള രസം വിടുന്നില്ലാ. അവന്റെ സൌന്ദര്യം കണ്ടിട്ട്, അല്ലെ? എന്താണു നീ മിണ്ടാതെ നില്ക്കുന്നത്? അസത്തുക്കള്‍ — അസത്തുക്കള്‍ — സകലം അസത്തുക്കളാണ്. കഴുത്തു വെട്ടണം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: മാധവനോട് എനിക്ക് എന്താണ് രസം? എനിക്ക് ഇതിലൊന്നും പറവാനില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറയാം. എന്റെ ശ്രീപോര്‍ക്കലി ഭഗവതിയാണെ ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ മാധവനു കൊടുക്കയില്ലാ.

ഈ ശപഥം കഴിഞ്ഞ നിമിഷം തന്നെ ഈ വൃദ്ധനു വ്യസനവും തുടങ്ങി. ഇന്ദുലേഖയുടെ ധൈര്യവും മിടുക്കും ഉറപ്പും പഞ്ചുമേനോന് നല്ല നിശ്ചയമുണ്ട്. മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായുള്ള സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും ഇയാള്‍ക്കു നല്ല അറിവുണ്ട്. ‘ഇങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ ഈ ശപഥം എത്രകണ്ടു സാരമാകും? സാരമായില്ലെങ്കില്‍ തനിക്ക് എത്ര കുറവാണ്’.’ എന്നും മറ്റും വിചാരിച്ചു കൊണ്ട് പഞ്ചുമേനോന്‍ പൂമുഖത്തു പടിയില്‍ തന്നെ ഒരു രണ്ടു നാഴിക നേരം ഇരുന്നു. പിന്നെ ഒരു വിദ്യ തോന്നി. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. നമ്പൂതിരി വന്നു പടിയില്‍ ഇരുന്ന ഉടനെ പഞ്ചുമേനോന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് അടുത്തിരുന്നു സ്വകാര്യമായി പറയുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇന്നാള്‍ തിരുമനസ്സിന്നു മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കഥ പറയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്ന് ഇന്ദുലേഖയെ കുറിച്ച് കേട്ടറിവുണ്ടെന്നും സംബന്ധമായാല്‍ കൊള്ളാമെന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു എന്നു പറഞ്ഞില്ലേ? അദ്ദേഹം ആള്‍ കണ്ടാല്‍ നല്ല സുന്ദരനോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതി സുന്ദരനാണ്. പത്തര മാറ്റുള്ള തങ്കത്തിന്റെ നിറമാണ്. ഇന്ദുലേഖയുടെ നിറത്തിനെക്കാള്‍ ഒരു മാറ്റുകൂടും. ഇങ്ങനെ ഒരു പുരുഷനെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. പിന്നെ ധനപുഷ്ടിയോ പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു പരിചയമായാല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു ബോദ്ധ്യമാവുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: (പൂണൂല്‍ കൈകൊണ്ടു പിടിച്ചിട്ട്) ഞാന്‍ സത്യം ചെയ്യാം — കാണുന്ന നിമിഷത്തില്‍ ബോദ്ധ്യമാവും. ശിവ! ശിവ! എന്തൊരു കഥയാണ്! അദ്ദേഹത്തിനെ കണ്ടാല്‍ അല്ലേ ആ അവസ്ഥ അറിയാന്‍ പാടുള്ളൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അദ്ദേഹത്തിനെ ഒന്നു വരുത്താന്‍ കഴിയുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വരുത്താം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അദ്ദേഹം വന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മാധവനിലുള്ള ഭ്രമം വിട്ടു പോകുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: (പിന്നെയും പൂണൂല്‍ പിടിച്ചിട്ട്) ഈ ബ്രാഹ്മണനാണെ വിട്ടുപോവും. എനിക്കു സംശയം ലേശമില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍ സന്തോഷിച്ചു ചിറിച്ചു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ ഒരു എഴുത്തയയ്ക്കുക. അദ്ദേഹം വരട്ടെ, വിഡ്ഢിത്തം ഒന്നും എഴുതരുതെ, ഇന്ദുലേഖയെ നല്ല നിശ്ചയമുണ്ടല്ലൊ. നമ്മള്‍ പിന്നെ വഷളാവരുതെ. ഇവിടെ വന്നു രണ്ടു നാലു ദിവസം താമസിക്കാന്‍ തക്കവണ്ണം മാത്രം എഴുതിയാല്‍ മതി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇത് തോന്നിയത് ഭഗവല്‍കൃപ! — ഭഗവല്‍കൃപ! ഇന്ദുലേഖയുടെ അസാദ്ധ്യഭാഗ്യം! അവളുടെ തറവാട്ടിന്റെ സുകൃതം. ഇവിടുത്തെ ഭാഗ്യം. എന്റെ നല്ലകാലം. ഇപ്പോള്‍ തന്നെ എഴുതിക്കളയാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എഴുത്തില്‍ വാചകം സൂക്ഷിച്ചുക്കണേ. ഇന്ദുലേഖ ഇങ്കിരിയസ്സും മറ്റും പഠിച്ച അതിശാഠ്യക്കാരത്തിയാണെ. അവളോടു നോം ആരും പറഞ്ഞാല്‍ ഫലിക്കില്ലാ. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സൌന്ദര്യം കൊണ്ടും സാമര്‍ത്ഥ്യം കൊണ്ടും പാട്ടില്‍ വരുത്തണം — അതാണ് വേണ്ടത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: നമ്പൂതിരി ഇവിടെ വന്നിട്ടു രണ്ടു നാഴിക ഇന്ദുലേഖയുമായി സംസാരിച്ചാല്‍ ഇന്ദുലേഖ നമ്പൂതിരിയുടെ ഭാര്യയായിട്ടില്ലെങ്കില്‍ അന്നു സൂര്യോദയം തെക്കു നിന്നു വടക്കോട്ടാണ്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇത്ര ഉറപ്പുണ്ടാ? ഇത്ര യോഗ്യനോ നമ്പൂതിരിപ്പാട്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഹേ — അതൊന്നും എനിക്കു സംശയമില്ലാത്ത കാര്യമാണ്, ഞാന്‍ വേഗം എഴുതിക്കളയാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ അങ്ങിനെ തന്നെ.

— 4 —
ഒരു വിയോഗം

മാധവന്‍: അമ്മേ, എല്ലാം ശട്ടമാക്കിച്ചോളണേ. നാളെ പുലര്‍ച്ചെ എനിക്കു മദിരാശിക്കു പുറപ്പെടണം. അച്ഛന്‍ അകത്തുണ്ടോ?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: പോവാന്‍ ഉറച്ചുവോ?

മാധവന്‍: എന്താണ് സംശയം? ഞാന്‍ പോണു.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: നിന്റെ അച്ഛന്‍ പോകുമ്പോള്‍ രാവിലെ നിന്നോട് അങ്ങോട്ട് ചെല്ലാന്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

ഉടനെ മാധവന്‍ തന്റെ അച്ഛന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ ഭവനത്തിലേക്കു പോയി. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ നല്ല ദ്രവ്യസ്ഥനും ബുദ്ധിമാനും, മര്യാദക്കാരനും ദയാലുവും ആയ ഒരു മനുഷ്യനാണ്. സ്വന്തം കുടുംബം ഒന്നും ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ ചെലവ് ഒന്നുമില്ലാതെ വളരെ കെട്ടിവെച്ചിട്ടുള്ളാളാണ്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നാളെത്തന്നെ മദിരാശിക്കു പോണുവോ?

മാധവന്‍: പോണം എന്നു വിചാരിക്കുന്നു. അച്ഛനു സമ്മതമാണെങ്കില്‍.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പോണമെന്നുണ്ടെങ്കില്‍ പോയിക്കോളൂ. വഴിച്ചെലവിനും മറ്റും പണം കാരണവരോടു ചോദിക്കണ്ട. ഞാന്‍ തരും. നിണക്കു ഞാന്‍ ഒരു ജോടു കടുക്കന്‍ വരുത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതാ നോക്കൂ.

എന്നു പറഞ്ഞ് ഏകദേശം അഞ്ഞൂറു ഉറുപ്പിക വിലയ്ക്കുള്ള ഒന്നാന്തരം ഒരു ജോടു ചുകപ്പു കടുക്കന്‍ മാധവന്റെ കൈയില്‍ കൊടുത്തു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ബി.എല്‍. ജയിച്ചാല്‍ നിണക്ക് ഒരു സമ്മാനം തരണമെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിച്ചിരുന്നു — അതാണ് ഇത്.

മാധവന്‍: ഇതു വളരെ നല്ല കടുക്കന്‍. ഞാന്‍ ഉണ്ണാന്‍ ഇങ്ങട്ട് വരും അച്ഛാ. മദിരാശിക്ക് ഒരു എഴുത്ത് എഴുതാനുണ്ട്. തപാല്‍ പോകാറായി. ഞാന്‍ ക്ഷണം വരാം.

എന്നു പറഞ്ഞു മാധവന്‍ അവിടെ നിന്നു വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി. വീട്ടില്‍ എത്താറായപ്പോള്‍ വീട്ടില്‍ നിന്ന് ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസി അമ്മു മടങ്ങി മാധവന് അഭിമുഖമായി വരുന്നതു കണ്ടു.

മാധവന്‍: എന്താണ് വിശേഷിച്ചോ?

അമ്മു: അമ്മ കുളപ്പുരയില്‍ കുളിക്കാന്‍ വന്നിട്ടുണ്ട്. അവസരമുണ്ടെങ്കില്‍ അത്രത്തോളം ഒന്നു ചെല്ലാന്‍ പറഞ്ഞു.

മാധവന്‍: ഓ — ഹോ. അങ്ങിനെത്തന്നെ. കുളപ്പുരയില്‍ പിന്നെ ആരുണ്ട്?

അമ്മു: ആരും ഇല്ല.

മാധവന്‍: നീ മുമ്പേ നടന്നോ.

മാധവന്‍ കുളപ്പുരയില്‍ കടന്നപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ എണ്ണതേയ്ക്കാന്‍ ഭാവിച്ച് തോടകള്‍ അഴിക്കുന്നു. മാധവന്‍ അകത്തു കടന്ന ഉടനെ തോടകള്‍ കാതിലേക്കുതന്നെ ഇട്ടു. മന്ദഹാസത്തോടുകൂടി മാധവന്റെ മുഖത്തേക്കു നോക്കി നിന്നു. മാധവന്‍ സംശയം കൂടാതെ രണ്ടു കൈകൊണ്ടും ഇന്ദുലേഖയെ അടക്കിപ്പിടിച്ചു മാറിലേക്ക് അടുപ്പിച്ച് ഒരു ഗാഢാലിംഗനവും അതിനുത്തരമായി ഇന്ദുലേഖാ അധിമധുരമാംവണ്ണം മാധവന്റെ അധരങ്ങളില്‍ ഒരു ചുംബനവും ചെയ്തു. ചുംബനം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞയുടെനെ “വിടു” — “വിടു” എന്നു ഇന്ദുലേഖാ പറഞ്ഞു തുടങ്ങി.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ നാളെ മദിരാശിക്കു പോകുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ കേട്ടു. പതിനഞ്ചു ദിവസം ഉണ്ടല്ലോ എനിയും ഹയിക്കോര്‍ട്ടു തുറക്കാന്‍. പിന്നെ എന്തിനാണു നാളെ പോവുന്നത്? വലിയച്ഛന്‍ കോപിച്ചതു കൊണ്ട് ബദ്ധപ്പെട്ടു മദിരാശിക്കു പോകുന്നത് എന്തിനാണ്?

മാധവന്‍: ഇന്നലെ ഒരു ശപഥം ഉണ്ടായോ ഇവിടെ വച്ച്.

ഇന്ദുലേഖ: ഉണ്ടായി — പക്ഷേ, എന്നോടു വിവരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാതെ ചെയ്തതാണെ.

മാധവന്‍: മാധവിയോട് എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്? വലിയച്ഛന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മാധവി നടക്കണ്ടേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞാന്‍ നടക്കേണ്ടതാണ്. നടക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാല്‍ ചില കാര്യങ്ങളില്‍ സ്വേച്ഛ പ്രകാരമേ എനിക്കു നടക്കാന്‍ നിവൃത്തിയുള്ളൂ. നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ അതിലൊന്നാണ് ഈ ശപഥക്കാര്യം.

മാധവന്‍: ഓമനേ, വലിയച്ഛന്‍ പുറത്താക്കിക്കളയും, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞാല്‍.

ഇന്ദുലേഖ: ഇന്നലെ എന്റെ ഭര്‍ത്താവിനെ ആട്ടിക്കളഞ്ഞില്ലേ? നാളെ എന്നെയും ആട്ടിക്കളയട്ടെ.

മാധവന്‍: ഭര്‍ത്താവിന് മാധവിയെ സ്വയമായി സംരക്ഷിക്കാന്‍ ശക്തിയില്ലാതിരിക്കുമ്പോള്‍–

ഇന്ദുലേഖ: വീട്ടില്‍ നിന്ന് ആട്ടിക്കളഞ്ഞവര്‍ക്ക് സാധാരണ ലോകത്തില്‍ ദൈവീകമായി ഉണ്ടാവുന്ന സംരക്ഷ എനിക്കു മതിയാവുന്നതാണ്. നോം എനി എന്തിനു താമസിക്കുന്നു. മര്യാദയായി എല്ലാവരേയും അറിയിച്ചു നമുക്ക് ഈ കാര്യം നടക്കുന്നതല്ലേ എനി ഉത്തമം.

മാധവന്‍: നോം നമ്മുടെ മനസ്സു കൊണ്ട് അതു കഴിച്ചുവെച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. അമ്മാമനും അങ്ങനെതന്നെ ആയിരുന്നുവല്ലോ പക്ഷം. ഇതിനിടയില്‍ ഈ കലശല്‍ ഉണ്ടാവുന്നത് ആര്‍ ഓര്‍ത്തു? ഇപ്പോഴല്ലേ കുറെ വിഷമമായത്.

ഇന്ദുലേഖ: എന്തു വിഷമമാണ് — യാതൊന്നുമില്ല. എനി ഇതില്‍ ഒരു വിഷമവും ഉണ്ടാവാന്‍ പാടില്ലാ. എന്നെ നാളെ മദിരാശിക്ക് ഒന്നിച്ചുകൊണ്ടുപോവാന്‍ ഒരുക്കമാണെങ്കില്‍ വരാന്‍ ഞാന്‍ തെയ്യാറാണ്.

മാധവന്‍: അതൊക്കെ അബദ്ധമായി വരും. മാധവിയെ പിരിഞ്ഞു കാല്‍ക്ഷണം ഇരിക്കുന്നതില്‍ എനിക്കുള്ള മനോവേദന ദൈവം മാത്രം അറിയും. എന്നാലും എന്റെ ഓമനെയെപ്പറ്റി ജനങ്ങള്‍ക്ക് ചീത്ത അഭിപ്രായം ഉണ്ടാവുന്നത് എനിക്ക് അതിലും വേദനയാണ്. അതുകൊണ്ട് കുറെ ക്ഷമിക്കൂ. എനിക്ക് അഞ്ചാറു ദിവസം മുന്പ് ഗില്‍ഹാം സായ്യു്വിന്റെ ഒരു കത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു. അതില്‍ സെക്രട്രേട്ടില്‍ ഒരു അസിഷ്ടാണ്ടു പണി ഒഴിവാകുമെന്നും അതിനു മനസ്സുണ്ടോ എന്നും ചോദിച്ചിരുന്നു. ഉണ്ടെന്നു മറുപടി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എത്ര താമസം വേണ്ടി വരുമെന്ന് അറിയുന്നില്ല.അതു കിട്ടിയാല്‍ തല്‍ക്ഷണം ഞാന്‍ ഇവിടെ എത്തും. പിന്നെ മാധവി എന്റെ കൂടെ മദിരാശിയില്‍, നോം രണ്ടു പേരും പണക്കാരാണെങ്കിലും എന്റെ അച്ഛന്‍ എനിക്ക് വേണ്ട പണം എല്ലാം തരുമെങ്കിലും സ്വയമായി ഒരു ഉദ്യോഗമില്ലാതെ എന്റെ ഓമനയെ മദിരാശിക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോവുന്നത് നമ്മള്‍ രണ്ടു പേര്‍ക്കും പോരാത്തതാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് കൈയില്‍ ഒരു കടലാസ്സു ചുരുള്‍?

മാധവന്‍: അത് അച്ഛന്‍ എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ തന്ന ഒരു സമ്മാനമാണ് — നല്ല ചുകപ്പു കടുക്കന്‍ ഇതാ നോക്കു.

ഇന്ദുലേഖ: ഒന്നാന്തരം; അവിടെ ഇരിക്കൂ — ഇതു ഞാന്‍ തന്നെ മാധവന്റെ കാതില്‍ ഇടട്ടെ.

മാധവന്‍ ഇരുന്നു. ഇന്ദുലേഖ മാധവന്റെ കാതില്‍ കടിക്കനിട്ടു. മാധവന്‍ എഴുന്നേല്‍ക്കാന്‍ ഭാവിച്ചപ്പോള്‍,

ഇന്ദുലേഖ: ഇരിക്കു. ഇനി ഞാന്‍ ഈ കുടുമ കൂടി ഒന്നു കെട്ടട്ടെ. അതുകെട്ടി ഒരു ഭാഗത്ത് വെച്ചാലെ ആ കടുക്കനും മുഖവും തമ്മിലുള്ള യോജ്യത അറിവാന്‍ പാടുള്ളൂ.

കുടുമകെട്ടി ഇന്ദുലേഖാ മാധവന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി. വിശേഷമായ ചേര്‍ച്ച കടുക്കനും മുഖവുമായുണ്ടെന്നു, മാധവന്റെ കപോലങ്ങളില്‍ ഇന്ദുലേഖാ ഒരു നിമിഷനേരം ഇടയിടെ ഒരു ദീര്‍ഘനിശ്വാസത്തോടു കൂടി തെരുതെരെ ചെയ്ത ചുംബനങ്ങളാല്‍ മാധവനു പൂര്‍ണ്ണബോദ്ധ്യമായി.

ഇവര്‍ രണ്ടുപേരും ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചും രസിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ കുളപ്പുരയുടെ വാതുക്കല്‍ വന്ന് , “ആരാണ് അവിടെ സംസാരിക്കുന്നത്?” എന്നു ചോദിച്ചും കൊണ്ട് അകത്തേക്ക് കടന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നിങ്ങള്‍ക്കു ലജ്ജ കേവലം വിട്ടു തുടങ്ങി. ഭ്രാന്തുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു. കുട്ടനെ അന്വേഷിച്ച് ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ ആളെ അയച്ചിരിക്കുന്നു. ഉണ്ണാന്‍ അവിടെ ചെല്ലാമെന്നു പറഞ്ഞിരുന്നുവോ? പിന്നെ കുളപ്പുരയിലേക്കു വന്നു കളിച്ചിരുന്നാലോ? ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇന്നു വിശപ്പ് ഇല്ലേ? ഭ്രാന്തു പിടിച്ച കുട്ടികള്‍. കുട്ടന്‍ നാളെ പോണു എന്നു പറഞ്ഞു കേട്ടു.

മാധവന്‍: നേരം എത്രയായി?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: പത്തരമണി.

മാധവന്‍: ശിവ! ശിവ! എനിക്ക് ഒരു എഴുത്തയപ്പാന്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് ഇന്നു മുടങ്ങി. അച്ഛന്‍ ദേഷ്യപ്പെടും. ഞാന്‍ നിങ്ങളെ കണ്ടിട്ടേ പുറപ്പെടുകയുള്ളൂ.

എന്നു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയോടു പറഞ്ഞു നേരെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്കു ചെന്നു.

അവിടെ എത്തിയപ്പോള്‍ അച്ഛന്‍ ഉണ്ണാന്‍ എലവെച്ച് ഇരിക്കുന്നു. മാധവനും എലവെച്ചിരിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കുട്ടന്‍ എവിടെയായിരുന്നു ഇത്രനേരം?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഒരാളുമായി സംസാരിച്ചുനിന്നു കുറെ വൈകിപ്പോയി. അച്ഛന് ഉണ്ണാമായിരുന്നുവല്ലോ. കഷ്ടം! നേര്‍ത്തെ ഉണ്ണാറുള്ളത് ഇന്നു ഞാന്‍ നിമിത്തം മുടങ്ങി എന്നു തോന്നുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നിയ്യും ഇന്ദുലേഖയും നിമിത്തം എന്നു പറയു. നിന്നേമാത്രം ഞാന്‍ കുറ്റക്കാരനാക്കി ശിക്ഷിക്കയില്ല. അല്ല — കടുക്കന്‍ ഇട്ടു കഴിഞ്ഞുവോ? ഇതും ഇന്ദുലേഖയുടെ ജാഗ്രത തന്നെ, അല്ലെ?

മാധവന്‍ മുഖം ലജ്ജയോടെ താഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് ഊണു തുടങ്ങി. ഊണു കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ മകനെ അകത്തു വിളിച്ചു തന്റെ മടിയില്‍ ഇരുത്തി മൂര്‍ദ്ധാവില്‍ ചുംബിച്ചു പറയുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇന്ദുലേഖയെ വിചാരിച്ചു വ്യസനമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കില്‍ അത് അനാവശ്യമാണ്. ആ പെണ്ണിനെ ഞാന്‍ നല്ലവണ്ണം അറിയും. അവളെപ്പോലെ ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള ഒരു കുട്ടിയെ ഞാന്‍ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. അവളുടെ സൌന്ദര്യം കണ്ടു ഞാന്‍ അത്ഭുതപ്പെടുന്നതിനേക്കാള്‍ ബുദ്ധി വൈദഗ്‌ദ്ധ്യയത്തേയും സ്ഥൈര്യത്തേയും കണ്ടു ഞാന്‍ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു; നിന്നെവിട്ട് ഈ ജന്മം അവള്‍ ആരെയും സ്വീകരിക്കുമെന്നുള്ള ഒരു ശങ്ക നിണക്കു വേണ്ട. പഞ്ചുമേനവന്‍ അല്ല ബ്രഹ്മദേവന്‍ തന്നെ വേറെ പ്രകാരത്തില്‍ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചാലും ഇതി അതിന് ഒരിളക്കവും ഉണ്ടാകുന്നതല്ല.

മാധവന്‍ ഒന്നും മിണ്ടാതെ അച്ഛന്റെ കൈയും തടവിക്കൊണ്ട് മടിയില്‍ ഇരുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശിന്നനെ നീ ഇപ്പോള്‍ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോകുന്നുവോ?

മാധവന്‍: കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോവേണമെന്നാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം. എന്നാല്‍ അച്ഛന്റെ ഇഷ്ടം അറിഞ്ഞു ചെയ്യാമെന്നു വിചാരിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നിന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്യാം. കൊണ്ടു പോകുന്നു എങ്കില്‍ അവനുവേണ്ട സകല ചെലവുകളും ഞാന്‍ തരാം.

മാധവന്‍: എന്തിന് അച്ഛന്‍ തരുന്നു? അമ്മാമന്‍ നിശ്ചയമായും തരേണ്ടതല്ലേ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: തന്നില്ലെങ്കിലോ?—തരികയില്ലെന്നു തന്നെ ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: തന്നില്ലെങ്കില്‍ —

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശണ്ഠ വേണ്ട. പഞ്ചുമേനോന്‍ പ്രകൃത്യാ കോപിയും ബുദ്ധി കുറയുന്ന ഒരു മനുഷ്യനും ആകുന്നു. ശണ്ഠയായാല്‍ ജനങ്ങള്‍ അതിന്റെ കാരണം നോക്കീട്ടല്ല ശണ്ഠക്കാരെ പരിഹസിക്കുന്നത്. ശണ്ഠ ഉണ്ടെന്നു വന്നാല്‍ ഇരുഭാഗക്കാരെയും ഒരുപോലെ പരിഹസിക്കും. ലോകാപവാദത്തെ ഭയപ്പെടണം.

മാധവന്‍: അച്ഛന് അനാവശ്യമായി എനിക്കുവേണ്ടി ഈ ചിലവുകൂടി വരുത്തുന്നതില്‍ ഞാന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എനിക്ക് ഇത് എന്തു ചെലവാണു കുട്ടാ? നിന്റെ തറവാട്ടിലെപ്പോലെ എനിക്കു മുതല്‍ ഇല്ലെങ്കിലും ചെലവും അത്ര ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ മിച്ചം എനിക്കും അത്ര തന്നെ ഉണ്ടാവും. അതെല്ലാം ഞാന്‍ നിന്റെ ഒരു ദേഹത്തിന്റെ ഗുണത്തിലേക്കും ഇഷ്ട സിദ്ധിയിലേക്കും ചെലവിടാന്‍ ഒരുക്കമാണ്. ശിന്നനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പൊയ്ക്കോ. എന്നാല്‍ കാരണവരോടു മുമ്പു ചോദിക്കണം. ഇതു ചോദിക്കാന്‍ നീ പോവേണ്ട. ആ കുട്ടിയുടെ അച്ഛന്‍ ശീനുപട്ടരെ അയച്ചു ചോദിപ്പിച്ചോ. യാത്ര നീയ്യും പറയണം. ശണ്ഠ കൂടിയാല്‍ മിണ്ടാതെ പോരെ.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെതന്നെ അച്ഛാ; ഞാന്‍ വൈകുന്നേരവും ഉണ്ണാന്‍ ഇങ്ങട്ടു വരും. അച്ഛന്റെ സമയപ്രകാരം ഊണു കഴിക്കണേ. എനിക്കു വേണ്ടി താമസിക്കരുത്.

ഇങ്ങനെ അവര്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ശീനുപട്ടര്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരെ കാണ്മാന്‍ വേണ്ടി അവിടെ ചെന്നു. പുറത്തളത്തില്‍ നിന്ന് ഒന്നു ചുമച്ചു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ആരാണു പുറത്ത്?

ശീനുപട്ടര്‍: ഞാന്‍ തന്നെ — ശീനുപട്ടര്‍.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അകത്തുവരാം. ഇയാളോടു ഞാന്‍ തന്നെ വിവരം പറഞ്ഞുകളയാം മാധവാ.

ശീനുപട്ടര്‍ അകത്തു കടന്ന ഉടനെ,

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇരിക്കിന്‍ സ്വാമീ!

ശീനുപ്പട്ടര്‍: ആരാണത് — മാധവനോ? എന്തൊക്കെയാണ് ഘോഷം കേട്ടത്? കാരണവര്‍ കോപിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നോടും കോപമുണ്ടോ എന്നു സംശയം. കുറെ മുമ്പു ഞാന്‍ അമ്പലത്തില്‍ നിന്നു വരുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തെ വഴിയില്‍ കണ്ടു. എന്നോട് ഒന്നും മിണ്ടാതെ തലതാഴ്ത്തിയിട്ടു കടന്നുപോയി. ഇങ്ങിനെ അധികം കണ്ടിട്ടില്ലാ. ഒന്നു രണ്ടു പ്രാവശ്യം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അതിനു നല്ല കാരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനു കാരണം ഞാന്‍ ഒന്നും ഓര്‍ത്തിട്ടു കാണുന്നില്ല.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നിങ്ങള്‍ ശിന്നന്റെ അച്ഛനല്ലേ — അത് ഒരു നല്ല കാരണമല്ലേ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ശീനുപട്ടരും ചിരിച്ചു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: സ്വാമി, നിങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പഞ്ചുമേനോന്റെ അടുക്കെ പോണം. പോയിട്ട്, ശിന്നനെ കുട്ടന്‍ മദിരാശിക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്നും അതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം മാത്രം വേണമെന്നു പറയണം. കുട്ടിയുടെ പഠിപ്പിന്റെ ചെലവു ഞാന്‍ കൊടുപ്പാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതു നിങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തോടു പറയണ്ട.

ശീനുപട്ടര്‍: ഓ — ഹോ. ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പോയി പറയാം. ശിന്നന്റെ ചെലവു ഞാന്‍ കൊടുക്കാന്‍ പോവുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു കളയാം. എനിക്കും ഒരു മാനമിരിക്കട്ടെ. എന്റെ നേര ചാടുമായിരിക്കും. ചീത്ത പറഞ്ഞാല്‍ ഞാനും പറയും.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കലശല്‍ കൂട്ടരുത്. ചെലവിന്റെ കാര്യം കൊണ്ട് അങ്ങേക്ക്, ഇഷ്ടപ്രകാരം പറഞ്ഞോളു. പക്ഷേ, കളവുപറയാന്‍ ഞാന്‍ ഉപദേശിക്കയില്ല.

ശീനുപട്ടര്‍: ഒരു കളവുമല്ല അത്. ഞാന്‍ അങ്ങനെതന്നെ പറയും.

മാധവന്‍ അച്ഛന്റെ മുഖത്തു നോക്കി ചിറിച്ചു — അച്ഛനും, കൂടെ ശീനു പട്ടരും “അങ്ങിനെന്നെ ഞാന്‍  പറയും,” എന്നു പറഞ്ഞു തലകുലുക്കിക്കൊണ്ട് ചിറിച്ചു.

ശീനുപ്പട്ടര്‍ ഉടനെ അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു പൂവരങ്ങില്‍ ചെന്നു പഞ്ചുമേനോന്‍ ഇരിക്കുന്ന മാളികയിലേക്കു കയറി പുറടത്തളത്തില്‍ നിന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആരാണ് അവിടെ?

ശീനുപ്പട്ടര്‍: ഞാന്‍തന്നെ — ശീനു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിങ്ങള്‍ എന്താണ് ഇപ്പോള്‍ വന്നത്?

ശീനുപ്പട്ടര്‍: ഒന്നു പറവാനുണ്ടായിരുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണ്? — പറയൂ.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: എന്റെ മകന്‍ ചിന്നനെ ഞാന്‍ ഇങ്കിരീസ്സു പഠിപ്പിക്കാന്‍ പോകുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇങ്കിരീസ്സറിയാമോ?

ശീനുപ്പട്ടര്‍: ഞാന്‍ ചിലവിട്ടു പഠിപ്പിക്കും.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പഠിപ്പിച്ചോളു.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: മദിരാശിക്ക് അയയ്ക്കാനാണു പോവുന്നത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഏതു രാശിക്ക് എങ്കിലും അയച്ചോളു — ഏതു കഴുവിന്മേലെങ്കിലും കൊണ്ടു പോയി കയറ്റിക്കോളു.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: കഴുവിന്മേല്‍ കയറ്റീട്ടല്ല ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിപ്പിക്കാറ്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണ് കോമട്ടിപ്പട്ടരെ, അധിക പ്രസംഗീ, പറഞ്ഞത്? — ആ കുരുത്തംകെട്ട മാധവന്‍ പറഞ്ഞിട്ട് ഇവിടെ എന്നെ അവമാനിക്കാന്‍ വന്നതോ? എറങ്ങു താഴത്ത് — എറങ്ങൂ, — ആരെടാ അവിടെ? ഇയ്യാളെ പിടിച്ചു പുറത്തു തള്ളട്ടെ. 

“കോമട്ടിയാണെങ്കില്‍ പെങ്ങള്‍ക്ക് എന്നെ സംബന്ധത്തിന്ന് ആക്കുമോ? എന്നു കുറെ പതുക്കെ പറഞ്ഞും കൊണ്ടു പട്ടര്‍ ഓടി താഴത്ത് എറങ്ങി കടന്നു പോയി.

പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ നിശ്ചയിച്ച പ്രകാരം മാധവന്‍ ശിന്നനേയും കൂട്ടി മദിരാശിക്കു പുറപ്പെട്ടുപോവുകയും ചെയ്തു — പഞ്ചുമേനോന് കോപം ക്രമേണ അധികരിച്ചു വരുന്നു എന്നറിഞ്ഞതിനാല്‍ മാധവന്‍ യാത്രപറയാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കെ പോയതേ ഇല്ല.

— 5 —
പഞ്ചുമേനോന്റെ ക്രോധം

തന്റെ സമ്മതം കൂടാതെ ശിന്നനെ മദിരാശിക്കു കോണ്ടുപോയതുകൊണ്ടും, ശീനുപട്ടരുടെ അധികപ്രസംഗമായ വാക്കുകളെക്കൊണ്ടും പഞ്ചുമേനോന്നു ക്രോധം സഹിച്ചു കൂടാതെയായി. താന്‍ നേരിട്ട് കാണുന്ന സര്‍വ്വ ജനങ്ങളേയും ഒരുപോലെ ശകാരവും, പാടുള്ളേടത്ത് പ്രഹരവും തുടങ്ങി. ഒന്നാമത് ചാത്തരമേനോനെ വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. വളരെ സാധുവും ക്ഷമാഗുണമുള്ളവനും ആയ ചാത്തരമേനോന്റെ മുമ്പില്‍ വന്നു പഞ്ചപുച്ഛമടക്കി ഭയപ്പെട്ടുകൊണ്ട് നന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എടാ കുരുത്തംകെട്ട കറുവേറി, തെമ്മാടി, ശിന്നനെ മദിരാശിക്ക് അയച്ചുവോ? എടാ!

ചാത്തരമേനോന്‍: ശിന്നനെ മദിരാശിക്ക് മാധവന്‍ കൊണ്ടുപോയി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിന്റെ സമ്മതം കൂടാതെയോ?

ചാത്തരമേനോന്‍: എന്നോടു പ്രത്യേകം സമ്മതം ഒന്നും ചോദിച്ചിട്ടില്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിന്റെ സമ്മതം കൂടാതെയോ കൂടീട്ടോ കൊണ്ടുപോയത്? — അതു പറ, തെമ്മാടീ. അതു പറ.

ചാത്തരമേനോന്‍: ഞാന്‍ വിരോധിച്ചിട്ടില്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്തുകൊണ്ട് നീ വിരോധിച്ചിട്ടില്ലാ? എനിക്ക് ഈ കാര്യം സമ്മതമല്ലെന്നു നിനക്ക് അറിയില്ലേ? പിന്നെന്തുകൊണ്ട് വിരോധിച്ചിട്ടില്ലാ?

ചാത്തരമേനോന്‍: വലിയമ്മാമനോട് അച്ഛന്‍ ചോദിച്ചു സമ്മതം വാങ്ങി എന്നു പറഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഏതു അച്ഛന്‍? കോമട്ടിയോ ആ കുരുത്തംകെട്ട കോമട്ടിയെ തറവാട്ടില്‍ കയറ്റിയ മുതല്‍ ഇവിടെ കുരത്തക്കേടെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളൂ. ആ കോമട്ടി നിന്നോട് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?

ചാത്തരമേനോന്‍: അച്ഛന്‍ ചോദിച്ചു സമ്മതം വാങ്ങി എന്ന് ഗോപാലനാണ് എന്നോടു പറഞ്ഞത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഗോപാലനെ വിളിക്ക്.

ഈ ഗോപാലന്‍ കുറെ ധൃതിക്കാരനും അവിവേകിയും ആയ ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനാണ്. കല്പനപ്രകാരം ഗോപാലന്‍ കാരണവരുടെ മുമ്പില്‍ വന്നു നിന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിന്നോട് അച്ഛന്‍ കോമട്ടി എന്താണെടാ പറഞ്ഞത്? ശിന്നനെ അയയ്ക്കാന്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചു എന്നു പറഞ്ഞുവോ?

ഗോപാലന്‍: എന്റെ അച്ഛന്‍ കോമട്ടി അല്ല — പട്ടരാണ്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്തു പറഞ്ഞു നീ — കുരുത്തംകെട്ട ചെക്കാ !

എന്നു പറഞ്ഞ് പഞ്ചുമേനോന്‍ എഴുനീറ്റു ഗോപാലനെ രണ്ടുമൂന്നു പ്രഹരിച്ചു.

ഗോപാലന്‍: എന്നെ വെറുതെ തല്ലണ്ട.

പഞ്ചുമേനോന്‍: തല്ലിയാല്‍ എന്താണെടാ? ഇപ്പോള്‍ തല്ലിയില്ലേ? എന്നിട്ട് എന്താണ്, നീ കൊണ്ടില്ലേ?

അപ്പോഴേക്കും ശങ്കരമേനോന്‍ ഓടിയെത്തി. അമ്മാമന്റെ മുമ്പില്‍ പോയിനിന്നു ഗോപാലനെ പിടിച്ച് അകറ്റി പിന്നില്‍ നിര്‍ത്തി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ശങ്കരാ, ഇവിടെ കാര്യമെല്ലാം തെറ്റിക്കാണുന്നു. കലിയുഗത്തിന്റെ വിശേഷം! ആ കുരുത്തംകെട്ട മാധവന്‍ എന്നെ അവമാനിച്ചത് എല്ലാം നീ കേട്ടില്ലേ? അവനെ എന്റെ കഷ്ടകാലത്തിന് ഞാന്‍ ഇങ്കിരീസ്സു പഠിപ്പിച്ചതിനാല്‍ എനിക്കു വന്ന ദോഷമാണ് ഇത്. അത് ഇരിക്കട്ടെ. ഇപ്പോള്‍ ഈ തെക്കും വടക്കും തിരിയാത്ത ഈ ചെക്കന്‍ ഗോപാലന്‍ കൂടി എന്നോട് ഉത്തരം പറയുന്നു. ഇവന്റെ പല്ലു തള്ളിക്കളയണ്ടേ?

ശങ്കരമേനോന്‍: ഈ കാലത്തു കുട്ടികളോട് അധികം സംസാരിക്കാന്‍ പോകാതെ ഇരിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. ഗുരുത്വം ലേശമില്ലാത്ത കാലമാണ്. ഞാന്‍ ഇവറ്റകളോട് ഒന്നും പറയാറില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീയ്യാണ് ഇവരെയെല്ലാം ഇങ്ങനെ തുമ്പില്ലാതെ ആക്കുന്നത്. ആട്ടെ — ചാത്തര, ഇനിമേലില്‍ ചെറുതുരുത്തിക്കളത്തിലെ കാര്യം ഒന്നും നോക്കണ്ട. കാര്യം ഇപ്പോള്‍ വെക്കണം. പിരിഞ്ഞ പണത്തിന്റെ കണക്കും കാണിക്കണം — ഈ നിമിഷം വേണം.

ചാത്തരമേനോന്‍: വലിയമ്മാമന്റെ കല്പനപോലെ നടക്കാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കഴുവേറി! നിണക്കു വലിയമ്മാമന്റെ കല്പനയോ? കോമട്ടിയുടെ മകന്‍ അല്ലേ എടാ നീ? അതുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ കുരുത്തംകെട്ടു പോയത്. നിണക്കു വല്ലതും വേണമെങ്കില്‍ ഇഷ്ടം കൂടാതെ ഉണ്ടാകയില്ല. മാധവന് അവന്റെ അച്ഛന്‍ അധിക പ്രസംഗി ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ കൊടുക്കും. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്ക് കുടുംബവും ഇല്ലാ. ആ അഹമ്മതിയാണ് മാധവന്. നിന്റെ അച്ഛന്‍ കോമട്ടിക്ക് എന്തു തരുവാന്‍ കഴിയും? സദ്യയില്‍ എച്ചിലില്‍ നിന്നു വാരുന്ന പപ്പടവും പഴവും — അല്ലേ? മറ്റെന്തുണ്ട് ആ കോമട്ടിക്ക്? നീ എന്തിന്നു പിന്നെ ഇത്ര കുറുമ്പു കാണിക്കുന്നു. കുരുത്തംകെട്ട ചെക്കാ! നീ എന്താണ് മിണ്ടാത്തത്?

ചാത്തരമേനോന്‍: എനിക്ക് എല്ലാറ്റിനും വലിയമ്മാമന്‍ തന്നെ ഗതിയുള്ളൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പിന്നെ നീ എന്തിനു മാധവനെ പോലെ കുറുമ്പു കാണിക്കുന്നു? ആരെടാ ശിന്നന് ചെലവിന് പണം കൊടുത്തത്?

ചാത്തരമേനോന്‍: അച്ഛനാണെന്നു പറഞ്ഞു ഗോപാലന്‍.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (ഗോപാലനോട്) അങ്ങനെതന്നെയോ?

ഗോപാലന്‍: അച്ഛനാണു കൊടുത്തത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അച്ചന്‍ — നിന്റെ അച്ഛന്‍ പാലക്കാട്ടു കോമട്ടി. കടക്കൊള്ളി ഉന്തിക്കഴിഞ്ഞ എരപ്പാളി! അവന് എവിടുന്നായിരുന്നു പണം?

ഗോപാലന്‍: എന്റെ അച്ഛന്‍ കോമട്ടിയല്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അധിക പ്രസംഗം പറയണ്ടാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍ എണീറ്റു തല്ലാന്‍ ഓടിയെത്തി. ശങ്കരമേനോന്‍ മദ്ധ്യത്തില്‍ ചാടി. അമ്മാമന്റെ കോപം ശമിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചതില്‍ രണ്ടുമൂന്നു പ്രഹരം അയാള്‍ക്കും കിട്ടി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ശങ്കരാ! ഗോപാലനെ ഏല്പിച്ച പറമ്പുകള്‍ എല്ലാം ഇപ്പോള്‍ തിരിയെ വാങ്ങണം. ഈ അസത്തിന്ന് എനി ഒരു കാശുപോലും ഞാന്‍ കൊടുക്കയില്ല.

ഗോപാലന്‍: പറമ്പുകള്‍ എല്ലാം ഞാന്‍ ഒരു കൊല്ലത്തേക്ക് കുടിയാന്മാരെ പാട്ടത്തിന് ഏല്‍പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൊല്ലം കഴിഞ്ഞേ കുടിയാന്മാര് ഒഴികയുള്ളൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ ഒഴിയില്ലേ?

ഗോപാലന്‍: കുടിയാന്മാരാണ് ഒഴിയേണ്ടത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ ഒഴിയില്ലേ? നിണക്കു കാണണോ ഒഴിയുന്നത്. ഒഴിയുന്നത് നിണക്കു കാണണോ?

ഗോപാലന്‍: ഒഴിയുന്നത് ഞാന്‍ കണ്ടോളാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ ഒഴിയുമോ ഇല്ലയോ?

ഗോപാലന്‍: എന്റെ കൈവശം പറമ്പുകള്‍ ഇല്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: “എന്താണ് — എടാ കള്ളാ — കളവു പറയുന്നുവോ?” നിന്നെ ഞാന്‍ പറമ്പുകള്‍ ഏല്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നു പറയുന്നുവോ?

ഗോപാലന്‍: ഏല്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞില്ല. ഞാന്‍ ഒരു കൊല്ലത്തേക്ക് വേറെ ആളെ ഏല്‍പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് പറഞ്ഞത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ ഓരോ ദുസ്തര്‍ക്കങ്ങള്‍ പറയുന്നുവോ?

എന്നു പറഞ്ഞ് മേനോന്‍ എണീറ്റു പിന്നെയും തല്ലാന്‍ ഓടിയെത്തി. ഗോപാലന്‍ ഓടിക്കളഞ്ഞു. പിന്നാലെത്തന്നെ വൃദ്ധനും മുമ്പില്‍ ഗോപാലനും ഓടി അകത്തു നിന്നു പുറത്തുചാടി. മിറ്റത്ത് ആസകലം ഓടി; ഒടുവില്‍ കിടങ്ങിന്റെ വാതില്‍ ഓടിക്കടക്കുമ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനോന്‍ വീണ് കാലിന്റെ മുട്ടുകള്‍ പൊട്ടി. അപ്പോഴേക്കും ശങ്കരമേനോന്‍ ചെന്നു പിടിച്ച് എടുത്തു. പഞ്ചുമേനോന്‍ വലിയ ദേഷ്യത്തോടുകൂടി പിന്നെയും ഓടാന്‍ ഭാവിച്ചു. ശങ്കരമേനോന്‍ പിടിച്ചു നിര്‍ത്തി സാന്ത്വനവാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നാരായണ! — കാലവൈഭവം നോക്കൂ — കലിയുഗത്തിന്റെ ഒരു വിശേഷം. ആ കുരുത്തംകെട്ട ചെക്കന്റെ വഴിയെ ഓടിവീണ് ഇതാ എന്റെ കാലുകള്‍ പൊട്ടി. ഞാന്‍ ഇതെല്ലാം അനുഭവിക്കാറായല്ലോ. കുമ്മിണിക്കും ഈ കുരുത്തംകെട്ട കുട്ടികള്‍ക്കും എനി അര പയിസ്സപോലും അനുഭവമുള്ള യാതൊരു വസ്തുവും കൊടുക്കരുത്; സകലവും ഇന്ന് ഏറ്റുവാങ്ങണം ശങ്കരാ. വാലിയക്കാരും ദാസിമാരും ചോറു തിന്നുന്നതുപോലെ ചോറുമാത്രം തിന്നോട്ടെ

എന്നും പറഞ്ഞു പഞ്ചുമേനോന്‍ അതിദേഷ്യത്തോടെ മാധവന്റെ അച്ഛന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരെ ഒരു ശകാരിക്കണം എന്നു നിശ്ചയിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. വഴിയില്‍വെച്ച് ശീനുപ്പട്ടരെ കണ്ടു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണു താന്‍ മിനിയാന്നു മാളികയിന്മേല്‍ നിന്നു പറഞ്ഞത്?

ശീനുപ്പട്ടര്‍: എന്തോ എനിക്ക് ഓര്‍മ്മയില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കോമട്ടീ! ഓര്‍മ്മയില്ലേ?

ശീനുപ്പട്ടര്‍: എന്തിനു ബ്രാഹ്മണരെ വെറുതെ അപമാനവാക്കു പറയുന്നു?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ബ്രാഹ്മണന്‍! താന്‍ ബ്രാഹ്മണനല്ല. താന്‍ എന്താണു പറഞ്ഞത്?

ശീനുപ്പട്ടര്‍ക്ക് കുറെ ദേഷ്യം വന്നു.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: നിങ്ങള്‍ കുട്ടിയെ കഴുവിന്മേല്‍ കയറ്റാന്‍ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ അങ്ങിനെയല്ല ഇങ്കിരീസ്സു പഠിപ്പിക്കാറ് എന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: താന്‍ ഇനി മേലില്‍ എന്റെ വീട്ടില്‍ കടക്കരുത്.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: ഓ — ഹോ. എനിക്കു പൂര്‍ണ്ണ സമ്മതം. കടക്കുന്നില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇവിടെ ഊട്ടുപുരയിലും അമ്പലത്തിലും കാണരുത്.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: അതു നിങ്ങളുടെ കല്പനയല്ലാ. എല്ലാ ഊട്ടുപുരയിലും അമ്പലത്തിലും ബ്രാഹ്മണനു പോവാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്റെ ഊട്ടിലും അമ്പലത്തിലും എന്റെ സമ്മതം കൂടാതെ താന്‍ കടക്കുമോ? കാണട്ടെ എന്നാല്‍.

ശീനുപ്പട്ടര്‍: എന്താണ് കാണാന്‍? ശരിയായിട്ടും കടക്കും. വിരോധിച്ചാല്‍ ഞാന്‍ നിങ്ങളെമേല്‍ അന്യായം കൊടുക്കും.

പഞ്ചുമേനോന്‍ “എന്തു് പറഞ്ഞു കൊമട്ടി, എന്നു പറ പട്ടരുടെ നേരെ അടുത്തു. ഈ ഒച്ചയും കൂട്ടവും എല്ലാം കേട്ടു ശങ്കരമേനോന്‍ ഓടിയെത്തി. പട്ടരോട് ഓടിക്കോളാന്‍ ഭാവം കൊണ്ട് അറിയിച്ചു. താന്‍ അമ്മാവന്റെ അടുക്കെ പോയിനിന്നു സമാധാനം പറഞ്ഞു തുടങ്ങി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഈ ശീനുപ്പട്ടരെ ഈ ദിക്കില്‍ എനി ഞാന്‍ കാണരുത്. എന്റെ മേല്‍ അന്യായം കൊടുക്കുമ്പോള്‍! അസത്ത്, ദുഷ്ടന്‍, പാപി, ദിവാന്‍ജി അമ്മാമന്റെ കൂടി കുട്ടിപ്പട്ടരായി നടന്നവനാണ് ഈ കോമട്ടി. എന്റെ വിഡ്ഢിത്തംകൊണ്ടു തറവാട്ടില്‍ കയറ്റി. അവന്റെ മാതിരിത്തന്നെ അസത്തുക്കളായ രണ്ടുനാലു കുട്ടികളെയും ഉണ്ടാക്കിവെച്ചു. അവരുനിമിത്തം ഇപ്പോള്‍ സ്വന്തം മരുമകന്‍ , എന്റെ സ്വന്തം കുട്ടി മാധവനുമായിട്ടുതന്നെ ഞാന്‍ ശണ്ഠ ഇടാന്‍ കാരണമായി. 

“സ്വന്തം കുട്ടി മാധവന്‍” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഈ ശുദ്ധാത്മാവിന്റെ എടത്തൊണ്ട വിറച്ചു കണ്ണുനീര്‍ വന്നുപോയി.

ശങ്കരമേനോന്‍: മാധവന്‍ ഇങ്ങിനെയൊന്നും ആവുകയില്ല. അവന്‍ എന്തോ ഒരു ദേഷ്യത്തിന് അവിവേകമായി പറഞ്ഞുപോയി എന്നേയുള്ളു.

“അവിവേകമായി പറഞ്ഞുപോയി” എന്നു പറഞ്ഞു കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവനെക്കുറിച്ചു പിന്നെയും പഞ്ചുമേനോനു കലശലായി ദേഷ്യം വന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ ഒരു ബുദ്ധിയില്ലാത്ത കഴുതയാണ്. ശപ്പനാണ്, എരപ്പാളിയാണ്, അവിവേകമായി പറഞ്ഞുപോയോ? മാധവനോ? ആട്ടെ — കണ്ടോട്ടെ. അവനെ ഞാന്‍, എന്നോടു പറഞ്ഞതിന്  നല്ല വണ്ണും ‘ദ്രോഹിക്കും’. അവന്‍ വ്യസനിച്ച് എന്റെ കാല്ക്കല്‍ വന്നു വീഴും. അവന്റെ അച്ഛന്റെ പണവും പുല്ലും എനിക്കു സമം.

എന്നു പറഞ്ഞ് പഞ്ചുമേനോന്‍ വടിയും കുത്തി ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. ശങ്കരമേനോന്‍ പിന്നാലെ പോയില്ല. ശങ്കരമേനോന്‍ കുറെ ബുദ്ധിയുള്ള ഒരു മനുഷ്യനായിരുന്നു. പഞ്ചുമേനോന്‍ അതിസമര്‍ത്ഥനായ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുമായി കണ്ടാല്‍ ശണ്ഠകൂടുവാന്‍ എടവരിയില്ലെന്ന് തനിക്ക് നല്ല നിശ്ചയമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ശങ്കരമേനോന്‍ മടങ്ങി. പഞ്ചുമേനോന്‍ പതുക്കെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് ചെന്നുകയറി. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ വളരെ ആദരവോടെ പഞ്ചുമേനോനെ ഒരു കസാലയിന്മേല്‍ ഇരുത്തി; താനും ഇരുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഈ മാധവന്‍ ഇങ്ങനെ വന്നുപോയല്ലോ വിവരങ്ങളെല്ലാം പണിക്കര്‍ അറിഞ്ഞുവോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അവന് ഇയ്യെടെ കുറെ അഹങ്കാരം വര്‍ദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒന്നാമതു കുട്ടികള്‍ ഇംക്ലീഷുപഠിച്ചാല്‍ തന്നെ അഹം ഭാവം അധികമായിട്ടുണ്ടാവാം — പിന്നെ പരീക്ഷയും മറ്റും ജയിച്ചു. കുറെ ദിവസം മദിരാശിയില്‍ തന്നെ താമസിക്കുന്നതായാലോ പറയേണ്ടതില്ല. ഇവിടുത്തെ മുമ്പാകെ കുറെ ധിക്കാരമായ വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞു എന്നു ഞാന്‍ കേട്ടു. എനിക്ക് അശേഷം രസിച്ചില്ലാ. ഞാന്‍ അവനോട് ഒരക്ഷരവും ഇതിനെക്കുറിച്ചു ചോദിച്ചില്ല — ചോദിച്ചിട്ട് എന്തു ഫലം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അങ്ങനെ ചോദിക്കാഞ്ഞാല്‍ കുട്ടികള്‍ കുരുത്തംകെട്ടു പോവുമല്ലോ. കുറെക്കാലം ദേഷ്യപ്പെടാഞ്ഞാല്‍ കുട്ടികള്‍ മേല്‍കീഴ് ഇല്ലാതെ തുമ്പില്ലാതെ ആയിവരുമല്ലോ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശരിയാണ്. ഇവിടുത്തെ പറഞ്ഞതു വളരെ ശരിയാണ്. സംശയമില്ലാ. ഇങ്ങിനെ വിട്ടുകളഞ്ഞാല്‍ കുട്ടികള്‍ മേല്‍കീഴില്ലാതാവും.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്റെ പണിക്കരെ, ഞാന്‍ ചെറുപ്പമായിരുന്നപ്പോള്‍ (ഈ മാധവന്റെ പ്രായമായിരുന്ന കാലം) എന്റെ വലിയമ്മാമന്റെ മുമ്പില്‍ ചെന്നാല്‍ ഭയപ്പെട്ടിട്ടു ഞാന്‍ കിടുകിടെ വിറയ്ക്കും. വല്ലതും ചോദിച്ചാല്‍ അതിന് ഉത്തരം പറവാന്‍ കൂടി ഭയപ്പെട്ടിട്ടു വയ്യാതെ ഞാന്‍ മിഴിക്കും. വലിയമ്മാമനെ കാണുമ്പോള്‍ ഒരു സിംഹത്തെയോ മറ്റോ കാണുമ്പോലെ എനിക്ക് ഭയമായിരുന്നു. ഇപ്പോള്‍ കൂടി വലിയമ്മാമനെ വിചാരിക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ഭയമാവുന്നു. വലിയമ്മാന്‍ ഉള്ള കാലത്ത് ഒരു ദിവസം ഉണ്ടായ കഥ പറയാം. അന്ന് എനിക്ക് കുറെ ഇഷ്ടനായി ഈ ദിക്കില്‍ ഒരു മാപ്പിള ഉണ്ടായിരുന്നു — കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി എന്നു പേരായിട്ട്. അവനെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ അറിയില്ലാ. മരിച്ചിട്ട് വളരെക്കാലമായി. അവനും അന്ന് ഏകദേശം എന്റെ പ്രായം തന്നെയായിരുന്നു. അവന്‍ ഒരു കുറി ഏതോ ഒരു ദിക്കില്‍ അവന്റെ ബാപ്പായുടെ കൂടെ കച്ചവടത്തിനു പോയിടത്തുനിന്ന് മടങ്ങി വന്നപ്പോള്‍ ഒരു ജോഡു ചെരിപ്പ് എനിക്ക് സമ്മാനമായി കൊണ്ടുവന്നു തന്നു. ഞാന്‍ അത് എത്രയോ ഗോപ്യമായി സൂക്ഷിച്ചു വച്ചു. വൈകുന്നേരം ഞാന്‍ പുറത്തെങ്ങാനും പോവുമ്പോള്‍ ചെരിപ്പു മുണ്ടിലോ മറ്റോ പൊതിഞ്ഞ് പൂവള്ളി നിന്ന് എറങ്ങിപ്പോവും. അവിടെ നിന്ന് വളരെ ദൂരത്ത് എത്തിയാല്‍ മാത്രം കാല്‍ക്കലിട്ട് നടക്കും. പിന്നെയും മടങ്ങി വരുമ്പോള്‍ അങ്ങനെത്തന്നെ ദൂരത്ത് നിന്ന് ചെരിപ്പഴിച്ച് ആരും കാണാതെ പൊതിഞ്ഞു കൊണ്ടുവരും. ഇങ്ങനെയായിരുന്നു പതിവ്. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം ഞാന്‍ പതിവു പ്രകാരം ചെരിപ്പ് മുണ്ടില്‍ പൊതിഞ്ഞു കൊണ്ട് മടങ്ങി വരുമ്പോള്‍ വലിയമ്മാമന്‍ പൂമുഖത്ത് നില്‍ക്കുന്നതു കണ്ടു. ഒടുവില്‍ മരിച്ച ദിവാന്‍ജി അമ്മാമന്റെയും അമ്മാമനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം അതി ശൂരനായിരുന്നു. എന്നെ കണ്ടപ്പോള്‍ “എന്താണെടാ കൈയില്‍  കൈയ്യില്‍ പൊതിഞ്ഞ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്?” എന്നു ചോദിച്ചു. ഞാന്‍ ഭയപ്പെട്ടിട്ട് ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിന്നു. അമ്മാമന്‍ മിറ്റത്ത് എറങ്ങി വന്ന് എന്റെ കൈയ് കടന്നു പിടിച്ചു; മുണ്ടു പൊതി അഴിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. അഴിച്ചു നോക്കിയപ്പോള്‍ ചെരിപ്പുകളെ കണ്ടു. “നീ ചെരിപ്പിട്ട് നടക്കാറായോ തെമ്മാടീ?” എന്നു പറഞ്ഞ് എന്റെ കുടുമ അമ്മാമന്‍ കൈകൊണ്ട് ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് വലിച്ചു പൂമുഖത്ത് കൊണ്ടുപോയി തല്ലാന്‍ തുടങ്ങി. നാരായണ! ശിവ! ശിവ! പിന്നെ ഞാന്‍ കൊണ്ട തല്ലിന് അവസാനമില്ല. കൈകൊണ്ട് ആദ്യം വളരെ തല്ലി. ദേഷ്യം പിന്നെയും സഹിക്കാതെ അകത്ത് കടന്നുപോയി ഒരു ചൂരല്‍ എടുത്തുകൊണ്ടു വന്നു തല്ല് തുടങ്ങി. ഇതാ നോക്കൂ, എന്റെ ഈ തുടയില്‍ കാണുന്ന ഈ വലിയ കല അന്നത്തെ തല്ലില്‍ കിട്ടിയ മുറിയുടെ കലയാണ്. ഞാന്‍ ഉറക്കെ നിലവിളിച്ചു. അന്ന് ദിവാന്‍ജിയമ്മാമന്‍ വീട്ടില്‍ ഉള്ള കാലമായിരുന്നു. നിലവിളി പൂവരങ്ങില്‍ കേട്ടിട്ട് അദ്ദേഹം ഓടി വന്നു. വലിയമ്മാമനെ പിടിച്ചു നീക്കി എന്നെ എടുപ്പിച്ച് പൂവരങ്ങിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. എണ്ണയും മറ്റും ഇട്ട് ശരീരം ഉഴിയിച്ചു. ഞാന്‍ പതിനഞ്ച് ഇരുപത് ദിവസത്തേക്ക് എണീക്കാന്‍ പാടില്ലാതെ കിടപ്പിലായിപ്പോയി. എന്റെ ചെരിപ്പ് ചുട്ടു കരിയിച്ചു കളയാന്‍ അമ്മാമന്‍ കല്പിച്ചതു പ്രകാരം അത് വെണ്ണീറാക്കിക്കളഞ്ഞു. അതുമുതല്‍ ഇതുവരെ ഞാന്‍ ചെരിപ്പിട്ടിട്ടില്ല. ചെരിപ്പ് എങ്ങാനും കാണുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ഇപ്പോഴും ഭയമാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ കുട്ടികളുടെ കഥ വിചാരിച്ചു നോക്കു — മാധവന്‍ പാപ്പാസ്സ് ഇട്ടിട്ടെ നടക്കാറുള്ളൂ ദിവാന്‍ജി വലിയമ്മാമന്‍ അകത്തു പാപ്പാസിട്ട് നടക്കാറില്ല. ഇവന്‍ ചിലപ്പോള്‍ അകത്തു കൂടി പാപ്പാസിട്ട് നടക്കുന്നത് ഞാന്‍ തന്നെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. കുട്ടികള്‍ ഇങ്ങനെ കുരുത്തംകെട്ടു പോയാല്‍ എന്തു ചെയ്യും. കുട്ടികളെ ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിപ്പിക്കുന്നിടത്തോളം വിഡ്ഢിത്തം വേറെ ഒന്നുമില്ല.  ഇന്ദുലേഖാ ഈ ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഇതില്‍ എത്രയധികം നല്ല കുട്ടി ആയിരിക്കുമായിരുന്നു. എന്തു ചെയ്യാം! ഓരോ ഗ്രഹപ്പിഴയ്ക്ക് ഓരോ അപകടങ്ങള്‍ വന്നു ചേരുന്നു. ഈ ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിച്ചവരുടെ മാതിരി കണ്ടിട്ട് അത് പഠിക്കാത്തവരും ആ മാതിരി ആയി തുടങ്ങി. ആ കള്ളച്ചെക്കന്‍ ഗോപാലന്‍ ആ കോമട്ടി ശീനുവിന്റെ മകന്‍ എന്നോട് അത്ര ധിക്കാരമായ വാക്കാണ് ഇപ്പോള്‍ പൂവരങ്ങില്‍ വെച്ച് പറഞ്ഞത്. എനിക്ക് വല്ലാതെ ദേഷ്യം വന്നു. നല്ലവണ്ണം പ്രഹരിക്കേണമെന്ന് വിചാരിച്ച് ഞാന്‍ അവന്റെ പിന്നാലെ ഓടി. വഴിയില്‍ വെച്ച് ഞാന്‍ വീണു. ഇതാ എന്റെ കാലിന്റെ മുട്ടു പൊട്ടിയിരിക്കുന്നു. നോക്കൂ — കലിയുഗ വൈഭവം നോക്കു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കലിയുഗ വൈഭവം തന്നെ, സംശയമില്ല, ഒന്നാംതരം കലിയുഗ വൈഭവം. അല്ലാതെ ഈ വിധം ഒന്നും വീഴാനും പൊട്ടാനും എടവരുന്നതല്ലാ — സംശയമില്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്ക് ഇപ്പോള്‍ ഓര്‍മ്മയുണ്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല. നിങ്ങളുടെ കാരണവര് ഒരു ദിവസം നിങ്ങളെ കഠിനമായി തല്ലിയത്. ഞാനാണ് ഓടി വന്നു സമാധാനമാക്കിയത്. നിങ്ങളുടെ അമ്മാമന്‍ നാരായണപ്പണിക്കര് അതിശൂരനായിരുന്നു. നിങ്ങള്‍ ഒരു ദിവസം ഓണക്കാലത്ത് വേറെ ചില കുട്ടികളോടു കൂടി ഈ അമ്പലവളപ്പില്‍ നിന്ന് ആട്ടക്കളം പിടിച്ചു കളിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടിട്ട് അമ്പലവളപ്പില്‍ നിന്ന് നിങ്ങളെ തല്ലു തുടങ്ങി. ഇവിടെ എത്തുന്നവരെ തല്ലി. പിന്നെ ഇവിടെ വന്നിട്ടും തല്ലി. വല്ലാതെതല്ലിക്കളഞ്ഞു. നിലവിളകേട്ട് ഞാന്‍ ഓടി വന്നു സമാധാനമാക്കി. പിന്നെ അക്കുറി ഓണത്തിനു നിങ്ങള് പുറത്ത് എറങ്ങി നടന്നിട്ടേ ഇല്ല — ഇത് ഓര്‍മ്മയുണ്ടോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എനിക്ക് സ്വപ്നം കണ്ടതുപോലെ ഓര്‍മ്മ തോന്നുന്നുണ്ട്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിങ്ങള്‍ക്ക് അന്നു കഷ്ടിച്ച് പതിന്നാലു വയസ്സേ ആയിട്ടുള്ളൂ. അക്കാലത്ത് നുമ്മള്‍ക്ക് എല്ലാം നുമ്മളെ അമ്മാമന്മാരെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഭയം എനി ഈ ഭൂമിയുള്ള കാലം കാണുകയില്ലാ. ഇപ്പോഴത്തെ കുട്ടികള്‍ക്ക് കുറെ ഇങ്കിരീസ്സു പഠിക്കുമ്പോഴേയ്ക്ക് എന്തോ ഒരു അഹമ്മതി തന്നെ വന്നു കൂടുന്നു. നുമ്മള്‍ക്ക് ഒന്നും ഒരറിവും ഇല്ല. നുമ്മള്‍ ശുദ്ധ വിഡ്ഢികളാണെന്ന് അവര്‍ക്ക് തോന്നിപ്പോവുന്നു. ഇതു കലിയുഗധര്‍മ്മം എന്നേ പറവാനുള്ളൂ. ഇന്നാള്‍ ഒരു ദിവസം ഇന്ദുലേഖാ ഒരു പുസ്തകം വായിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതു ഞാന്‍ കണ്ടു. എന്താ പെണ്ണേ ആ പുസ്തകത്തിലെ സാരം എന്നു ഞാന്‍ ചോദിച്ചു. അവള്‍ മലയാളത്തില്‍ ആ കഥയുടെ സാരം പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ അത് കേട്ടിട്ട് നിര്‍ജ്ജീവനായിപ്പോയി.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്തായിരുന്നു കഥ എന്നറിഞ്ഞല്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതോ? പറയാം. അത് കള്ളക്കഥയാണെന്ന് അവള്‍തന്നെ പറഞ്ഞു. എന്നാലും അത് വായിച്ചാല്‍ കുട്ടികളുടെ മനസ്സ് എത്ര ചീത്തായായിപ്പോവുമെന്ന് നിങ്ങള്‍ തന്നെ ഓര്‍ത്തു പറയിന്‍. കഥ ഞാന്‍ പറയാം. മുഴുവന്‍ എനിക്ക് നല്ലവണ്ണം ഓര്‍മ്മയില്ല. ഒരു സായ്‌വിന് (എന്തോ ഒരു പേരു പറഞ്ഞു, ഇപ്പോള്‍ എനിക്ക് ഓര്‍മ്മയില്ല) ഒരു മകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നുപോല്‍. അവള്‍ ആ സായ് വിന്റെ മരുമകനെ കല്യാണം കഴിക്കണം എന്ന് നിശ്ചയിച്ചു. മരുമകനും പെണ്ണിന്റെ അച്ഛനും തമ്മില്‍ രസക്കേടായിരുന്നു. അതു നിമിത്തം അച്ഛന്‍ സമ്മതിച്ചില്ലാ — എന്നല്ലാ — എന്തോ ഒരു വിദ്യ എടുത്ത് ഈ മരുമകന് വേറെ ഒരു സ്ത്രീയെ കല്യാണം കഴിപ്പിച്ചു കൊടുത്തുവത്രേ. ഇങ്ങനെ ചെയ്തതിന്റെ ശേഷം മകളെ കല്യാണം ചെയ്‌വാന്‍ യോഗ്യതയുള്ള പല ആളുകളെയും സായ്‌വ് വരുത്തി. അതൊന്നും മകള്‍ സമ്മതിക്കാതെ താന്‍ ഒരാളെയും കല്യാണം ചെയ്കയില്ലെന്ന് തീര്‍ച്ചയാക്കി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഒടുവില്‍ മനോവ്യസനം കൊണ്ട് അച്ഛനും ഉടനെ ചത്തുപോയി. ഇതാണ് കഥയുടെ സാരം. നോക്കൂ — ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരെ, ഈ മാതിരി കഥ പെങ്കിടാങ്ങള്‍ വായിച്ചാലോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: വായിച്ചാല്‍ മഹാ കഷ്ടം! മഹാ കഷ്ടം! എനി എന്തു നിവൃത്തിയാണ്? ഇംക്ലീഷ് ഇവരെ പഠിപ്പിച്ചു പോയി. എനി ആ പഠിപ്പ് ഇല്ലാതാക്കാന്‍ നോം വിചാരിച്ചാല്‍ നിവൃത്തിയില്ലല്ലോ. ഈ കഥ പറഞ്ഞത് എന്നാണെന്നറിഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കുറെ ദിവസങ്ങളായി.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശരി ഇതൊക്കെ വായിച്ചിട്ട് എന്തൊരാവശ്യമാണ് — വല്ല രാമായണമോ മറ്റോ വയിക്കരുതേ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതാണ് ഞാന്‍ പറയുന്നത്. എന്തെല്ലാം ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ നുമ്മളുട ശാസ്ത്രത്തില്‍ ഉളളതു പൂവള്ളിയിലുണ്ട്. അതൊന്നും കൈകൊണ്ട് ഒരാളും തൊടാറേയില്ല. ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ അലേഖയിലുള്ളത് ഒക്കെ ദ്രവിച്ചു നാനാവിധമായിപ്പോയി. മാധവനോട് പണ്ടൊരു ദിവസം ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ തുടച്ചു നന്നാക്കി വെക്കാന്‍ പറഞ്ഞു — അവന്‍ ചെയ്തിട്ടില്ല.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇതുകളെല്ലാം നന്നാക്കി വെക്കരുതേ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അലേഖഗ്രന്ഥങ്ങളെ അവള്‍ക്കും പുച്ഛമാണ്. കടലാസ്ബുക്കുകളെ അല്ലാതെ ഇവരാരും കൈകൊണ്ട് തൊടുമോ? കലിയുഗത്തിന്റെ മൂര്‍ദ്ധന്യം — മറ്റെന്തു പറയട്ടെ!

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കലിയുഗത്തിന്റെ മൂര്‍ദ്ധന്യം തന്നെ. മറ്റൊന്നും ഞാന്‍ ഇതിന് പറവാന്‍ കാണുന്നില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിച്ചു പഠിച്ചു എനി ആ വേദത്തില്‍ ഈ കുട്ടികള്‍ ചേരുമോ എന്നാണ് എനിക്ക് ഭയം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്കും നല്ല ഭയമുണ്ട്. ദുര്‍ബുദ്ധികള്‍ ചെന്നു ചേര്‍ന്നു കളഞ്ഞാല്‍ എന്തു ചെയ്യും. രാജാവ് ഇംക്ലീഷ് രാജാവല്ലേ? നുമ്മളുടെ സങ്കടം ആരു കേള്‍ക്കും?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ശരിശരി; ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര് പറഞ്ഞത് നല്ല കാര്യമാണ്. എന്നാലും നമ്മള്‍ ചെയ്യേണ്ടത് എല്ലാ ചെയ്യണം. പിന്നെ വരുമ്പോലെ വരട്ടെ. നിങ്ങള്‍ മാധവനോട് ഇന്നാളത്തെ ശണ്ഠയെപ്പറ്റി നല്ലവണ്ണം ഒന്ന് ചോദിക്കണം. പണിക്കരു തന്നെ ചോദിക്കണം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഞാന്‍ തന്നെ ചോദിക്കും — യാതൊരു സംശയവുമില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഞാനും നിങ്ങളും ഒരുപോലെ ദേഷ്യപ്പെട്ടാല്‍ മാധവന്‍ അടങ്ങിപ്പോവും. ഇപ്പോള്‍ ഈ ധിക്കാരം എന്നോട് കാണിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ സഹായമുണ്ടെന്ന് വെച്ചിട്ടാണ്. അത് ഉണ്ടാകയില്ലെന്നറിഞ്ഞാല്‍ മാധവന്‍ വളരെ ഒതുങ്ങിപ്പോവും.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഒതുങ്ങിപ്പോവും, സംശയമില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പിന്നെ അതു കൂടാതെ ഞാന്‍ ഒരു വിദ്യ കൂടി എടുത്തു വച്ചിട്ടുണ്ട്. അതും പണിക്കരോട് പറയാം. പണിക്കര് ബുദ്ധിയുള്ള ആളാണെന്നു എനിക്ക് നല്ല നിശ്ചയമുണ്ട്. അതു കൊണ്ട് പറയാം. മാധവന് ഇന്ദുലേഖയെ ഭാര്യയായി കിട്ടേണമെന്ന് ഒരു ആഗ്രഹമുണ്ട്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും അങ്ങനെ ആയാല്‍ കൊള്ളാമെന്നു വിചാരമുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു. ഇതു ഞാന്‍ തകരാറിലാക്കാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒന്നാമത് മാധവനും ഇന്ദുലേഖയും വയസ്സുകൊണ്ട് തന്നെ ചേരുകയില്ല. പിന്നെ മാധവന് ഇത്ര കാലത്തേ സംബന്ധം തുടങ്ങുന്നതും വെടിപ്പില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വലിയ ധനവാന്മാരായ പ്രഭുക്കള്‍ ആരെങ്കിലും സംബന്ധം തുടങ്ങുന്നതാണ് അവള്‍ക്കും ശ്രേയസ്സ്. അതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ അവളെ ഒരു വലിയ പ്രഭുവിന് കൊടുപ്പാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ പ്രഭു ഉടനെ ഇവിടെ വരും. പക്ഷേ, ആ പെണ്ണിനെ പറഞ്ഞു സമ്മതിപ്പിക്കാനാണ് പണി. അവള്‍ ഒരു മഹാശാഠ്യക്കാരത്തിയാണ്. അതിനു പണിക്കരും കൂടി ഒന്നു ഉത്സാഹിക്കണം — എങ്ങനെ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഓ — ഹോ അങ്ങനെ തന്നെ. വരാന്‍ പോകുന്ന പ്രഭു ആരാണെന്ന് അറിഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്, വലിയ ധനവാന്‍ — അതിമാനുഷനത്രെ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശരി, അദ്ദേഹം വരട്ടെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ശിന്നന് ചിലവിന് ശീനുപ്പട്ടരു കൊടുപ്പാനാണത്രെ ഭാവം. അയാളുടെ കൈയില്‍ പണം എവിടെയാണ് ഉള്ളത്? ഞാന്‍ ഒരു കാശ് പോലും കൊടുക്കയില്ല. കുമ്മിണിയുടെ മക്കളുടെ കൈയിലുള്ള വസ്തുക്കള്‍ ഒക്കെ ഒഴിപ്പിക്കാനാണ് ഭാവം. ഈ അസത്തുക്കള്‍ എന്തുകൊണ്ട് പഠിപ്പിക്കും? കാണട്ടെ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അതെ — അതൊന്നു കാണട്ടെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നിങ്ങള്‍ പണം ഒന്നും സഹായിക്കരുത്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പണം കൊടുത്തിട്ട് എനിക്ക് എന്താവശ്യം?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതാണ് ഞാന്‍ പറയുന്നത്.

എന്നും പറഞ്ഞ് പഞ്ചുമേനോന്‍ അവിടെ നിന്നു കലഹവും ചീത്തപറയലും കൂടാതെയും തന്റെ ഗോപ്യമായ ആലോചന ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരോട് വെളിവായി അറിയിച്ചതിന്റെ ശേഷവും വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോരികയും ചെയ്തു.

രണ്ടു ദിവസം കൊണ്ട് പഞ്ചുമേനോന് ക്രോധം കുറെ ഒന്നു ശമിച്ചു. എങ്കിലും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ടു സംബന്ധം ഉടനെ നടത്തിക്കളഞ്ഞാല്‍ നന്നായിരുന്നു എന്നുള്ള ആഗ്രഹം വര്‍ദ്ധിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ വന്നു.

— 6 —
പഞ്ചുമേനവന്റെ കുണ്ഠിതം

  മാധവന്‍ മദിരാശിക്ക് പോയി ആറേഴു ദിവസം കഴിഞ്ഞതിന്റെ ശേഷം ഒരു ദിവസം രാത്രി പഞ്ചുമേനോനന്‍ തെക്കിനിയില്‍ അത്താഴം ഉണ്ണാന്‍ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഊണുകഴിഞ്ഞു വന്നു അകത്തേക്ക് പതിവുപോലെ പോകാന്‍ ഭാവിക്കുന്നതു കണ്ട് തന്റെ സമീപം ഇരിക്കാന്‍ പഞ്ചുമേനോന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒരു പലകമേല്‍ അദ്ദേഹം സമീപത്തില്‍ ഇരുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആളെ ഇനിയും അയച്ചില്ലേ? എന്താണ് മറുപടി ഒന്നും എനിയും എത്തീല്ലെ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അന്നുതന്നെ ആളെ അയച്ചു. നമ്പൂതിരി അവിടെ ഇല്ലെന്നും നാലഞ്ചു ദിവസം കഴിഞ്ഞിട്ടേ മനയ്ക്കല്‍ എത്തുകയുള്ളൂ എന്നും ആണ് അയച്ച ആള്‍ മടങ്ങി വന്നു പറഞ്ഞത്. മനയ്ക്കല്‍ എത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ അദ്ദേഹം നാളെത്തന്നെ ഇവിടെ എത്തുമെന്നു തോന്നുന്നു.

ഉടനെ പഞ്ചുമേനവന്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ അച്ഛന്റെ സമീപത്തുവന്നു നിന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ലക്ഷ്മിക്കുട്ടീ! നീ ഇന്ദുലേഖയോട് ഈ വിവരം പറഞ്ഞുവോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഏതു വിവരം?

പഞ്ചുമേനോന്‍: നോക്കൂ, പെണ്ണിന്റെ കുറുമ്പ് — നോക്കൂ നീ ഈ വിവരം ഒന്നും അറിറഞ്ഞില്ലേ? അസത്തെ, കളവു പറയുന്നുവോ? കഴുത്തുവെട്ടണം. ഈ മഹാപാപികളെ എല്ലാം ചവിട്ടി പുറത്താക്കണം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇതെന്തു കഥയാണ്. അച്ഛാ? എന്നോട് ആരും ഒരു വിവരവും പറഞ്ഞില്ലല്ലോ. അച്ഛന്‍ എന്തിന് വെറുതെ എന്നെ ദേഷ്യപ്പെടുന്നു?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി വിവരം ഒന്നും അറിയില്ല. ഞാന്‍ ഒന്നും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. കാര്യം സ്വകാര്യമായിരിക്കട്ടെ എന്നല്ലെ അന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞത്? അതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ ആരോടും പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ ശരി തന്നെ. തിരുമനസ്സിന്നു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയോടു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരിക്കും എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു പോയി. (ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ നോക്കിയിട്ട്) അതുകൊണ്ടാണ് എഡീ, നിന്നെ ദേഷ്യപ്പെട്ടത്. ആട്ടെ, നിന്റെ മനസ്സ് എങ്ങനെയാണ്, അറിയട്ടെ, മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെക്കൊണ്ട് ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംബന്ധം തുടങ്ങിപ്പാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അതു ബോദ്ധ്യമാവുമോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഞാന്‍ എങ്ങിനെയാണ് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ബോധ്യമാവുമോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഇപ്പോള്‍ പറയേണ്ടത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇതല്ലേ കുറുമ്പ്, തിരുമനസ്സിന്നു പെണ്ണിന്റെ ധിക്കാരം കാണുന്നില്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയോട് തന്നെ ചോദിക്കരുതെ — അതല്ലേ നല്ലത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: തിരുമനസ്സിന്നു മഹാവിഡ്ഢിയാണ്. ഇന്ദുലേഖയോട് ആര് ചോദിക്കുന്നു? പക്ഷേ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ചോദിച്ചാല്‍ അവള്‍ തീര്‍ച്ചയായും മറുപടി പറയുമായിരിക്കും. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടീ! നീ ഈ മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വര്‍ത്തമാനം കേട്ടിട്ടുണ്ടോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇല്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: തിരുമനസ്സിന്നു പറഞ്ഞു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയെ മനസ്സിലാക്കണം.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെത്തന്നെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍ ഊണ് കഴിഞ്ഞ് എണീറ്റ് കൈകഴുകുന്നു. അപ്പോള്‍ ഒരു വാലിയക്കാരന്‍ തെക്കിനിയുടെ വാതുക്കല്‍ വന്ന് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ഒരെഴുത്ത് കൊണ്ടു വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വേഗം എഴുനീറ്റ് എഴുത്തുവാങ്ങി വെളക്കത്തു വന്നു വായിച്ചു മനസ്സിലാക്കുന്ന മദ്ധ്യേ —

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇത് മറുപടി തന്നയോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഓ–ഹോ; അതെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എഴുത്ത് ഒന്നു വായിച്ചു കേള്‍ക്കട്ടെ. പതുക്കെ വായിച്ചാല്‍ മതി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി എഴുത്ത് വായിക്കുന്നു. 

“എഴുത്തു കിട്ടി — സന്തോഷമായി. ഞാന്‍ നാളെ കുളിപ്പാന്‍ തക്കവണ്ണം അവിടെ എത്തും. ചെറുശ്ശേരിയും കൂടെ ഉണ്ടാവും. നമ്പൂതിരി പറഞ്ഞതിനേക്കാള്‍ അധികമായി പോതായ് പ്രം പറഞ്ഞിട്ടും മറ്റും ഞാന്‍ കേട്ടറിഞ്ഞു. എനിക്ക് കാണാന്‍ വളരെ ബദ്ധപ്പാടായിരിക്കുന്നു. ശേഷം മുഖതാവില്‍.”

പഞ്ചുമേനോന്‍: നന്നായി! ഇന്ദുലേഖ ഉറങ്ങാറായിട്ടില്ല. തിരുമനസ്സിന്നുകൂട എഴുന്നള്ളണം. നുമ്മള്‍ക്ക് അവളുടെ അറയിലേക്ക് പോവുക. ഇതിനെപ്പറ്റി അല്പം അവളോടുതന്നെ ഒന്നു പറഞ്ഞു നോക്കണം. എന്നാല്‍ അവളുടെ മനസ്സറിയാമല്ലോ.

പഞ്ചുമേനോനും നമ്പൂതിരിയും കൂടി ഇന്ദുലേഖയുടെ അകത്തു കടന്നപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ഒരു കോച്ചിന്മേല്‍ കിടന്നു ശാകുന്തളം നാടകം നോക്കുകയായിരുന്നു. ഉടനെ എഴുന്നേറ്റു നിന്ന് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഒരു കസാലമേലും പഞ്ചുമേനോന്‍ കോച്ചിന്മേലും ഇരുന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ പഞ്ചുമേനോന്‍ തന്റെ അടുക്കെ കോച്ചിന്മേല്‍ ഇരുത്തി കൈകൊണ്ട് പുറത്ത് തലോടിക്കൊണ്ട് പറയുന്നു.  നീ എന്താണ് വായിക്കുന്ന്? ഇന്നാള്‍ പറഞ്ഞ മാതിരിയിലുള്ള കള്ളകഥയോ?

ഇന്ദുലേഖ: അല്ലാ, ശാകുന്തളമാണ് വലിയച്ഛാ. ഈ പുസ്തകത്തിലെ അച്ചു വളരെ ചീത്തയാണ്. വായിപ്പാന്‍ ബഹു പ്രയാസം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നല്ല ഒരു ബുക്ക് വാങ്ങിക്കൊള്ളരുതേ? എവിടെ കിട്ടും ബുക്ക്? ഞാന്‍ പണം ഇപ്പോള്‍ തരാമല്ലോ.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതില്‍ നല്ല അച്ചില്‍ അടിച്ചിട്ടുള്ള ബുക്ക് ഉണ്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല. ഉണ്ടോന്ന് അന്വേഷിച്ചു വലിയച്ഛനെ അറിയിക്കാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: വലിയ അച്ചായിട്ട് എന്റെ മകള്‍ ഒന്ന് അച്ചടിപ്പിച്ചോളൂ.

ഇന്ദുലേഖ: (ചിറിച്ചുംകൊണ്ട്) അതു പ്രയാസമല്ലേ വലിയച്ഛാ. വളരെ ചിലവുണ്ടാകും — പിന്നെ ഇതില്‍ വലിയ ടൈപ്പ് തന്നെ ഉണ്ടോ എന്നു തന്നെ അറിഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്തന്ന് ഉണ്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ലാ?

ഇന്ദുലേഖ: വലിയ അക്ഷരക്കരുക്കള്‍.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എനിക്ക് ഇതൊന്നും അറിഞ്ഞുകൂടെ കുട്ടീ. കരുക്കള്‍ ഇല്ലെങ്കില്‍ അതും വാങ്ങിക്കോ.

ഇന്ദുലേഖ ചിറിച്ചു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഞങ്ങള് രണ്ടാളും കൂടി നിന്നോട് ഒരു കാര്യം പറവാനാണ് മകളെ വന്നത്. എന്നാല്‍ പണ്ടു പണ്ടെയുള്ള നടപ്പു പ്രകാരമാണെങ്കില്‍ ഇതു നീയിപ്പോള്‍ അറിയേണ്ട ഒരു കാര്യമല്ല. കാര്യം നടക്കുമ്പോഴേ അറിയാവൂ. ഇപ്പോള്‍ കലികാലം അല്ലേ? അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഭയം — അതാണ് പറവാന്‍ വന്നത്. (നമ്പൂതിരിയോട്) തിരുമനസ്സു തന്നെ പറയൂ.

ഇന്ദുലേഖ: പണ്ടു പണ്ടേ നടപ്പു പ്രകാരം തന്നെ വലിയച്ഛന്‍ ചെയ്താല്‍ മതി. എനിക്ക് കലി ഒട്ടും ബാധിച്ചിട്ടില്ലാ. കാര്യം നടക്കുമ്പോള്‍ മാത്രം എനിക്ക് അറിഞ്ഞാല്‍ മതി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: (പഞ്ചുമേനോനോട്) ശരി ശരി — നല്ല ഉത്തരം. മതി മതി എനി നോക്കു കിടക്കാന്‍ പോവുക.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കാര്യം നടക്കുന്ന സമയം വല്ല വിഷമം വന്നാലോ? — അത് തീര്‍ത്തു വെക്കണ്ടേ?

ഇന്ദുലേഖ: നടക്കുന്ന സമയം വരാന്‍ പോവുന്ന വിഷമം ഇപ്പോള്‍ എങ്ങനെ അറിയാന്‍ കഴിയും, എങ്ങിനെ തീര്‍ക്കും?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതാ — കണ്ടുവോ ഇങ്കിരീസ്സ് പുറപ്പെടുന്നു!

ഇന്ദുലേഖ: എവിടെയാണ് ഇങ്കിരിയസ്സ് പുറപ്പെടുന്നത്? — ഞാന്‍ മലയാളത്തിലല്ലേ പറഞ്ഞത് വലിയച്ഛാ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതേ മകളേ, നിന്റെ സാമര്‍ത്ഥ്യം ഞാന്‍ അറിയില്ലേ.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതില്‍ എന്തു സാമര്‍ത്ഥ്യമാണ് ഈശ്വരാ. വലിയച്ഛന്‍ പറഞ്ഞത് എനിക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (നമ്പൂതിരിയോട്) ഇവളോട് തര്‍ക്കിച്ചാല്‍ നുമ്മള്‍ക്ക് ഇന്ന് ഒറങ്ങാന്‍ കഴിയില്ല. തിരുമനസ്സുകൊണ്ട് നോം വന്ന കാര്യം പറയൂ. വെളിവായി പറയൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒക്കെ മനസ്സിലായിട്ടുണ്ട്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതു ശരിയായിരിക്കാം. പക്ഷെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സ് നുമ്മള്‍ക്ക് അറിയണ്ടെ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതു കാര്യം നടക്കുമ്പോള്‍ അറിഞ്ഞാല്‍ മതി — എന്നല്ലേ ഇന്ദുലേഖ തന്നെ പറഞ്ഞത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: തിരുമനസ്സിന്ന് എന്താണ് വിഡ്ഢിത്തം പറയുന്നത്. ചോദിക്കൂ — ചോദിക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒരു സംബന്ധം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ആരു നിശ്ചയിച്ചു?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയുടെ വലിയച്ഛന്‍ തന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചത്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി നിശ്ചയിച്ചോട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അത് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സമ്മതമല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: നിശ്ചയിച്ച കാര്യത്തിന് സമ്മതം വേണമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സമ്മതമുണ്ടോ എന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്ക് അറിയണം.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ അത് അറിഞ്ഞിട്ടല്ലേ നിശ്ചയിക്കേണ്ടത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയെ അറിയിച്ചിട്ട് നിശ്ചയിക്കേണ്ട കാര്യമല്ല ഇത്.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതു മഹാ വിഷമം തന്നെ — പിന്നെ എന്തിനാണ് എന്നോട് ഇപ്പോള്‍ ചോദിക്കുന്നത്? അറിഞ്ഞിട്ടു നിശ്ചയിക്കേണ്ട കാര്യമല്ല — നടക്കുമ്പോള്‍ മാത്രം അറിയേണ്ട കാര്യമാണ് — നിശ്ചയം കഴിഞ്ഞു; പിന്നെ എന്തു സമ്മതം ചോദിക്കലാണ്?

ഈ വാക്ക് കേട്ടപ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനവന് കുറെ ദേഷ്യം വന്നു. എങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ വിളങ്ങുന്ന ചന്ദ്രബിംബം പോലെയുള്ള മുഖത്ത് നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടുന്ന ധൈര്യം കണ്ടപ്പോള്‍ ശാന്തത വന്നു. കുറെ നിമിഷം മിണ്ടാതിരുന്നു. പിന്നെ പറയുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: സകലം വിഷമം തന്നെ. നാളെ ഇവളോട് ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ചോദിക്കട്ടെ. നമുക്കു കിടക്കാന്‍ പോവുക.

എന്നു പറഞ്ഞ് നമ്പൂതിരിയും പഞ്ചുമേനവനും താഴത്തേക്കുതന്നെ ഇറങ്ങിപ്പോന്നു. പഞ്ചുമേനവന്റെ മുറിയില്‍പ്പോയി അദ്ദേഹം തന്റെ ഭാര്യയോട് ഇന്ദുലേഖയുടെ ശാഠ്യത്തെ കുറിച്ച് വളരെ കുണ്ഠിതത്തോടെ പറഞ്ഞു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: നല്ല തല്ലു കൊടുത്താന്‍ ഈ വക അധികപ്രസംഗം ഉണ്ടാവുന്നതല്ല.

ഓമനവാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടാണ് ഈ ധിക്കാരം എല്ലാം കാണിക്കുന്നത്. കുട്ടികളെ അധികം ലാളിക്കരുത്.

പഞ്ചുമേനോന്‍:എനിക്ക് ഈ ലോകത്തില്‍ ഒരാളെയും പേടിയില്ല. എന്തോ ഇന്ദുലേഖയെ ബഹുഭയം! അവള്‍ക്ക് ദേഷ്യംവന്നാല്‍ എനിക്ക് കണ്ടു നില്ക്കാന്‍ നിവൃത്തിയില്ല. ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യട്ടെ!

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞും താന്‍ കോപത്താല്‍ ചെയ്തുപോയ ശപഥത്തെ ശപിച്ചും വ്യസനിച്ചും കൊണ്ട് ഈ വൃദ്ധന്‍ ഉറങ്ങി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും തന്റെ ഭാര്യയും തമ്മില്‍ ഈ സമയത്തു തന്നെ അവരുടെ അകത്തുവച്ച് ഉണ്ടായ ഒരു സംഭാഷണത്തെക്കുറിച്ചും ഇവിടെ അല്പം പ്രസംഗിച്ചിട്ടേ ഈ അദ്ധ്യായം അവസാനിപ്പിക്കുന്നുള്ളൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി തന്റെ അകത്തു കടന്നപ്പോള്‍ ഭാര്യ കട്ടിലിന്മേല്‍ കിടന്നുറങ്ങുന്നതുകണ്ടു താനും ഇരുന്നു കൈകൊണ്ട് പതുക്കെ ഭാര്യയുടെ ദേഹം തലോടിക്കൊണ്ട് വിളിച്ചു.

ഈ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ഇതുവരെ ഈ പുസ്തകത്തില്‍ എങ്ങും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. ഇയ്യാള്‍ വളരെ വളരെ ദ്രവ്യസ്ഥന്‍ എന്നു പറഞ്ഞുകൂടാ — എന്നാല്‍ സാമാന്യം ഒരു ധനികനാണ്. കൈയില്‍ സ്വന്തമായ അസാരം പണമുണ്ടായിരുന്നത് ഒരു നൂല്‍ക്കമ്പനി ഓഹരിയില്‍ ഇട്ടിരിക്കുന്നു. ആള്‍ കാഴ്ചയില്‍ സുന്ദരന്‍ അല്ലെങ്കിലും ഒട്ടും വിരൂപിയല്ലാ. ഇയ്യാള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംബന്ധം തുടങ്ങിപ്പിക്കാന്‍ ആലോചിച്ചു വെച്ച നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വലിയ ഒരു ഇഷ്ടനും ആശ്രിതനുമാണ്; വേളി കഴിച്ചിട്ടില്ല; ഇല്ലത്ത് പോയി താമസിക്കുന്നത് ചുരുക്കം. പൂവള്ളി സത്രശാലയ്ക്ക് സമീപം ഒരു മഠത്തിലാണ് ഭക്ഷണം. തനിക്ക് സ്വന്തമായിഒരു കുട്ടിപ്പട്ടരും രണ്ടു ഭൃത്യന്മാരും ഉണ്ട്. ആള്‍ പരമസുദ്ധനാണ്. “മഹാനുഭവോ വിഡ്ഢിശ്ചേല്‍ ശുദ്ധ ഇത്യഭിധീയതേ!” എന്ന പ്രമാണം വെടുപ്പായി ചേരുന്ന വിധമുള്ള ശുദ്ധനാണ്. എന്നാല്‍ വളരെ മര്യാദക്കാരനും സുശീലനും കൂടിയായിരുന്നു. തന്റെ ഭാര്യയില്‍ അതി പ്രേമമാണ്. തനിക്ക് ഭാഗ്യവശാല്‍ കിട്ടിയ ഭാര്യയാണെന്ന് എല്ലായ്പ്പോഴും ഓര്‍മ്മയുണ്ടായിരുന്നു. കണ്ണേഴി മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ആലോചിച്ച സംബന്ധത്തെപ്പറ്റി ഒന്നു സംസാരിക്കേണമെന്നു വെച്ചാണ് രാത്രി ഉറങ്ങിയിരുന്ന ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ ഇയാള്‍ വിളിച്ചത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ലക്ഷ്മീ! ലക്ഷ്മീ! എന്താണ് ഉറങ്ങിയോ! നേരം ഒമ്പത് അടിച്ചില്ലാ എനിയും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മകണ്ണുകള്‍ തുറന്ന് എഴുനീറ്റിരുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്താണ് ഇന്ന് ഇത്രയധികം ഉറക്ക്.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: മുറുക്കിയോ? അതാ ആ മേശയിലെ വെള്ളിത്തട്ടില്‍ ഞാന്‍ മുറുക്കാന്‍ ഉണ്ടാക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഓ — ഹോ, മുറുക്കിക്കളയാം.

എന്നു പറഞ്ഞു വെറ്റില മുറുക്കിക്കൊണ്ട് പിന്നെയും കട്ടിലിന്മേല്‍ തന്നെ ഇരുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഞങ്ങള്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കാണാന്‍ പോയിരുന്ന വര്‍ത്തമാനം ഒന്ന് കേള്‍ക്കണ്ടേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇന്ദുലേഖ ഇനിയും ഉറങ്ങയിട്ടില്ലേ? ആ പെണ്ണ് ഇയ്യിടെ രാത്രി അധികനേരം വായിക്കുന്നു. ഉറക്കൊഴിയുന്നതു കൊണ്ട് ശരീരത്തിന്ന് വല്ല സുഖക്കേടും വരുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ലാ. മണ്ണെണ്ണ വെളിച്ചം തന്നെ കണ്ണിന് നല്ലതല്ലപോല്‍!

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആരാണ് ഈ വിഡ്ഢിത്തം പറഞ്ഞത്? കെസ്രാത്ത എണ്ണയെക്കുറിച്ചല്ലേ പറഞ്ഞത്? അത് അസ്സല്‍ എണ്ണയാണ്. നൂല്‍ക്കമ്പി ശാലകളില്‍ എല്ലാടവും ഈ കെസ്രാത്ത എണ്ണ വിളക്ക് ഒരു ദിവസം വെച്ചതു ഞാന്‍ കണ്ടു. അവിടെ എത്ര ആളുകളും തിരക്കുമാണെന്ന് പറയാന്‍ പാടില്ല. എനിക്ക് ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയെ അവിടെ ഒന്നു കൊണ്ടു പോയി ആ വിശേഷങ്ങളെല്ലാം കാണിക്കണമെന്നു വളരെ താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്തെല്ലാമാണ് വിശേഷങ്ങള്‍?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ശിവ! ശിവ!  നാരായണ! ഞാന്‍ എന്താണു പറയേണ്ടത്! ഈ വെള്ളക്കാരുടെ കൌശലം അത്യത്ഭുതം! തന്നെ, ലക്ഷ്മീ! നീ അതു കണ്ടാല്‍ വിസ്മയപ്പെട്ടു പോവും. എന്തൊരത്ഭുതം! ഈ നൂല്‍ക്കമ്പിനി എന്ന് ഇത്ര ഘോഷമായി കേള്‍ക്കുന്നത് എല്ലാം ഒരു ഇരുമ്പു ചക്രമാണ്. ആ ചക്രം ഈ നൂല്‍ ഒക്കെയും ഉണ്ടാക്കുന്നു. ആ ചക്രത്തെ തിരിക്കുന്നത് പൊകയാണ് . പൊക — പൊക — ശുദ്ധ പൊക. എന്നാലോ പൊക നമ്മുടെ അടുക്കളയില്‍ നിന്നുണ്ടാകന്നതുപോലെ കണ്ണിലും മറ്റും ലേശം ഉപദ്രവിക്കയില്ല. ആ കമ്പിനിക്ക് ആരു വലിയ വാല് മേലോട്ട് വെച്ചിരിക്കുന്നു — ഒരു കൊടിമരം പോലെ വലിയ ഒരു വാല്. അതു പൊക പോവാനാണെന്നാണ് പറയുന്നത്. എന്നാല്‍ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. അതിന്റെ ഉള്ളില്‍ എന്തോ ചില വിദ്യകള്‍ ഉണ്ട്. അതു മിടുക്കന്മാരായ ഈ വെള്ളക്കാര്‍ പുറത്തു പറകയില്ല. അങ്ങിനെ വല്ലതും ഇല്ലാതെ ഈ ഇരുമ്പു കൊണ്ടുള്ള കമ്പിനിയും തൂശികളും പറഞ്ഞതുപോലെ കേള്‍ക്കുമോ — എന്തോ ഒരു വിദ്യയുണ്ട്.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണ് ആ വിദ്യ നിങ്ങളാരും മനസ്സിലാക്കാത്തത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതിനെക്കുറിച്ചു ചോദിച്ചാല്‍ ആ ഇഞ്ചിനീയര്‍ സായ്‌വ് വെടിവെയ്ക്കും. ഓ — ഹോ! അതൊന്നും ചോദിച്ചു കൂടാ. എന്നാല്‍ അയാള്‍ ഞങ്ങളൊക്കെ ചെന്നാല്‍ ഈ യന്ത്രത്തിന്റെ അടുക്കെ കൊണ്ടുപോയി ഓരോരോ കളവുകള്‍ എല്ലാം പറഞ്ഞു തരും. അയാള്‍ പറയുന്നത് കുട്ടികള്‍ക്കുകൂടി ബോദ്ധ്യം വരികയില്ല. എന്നാല്‍ ഞങ്ങള്‍ അത് ഭാവിക്കാറില്ല — എല്ലാം മനസ്സിലായി എന്നു നടിക്കും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: പുകയാണ് യന്ത്രം തിരിക്കുന്നത് എന്ന് തിരുമനസ്സ് പറഞ്ഞത് കുറെ വിഡ്ഢിത്തമാണെന്നു തോന്നുന്നു. ഇന്ദുലേഖാ അഞ്ചാറു ദിവസം മുമ്പു എന്നോട് തീവണ്ടിയെക്കുറിച്ച് ഓരോന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു. അവള്‍ പറഞ്ഞത് ഈ വക യന്ത്രങ്ങളെല്ലാം ആവിയുടെ ശക്തികൊണ്ട് തിരിയുന്നതാണെന്നും പുകയ്ക്ക് സ്വതെ ശക്തി ഒന്നും ഇല്ലെന്നും അത് അഗ്നിയില്‍ സഹജമായിരിക്കുന്നതിനാല്‍ അഗ്നിയുള്ള ദിക്കില്‍ നമ്മള്‍ കാണുന്നതുമാത്രമല്ലാതെ അതിനെക്കൊണ്ടു യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ലെന്നും മറ്റുമാണ്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: തീവണ്ടിക്ക് അങ്ങിനെ ആയിരിക്കും — നൂല്‍ക്കമ്പിനി തിരിയുന്നത് പൊക കൊണ്ടാണ്. വേറെ ആ കൊടി മരത്തിന്റെ ഉള്ളില്‍ എന്തോ ഒരു വിദ്യയും കൂടി ഉണ്ടായിരിക്കണം. എനിക്ക് ഒരു സംശയവുമില്ല. ഇന്ദുലേഖയോട് മാധവനോ നമ്മുടെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോ പറഞ്ഞു കൊടുത്തതായിരിക്കണം. ഈ സാധുക്കുട്ടികളോടു വെള്ളക്കാര്‍ സൂക്ഷ്മം ഒരിക്കലും പറഞ്ഞു കൊടുക്കയില്ല. വല്ല ഭോഷ്കുകളും പറഞ്ഞു ധരിപ്പിക്കും. അതു സത്യമാണെന്ന് ഈ വിഡ്ഢികള്‍ ഉറപ്പിച്ചു പെണ്ണുങ്ങളോടും മറ്റും പറയും. സൂക്ഷ്മം അവര്‍ ഒരിക്കലും പറഞ്ഞു കൊടുക്കയില്ലാ. അഥവാ സൂക്ഷ്മം അറിയണമെങ്കില്‍ അവരുടെ വേദത്തില്‍ ചേര്‍ന്ന് തൊപ്പി ഇടണം. എന്നാല്‍ പറയും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അത് എന്തോ — പുകയ്ക്ക് ഒരു ശക്തിയും ഇല്ലാ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അങ്ങനെ പറയണ്ട. ധൂമം ശക്തിയുള്ളതാണ്. ഹോമധൂമത്തിന് ശക്തിയില്ലേ? എനിക്ക് ഒന്നു കൂടി സംശയമുണ്ട്. ഇതു വല്ല മൂര്‍ത്തികളുടെയും പ്രസാദത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള ഹോമമോ എന്നു കൂടി സംശയമുണ്ട്; വല്ല വിഗ്രഹങ്ങളോ ചക്രങ്ങളോ ആ കൊടിമരത്തിന്റെ ഉള്ളില്‍ വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കാം — ആര്‍ക്കറിയാം? അതിന് ഈ ഹോമം വളരെ പ്രിയമായിരിക്കാം; അതിന്റെ പ്രസാദത്തിനാല്‍ ആയിരിക്കാം ഈ കമ്പിനി തിരിയുന്നത്. ആര്‍ക്കറിയാം — നാരായണ മൂര്‍ത്തിക്കുമാത്രം അറിയാം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്നാല്‍ അതുനോക്കി അറിയരുതോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്തുകഥയാണ് ലക്ഷ്മീ പറയുന്നത്. ഈ വെള്ളക്കാര്‍ അതിന് ഈ ജന്മം സമ്മതിക്കുമോ? എന്നാല്‍ അവരുടെ വലിപ്പം പോയില്ലേ? ഈ തീവണ്ടി, കമ്പിത്തപ്പാല്‍ മുതലായ അനേകം വിദ്യകള്‍ അവര്‍ ഈ ദിക്കില്‍ കൊണ്ടു വന്നു കാണിക്കുന്നതിന്റെ സൂക്ഷ്മം ഒന്നും അവര്‍ ഈ ജന്മം നുമ്മളെ അറിയിച്ചു തരുമോ? ഒരിക്കലും ചെയ്യില്ല. ഇപ്പോള്‍ ഈ നൂല്‍ക്കമ്പിനി ഉണ്ടാക്കാന്‍ വെള്ളക്കാരെ ഒരു പയിസ്സപോലും ചിലവിട്ടിട്ടണ്ടോ? — ഇല്ലാ! സകലം നാട്ടുകാരുടെ പണം. എന്നിട്ട് എന്താണു ഫലം? ഒരു നാട്ടുകാരന് എങ്കിലും ഈ വിദ്യ പറഞ്ഞു കൊടുത്തുവോ? അനവധി പണം വാങ്ങി നൂല്‍ക്കമ്പിനി പണി ബിലാത്തിയില്‍ നിന്നുതന്നെ ചെയ്തു. എന്നിട്ടു ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു കമ്പിനി കൂട്ടി. കമ്പിനി കണ്ടാല്‍ ബഹുവലിപ്പമായി ഭംഗിയായിരിക്കും. ഇപ്പോള്‍ ഒരു വെള്ളക്കാരന്‍ തന്നെ ധൂമം കൊണ്ടു കമ്പിനി തിരിപ്പിച്ചു നൂലുണ്ടാക്കുന്നു. കമ്പിനി തിരിയുന്ന തിരിച്ചില്‍ കണ്ടാല്‍ നോം അത്ഭുതപ്പെടും. നാട്ടുകാര്‍ നുമ്മള്‍ മഹാ വിഡ്ഢികളല്ലേ? അല്ലെങ്കില്‍ നൂല്‍ക്കമ്പിനി ഇവിടെ കോഴിക്കോട്ടുവെച്ചു പണിയെടുപ്പിക്കരുതായിരുന്നുവോ? അതിന് എന്തു വിരോധമായിരുന്നു.? നുമ്മളുടെ പണമല്ലേ? നുമ്മള്‍ പറഞ്ഞപോലെ ചെയ്യണ്ടെ? പക്ഷേ, ഇതൊന്നും പറഞ്ഞാല്‍ വെള്ളക്കാരോട് പറ്റുകയില്ല. അവര്‍ ഒന്നരലക്ഷം ഉറുപ്പികയോ മറ്റോ വാങ്ങി നൂല്‍ക്കമ്പിനി സകലവും അവരുടെ രാജ്യത്തുവെച്ചു തന്നെ പണിയിച്ച് ഇവിടെ കപ്പലില്‍ കൊണ്ടുവന്ന് എറക്കി. അവര്‍ എത്ര സമര്‍ത്ഥന്മാര്‍! നുമ്മള്‍ എത്ര വിഡ്ഢികള്‍!

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ആട്ടെ, ഇതില്‍ ലാഭമുണ്ടാകുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: നിശ്ചയമായിട്ട് ഉണ്ടാവും എന്നാണ് എല്ലാവരും പറയുന്നത്. വളരെ ആളുകള്‍ ഉറുപ്പിക കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. രണ്ടു നാല് കൊല്ലങ്ങള്‍ കൊണ്ടറിയാം. ഈ ഇങ്കിരീസ്സുകാരുടെ വിദ്യകള്‍ എല്ലാം നമ്മള്‍ക്ക് മനസ്സിലാക്കിത്തന്നിരുന്നുവെങ്കില്‍ നന്നായിരുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇങ്കിരീസ്സുകാര്‍ നാട്ടുകാരേ പഠിപ്പിക്കുന്നതു കാണുന്നില്ലേ. അവര്‍ എനി എന്തു ചെയ്യണം? — നമ്മള്‍ക്ക് പഠിക്കാന്‍ ബുദ്ധിയില്ലായിരിക്കും.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അയ്യോ, എന്റെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ഇങ്ങനെയാണ് ധരിച്ചത്. ഇവര്‍ ഇസ്കോളില്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഈ വക വിദ്യകള്‍ ഒന്നുമല്ല. എന്നാല്‍ നന്നായിരുന്നുവല്ലോ. ഇസ്കോളില്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നത് എല്ലാം നുമ്മളുടെ കുട്ടികളെ വഷളാക്കി തീര്‍ക്കാനാണ്. യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ഒന്നാമത് ക്ഷേത്രത്തില്‍ പോവുന്നതും ശുദ്ധം മാറിയാല്‍ കുളിക്കുന്നതും ഭസ്മം, ചന്ദനം തൊടുന്നതും ഗുരുകാരണവന്മാരെ ഉള്ള ഭയവും ബ്രാഹ്മണഭക്തിയും ഇല്ലാതെയാക്കും. പിന്നെ വേണ്ടാത്ത തോന്ന്യാസമായ കഥകളും മറ്റും പഠിപ്പിക്കും. എന്നിട്ട് ചില പരീക്ഷകള്‍ അവരെക്കൊണ്ടു കൊടുപ്പിച്ച് ചില അക്ഷരങ്ങള്‍ അവരുടെ പേരുകളോടു ചേര്‍ത്തു പറയുന്ന ഒരു ബഹുമാനം കൊടുക്കും. ഇതുകൊണ്ട് എന്താണ് ഫലം? മിന്നത്തപ്പാല്‍ എങ്ങിനെയാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്, തീവണ്ടി എങ്ങിനെ ഓടുന്നു എന്ന് ഇങ്കിരീസ്സു പഠിച്ച ഒരു കുട്ടിയോടു ചോദിച്ചാല്‍ എന്നെപ്പോലെയും ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയും തന്നെ ഒരു വസ്തു ശരിയായി പറവാന്‍ അവന്ന് അറിറഞ്ഞു കൂടാ. ഒരു കുട്ടി ഇങ്കിരീസ്സു പഠിക്കുമ്പോഴയ്ക്ക് അവന്റെ വീട്ടില്‍ ഉള്ളവരെയെല്ലാം പുച്ഛമായി. ഇതിനുമാത്രം കൊള്ളാം ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിപ്പ്.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അങ്ങനെ ഒന്നുമല്ല. ഇന്നാള്‍ ഇന്ദുലേഖ തീവണ്ടി ഓടിക്കുന്നതിന്റെ ക്രമത്തെക്കുറിച്ച് എത്ര വെടിപ്പായി പറഞ്ഞു. എനിക്കു നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലായി. ഈ കുട്ടികള്‍ക്ക് ഒക്കെ നൊമ്മെക്കാള്‍ വളരെ അറിവുണ്ട് എന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു — അങ്ങനെ അറിവുള്ളതു കൊണ്ടാണ് പക്ഷേ, നൊമ്മെ അവര്‍ക്കു പുച്ഛം തോന്നുന്നത്. ഇയ്യിടെ ഒരു ദിവസം മാധവന്‍ കമ്പിത്തപ്പാലിനെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു. എനിക്ക് ബഹുരസം തോന്നി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആട്ടെ, എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖ ഒരു തീവണ്ടി ഓടിക്കട്ടെ — എന്നാല്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിക്കാം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതെങ്ങിനെയാണ്? ഒന്നാമത് തീവണ്ടി വേണ്ടേ? പിന്നെ അത് ഓടിക്കുന്ന മാതിരി പഠിക്കണ്ടേ? തീവണ്ടി ദിവസം പ്രതി ഓടിക്കുന്നവര്‍ വെറും കൂലിക്കാരെപ്പോലെ പ്രവൃത്തിയെടുക്കുന്നവര്‍ മാത്രമാണ്. അവര്‍ ഇതിന്റെ തത്വം നമ്മളുടെ ഇംക്ലീഷു പഠിച്ച കുട്ടികള്‍ അറിയുമ്പോലെകൂടി അറികയില്ല.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അയ്യോ കഷ്ടം! ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി മഹാസാധുവാണ്. ഈ വെള്ളക്കാരെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുതേ. ഇവര്‍ക്കു മന്ത്രങ്ങളും തന്ത്രങ്ങളും ഇല്ലെന്ന് ഇവര്‍ പുറത്തൊക്കെപ്പറയുന്നു. ഇന്നാള്‍ ഞാന്‍ കോഴിക്കോട്ടു പോയപ്പോള്‍ ഒരു രാജാവിന്റെ കൂടെ വണ്ടിയില്‍ കടപ്പുറത്തു സവാരിക്കുപോയി. കടപ്രത്തു സമീപം ഒരു ബങ്കളാവുകണ്ട് അത് എന്താണെന്നു ചോദിച്ചപ്പോള്‍ സായ്‌വിന്മാരെ ശാക്തേയം കഴിക്കുന്ന സ്ഥലമാണെന്നു രാജാവു പറഞ്ഞു. തലവെട്ടിപ്പള്ളിയെന്നാണത്രേ അതിന്റെ പേര്. ആ പള്ളിയില്‍ ചെയ്യുന്ന ശാക്തേയത്തിന്റെ വിവരം ആരെങ്കിലും പുറത്തുപറഞ്ഞാല്‍ അവരെ തലവെട്ടിക്കളവാനാണത്രെ വെള്ളക്കാരന്റെ കല്പന. ഈ ശാക്തേയം അവര്‍ ചെയ്തു ദേവീപ്രസാദം വരുത്തി ഈ രാജ്യം മുഴുവന്‍ ജയിച്ചു. നമ്മളുടെ രാജാക്കന്മാരെ വെറും ജീവശ്ശവങ്ങളാക്കി ഇട്ടു. എന്നിട്ടും നുമ്മളോട് ഒക്കെ യാതൊരു മന്ത്രവും തന്ത്രവും ഇല്ലെന്നു വെറുതെ പറയുന്നു. ഇതു നല്ലമാതിരി അല്ലെ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഈ തലവെട്ടിപ്പള്ളിയില്‍ നാട്ടുകാരെ ചേര്‍ക്കാമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതു ഞാന്‍ അറിയില്ല. ചേര്‍ക്കാന്‍ സംഗതിയില്ലാ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എനിക്ക് ഉറക്കു വരുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എനിക്കും ഉറക്കു വരുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ഉറങ്ങാന്‍ കിടന്നു. നമ്പൂതിരിയും ഉറങ്ങുവാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടന്നു. അപ്പോള്‍ മാത്രമാണ് ഇന്ദുലേഖയെ കുറിച്ചുള്ള സംസാരത്തെക്കുറിച്ചും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കുറിച്ചും ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുമായി സംസാരിപ്പാന്‍ വേണ്ടി വിളിച്ചുണര്‍ത്തീട്ട് നൂല്‍ക്കമ്പിനിയുടെയും മറ്റു വര്‍ത്തമാനംകൊണ്ടു സമയം പോയല്ലൊ — ഇതു കുറെ വിഡ്ഢിത്തമായി പോയി എന്ന് ഈ പരമശുദ്ധാത്മാവായ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കു തോന്നിയത്.

— 7 —
കണ്ണഴി മൂര്‍ക്കില്ലാത്തമനയ്ക്കല്‍ സൂരി നമ്പൂതിരിപ്പാട്

ഈ കഥയെക്കുറിച്ചു ശരിയായും സത്യമായും ഒരു പുസ്തകം ഉണ്ടാക്കാന്‍ ഉറച്ച് ആരംഭത്തില്‍ തന്നെ ആ പുസ്തകത്തില്‍ കാണിപ്പാന്‍ പോവുന്ന വല്ല സംഗതികളാലും വല്ലവര്‍ക്കും വല്ല സുഖക്കേടോ പരിഭവമോ ഉണ്ടാവാന്‍ എടയുണ്ടോ എന്ന് ആ ഗ്രന്ഥകര്‍ത്താവ് ആലോചിപ്പാന്‍ സാധാരണ ആവശ്യമില്ലാത്തതാകുന്നു. എന്നാല്‍ മലയാളത്തില്‍ ഇത് ഒരു പുതുമാതിരി കഥ ആകയാല്‍ എന്റെ വായനക്കാരില്‍ ചിലര്‍ ഈ പുസ്തകത്തില്‍ കാണുന്ന വല്ല സംഗതികളിലും ഒരു സമയം അബദ്ധമായി എന്റെ വിചാരവും ഉദ്ദേശവും ധരിച്ചു പോവാന്‍ എടയുണ്ടാവുമോ എന്നു ഞാന്‍ ശങ്കിക്കുന്നതിനാല്‍ അതിനെപ്പറ്റി ഇവിടെ അല്പം ഒന്നു പ്രസംഗിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണെന്നു വിചാരിക്കുന്നു.

ഈ അദ്ധ്യായത്തിലും എനി വരുന്ന ചില അദ്ധ്യായങ്ങളിലും കുറെ അവ്യവസ്ഥിതമനസ്സുകാരനും സ്ത്രീലോലനും ആയ ഒരു നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ കഥയെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടി വരുന്നു. എനിക്കു മലയാളത്തില്‍ നമ്പൂതിരിമാരെക്കാള്‍ അധികം ബഹുമാനമുള്ളവര്‍ ആരും ഇല്ല. അവരില്‍ അതി ബുദ്ധിശാലികളും സമര്‍ത്ഥന്മാരും ആയ പലരേയും ഞാന്‍ അറിയും. അതില്‍ ചിലര്‍ എന്റെ വലിയ സ്നേഹിന്മാരായിട്ടും ഉണ്ട്. ഏതു ജാതിയിലും മനുഷ്യര്‍ സമര്‍ത്ഥന്മാരായും വിഡ്ഢികളായും ബുദ്ധിമാന്മാരായും ബുദ്ധിശൂന്യന്മാരായും സത്തുക്കളായും അസത്തുക്കളായും കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. അതു പ്രകാരം തന്നെയാണ് നമ്പൂതിരിമാരിലും ഉള്ളത്. ഈ കഥയില്‍ കാണുന്ന നമ്പൂതിരിപ്പാടു കുറെ അമാന്തക്കാരനാണെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തോടുകൂടിത്തന്നെ എന്റെ വായനക്കാര്‍ക്കു പരിചയമാവാന്‍ പോവുന്ന ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുടെ സാമര്‍ത്ഥ്യവും രസികത്വവും ഓര്‍ത്താല്‍ സാധാരണ ശ്ലാഘനീയന്മാരായും മലയാളത്തില്‍ അത്യല്‍കൃഷ്ടസ്ഥിതിയില്‍ വെയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവരുമായ നമ്പൂതിരിപ്പാടന്മാരേയും നമ്പൂതിരിമാരേയും പരിഹസിക്കേണമെന്നുള്ള ഒരു ദുഷ്ട വിചാരം എനിക്ക് ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് എന്റെ ബുദ്ധിമാന്മാരും നിഷ്പക്ഷവാദികളും ആയ വായനക്കാര്‍ക്ക് ധാരാളമായി മനസ്സിലാവുമെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഇംഗ്ലീഷില്‍ ഈ മാതിരി കഥകളില്‍ പറയപ്പെടുന്നവര്‍ എല്ലാം പലേ സ്ഥിതിയിലും ഇരിക്കുന്ന യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീ പുരുഷന്മാരാണ്. ചില പുസ്തകങ്ങളില്‍ ഈ കാലം ജീവനോടു കൂടി ഇരിക്കുന്ന മഹാന്മാരായ ചില സായ്പ്പന്മാരെക്കൊണ്ടു കൂടി ദൂഷ്യമായോ പരിഹാസമായോ ശ്ലാഘിച്ചിട്ടോ ചിലപ്പോള്‍ പറയപ്പെട്ടു കാണുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഒരു കഥയില്‍ ദുഷ്ടവിചാരം കൂടാതെ ഈവക പ്രസംഗങ്ങള്‍ ചെയ്യുന്നതിന്മേല്‍ യൂറോപ്പില്‍ ആര്‍ക്കും പരിഭവമോ ശണ്ഠയോ ഉണ്ടായി വന്നിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ പുസ്തകത്തില്‍ പറയപ്പെടുന്ന സംഗതികള്‍ നിമിത്തം ആര്‍ക്കും പരിഭവമുണ്ടാകയില്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പഞ്ചുമേനോന് വായിച്ചുകേള്‍പ്പിച്ച എഴുത്തു മേല്പറഞ്ഞ സൂരി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ എഴുത്തായിരുന്നു. 

‘കണ്ണഴി മൂര്‍ക്കില്ലാത്തമന’ മലയാളത്തിലെങ്ങും പ്രസിദ്ധപ്പെട്ട ഒരു മനയും സമ്പത്തിലും ഉല്‍കൃഷ്ടതയിലും നിസ്തുല്യമെന്നു പറയപ്പെട്ടുവന്നതും ആകുന്നു. ഈ മനയിലെ കുബേരന്മാരായ നമ്പൂതിരിപ്പാടന്മാരില്‍ രണ്ടാമത്തെ ആളാണ് സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്; എങ്കിലും അപ്‌ഫന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടു വയോധികനും രോഗിയും ആയിരുന്നതിനാല്‍ മനവക സകല കാര്യങ്ങളും നോക്കി വരാന്‍ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ആള്‍ സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട് ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്ന് ഈ കഥ നടന്ന കാലത്ത് നാല്പപത്തഞ്ച് വയസ്സ് പ്രായമാണ്. ചെറുപ്പം മുതല്‍ക്കേ മനവക കാര്യങ്ങള്‍ നോക്കേണ്ടതിനാക്കിയതിനാല്‍ വിദ്യാഭ്യാസം ഉണ്ടായില്ല. ഇദ്ദേഹം ജാത്യാ വളരെ സ്ത്രീ ലോലനായിരുന്നു. വേളി കഴിച്ചിട്ടില്ല. അപ്‌ഫന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് എത്ര തിരക്കീട്ടും വേളി കഴിക്കാതെതന്നെ ഇതുവരെ ഇദ്ദേഹം കഴിച്ചു. അനുജന്മാര്‍ രണ്ടാള്‍ വേളികഴിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതു സംഗതിയാക്കി പറഞ്ഞു താന്‍ യഥേഷ്ടം ശൂദ്രസ്ത്രീകളുടെ ഭര്‍ത്താവായിട്ടുതന്നെ കാലം കഴിക്കയാണ് ചെയ്തത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ആപാദചൂഢം വര്‍ണ്ണിക്കുവാന്‍ ഞാന്‍ ഭാവിക്കുന്നില്ല. ആള്‍ നല്ല വെളുത്ത നിറത്തിലാണെങ്കിലും സൌന്ദര്യമാവട്ടെ, ശ്രീയാവട്ടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ദേഹത്തു ലേശം പോലും ഇല്ലെന്നുതന്നെ പറയാം. എന്നാല്‍ കേവലം വിരൂപനാണെന്നു പറവാന്‍ പാടില്ല. ഇദ്ദേഹത്തെപ്പോലെയുള്ള ദേഹസ്വഭാവം പക്ഷേ, ഒരു ലക്ഷം പേര്‍ക്ക് മലയാളത്തില്‍ കാണാം. അവയവങ്ങളില്‍ യാതൊന്നിനും വിശേഷവിധിയായി ഒന്നും ഇല്ല, സൌന്ദര്യവും കലശലായ വൈരൂപ്യവും ഒരവയവത്തിന്നും ഉണ്ടെന്നു പറവാന്‍ പാടില്ല. എന്നാല്‍ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ദേഹസ്വഭാവത്തിലും പ്രകൃതത്തിലും രണ്ടു മൂന്നു സംഗതികള്‍ മാത്രം വിശേഷവിധിയായി പറയേണ്ടതുണ്ട്. ഇദ്ദേഹം ചിറിക്കുമ്പോള്‍ വായ രണ്ടു കവിള്‍ത്തടങ്ങളില്‍ എത്തി അവിടുന്നു കവിഞ്ഞു നീണ്ടു നില്ക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് കാണുന്നവര്‍ക്കു തോന്നും. നാസിക ശരിയായിട്ടുതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ആ മുഖത്തിന്ന് മതിയായില്ല എന്നു തോന്നും. നടക്കുന്നത് ചാടിച്ചാടിക്കൊണ്ട് കാക്കകളെപ്പോലെയോ എന്നു തോന്നും. ഇദ്ദേഹം സ്ത്രീ ഭ്രാന്തനാണെന്ന് ആദ്യത്തില്‍ പറഞ്ഞുപോയതുകൊണ്ട് ഇനി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാഭവത്തെക്കുറിച്ച് അത്ര അധികം പറയേണ്ടതില്ല. ധനവാന്മാരായ പുരുഷന്മാര്‍ക്ക് സ്ത്രീകളില്‍ അതിയായ ചാപല്യം ഉണ്ടായാല്‍ പിന്നെ അവരുടെ വേറെയുള്ള സ്വഭാവത്തെപ്പറ്റി അധികം പറവാന്‍ ഉണ്ടാവുന്നതല്ലാ. അവരുടെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉള്ള വിചാരവും പ്രവൃത്തികളും ഈ ഒരു വിഷയത്തെ സംബന്ധിച്ചല്ലാതെ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാവാന്‍ പാടില്ലാ. അദ്ദേഹത്തിന്നു മനവക കാര്യങ്ങള്‍ അന്വേഷിക്കുന്നാള്‍ എന്ന പേര്‍ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ കാര്യങ്ങള്‍ അന്വേഷിച്ചിരുന്നതു മാസപ്പടിക്കാരായ കാര്യസ്ഥന്മാരായിരുന്നു. അവരില്‍ ചിലരുടെ സാമര്‍ത്ഥ്യം കൊണ്ട് കാര്യങ്ങള്‍ ഒരുവിധം ശരിയായിതന്നെ നടന്നുവരുന്നു എന്നു പറയാം. ഇദ്ദേഹം സൂക്ഷ്മത്തില്‍ ശുദ്ധമനസ്സാണ്, നിഷ്കന്മഷനാണ് എങ്കിലും ശീലത്തിന്റെ ദുര്‍ഗ്ഗുണം കൊണ്ട് ശുദ്ധനാണെന്ന് അധികം ആളുകള്‍ക്ക് സാധാരണയായി അഭിപ്രായമുണ്ടായിരുന്നില്ല. സാധാരണ അറിവും പഠിപ്പും ഇല്ലാത്ത ധനവാന്മാര്‍ക്കുണ്ടാവുന്ന പോലെ, തന്നെപ്പറ്റി ഇദ്ദേഹത്തിന്നു വലിയ അഭിപ്രായം തന്നെയാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. താന്‍ കാര്യത്തിന് അതി നിപുണനാണെന്നു തന്റെ സേവകന്മാരായ കാര്യസ്ഥന്മാരും കണ്ടാല്‍ മന്മഥനെപ്പോലെ സുന്ദരനാണെന്നു താന്‍ സഹവാസം ചെയ്തിട്ടുള്ള കുലടന്മാരും ഈ ഭോഷച്ചാരെ നല്ലവണ്ണം പറഞ്ഞു വിശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു. മുഖസ്തുതി കേട്ടു കേട്ടു താന്‍ ഒരു മഹാപുരുഷനാണെന്ന് ഇദ്ദേഹം മനസ്സില്‍ തീര്‍ച്ചയാക്കിവെച്ചിരുന്നു. പണം പിടുങ്ങുവാന്‍ സാമര്‍ത്ഥ്യവും ദൌഷ്ട്യവും ഉള്ള വ്യഭിചാരികളായ സ്ത്രീകള്‍ തന്റെ ദേഹകാന്തിയെപ്പറ്റി തന്നോടു പറഞ്ഞുവരുന്ന ഭോഷ്കുകള്‍ എല്ലാം ഈ സാധു വാസ്തവത്തില്‍ തനിക്കുള്ള ഗുണങ്ങളാണെന്നു കരുതി നന്നെ ഞെളിഞ്ഞിരുന്നു. വയസ്സു നാല്പത്തഞ്ചായിട്ടും ഈ ധാര്‍ഷ്ട്യത്തിന്നു ലേശം കുറവില്ലായിരുന്നു. “തമ്പുരാന്റെ തിരുമേനി കാണാതെ ഒരു കാണിനേരം അടിയന്‍ ഇരിക്കില്ല.” എന്നു ഒരുത്തി എപ്പോഴോ ഒരിക്കല്‍ പറഞ്ഞത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സില്‍ ശിലാരേഖപോലെ കിടക്കുന്നു. “തമ്പുരാന്റെ തിരുമേനിയില്‍ അടിയന്റെ ശരീരം ചേര്‍പ്പാന്‍ ഉണ്ടായ ഭാഗ്യം തന്നെ അടിയന്നു വലിയത്. പണം കാശില്‍ ആര്‍ക്ക് ആഗ്രഹം? അതാര്‍ക്കില്ലാത്തു? ഈ തിരുമേനി വേറെ ഒരാള്‍ക്ക് കാണുമോ?” എന്നു മറ്റൊരുത്തി പറഞ്ഞതു വേദവാക്യംമായി ഇദ്ദേഹം മനസ്സില്‍ വച്ചിരിക്കുന്നു. പിന്നെ തന്റെ ചങ്ങാതിയാക്കി താന്‍ അടുക്കെ വെച്ചിട്ടുള്ളത് ചെറുശ്ശേരി ഇല്ലത്തു ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരിയെയാണ്. ഇദ്ദേഹത്തെപ്പോലെ ഇത്ര സരസതയും സാമര്‍ത്ഥ്യവും ഉണ്ടായിട്ട് മറ്റൊരാളെ പറയാന്‍ എന്നാല്‍ സാദ്ധ്യമല്ല. വില്പത്തി കടുകട്ടി; വ്യാകരണ ശാസ്ത്രം വെടുപ്പായി പഠിച്ചിരിക്കുന്നു. സംഗീതത്തില്‍ അതിപരിജ്ഞന്‍; കാഴ്ചയില്‍ നല്ല ശ്രീയുള്ള മുഖവും ദേഹവും. സംഭാഷണത്തില്‍ ഇത്ര സരസത മറ്റാര്‍ക്കും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. ഈ കഥയിലുള്ള മറ്റാര്‍ക്കും ഇത് ഇല്ലെന്ന് തീര്‍ച്ചയായി ഞാന്‍ പറയുന്നു. ഇദ്ദേഹം അശേഷം ദുര്‍ബുദ്ധിയല്ല. എന്നാല്‍ പരിഹാസ യോഗ്യന്‍മാരായ മനുഷ്യരെപ്പറ്റി ഇദ്ദേഹത്തിന് അശേഷം ദയയില്ലെന്നുതന്നെ പറയാം. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിഹാസത്തിനെപ്പറ്റി ഭയമില്ലാത്തവര്‍ കേവലം ബുദ്ധിയില്ലാത്തവര്‍ മാത്രമേയുള്ളൂ. പരിഹസിച്ചാല്‍ ഒരു തരിമ്പും അറിയാത്തവനുമാത്രം ഇദ്ദേഹത്തിനെ ഭയമില്ല. നുമ്മടെ സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കുറിച്ച് ഇദ്ദേഹത്തിനെ ഭയമില്ല. ഇദ്ദേഹം സൂരിനമ്പുതിരിപ്പാട്ടിലെ ഒരു സ് നേഹിതന്‍ ഒരിക്കലും ആയിരുന്നില്ല. സൂരിനമ്പുതിരിപ്പാട്ടിലെക്കുറിച്ച് ഇദേഹത്തിന് വലിയ പുച്ഛമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാല്‍ അത് അത്ര പുറത്തു കാണിക്കാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലല്ലോ. സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട് ധനം കൊണ്ടും ഉല്‍കൃഷ്ടത കൊണ്ടും നമ്പൂതിരിമാരില്‍ മുഖ്യനാണ്. അദ്ദേഹത്തെ പുറത്തേക്ക് എങ്കിലും എങ്ങനെ ബഹുമാനിക്കാതെ കഴിയും. സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു തന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവരെ ഒക്കെയും ബഹുപ്രിയമാണ്. അതു നിന്ദാസ്തുതിയായാലും വാസ്തവമായാലും അങ്ങറിവാനും പ്രയാസം. ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരി, സൂരിനമ്പൂതിരിയുടെ അനുജനും അതിയോഗ്യനുമായ നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പരമസ്നേഹിതനാകുന്നു. എന്നാല്‍ മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ ഇദ്ദേഹം ചെന്നാല്‍ ഇദ്ദേഹത്തിന്നു തന്റെ സ്നേഹിതനുമായി സംസാരിപ്പാന്‍ സാധിക്കുന്നതു വളരെ പ്രയാസമായിരുന്നു. മനയ്ക്കല്‍ ചെന്നാല്‍ സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പത്തായപ്പുരമാളിതയിലേക്ക് ഉടനെ വിളിക്കും. പിന്നെ വിടുന്ന കാര്യം ബഹുപ്രയാസം. ഇങ്ങനെയാണ് സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാടും ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരിയുമായിട്ടുള്ള ഇരിപ്പ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഇഷ്ടം പോലെ പറയാഞ്ഞാല്‍ മുഷിയും; മുഷിഞ്ഞാല്‍ ഉപദ്രവങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിവന്നേക്കാം എന്നുള്ള ഭയത്താല്‍ ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ നിന്ദാസ്തുതി ധാരാളമായി ചെയ്യാറുണ്ട്. താന്‍ അതി സുന്ദരനാണെന്നും നല്ല കാര്യസ്ഥനാണെന്നും തന്നോട് ആരു പറയുന്നില്ലയൊ അവരോടൊക്കെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ബഹുരസക്ഷയവും വിരോധവും തോന്നുമാറാണ്. അതുകൊണ്ട് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കാതിരിപ്പാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലാതെ വന്നുപോയി.

പിന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ടു പറവാനുള്ളത് ഇദ്ദേഹം കുറെ കളിഭ്രാന്തനാണെന്നു കൂടിയാണ്. കഥകളി വലിയ ഇഷ്ടമാണ്. അതിന്റെ ഗുണദോഷ പരിജ്ഞാനം ഒരു മാതിരിയില്‍ നല്ലവണ്ണം ഉണ്ട്. സംവത്സരത്തില്‍ മുന്നൂറ്ററുപത്തഞ്ചു ദിവസവും, പിന്നെ ദിവസമുണ്ടെങ്കില്‍ അന്നും കഥകളി കണ്ടാലും തൃപ്തിയില്ലാ. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജന്മാര്‍ സമര്‍ത്ഥന്മാരാണ്. എന്നാല്‍ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം അവരൊക്കെ വിഡ്ഢികളാണെന്നായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് കുളിപ്പുരയില്‍ എണ്ണ തേച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ എഴുത്തു കൊണ്ടുവന്നത്. അത് വായിച്ച ഉടനെ ആ നിമിഷത്തില്‍ തന്നെ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി വിളിക്കാന്‍ കല്പനയായി. വെറ്റിലപ്പെട്ടിക്കാരന്‍ ഗോവിന്ദന്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെ വിളിക്കാന്‍ പോയി. ഇവന്‍ നല്ല സാമര്‍ത്ഥ്യമുള്ള ഒരു വികൃതിക്കുട്ടിയാകുന്നു. തന്റെ യജമാനന്റെ സ്വഭാവം മുഴുവനും അറിഞ്ഞു ഗുണദോഷങ്ങളെ ഗുണിച്ചു വെച്ച കള്ളനാണ്. എങ്കിലും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെമേല്‍ ഇവനു നല്ല ഭക്തിയും സ്നേഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ ചെറുശ്ശേരിയില്ലത്തു ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരി ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു പുറത്തു പൂമുഖത്തുവന്നു ചതുരംഗത്തിന്നു ഭാവിച്ചു കരുക്കള്‍ മുറിക്കുകയായിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താ ഗോവിന്ദാ. ബദ്ധപ്പെട്ടു വന്നത്?

ഗോവിന്ദന്‍: അങ്ങട്ട് ഒന്ന് എഴുന്നെള്ളാന്‍ കല്പനയായിരിക്കുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നമ്പൂരി ഊണ് കഴിഞ്ഞുവോ?

ഗോവിന്ദന്‍: ഇല്ലാ കുളപ്പുരയില്‍ ഉലപ്പെണ്ണ ചാര്‍ത്തുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താ അത്ര അടിയന്തരം. വിശേഷവിധി വല്ലതും ഉണ്ടോ?

ഗോവിന്ദന്‍: ചെമ്പാഴിയാട്ടു നിന്നു കറുത്തേടത്തു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ ഒരു എഴുത്തു വന്നിരുന്നു. അതു വായിച്ച ഉടനെയാണ് തിരുമനസ്സിനെ വിളിപ്പാന്‍ കല്പനയായത്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശരി, മനസ്സിലായി ഞാന്‍ വരാം മുണ്ട് ഒന്ന് മാറിയെടുക്കട്ടെ.

എന്നുപറഞ്ഞ് അകായിലേക്ക് പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ആ ദിവസത്തിന് ഒരു ഇരുപതു ദിവസങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ കൂടെ ചെമ്പാഴിയോട്ടു പോയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖയും മാധവനുമായി ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി അന്ന് വളരെ പരിചയവും ഇഷ്ടവുമായിത്തീര്‍ന്നു. ഉടനെ വരാമെന്നു പറഞ്ഞാണ് മടങ്ങിപ്പോന്നത്. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി മടങ്ങിപ്പോരാന്‍ യാത്രപറഞ്ഞപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത സൂരിനമ്പൂതിരപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംബന്ധം തുടങ്ങിച്ചാല്‍ ബഹുയോജ്യതയായിരിക്കുമെന്നും അതിനു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ശ്രമിക്കണമെന്നും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയോടു പറയുകയും തന്നാല്‍ അതു സാധിക്കയില്ലെന്നു അദ്ദേഹം മറുപടി പറയുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ചെമ്പാഴിയോട്ടു നിന്നു മടങ്ങി ഇല്ലത്തു വന്നതിന്റെ ശേഷം ഇന്ദുലേഖയെ കുറിച്ച് സൂരിനമ്പൂതിപ്പാട്ടിലെ അനുജനും അതിബുദ്ധിമാനുമായ നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടോടു മാത്രം അല്പം പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാടോട് ഇന്ദുലേഖയെക്കുറിച്ച് ചെറുശ്ശേരി ഒരക്ഷരവും ശബ്ദിച്ചിട്ടില്ല. ഇങ്ങനെ ഇന്ദുലേഖയുമായി നമ്മുടെ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി മുമ്പുതന്നെ പരിചയമായിരുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍ വന്നു വിളിച്ചതിനാല്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി പുറപ്പെടാന്‍ നിശ്ചയിച്ച് അകായില്‍ പോയി ഒരു അലക്കിയ മുണ്ടെടുത്തു പുറത്തേക്കു വന്നു. “ഗോവിന്ദാ, എനി പോവുക” എന്ന് പറഞ്ഞു പുറപ്പെട്ടു.

വഴിയില്‍ വെച്ച് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയോട്,

ഗോവിന്ദന്‍: വിളിപ്പാന്‍ കല്പിച്ചകാര്യം തിരുമനസ്സിലേക്ക് മനസ്സിലായിട്ടുള്ളതുപോലെ അടിയന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. മനസ്സിലായില്ലെങ്കില്‍ അടിയന്‍ ഉണര്‍ത്തിക്കാം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പറയൂ.

ഗോവിന്ദന്‍: ചെമ്പാഴിയോട്ട് അതിസുന്ദരിയായി ഒരു സ്ത്രീ ഉണ്ടുപോല്‍, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കു സംബന്ധമുള്ള പൂവള്ളി വീട്ടില്‍. അവിടെ തമ്പുരാന്‍ സംബന്ധം ചെയ്യാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിട്ടാണ് എഴുത്തു വന്നിരിക്കുന്നത്. കൂടെ എഴുന്നെള്ളേണ്ടി വരുമെന്നു തോന്നുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ചിരിച്ചും കൊണ്ടു ഗോവിന്ദന്‍ പറഞ്ഞതെല്ലാം കേട്ടു. ഒടുവില്‍ —

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഗോവിന്ദാ! നീയും കൂടെ വരുന്നില്ലേ, ഞങ്ങള്‍ പോവുന്നതാണെങ്കില്‍?

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ നിശ്ചയമായും വരും. തിരുമനസ്സുകൊണ്ട് ആ കുട്ടിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ഇപ്പോള്‍ എന്നോടു ആ എഴുത്തു കൊണ്ടു വന്നവര്‍ പറഞ്ഞു. കണ്ടിട്ടുണ്ടോ എന്ന് അറിഞ്ഞില്ല.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. എഴുത്തു കൊണ്ടു വന്നവനാണോ നിന്നോട് ഈ സംബന്ധത്തിന്റെ വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം പറഞ്ഞത്?

ഗോവിന്ദന്‍: അല്ലാ — അതു തമ്പുരാന്‍ തന്നെ അരുളി ചെയ്തു. എഴുത്ത് അടിയന്‍ വായിച്ചിട്ടില്ല. തമ്പുരാന്‍ ഒന്നുകൂടി (എന്തോ ഒരു പേര് അരുളി ചെയ്തു — ചന്ദ്രഭാനു എന്നോ ചിത്രലേഖ എന്നോ മറ്റോ ഒരു പേര് അരുളി ചെയ്തു.) സംബന്ധം കഴിച്ചു പിറ്റേ ദിവസം തന്നെ വലിയ തമ്പുരാന്‍ ഉണര്‍ത്തിച്ചു സമ്മതം വാങ്ങേണമെന്നാണ് അരുളി ചെയ്തത്.

ഇതു കേട്ട ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ചിരിക്കാതിരിപ്പാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലാതെ ആയി പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു പോയി. ചിറിയുടെ കാരണം വ്യക്തമായി തനിക്കു മനസ്സിലായില്ലെങ്കിലും ഗോവിന്ദനും കൂടെ ചിരിച്ചു; രണ്ടാളും വേഗം മനയ്ക്കലേക്ക് നടന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെ വിളിക്കാന്‍ ഗോവിന്ദനെ അയച്ച ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാട് കുളിയും ഊണും കഴിഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെ ഉറപ്പായി മനസ്സില്‍ ധ്യാനിച്ചു രസിച്ചുംകൊണ്ട് പുറത്തു പൂമുഖത്തു വന്നു നിന്നു. അപ്പോള്‍ മനവക വ്യവഹാരകാര്യസ്ഥന്‍ താശ്ശമേനോന്‍ ഒരു കടലാസ്സു കെട്ടുകൊണ്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ അടുക്കലെത്തിവശായി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എനിക്ക് ഇന്ന് കാര്യം നോക്കാന്‍ ഒന്നും എടയില്ല താച്ചു. നീ പോയ്ക്കോ.

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഇത് അസാരം ഒന്നു നോക്കാതെ കഴിയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്നു നീ എന്തു പറഞ്ഞാലും എനിക്ക് എടയില്ല.

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: മറ്റന്നാള്‍ നമ്പറു വിചാരണയാണ്. അടിയന് ഒരു വിവരം ഉണര്‍ത്തിക്കുവാനുണ്ടായിരുന്നു. അത് ഇപ്പോള്‍ ഉണര്‍ത്തിക്കാതെ കഴിയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്തു വിചാരണയായാലും വേണ്ടതില്ല — ഇന്ന് എനിക്ക് ഒരു കാര്യവും കേള്‍ക്കാന്‍ എടയില്ലാ

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഒരാധാരം ഫയലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനു ഒരു ഹരജി കൊടുക്കണം. ഹരജി എഴുതിക്കൊണ്ടു വന്നിട്ടുണ്ട്. അതില്‍ ഒന്നു തൃക്കൈവിളയാടിത്തന്നാല്‍ മതി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്നു ശനിയാഴ്ചയാണ് — ശനിയാഴ്ച ഞാന്‍ ഒരു കടലാസ്സിലും ഒപ്പിടാറില്ലെന്നു താച്ചുവിനു നിശ്ചയമില്ലേ? പിന്നെ എന്തിന് എന്നെ വന്ന് ഉപദ്രവിക്കുന്നു?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ആധാരം ഫയലാക്കാന്‍ തിങ്കളാഴ്ച ഹാജരാക്കീട്ടില്ലെങ്കില്‍ നമ്പറു ദോഷമായിത്തീരും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എങ്ങിനെ എങ്കിലും തീരട്ടെ — അപ്പീല്‍ കോടതി ഇല്ലേ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ആധാരം ഫയലാക്കാഞ്ഞാല്‍ അപ്പീല്‍ കോടതിയില്‍ തോല്ക്കും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇതു വലിയ അനര്‍ത്ഥം തന്നെ — താച്ചുവിനെ ഒരു കാര്യം ഏല്‍പ്പിച്ചാല്‍ പിന്നെ എന്നെ വന്ന് ഇങ്ങിനെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഹരജിയില്‍ അടിയന് ഒപ്പിട്ടു കൊടുക്കാന്‍ പാടുണ്ടോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്നു ശനിയാഴ്ച ഞാന്‍ ഒരു ഹരജിയിലും ഒപ്പിടുകയില്ല. പണ്ട് ഒരന്ന്യായത്തില്‍ ശനിയാഴ്ച ഒപ്പിട്ടിട്ട് ആ നമ്പര്‍ തോറ്റുപോയത് താച്ചുവിന് ഓര്‍മ്മയില്ലേ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഇത് അന്ന്യായമല്ലാ, ഹരജിയല്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്തായാലും ഞാന്‍ ഇന്ന് ഒപ്പിടുകയില്ല. നിശ്ചയം. താച്ചു പോയി കുളിക്കൂ.

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഈ നമ്പറില്‍ സാക്ഷിക്ക് എഴുന്നള്ളേണ്ടി വരുമന്ന് തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഞാനോ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: റാന്‍.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ശിക്ഷ! ശിക്ഷ! ഞാന്‍ ഒരിക്കലും പോവുകയില്ല — പക്ഷേ, നമ്പറു തോറ്റാലും വേണ്ടതില്ലാ, കല്പന വന്നിരുന്നുവോ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: കല്പന വന്നിരുന്നു. ഇവിടെ ഇല്ലാത്തപ്രകാരം മറുപടി എഴുതിപ്പിച്ചയച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നെ സാക്ഷി കൊടുത്ത ഈ അധികപ്രസംഗി ആരാണ്?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഉള്ളാട്ടില്‍ പഞ്ചുമേനവന്റെ മേലുള്ള അന്യായത്തിലാണ് ഇത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഉള്ളാട്ടില്‍ പഞ്ചുവോ? ശിക്ഷ! എന്താണ് അവന്റെ മേല്‍ നമ്പറു കൊടുത്തിട്ടുണ്ടോ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഇല്ലെ ചേര്‍പ്പററക്കളം ഒഴിപ്പാന്‍.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ശരി — ശരി ഞാന്‍ അന്ധാളിച്ചു. ആ നമ്പറ് വിധിച്ചു എന്നല്ലേ താച്ചു ഇന്നാള്‍ എന്നോട് പറഞ്ഞത്?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: അടിയന്‍ അങ്ങിനെ ഉണര്‍ത്തിച്ചിട്ടില്ല. പഞ്ചുമേനവന്‍ ജന്മവാദം പുറപ്പെടിയിച്ചിരിക്കുന്നു. മനവക നാലഞ്ചു ഭൂമികള്‍ പഞ്ചുമേനവന്റെതാണെന്നു തര്‍ക്കിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: പഞ്ചുവോ? ഇത്ര വഷളനാണ് ഇവന്‍? ഇതു ഞാന്‍ അറിഞ്ഞതേ ഇല്ലാ. ഒരാളെ അയച്ചു പഞ്ചുവോട് ഇങ്ങട്ട് വരാന്‍ പറയൂ. ഈ വഷളനോട് ഞാന്‍ തന്നെ ഒന്നു ചോദിക്കട്ടെ. ഇത്ര കുറുമ്പു കാണിച്ചാല്‍ കൊളം, കിണര്‍, ക്ഷേത്രം, മാറ്റ് ഇതെല്ലാം ഉടനെ വിരോധിക്കണം. എന്നാല്‍ പട്ടിപോലെ പഞ്ചു ഓടി വരും. താച്ചുവിന് ഈ വിവരം മുമ്പേ എന്നോടു പറയായിരുന്നില്ലേ?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: ഇതുകൊണ്ട് ഒന്നും ഫലമുണ്ടാവുകയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. പഞ്ചുമേനവന്‍ ഒരു ബാരിഷ്ടര്‍ സായ്‌വിനെ വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: സായ്‌വ് വന്നാല്‍ എന്താണ്?

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: അയാള്‍ വലിയ കേമനാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: നമുക്കും ഒരു സായ്‌വിനെ ഏല്‍പ്പിക്കണം. ഏലമലക്കാരന്‍ മക്ഷാമന്‍ ആയാല്‍ മതി. അയാളും ഞാനും തമ്മില്‍ വളരെ സ്നേഹമാണ്. അയാളുടെ അടുക്കല്‍ താച്ചു പോയി വിവരം പറയൂ.

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: മലവാരക്കാരന്‍ സായ്‌വന്മാര്‍ ഈ വക കാര്യങ്ങള്‍ ഏല്ക്കുകയില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അധികപ്രസംഗം പറയണ്ട. ആ കരാറുകാരന്‍ സായ്‌വ് എനിക്കുവേണ്ടി എന്തും ചെയ്യും.

താശ്ശന്‍ മേനവന്‍: റാന്‍, എന്നാല്‍ അത് അടിയന്‍ അങ്ങനെതന്നെ ശട്ടമാക്കാം. ഈ ഹരജിയില്‍ ഇപ്പോള്‍ തന്നെ തൃക്കൈവിളയാടിക്കിട്ടാഞ്ഞാല്‍ തിങ്കളാഴ്ച നമ്പറ് ദോഷമായിത്തീരും.

ഇങ്ങിനെ താശ്ശന്‍ മേനോനും തമ്പൂതിരിപ്പാടു കൂടി ഒപ്പിടണമെന്നും ഒപ്പിടുകയില്ലെന്നും തര്‍ക്കവും ശാഠ്യവും കലശലായപ്പോള്‍ നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് അകത്ത് നിന്നും വന്നു വളരെയെല്ലാം പറഞ്ഞു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ടു ഹരജിയില്‍ ഒരു വിധത്തില്‍ ഒപ്പിടിയിച്ചു. ഒപ്പിട്ട ഉടനെ, “എന്താണു ചെറുശ്ശേരി വരാത്തത്,” എന്നു പറഞ്ഞു നമ്പൂതിരിപ്പാട് പടിപ്പുരിയിലേക്കു പോയി വരവു നോക്കിക്കൊണ്ടും ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യത്തെ ദൃഢമായി മനസ്സില്‍ ധ്യാനിച്ചും രസിച്ചും കൊണ്ടും നിന്നു. അങ്ങിനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും ഗോവിന്ദനും വരുന്നതു കണ്ടു. പടി കയറുന്നതിന് മുമ്പു തന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഉറക്കെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: (ഉറക്കെ വിളിച്ചു പറയുന്നു.) ചെറുശ്ശേരി, വേഗം  വരൂ — വേഗം വരൂ എന്തൊരു സാവധാനമാണ് നടത്തം. വേഗം നടക്കരുതേ? വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കണ്ടേ? ചെമ്പാഴിയൊട്ടു നിന്നും കറുത്തേടത്തിന്റെ എഴുത്തു വന്നിരിക്കുന്നു. ഇന്ദുലേഖാ എന്ന ഒരു പെണ്ണിനെ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഇന്നാള്‍ പോതായ്‌പ്രം എന്നോട് പറയുമ്പോള്‍ കൂടെ ഉണ്ടോ? ഇല്ല — അതിസുന്ദരിയാണത്രെ — ദമയന്തി തന്നെ. ആ പെണ്ണിനെ ഞാന്‍ സംബന്ധം തുടങ്ങാന്‍ പോകുന്നു. മുമ്പുള്ള സംബന്ധങ്ങള്‍ പോലെയല്ലാ. ഇങ്ങട്ടു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വരുന്നു. ഇങ്കിരിയസ്സും മറ്റും അറിയാമത്രെ. ഇങ്കിരിയസ്സ് അറിയുന്ന സ്ത്രീകളെ ഞാന്‍ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. അതി സുന്ദരിയാണത്രെ — ദമയന്തി തന്നെ എന്നു പറഞ്ഞു കേട്ടു.

ഇതു പറഞ്ഞു കഴിയുമ്പോഴേക്ക് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി അടുത്തെത്തി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്നാല്‍ പിന്നെ നളന്‍ തന്നെയാണല്ലോ വേണ്ടത്. നളന്‍ ഇവിടുന്ന്  നമ്പൂതിരിതന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി! നേരം പോക്കെല്ലാം മതി. ഞാന്‍ വയസ്സനായി തുടങ്ങി. ആ പെണ്ണിനോ, പതിനഞ്ചു വയസ്സാണത്രേ. എനിക്ക് എന്തു സൌന്ദര്യമാണുള്ളത്. ആ ഭാഗം പോട്ടെ — നമ്മള്‍ക്കു പുറപ്പെടണ്ടേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്തിന് ആ ഭാഗം പോകുന്നു? ആ ഭാഗം തന്നെ പറയണം. നാല്‍പ്പത്തഞ്ചു വയസ്സ് ഒരു വയസ്സോ? ഇരുപതു് വയസ്സില്‍ സൌന്ദര്യമുണ്ടായാല്‍ അത് നാല്‍പ്പത്തഞ്ചു വയസ്സില്‍ എവിടെ പോവും? ഈ വക ഒന്നും പറയണ്ട. ഇവിടെയ്ക്ക് ഒരു എമ്പതു വയസ്സാവുന്നതുവരെ ഈ നാട്ടിലെ  സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഇവിടുന്നും നിമിത്തം ഉള്ള പരിഭ്രമം തീരുന്നതല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. പിന്നെ എന്തിന് ഇതെല്ലാം പറയുന്നു?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ചെറുശ്ശേരി ഇന്നാള്‍ കറുത്തേടത്തിന്റെ കൂടെ പോയിരുന്നത് അവിടെക്കല്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: സുന്ദരി തന്നെയോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സുന്ദരിയായിട്ടുള്ള പെങ്കിടാവാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താണ് ഇങ്കിരീയസ്സ് അറിയാമെന്ന് ചിലര്‍ പറയുന്നു — അറിയാമോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അറിയാമെന്നു പറഞ്ഞു കേട്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: സ്ത്രീകള്‍ ഇങ്കിരീയസ്സ് പഠിച്ചാല്‍ വൃത്തിയില്ലാതിരിക്കും. അതാണ് ഒരു ദോഷം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇങ്കിരീയസ്സു പഠിച്ചാല്‍ വൃത്തിഗുണം കൂടും എന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ട എനിക്ക് അങ്ങിനെ തോന്നി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താണ് — ഇന്ദുലേഖയുമായി സേവ ഉണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കില്‍ പറയാം. ഞാന്‍ ബാന്ധവം ആവുന്നതിന് മുമ്പുള്ളതല്ലേ — പറയുന്നതിന് വിരോധമില്ലാ — എന്താണ് — ചെറുശ്ശേരിയുടെ വാക്കു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ സേവ ഉള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു — ഉണ്ടോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്തു സേവ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്ദുലേഖയുമായുള്ള സേവതന്നെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇങ്ങിനെയെല്ലാം പറയുന്നത് മഹാ കഷ്ടമാണ്. ഞാന്‍ ഒരിക്കലും ആ വക പ്രവൃത്തി ചെയ്യുവാന്‍ മനസ്സുള്ളവനല്ലാ. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖാ അതിബുദ്ധിയുള്ള ഒരു കുട്ടിയാണ്. ഈ സാധാരണ നായന്മാരുടെ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ അല്ലാ. അത് അവിടെ ചെന്നു കണ്ടാല്‍ അറിയാം. പക്ഷേ, നമ്പൂതിരിയുടെ ദേഹവും പ്രകൃതവും കാണുമ്പോള്‍ ആ കുട്ടി ഭ്രമിക്കുമായിരിക്കും. വേറെ ഒരു മനുഷ്യനേയും കണ്ടാല്‍ അങ്ങിനെ ഭ്രമിക്കാന്‍ സംഗതി വരികയില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി വെറുതെ മുഖസ്തുതി ചെയ്യേണ്ട. എനിക്ക് എന്താണ് അത്ര സൌന്ദര്യമുണ്ടോ? എനിക്ക് അത്ര ഇല്ലെന്നാണു തോന്നുന്നത്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെയാണ് ഇവിടേക്കു തോന്നേണ്ടത് — പക്ഷേ ഞാന്‍ അതു സമ്മതിക്കില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി നീലാട്ടു ലക്ഷ്മിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ കോപ്പാട്ടു കുമ്മിണിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ, ഇന്നാള്‍ ഇവിടെ വന്നു പാട്ടുണ്ടെയെന്നു ചെറുശ്ശേരി ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെല്ലോ. കോപ്പാട്ടു കുമ്മിണിയും ഇന്ദുലേഖയും ആയാലോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ അന്നു പാടിയ പെണ്ണിന്റെ മുഖം നല്ലവണ്ണം കണ്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ആട്ടെ, ചെറുശ്ശേരി ഇതുവരെ കണ്ട സ്ത്രീകളില്‍ എല്ലാ അതിസുന്ദരിയായ സ്ത്രീ ഏതാണ്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: സംശയം ഇല്ലല്ലോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സംശയം ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ ഇത് എന്റെ ഭാഗ്യം തന്നെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഭാഗ്യം തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: പുരുഷനു സ്ത്രീസുഖത്തില്‍മീതെ ഒരു സുഖം എന്താണുള്ളത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സ്ത്രീ സുഖമാണ് വലുതെന്നു നിശ്ചയിച്ചാല്‍ അതില്‍മീതെ ഒന്നുമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി എങ്ങിനെയാണി വെച്ചിരിക്കുന്നത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ അങ്ങിനെ നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: സ്ത്രീസുഖം സാരമില്ലെന്നാണ് ചെറുശ്ശേരിയുടെ അഭിപ്രായം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സാരമില്ലെന്നല്ലാ; സ്ത്രീ സുഖത്തില്‍മീതെ ഒരു സുഖവുമില്ലെന്നു ഞാന്‍ പറയുകയില്ലാ — എന്നുമാത്രം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ എന്തിനാണ് ഈ ജനങ്ങള്‍ എല്ലാം സ്ത്രീസുഖത്തില്‍ ഇത്ര ഭ്രമിച്ചു വലയുന്നത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഭ്രമിച്ചു വലയുന്നതു ഭോഷത്വം തന്നെ എന്നേ പറയാനുള്ളൂ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി ഇയ്യെടെ കുറെ അദ്വൈതിയായിരിക്കുന്നു എന്നു തോന്നുന്നു. എനിക്കു സ്ത്രീകളെ വളരെ ഭ്രമമാണ്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സ്ത്രീകള്‍ക്ക് ഇവിടുത്തെ മേലും അങ്ങിനെതന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ അതുകൊണ്ടായിരിക്കുമോ എനിക്ക് ഇത്ര ഭ്രമം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു കൊണ്ടു തന്നെ — അതിന് എന്താണു വാദം? അതുകൊണ്ടു തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇയ്യെടെ ഒരു നേരംമ്പോക്ക് ഉണ്ടായി. ചെറുശ്ശേരിക്കു കേള്‍ക്കണോ. പറയാം. ഞാന്‍ ഇന്നാള്‍ മലവാരത്തിന്റെ കാര്യത്തെക്കുറിച്ചു സംസാരിപ്പാന്‍ ഒരു ദിവസം മക്ഷാമല്‍ സായ്‌വിനെ കണ്മാന്‍ പോയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ (മെതമ്മ സായ്‌വ് എന്നാണ് പേര് എന്നു ഗോവിന്ദന്‍ പറഞ്ഞു) ഞാന്‍ ചെല്ലുമ്പോള്‍ സായ്‌വ് ഇരിക്കുന്നതിന്റെ കുറെദൂരെ ഒരു കസാലമേല്‍ ഒരു കടലാസ്സും വായിച്ചു കൊണ്ട് ഇരുന്നിരുന്നു. ഞാന്‍ അവിടെ ചെന്നു സായ്‌വിന്റെ അടുക്കെ ഇരുന്നമുതല്‍ എണീട്ടു പോരാറാവുന്നതുവരെ എന്നെ ആ സ്ത്രീ കൂടെ കൂടെ കടാക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഭ്രമിച്ചു പോയി. എനിക്കു സംശയമില്ല. നല്ല ഭ്രമം കടന്നിട്ടുതന്നെ കടാക്ഷിച്ചതെല്ലാം. കടാക്ഷിക്കാതെ നിവൃത്തി എന്ത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കേള്‍ക്കൂ — ഒടുവില്‍ ഈ മെതമ്മ സായ്‌വിന്റെ  കടാക്ഷവും മറ്റും കണ്ടിട്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല. മക്ഷാമന്‍ എന്തോ ഇങ്കിരീയസ്സില്‍ മെതമ്മസായ്‌വോടു ചിറിച്ചും കൊണ്ടു പറഞ്ഞു. മെതമ്മസായ്‌വ് ചിറിച്ചും കൊണ്ട് മക്ഷാമനോടും എന്തോ മറുപടി പറഞ്ഞു. ഉടനെ വിഢ്ഢി മക്ഷാമന്‍ കാര്യമൊന്നുമറിയാതെ എന്നോട് ഇങ്ങനെ  ഭാര്യയെ താങ്കളുമായി പരിചയമാക്കാന്‍ ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു — താങ്കള്‍ക്കു സന്തോഷമുണ്ടാകുമെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. വല്ലാതെ ചിറിവന്നു. എങ്കിലും ഞാന്‍ ചിറിച്ചില്ല — മനസ്സില്‍ അടക്കി. “ഓ — ഹോ! എനിക്കു ബഹു സന്തോഷം തന്നെ, ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. വേഗം മക്ഷാമല്‍ എണീറ്റു പോയി അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്ന് എന്റെ അടുക്കെ നിര്‍ത്തി. ഞാന്‍ എണീറ്റില്ലാ. പിന്നെ അവള്‍ എന്റെ അടുക്കെ ഇരുന്നു. സായ്‌വ് നീട്ടുംപോലെ കൈ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് നീട്ടി. ഞാനും കൈ നീട്ടി. മെതമ്മസായ്‌വ് എന്റെ കൈപിടിച്ചു — എനിക്ക് ശരീരം ആസകലം ഒരു രോമാഞ്ചം ഉണ്ടായി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അവള്‍ക്കും അതിലധികം ഉണ്ടായിരിക്കണം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കേള്‍ക്കൂ — എന്നിട്ടു ഞാന്‍ കയ്യു കുറെ നേരം പിടിച്ചു കൊണ്ടു തന്നെ നിന്നു. എനിക്ക് അവളുടെ സ്വരൂപം ബഹു കൌതുകമായി തോന്നി. വിഢ്ഢി മക്ഷാമല്‍ ഇതെല്ലാം കണ്ടുംകൊണ്ടു മന്ദഹാസത്തോടു കൂടി അടുക്കെത്തന്നെ നിന്നു. ഉടനെ എന്റെ ചെറുവിരലില്‍ ഇട്ടിരുന്ന  ഒരു വൈര മോതിരം ഞാന്‍ ഊരി കൈയില്‍ പിടിച്ചു. മക്ഷാമനു രസിക്കുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ലാ എന്ന് എനിക്ക് ഒരു ശങ്ക. മക്ഷാമന്റെ മുഖത്തേക്കു ഞാന്‍ ഒന്നു നോക്കി. ഉടനെ വിഡ്ഢി മക്ഷാമന്‍, “ഓ! നമ്മുടെ ഭാര്യയ്ക്കു താങ്കള്‍ ഒരു സമ്മാനം കൊടുക്കുവാന്‍ പോകുന്നുവോ? ഒരു വിരോധവും ഇല്ലാ” —  പറഞ്ഞു. അപ്പോള്‍ എനിക്കും മനസ്സിനു വളരെ ധൈര്യമായി; മെതമ്മസായ്‌വിന്റെ കൈയില്‍ മോതിരം ഇട്ടുകൊടുത്തു. മെതമ്മസായ്‌വ് അതു വാങ്ങി എന്റെ മുഖത്ത് നോക്കി ഒന്നു ചിറിച്ചു. വളരെ നല്ല മോതിരം എന്നു ഇങ്കിരീസ്സില്‍ പറഞ്ഞു. മക്ഷാമന്‍ തര്‍ജ്ജമ പറഞ്ഞു. അപ്പോഴേക്കും ചെറുശ്ശേരി എനിക്ക് ഉണ്ടായ ഒരു ഭ്രമം പറയാന്‍ പാടില്ലാ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അവള്‍ക്ക് അതിലധികം — എനിക്കു സംശയമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കേള്‍ക്കൂ – എന്നിട്ടു മെതമ്മസായ്വ് അവിടുന്ന് എണീട്ടു പിന്നെയും

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു ഭ്രമത്തിന്റെ മുഖ്യ അടയാളമാണ്. കണ്ടുകൊണ്ട് ഇരിക്കാന്‍ പാടില്ലാതെ ആയിരിക്കും. ഉടനെ അവിടെനിന്ന് എണീട്ടു പോയിരിക്കണം അല്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അതെ — കൈപിന്നേയും പിടിച്ചതിന്റെ ശേഷം പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പിന്നെ കണ്ടതേ ഇല്ല — അല്ലെ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: പിന്നെ കണ്ടിട്ടേ ഇല്ല.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതി കലശലായി ഭ്രമിച്ചിരിക്കണം. സായ്‌വ് കൂടെത്തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നുവല്ലോ — അതാണ് അത്ര പരിഭ്രമം ഉണ്ടായി വേഗം പോയിക്കളഞ്ഞത് എന്നു തോന്നുന്നു. അല്ലെങ്കില്‍ കുറേക്കൂടി സല്ലാപങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവുമായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി ആള്‍ ബുദ്ധിമാന്‍ തന്നെ. ഇതാണു ചെറുശ്ശേരിയെ എനിക്ക് ഇത്ര സ്നേഹം. ശരിയാണു ചെറുശ്ശേരി പറഞ്ഞത്. ആ സ്ത്രീ എന്നിലും ഞാന്‍ അവളിലും ഭ്രമിച്ചു പോയി. എന്നാല്‍ പിന്നെ അതിനെക്കുറിച്ചു ശ്രമിക്കാഞ്ഞത് ആ വക സ്ത്രീകളുമായി നോക്കു ചേര്‍ച്ച ശാസ്ത്ര വിരോധമല്ലേ എന്നു വെച്ചിട്ടാണ്. മറ്റു യാതൊരു പ്രയാസവുമില്ലാ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശാസ്ത്ര വിരോധമായത് ഒന്നും ചെയ്യരുത്. ഇവിടുത്തെ ബുദ്ധിയുടെ മാതിരി ഓര്‍ത്തു ഞാന്‍ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു. ഇത്ര എല്ലാം ആഗ്രഹം അവളില്‍ തോന്നീട്ടും ആ ആഗ്രഹം ശാസ്ത്ര വിരുദ്ധമെന്ന് ഓര്‍ത്ത് ഇല്ലാതാക്കിയത് ഇവിടുത്തെ ഒരു ധൈര്യം തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചിലപ്പോള്‍ ഇനിക്ക് ഇതിലെല്ലാം വലിയ ധൈര്യമാണ്. കോപ്പാട്ടു കുമ്മിണിയെ ഞാന്‍ വളരെ കുഴക്കി. ആ കഥ കേള്‍ക്കണോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അത് ഇവിടുന്ന് ഇന്നാള്‍ ഒരു ദിവസം പ്രസ്താവിച്ചു കേട്ടു. എനിക്ക് ഇപ്പോഴും നല്ല ഓര്‍മ്മയുണ്ട്. അന്നു മുതല്‍ക്കാണ് ഇവിടുന്ന് അതിധൈര്യവാന്‍ എന്ന് എനിക്കു വിശ്വാസം വന്നത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ ഈ വെള്ളക്കാരുടെ സ്ത്രീകളുടെ നിറം ബഹു വിശേഷം തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയുടെ നിറം എന്താണ്.?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നല്ല സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്റെ നിറത്തേക്കാള്‍ അധികമോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആ കഥ എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിയുടെ നിറം ഒന്നു വേറെ തന്നെയാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി ഇപ്പോള്‍ പരിഹസിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. എന്റെ നിറം ഇന്ദുലേഖയുടെ നിറത്തേക്കാള്‍ അധികം നന്നോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇങ്ങിനെ ചോദിക്കുന്നതാണ് എനിക്ക് ആശ്ചര്യം — സംശയമില്ലാത്ത കാര്യത്തില്‍ പിന്നെയും ചോദിച്ചാലോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ആട്ടെ — ചെറുശ്ശേരി എന്നെയും കണ്ടിട്ടുണ്ട്, ഇന്ദുലേഖയെയും കണ്ടിട്ടുണ്ട് — ഞങ്ങള്‍ രണ്ടാളുടെയും ശൃംഗാരാദിരസങ്ങളെയും സാമര്‍ത്ഥ്യത്തെയും ചെറുശ്ശേരി വേണ്ട വണ്ണം അറിയും. എല്ലാം കൊണ്ടും നോക്കിയാല്‍ ആ കുട്ടിക്ക് എന്നെ ബോധിക്കുമെന്നും ചെറുശ്ശേരിക്കു ബോദ്ധ്യമുണ്ടോ? ചെറുശ്ശേരിയുടെ ബോദ്ധ്യമാണ് എനിക്ക് ബോദ്ധ്യം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണ് ഇങ്ങിനെ ചോദിക്കുന്നത്? കഷ്ടം! അതു ഞാന്‍ മുമ്പേ തന്നെ തീര്‍ച്ചയാക്കിയ കാര്യമാണല്ലോ. ആ കുട്ടി നമ്പൂതിരിയെക്കണ്ടാല്‍ ആ നിമിഷം സഹിക്കുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ലാ. അവള്‍ അതിസരസയാകയാല്‍ നമ്പൂതിരിയെ കാണുന്ന ക്ഷണം, നമ്പൂതിരിയുടെ ഗുണം അവള്‍ മനസ്സിലാക്കും എന്നുള്ളതിന് എനിക്കു സംശയമില്ലാ. മനസ്സിലാക്കിയാല്‍ പിന്നെ ഉണ്ടാവുന്നത് എന്ത് എന്നു ഞാന്‍ പറയണോ? കുട്ടിക്കു നമ്പൂതിരിയെ ബോധിക്കുമോ എന്നു ചോദിക്കുകയോ? നല്ല ചോദ്യം! എപ്പോഴാണു പുറപ്പെടാന്‍ വിചാരിക്കുന്നത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: നാളെ രാവിലെ. ചെറുശ്ശേരി കൂടത്തന്നെ വന്നാലേ എനിക്കു രസമുള്ളൂ. പിന്നെ രണ്ടു കുട്ടിപ്പട്ടന്മാര്‍. കാര്യസ്ഥന്‍ നാരായണന്‍, ഒരു ആറു വാല്യക്കാരും ഗോവിന്ദനും മാത്രം മതി. ചെറുശ്ശേരി മഞ്ചലില്‍ എന്റെ പല്ലക്കിന്റെ കൂടെത്തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയെ ഇങ്ങട്ടു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വരുവാന്‍ നല്ല ഒരു പല്ലക്കും എട്ടാളെയും കൂടെത്തന്നെ കൊണ്ടു പോണം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു പിന്നെ കൊണ്ടു പോയാല്‍ മതി. കൊണ്ടു പോയിട്ടുതന്നെ ആവശ്യമില്ല. പല്ലക്ക് ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭവനത്തില്‍ തന്നെ അഞ്ചോ ആറോ ഉണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ശരി — എന്നാല്‍ കൊണ്ടുപോണ്ട. ചെറുശ്ശേരി അപ്ഫനെ പോയി ഒന്ന് അറിയിക്കും.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അപ്പോള്‍ നാളെ എങ്ങിനെ പോവുന്നു — നാളെ ഇവിടെ രാമപ്പണിക്കരുടെ കഥകളി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലേ!

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: നാളെയ്ക്കാണോ? ശരി — വേണ്ടതില്ലാ. കളിച്ചോട്ടെ. നോക്കു പോവുക. ഉണ്ണികള്‍ കാണട്ടെ. മടങ്ങി വന്നിട്ടു രണ്ടുമൂന്നരങ്ങ് കളിപ്പിക്കാം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും കാണാമല്ലോ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: രാമപ്പണിക്കര്‍ക്കു മറ്റന്നാള്‍ നിശ്ചയമായി പോണം എന്നാണു പറഞ്ഞത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ യാത്ര മറ്റന്നാളാക്കിയാലോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതാണ് നല്ലത് എന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: വേണ്ട — കളിക്കാര്‍ എനിയത്തെ കൊല്ലം വരുമല്ലൊ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്തു സേവ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇഷ്ടം പോലെ ഞാന്‍ വിവരം കളിക്കാരോട് പറയാം.

സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു കളിയിലും ഇന്ദുലേഖയിലും ഉള്ള രണ്ടു വിധമായ ആസക്തികള്‍ അന്യോന്യം പിണങ്ങി അദ്ദേഹത്തെ കുറെനേരം വളരെ വ്യസനിപ്പിക്കുകയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തു. കുറെ വിചാരിച്ച് ഒടുവില്‍:

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഞാന്‍ നാളെ അവിടെ എത്തുമെന്ന് എഴുത്ത് അയച്ചു പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എപ്പോള്‍ അയച്ചു?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കുളപ്പുരയില്‍ വച്ച് ചെറുശ്ശേരിയെ വിളിക്കാന്‍ ആളെ അയച്ച ഉടനെ കറുത്തേടത്തിനു മറുപടി അയച്ചു പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു കൊണ്ട് എന്താണ് വിഷമം? ഇപ്പോള്‍ തന്നെ രണ്ടാമത് ഒരു എഴുത്തയയ്ക്കണം, മറ്റന്നാള്‍ ആണു വരുന്നത് എന്ന്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ആദ്യം തന്നെ പുത്തരിയില്‍ കല്ലു കടിച്ചമാതിരി ഒരു മനോവ്യസനമോ കുണ്ഠിതമോ ഉണ്ടാകുന്നതു ശരിയോ? അവള്‍ നാളെ ഞാന്‍ എത്തുമെന്ന് കാത്തിരിക്കും.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഒരിക്കലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒരു മനോവ്യസനവും കുണ്ഠിതവും ഇതുകൊണ്ട് ഉണ്ടാവുകയില്ല. അതിന്നു ഞാന്‍ ഉത്തരവാദി, നാളത്തെ യാത്ര മറ്റന്നാളാക്കിയാല്‍ എന്തൊരു വൈഷമ്യമാണ്? പിന്നെ നമ്പൂതിരി വളരെ കാര്യങ്ങള്‍ ഉള്ള ആളല്ലേ. നിശ്ചയിച്ച ദിവസങ്ങളില്‍തന്നെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശരിയായി നടന്നുവെന്നു വരുമോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ശരിതന്നെ — എന്നാല്‍ രാമന്റെ വേഷം കണ്ടിട്ടു പോവാം. അങ്ങിനെ ഉറച്ചു. എന്നാല്‍ അപ്ഫനോട് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ അറിയിച്ചു മറുപടി വന്നു പറയൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു ചെയ്യാം.

എന്നു പറഞ്ഞു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി അകത്തേക്കു കടന്നു. തെക്കിനിയില്‍ തന്റെ സ്നേഹിതന്‍ നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടു നില്‍ക്കുന്നതുകണ്ട് അന്യോന്യം നോക്കി രണ്ടുപേരും ചിറിച്ചു. നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് എല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ചും അവള്‍ക്കു ശീലഗുണം, തന്‍റേടം, പഠിപ്പ് ഇതുകളെക്കുറിച്ചും അവള്‍ക്ക് അനുരൂപനായ മാധവന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലോടു വെടുപ്പായി പറഞ്ഞു ധരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിനു ജേഷ്ഠന്റെ ഈ തിരക്കുകള്‍ എല്ലാം കണ്ടിട്ടു കുറെ ഭ്രമം തോന്നി.

നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താണ് നാളെത്തന്നെയോ യാത്ര?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നാളെ കഥകളി, മറ്റന്നാള്‍, ഇന്ദുലേഖാ പരിണയം.

നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി പറഞ്ഞതില്‍ എനിക്കു കുറെ സംശയം തോന്നുന്നുണ്ടേ. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഘോഷം കൂട്ടല്‍ കാണുമ്പോള്‍ കറുത്തേടത്തിന്റെ നിഷ്കര്‍ഷയാല്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ഒരു സമയം ഒന്നിച്ചു കൊണ്ടു വരുമെന്നാണ് എനിക്കു തോന്നുന്നത്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അത് ആ പെണ്ണിനെയും മാധവനെയും നമ്പൂതിരിക്കാണാത്തതിനാല്‍ തോന്നുന്നതാണ്. സാധാരണ ഇങ്ങനെ തോന്നാം. ഇന്ദുലേഖയെപ്പോലെ ആ മലയാളത്തില്‍ ഞാന്‍ ഒരു പെണ്‍കുട്ടിയെയും കണ്ടിട്ടില്ലാ. എനിക്ക് ഇക്കാര്യത്തില്‍ ലേശം ഭ്രമമില്ലാ. നമ്പൂതിരിയെ എത്രണ്ടു വഷളാക്കി വിടുമോ എന്നേ സംശയമുള്ളൂ.

നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താണു പറയുന്നത്? കറുത്തേടം തീര്‍ച്ചയായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു. ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ അങ്ങനെ എഴുതുമോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആട്ടെ രണ്ടു മൂന്നു ദിവസത്തിലകത്തു തീര്‍ച്ചയാവുന്ന കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് നോം എന്തിന് ഇത്ര തര്‍ക്കിക്കുന്നു? എനിക്ക് അപ്ഫന്‍ നമ്പൂതിരിയെ കാണണം. എവിടെയാണ്?

നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്: മുകളില്‍ കിടക്കുന്നു. എന്തിനാണ്, ഈ വിവരം അറിയിക്കാനോ?

ചെറുശ്ശേരി, “അതേ,” എന്നു പറഞ്ഞു മുകളിലേക്കു പോയി. അപ്ഫന്‍ നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു മടങ്ങി സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പത്തായപ്പുര മാളികയിലേക്കു ചെന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരിയാണ് ഈ വികടങ്ങള്‍ എല്ലാം ഉണ്ടാക്കുന്നത്. കഥകളി എന്താണു സാരം? നാളെത്തന്നെ പോയാല്‍ എന്താണ്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇപ്പോള്‍ തന്നെ, മറ്റന്നാളാണ് പുറപ്പെടുന്നത് എന്നു ഞാന്‍ അപ്‌ഫന്‍ നമ്പൂതിരിയോടു പറഞ്ഞ് അനുമതി വാങ്ങിയല്ലോ. എനി നാളെ പുറപ്പെടുന്നത് ശരിയാണോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എനിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെ കാണാന്‍ വഴുകുന്നു. എന്താണു പറഞ്ഞിട്ടു ഫലം! മറ്റന്നാള്‍ വൈകുന്നേരം വരെ ക്ഷമിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: തല്‍ക്കാലത്തെ ഈ വ്യസന ശാന്തിക്ക് ഈ സമയം മുതല്‍ നാളെ കളി തുടങ്ങുന്നതുവരെ കളിയുടെ രസം ഓര്‍ത്താല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ വിചാരം അതുവരെ ഉണ്ടാകയില്ലാ. പിന്നെ കളി കഴിഞ്ഞാല്‍ ഉടനെ പുറപ്പാടുമായി. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെ വിചാരിക്കാം. വിചാരിച്ച് വിചാരിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോള്‍ കാണുകയും ചെയ്യാമല്ലോ. അല്ലാതെ ഒരു കാര്യം നിശ്ചയിച്ചിട്ട് അതിനെപ്പറ്റി വ്യസനിക്കരുത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരിക്ക് അത്താഴം ഇവിടെ. ഞാന്‍ ഇത്തിരി കിടക്കട്ടെ. എന്നു പറഞ്ഞ് നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഉറങ്ങാന്‍ അറയിലേക്കും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി നാരായണന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പത്തായപ്പുരമാളികയിലേക്കും പോയി.

— 8 —
മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് ഒരു ആഗമനം

ആറാം അദ്ധ്യായത്തില്‍ പറഞ്ഞകഥ നടന്നതിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ മൂര്‍ക്കില്ലാമനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ എഴുന്നെള്ളത്തും കാത്തു കൊണ്ടു പഞ്ചുമേനവന്‍, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, വീട്ടിലുള്ള കാര്യസ്ഥന്മാര്‍, ഇവര് എല്ലാം പൂമുഖത്തു തന്നെ നിന്നിരുന്നു. മഠത്തില്‍ പാലടപ്രഥമന്‍, വലിയപപ്പടം, പഞ്ചസാര വട്ടമായി സദ്യയ്ക്ക് ഒരുക്കിയിരുന്നു. ഒരു കാര്യവശാല്‍ പിറ്റേ ദിവസം പുറപ്പെടാന്‍ തരമാകയില്ലെന്നും അതുകൊണ്ട് അതിന്റെ പിറ്റേ ദിവസം ഭക്ഷണത്തിനു തക്കവണ്ണം എത്തുമെന്നും അറിയിപ്പാന്‍ അന്നു തന്നെ രണ്ടാമത് അയച്ച എഴുത്തും കൊണ്ട് മനയ്ക്കല്‍ നിന്നു പോന്ന ആളുകള്‍ രാത്രിയായതിനാല്‍ വഴിയില്‍ താമസിച്ചു രാവിലെ മേല്‍പ്പറഞ്ഞ പ്രകാരം പഞ്ചുമേനോന്‍ മുതലായവര്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ എഴുന്നള്ളത്തും കാത്തിരിക്കുമ്പോഴാണ് എത്തിയത്. എഴുത്തുവായിച്ച ഉടനെ കാരണവരു തറവാട്ടു ഭവനത്തിലേക്കും, നമ്പൂതിരി കുളിപ്പാനും, ശേഷം കൂടിയിരുന്നവര്‍ അവരവരുടെ പ്രവൃത്തിക്കും പോയി. കുറെ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ കുളിക്കാന്‍ പുറപ്പെട്ടു. പൂമുഖത്തു വന്നു. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയും പൂമുഖത്തു വന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയമ്മ: അല്ല കുട്ടീ, നീ എന്തിനാണു മണ്ണെണ്ണ വിളക്കു കത്തിച്ച് രാത്രി ഉറക്കൊഴിയുന്നത്? ഇന്നലെ എത്ര നേരം വായിച്ചു. അച്ഛന്‍ പോന്ന ശേഷം?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ, ഞാന്‍ വേഗം കിടന്ന് ഉറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അമ്മേ, കൊച്ചമ്മാമന്‍ എനിയും വന്നില്ലല്ലോ. ഇന്നലെ വരുമെന്നല്ലെ എഴുതിയത്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയമ്മ: ശരിതന്നെ, ഇന്നു വരുമായിരിക്കും. അതോ എനി മാധവന്‍ അവിടെ പിടിച്ചു നിര്‍ത്തിയിരിക്കുമോ എന്നും അറിഞ്ഞില്ല.

ഇങ്ങനെ അവര്‍ പറഞ്ഞും കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനും ഭൃത്യന്മാരും കെട്ടും പെട്ടിയുമായി കയറി വരുന്നത് ഇവര്‍ കണ്ടു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ തലേദിവസത്തെ വണ്ടിയെറങ്ങി വഴിയില്‍ പൂവള്ളി വക സത്രത്തില്‍ താമസിച്ച് അന്നു രാവിലെ സത്രത്തില്‍ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു വീട്ടില്‍ എത്തിയതാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: അതാ കൊച്ചമ്മാമന്‍ വരുന്നു.

എന്നു പറഞ്ഞു മന്ദഹാസത്തോടെ അമ്മാമന് അഭിമുഖമായി മിറ്റത്തേക്ക് എറങ്ങി. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയും കൂടെയിറങ്ങി.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സുഖക്കേടൊന്നുമില്ലല്ലോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഒന്നും ഇല്ലാ, ഇപ്പോള്‍ എനിക്കു സകലസുഖവും ആയി. കൊച്ചമ്മാമന്‍ ഇന്നലെ വരുമെന്നല്ലേ എഴുതിയത്. ഞങ്ങള്‍ കുറെ വിഷാദിച്ചു.

ഉടനെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനും ഇന്ദുലേഖയും കൂടി അകത്തേക്കു പോയി. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍ കുളി, ഭക്ഷണം മുതലായതു കഴിഞ്ഞ് അച്ഛനെ കാണ്മാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ  വീട്ടിലേക്കു പോയി കണ്ടു മടങ്ങി, അമ്മയുടെ അറയില്‍ പോയി അമ്മയേയും കണ്ട്,  ജ്യേഷ്ഠത്തിയേയും കണ്ട് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമുകളിലേക്കു കയറിച്ചെന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനെ കുറിച്ച് അല്പം എന്റെ വായനക്കാരോട് പറയണ്ടേ. അല്പമേ പറയേണ്ടതുള്ളൂ. എന്നാല്‍ സ്വഭാവത്തിന് അല്പം ഒരു വിനയം പോരായ്ക ഉണ്ടോ എന്നു സംശയം. സ്വാഭാവത്തിന് ഒരു പ്രകാരത്തിലും ചാപല്യം ഉണ്ടെന്നല്ല ഇതിന്റെ അര്‍ത്ഥം. ഇദ്ദേഹത്തെ അറിയുന്ന എല്ലാവര്‍ക്കും ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചു നല്ല ബഹുമാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. ശരീരാകൃതി കോമളമായിരുന്നു. തന്റെ മരിച്ചുപോയ മഹാനായ ജ്യേഷ്ഠനെപ്പോലെ ഭൂമിയിലുള്ള സകല ജീവികളിലും വെച്ച് ഇദ്ദേഹത്തിന് അതിവാത്സല്യം ഉണ്ടായിരുന്നത് ഇന്ദുലേഖയില്‍ ആയിരുന്നു.

അമ്മാമന്‍ വരുന്നതു കണ്ട ഉടനെ ഇന്ദുലേഖാ എഴുനീറ്റു കോച്ചിന്മേലെ കെടക്ക തട്ടിനന്നാക്കി അവിടെ ഇരിക്കേണമെന്നുള്ള ഭാവത്തോടെ നിന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ ഉടനെ ഇരുന്നു. ഉടനെ വെള്ളിപ്പാത്രത്തില്‍ തന്റെ കൈകൊണ്ടു തന്നെ പ്രേമത്തോടെ ഉണ്ടാക്കിയ ചായയും ഒരു വെള്ളത്താമ്പാളത്തില്‍ കുറെ പലഹാരങ്ങളും ഒരു ചെറിയ മേശ മേല്‍വെച്ച് അമ്മമന്റെ അടുക്കെ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു. പിന്നെ അമ്മാമന്റെ കല്പനപ്രകാരം അടുക്കെ ഒരു കസാലയില്‍ ഇരുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: മാധവന്‍ സുഖക്കേടു കൂടാതെ അവിടെ എത്തി. ഉടനെ സിക്രട്ടരിയട്ടില്‍ നൂറ്റന്‍പത് ഉറുപ്പിക ശമ്പളമാവുമെന്നു തോന്നുന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു ഞാന്‍ പോവുമ്പോള്‍ തന്ന നോവല്‍ വായിച്ചു തീര്‍ന്നുവോ? നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലാവുന്നുണ്ടോ? 

“മാധവന്‍” എന്ന ശബ്ദം തന്റെ മുഖത്തില്‍ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഉടനെയും പിന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്ന് ഉദ്യോഗമാവാന്‍ പോകുന്നു എന്നു പറഞ്ഞപ്പോഴും ഇന്ദുലേഖയുടെ ചെന്താമരപ്പൂപോലെയുള്ള മുഖത്തില്‍ നിന്നു ലജ്ജ ഹേതുവായി പ്രത്യക്ഷമായ വളരെ സ്തോഭങ്ങള്‍ ഉണ്ടായി. ബുദ്ധിമാനായ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന്‍ ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാവുമെന്നു മുമ്പുതന്നെ കരുതിയിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു കേള്‍പ്പാന്‍ ഇത്ര ഇഷ്ടമുള്ള വാക്കുകള്‍ വേറെ ഒന്നും ഇല്ലെന്നും താനുമായി മാധവനെക്കുറിച്ചു സംസാരിച്ചാല്‍ ലജ്ജയുണ്ടാവുമെന്നറിഞ്ഞ് ആവശ്യമുള്ള വിവരം ക്ഷണത്തില്‍ അറിയിച്ചു. തുടര്‍ച്ചയായിത്തന്നെ ക്ഷണേന വേറെ സംഭാഷണം തുടങ്ങി ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സു സമാധാനമാക്കി.

ഇന്ദുലേഖ: ആ നോവല്‍ ബഹു വിശേഷം തന്നെ. അതു ഞാന്‍ മുഴുവനും വായിച്ചു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: നീ രാത്രി കുറെ അധികം വായിക്കുന്നു എന്നു നിന്റെ അമ്മ പറഞ്ഞു. അധികം മുഷിഞ്ഞു വായിക്കരുത്.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ അധികം മുഷിയാറില്ലാ. രാത്രി ഞാന്‍ നേമം വായിക്കാറേ ഇല്ല. ഇന്നാള്‍ ഒരു രാത്രി യദൃച്ചയായി ഞാന്‍ ശാകുന്തളം വായിച്ചിരുന്നു. അന്ന് ഒരു സംഗതി വശാല്‍ വലിയച്ഛനും കേശവന്‍ നമ്പൂരിയും കൂടി ഇതിന്റെ മുകളില്‍ വന്നു. അവരു പറഞ്ഞിട്ടാണ് അമ്മ പറയുന്നത്. ഞാന്‍ രാത്രി നേമം വായിക്കാറേയില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്റെ ശപഥത്തെക്കുറിച്ച് മാധവന്‍ മുഖേന ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്നു പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ.  പിന്നെ പഞ്ചുമേനോന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കൊണ്ടു സംബന്ധം നടത്താന്‍ ശ്രമം കലശലായി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നു പഞ്ചുമേനോനും ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുമായി സംഭാഷണം കഴിഞ്ഞതിന്റെ മൂന്നാം ദിവസം ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ മാധവനു മദിരാശിക്ക് എഴുതിയ എഴുത്തില്‍ പ്രസ്താവിച്ചതും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖാ മേല്‍ക്കാണിച്ച പ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഒരു ഹാസ്യരസ സൂചകമായ മന്ദഹാസത്തോടെ, “എന്തിനാണ് അവര്‍ അന്നു നിന്റെ മുറിയില്‍ വന്നിരുന്നത്?” എന്ന് ചോദിച്ചു. ഇതു ചോദിച്ച ക്ഷണത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ കുവലയങ്ങള്‍ പോലെയുള്ള നീണ്ട കണ്ണുകളില്‍ വെള്ളം നിറഞ്ഞു പോയി.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: എന്താണ്, ഇത്ര ബുദ്ധിയില്ലേ നിണക്ക്? ഗോഷ്ഠി കാണിക്കുന്നത് കണ്ടാല്‍ ചിറിക്കുകയല്ലേ വേണ്ടത്? നീ എന്തു ഗോഷ്ഠിയാണ് കാണിക്കുന്നത്? എനിയും കരയുവാന്‍ ഭാവമാണെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ഇതിനെപ്പറ്റി ഒന്നും ചോദിക്കുന്നില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ, ഇനി ഞാന്‍ കരയുന്നില്ല.

ഉടനെ അന്നു രാത്രി ഉണ്ടായ സംഭാഷണത്തെക്കുറിച്ചു മുഴുവന്‍ പറഞ്ഞു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന്‍ വളരെ ചിറിച്ചു – മനസ്സു കൊണ്ടു തന്റെ മരുമകളുടെ ബുദ്ധിശക്തിയെ ഓര്‍ത്തു വളരെ ബഹുമാനിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: നാളെ ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാടു വരുന്നുണ്ടത്രേ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: (ഒന്ന് ഉറക്കെ ചിറിച്ച്) നാളെ വരട്ടെ. അച്ഛന്‍ എന്നോട് ഈ വിവരത്തെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ: കൊച്ചമ്മാമന്‍ എന്തു പറഞ്ഞു മറുവടിയായി?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ഞാന്‍ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ലാ. എനിക്ക് ഈ കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു ശ്രദ്ധയും ഇല്ലാത്തപോലെ കേട്ടുനിന്നു. ഞാന്‍ മാധവന്റെ അച്ഛനെ കണ്ടിട്ടില്ല. അവിടെ ഒന്നു പോണം.

എന്നു പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍ എണീട്ടു.

ഇന്ദുലേഖ: എനി നാളത്തെ ഘോഷം എന്തെല്ലാമോ അറിഞ്ഞില്ലാ. 

“ഒന്നും വരാനില്ല” എന്ന് പറഞ്ഞു ചിറിച്ചും കൊണ്ടു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ വീട്ടിലേയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു.

— 9 —
നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ആഗമനവും മറ്റും

കഥകളി പകുതി കഴിഞ്ഞ ഉടനെ സൂരിനമ്പൂതിരിപ്പാട് കോച്ചിന്മേല്‍ നിന്ന് എണീട്ടു ഗോവിന്ദനെ വിളിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഗോവിന്ദാ! ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെ പുറപ്പെടുന്നു.  അമാലന്മാര് ഇവിടെത്തന്നെ കിടക്കുന്നില്ലെ? എല്ലാവരേയും വിളിക്കൂ! – ചെറുശ്ശേരി എവിടെയുണ്ട്? ഇത്തിരിമുമ്പ് അരങ്ങത്ത് ഒരു കസാലയിന്മേല്‍ ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടിരുന്നു. പോയിനോക്ക് – വേഗം വിളിച്ചു കൊണ്ടു വരൂ.

ഗോവിന്ദന്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെ തിരഞ്ഞു പോയി. പടിമാളികയില്‍ ഉറങ്ങാന്‍ പോയിട്ടുണ്ടെന്നു കേട്ട് അവിടെ ചെന്നപ്പോള്‍ നമ്പൂതിരി കിടന്നിരിക്കുന്നു. ഉറങ്ങീട്ടില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍: അങ്ങട്ട് എഴുന്നെള്ളാന്‍ കല്പന ആയിരിക്കുന്നു. ചെമ്പാഴിയോട്ടെക്ക്. എഴുന്നെള്ളത്ത് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ ഉണ്ടത്രെ. അലമാലന്മാരെയും മറ്റും വിളിക്കുന്ന തിരക്കായിരിക്കുന്നു. വേഗം എഴുന്നെള്ളണം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശിക്ഷ! ഈ അര്‍ദ്ധ രാത്രിക്ക് അതിദുര്‍ഘടമായ വഴിയില്‍ കൂടി എങ്ങനെ പോവും? ഇപ്പോള്‍ പുറപ്പെടാന്‍ പാടില്ല; നിശ്ചയം തന്നെ.

ഗോവിന്ദന്‍: അത് ഇവിടുന്നുതന്നെ അരുളിച്ചെയ്തു ശരിയാക്കണം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മാളികയിലേക്കു ചെന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിന്നു വളരെ ഉത്സാഹിച്ചു നില്‍ക്കുന്നതു കണ്ടു. ഉയര്‍ന്നതരം കസവു തുപ്പട്ടാവുകളില്‍ ഒരു പതിനഞ്ചു വിധം, പട്ടക്കര കൊട്ടാരന്‍ പലേ മാതിരിയില്‍ ഉള്ള മുണ്ടുകളില്‍ പത്തിരുപത്, പലേ മാതിരി മോതിരങ്ങള്‍ അനവധി, ശുദ്ധകട്ടിവെള്ളികൊണ്ടുണ്ടാക്കി സ്വര്‍ണ്ണക്കുമിഴ് അടിച്ച വിശേഷമായ ഒരു ചെല്ലം, സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടുള്ള ചെറിയ വെറ്റിലച്ചുരുളുകള്‍, വെള്ളിപ്പിടി മൊന്ത, വെള്ളിച്ചങ്ങലവട്ടം, വെള്ളി അടപ്പന്‍, മാലയായി കഴുത്തില്‍ കൂടി ഇടുന്ന സ്വര്‍ണ്ണ ചങ്ങലയോടുകൂടിയുള്ള സ്വര്‍ണ്ണ ഗഡിയാള്‍, നീരാളക്കുപ്പായങ്ങള്‍, തൊപ്പികള്‍, സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടുള്ള കുറിപ്പാത്രം, സ്വര്‍ണ്ണക്കൂടുള്ള കണ്ണാടി, സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടുള്ള പനിനീര്‍ വിശറി, അത്തര്‍ കുപ്പികള്‍ മുതലായുള്ള പലേ വിധ സാമാനങ്ങള്‍ ഒരു മേശമേല്‍ നിരത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും നടന്ന്, “രാഘവാ, ശങ്കരാ, കോമാ, രാമാ, കൊശവന്മാരെ ഉറക്കാണ് – കള്ളന്മാര്, ഒരു മനുഷ്യരെങ്കിലും കളിക്കും കൂടി വന്നിട്ടില്ലാ,” എന്നും മറ്റും വിളിച്ചും പറഞ്ഞും കൊണ്ടു കൂട്ടിലിട്ട മെരു പോലെ പത്തായപ്പുര മാളികയില്‍ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും ചാടി കലശല്‍ കൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ചെന്നത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: നല്ല ശിക്ഷ! ചെറുശ്ശേരിയെത്തന്നെയാണ് കാര്യസ്ഥനാക്കേണ്ടത്. നോക്കു പുറപ്പെടണ്ടേ? എനി അവിടെ എത്തിയാല്‍ ഉറങ്ങാന്‍ ചെറുശ്ശേരിക്കു ധാരാളം എടയുണ്ടല്ലോ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇത് എന്തൊരു കഥയാണ്! ഈ അര്‍ദ്ധ രാത്രിക്ക് ഈ ചീത്തവഴിയില്‍ കൂടി മൂന്നരക്കാതം വഴി പോവുന്നതു മഹാ പ്രയാസമല്ലേ? വെളിച്ചായിട്ടു പുറപ്പെടാം എന്നല്ലേ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരിയോട് ഒരു ശുഭ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് എത്ര ഉത്സാഹിച്ചു  പറഞ്ഞാലും അത് അശുഭമാക്കിത്തീര്‍ക്കും. ഇപ്പോള്‍ പുറപ്പെടണം – ഈ നിമിഷം പുറപ്പെടണം. ചെറുശ്ശേരിക്കു മഞ്ചലില്‍ കിടന്ന് ഉറങ്ങാമല്ലോ. വഴിയിന്റെ ദുര്‍ഘടം അലമാലന്മാര്‍ക്കല്ലേ? നല്ല ദീപ്പട്ടി ഒരു നാലാള്‍ പിടിക്കട്ടെ. ഇപ്പോള്‍ പുറപ്പെടണം സംശയമില്ല.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിക്ക് അപ്പോള്‍ പുറപ്പെടാന്‍ നന്ന മടിയുണ്ട്. വളരെ കുന്നുകളും രണ്ടു കടവുകളും കടക്കാനുണ്ട്. എനി അതൊന്നും ഈ കമ്പക്കാരനോട് പറഞ്ഞിട്ടു ഫലമില്ലാ എന്ന് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിക്കു തോന്നു. എന്താണ് ഈ രാത്രിയത്തെ യാത്ര മുടക്കാന്‍ തക്കതായ ഒരു വിദ്യയെടുക്കുന്നത് എന്നു കുറെ ആലോചിച്ചപ്പോള്‍ സമര്‍ത്ഥനായ നമ്പൂതിരിക്ക് ഒരു സംഗതി കണ്ടു കിട്ടി. “ഇരിക്കട്ടെ, ഈ കമ്പത്തിന് രാത്രി പുറപ്പെടാന്‍ സമ്മതിക്കുകയില്ലാ.” എന്നു ഉറച്ചു വേഗം നമ്പൂതിരിപ്പാടോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെതന്നെ. ഇപ്പോള്‍തന്നെ പുറപ്പെടുക. അത്രെ വേണ്ടൂ. ഞാന്‍ തെയ്യാര്‍.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് സന്തോഷമായി. കൂക്കുവിളിയും കലശല്‍ കൂട്ടലും ഒന്നു മുറുകി; ചെണ്ടയും മദ്ദളവും മിറ്റത്തുവെച്ച് അടിച്ചു പൊളിക്കുന്നതിന്റെ എടയില്‍ അന്യോന്യം വിളിച്ചാലും പറഞ്ഞാലും കേള്‍ക്കാന്‍ ബഹു പ്രയാസം. എങ്കിലും ആ സമയം പത്തായപ്പുര മാളികയില്‍ നിന്ന് ഇങ്ങോട്ടും മാളിയിലേക്ക് അങ്ങോട്ടും വാലിയക്കാരും കാര്യസ്ഥന്മാരും യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കാന്‍ ഓടുന്നതും ചാടുന്നതും കണ്ടാല്‍ മനയ്ക്ക് എങ്ങാണ്ടു തീ പിടിച്ചിട്ടോ എന്നു കാണുന്നവര് ശങ്കിക്കും. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഈ വിശേഷ സമാനങ്ങള്‍ മേശമേല്‍ വെച്ചതു നോക്കാന്‍ അടുത്തു ചെന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഇതു ബഹുസന്തോഷമായി. തന്റെ തുപ്പട്ടകളെയും ആഭരണങ്ങളെയും ചെല്ലപ്പെട്ടികളേയും മറ്റും കുറിച്ച് ആരെങ്കിലും കണ്ട് ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നതും സ്തുതിക്കുന്നതും എല്ലായ്പ്പോഴും ഇദ്ദേഹത്തിന്നു ബഹു സന്തോഷവും തൃപ്തികരവുമായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ചെറുശ്ശേരി അതു നോക്കൂ. ആ വെള്ളിച്ചെല്ലം – ഇത് മുമ്പ് ചെറുശ്ശേരി കണ്ടിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

ആയിരം പ്രാവശ്യം ചെറുശ്ശേരി കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും,

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എനിക്കു കണ്ടതായി നല്ല ഓര്‍മ്മ തോന്നുന്നില്ല. പണി വിശേഷം തന്നെ. ഈ ദിക്കില്‍ പണിയെടുത്തതോ?

ചെല്ലം യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ അവിടെ സമീപം ഒരു തട്ടാന്‍ പണിയെടുത്തതാണ്. അതു ചെറുശ്ശേരിയും അറിയും. എങ്കിലും താന്‍ ചെയ്ത ചോദ്യം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു ബഹു സന്തോഷകരമായിരിക്കുമെന്നു വിചാരിച്ച് ചോദിച്ചതായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അല്ലാ ഇവിടെ പണിയെടുത്തതല്ലാ. ഈ ദിക്കില്‍ ഇങ്ങനെ ആര്‍ പണിയെടുക്കും? മൈസൂര്‍ക്കാരന്‍ ഒരു മൊതല എനിക്കു സമ്മാനമായി തന്നതാണ് – മലവാരം പാട്ടത്തിനു കൊടുത്തപ്പോള്‍.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: മൈസൂര്‍ക്കാരന്‍ മൊതലയോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അതെ – ഒരു മൊതല. മൊതലയെന്നാണ് അവനെ പറയാറ്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: മുതലിയാര്‍ ആയിരിക്കും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: മുസലിയാര്‍ എന്നു പറയും.  ആ മീതെ വച്ച ദുപ്പട്ട ഒന്നു നോക്കു – ബഹുവിശേഷമാണ്. ബംക്രാസ്സ എന്നു പറയുന്ന ദിക്കില്‍ ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്. ബഹു വിലപിടിച്ചതാണ്. എനിക്ക് അത് മേഘദന്തന്‍ എന്നു പേരായി, ഏലമല പാട്ടത്തിന്നു വാങ്ങിയ ഒരു സായിപ്പു നെയ്യിച്ചു വരുത്തി തന്നതാണ്.

ചെറുശ്ശേരി തുപ്പട്ട എടുത്തു നോക്കി ആശ്ചര്യ ഭാവത്തോടെ,

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇത് എവിടെ നെയ്യുന്നതാണെന്നാണ് പറഞ്ഞത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ബംക്രാസ്സ എന്നു പറയുന്ന രാജ്യത്ത്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആ രാജ്യം എവിടെയാ!

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അതു വിലാത്തിയില്‍ നിന്നും പിന്നേയും ഒരു പതിനാലായിരം നാഴിക തെക്കു പടിഞ്ഞാറാണത്രെ. ആ ദിക്കില്‍ ആറു മാസം പകലും ആറുമാസം രാത്രിയുമാണെന്നു മേഘദന്തന്‍ എന്നോടു പറഞ്ഞു.

തുപ്പട്ട നോക്കി വച്ച ശേഷം ചെറുശ്ശേരി പതുക്കെ സ്വര്‍ണ്ണക്കണ്ണാടി എടുത്ത് അത്യാശ്ചര്യത്തോടെ നോക്കി, “വിശേഷമായ കണ്ണാടി” എന്ന്   പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അതു കൊച്ചി എളയരാജാവ് തൃശൂരില്‍ വെച്ചു കഴിഞ്ഞ കൊല്ലം പൂരത്തുനാള്‍  എനിക്കു സമ്മാനമായി തന്നതാണ്.

കഴിഞ്ഞ കൊല്ലം പൂരത്തിനു നമ്പൂതിരിപ്പാടു പോയിട്ടില്ലെന്നു ചെറുശ്ശേരിക്കു നല്ല ഓര്‍മ്മയുണ്ട്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: വിശേഷമായ കണ്ണാടി തന്നെ.

എന്നു പറഞ്ഞു കണ്ണാടി അവിടെ വെച്ചു. കൈകൊണ്ടു തന്റെ താടി ഒന്നു തടവി മന്ദഹാസം ചെയ്തു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താണ് ചെറുശ്ശേരി ഒന്നു ചിറിച്ചത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: വിശേഷിച്ച് ഒന്നുമല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഹേ – പറയൂ. എന്താണ് ചിറിച്ചത്? പറയൂ, പറയൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സാരമില്ല – പറയാന്‍ മാത്രം ഒന്നുമില്ല. ക്ഷൌരം ഇന്നലെ കഴിച്ചു കളയാമായിരുന്നു. അതു കഴിഞ്ഞില്ല. എന്നാല്‍ എന്റെ യാത്രയില്‍ അതിനെക്കുറിച്ചു അത്ര ആലോചിപ്പാനില്ലല്ലോ. ക്ഷൌരവും മറ്റും ചെയ്തു സുന്ദരനായി പുറപ്പെടേണ്ടത് ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭര്‍ത്താവല്ലേ? കൂടെയുള്ളവര്‍ എങ്ങിനെ പുറപ്പെട്ടാലും വിരോധമില്ലല്ലോ? എന്നോര്‍ത്തു ചിറിച്ചു. അത്രേ ഉള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയേക്കാള്‍ അധികം ദിവസമായിരിക്കുന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട് ക്ഷൌരം ചെയ്യിച്ചിട്ട്, കുറേശ്ശെ നരച്ച രോമങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതു കണ്ടിട്ടാണ് ചെറുശ്ശേരി ഈ പ്രസ്താവം ഉണ്ടാക്കിയത്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഉടനെ കണ്ണാടി എടുത്ത് നോക്കി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അല്ലാ – ശിക്ഷ! കാര്യം ശുദ്ധ കമ്പം തന്നെ, ചെറുശ്ശേരി ഓര്‍മ്മയാക്കിയതു നന്നായി. അബദ്ധം പറ്റുമായിരുന്നു. ശിവ ശിവ! നര കൂടി ഉണ്ട്. ഞാന്‍ വയസ്സനായി, ചെറുശ്ശേരി!

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു മാത്രം ഞാന്‍ സമ്മതിക്കില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ ക്ഷൌരം വേണ്ടേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു മനസ്സുപോലെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: വെളക്കത്തുവെച്ച് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ ചെയ്യിച്ചാലോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: രാത്രി ക്ഷൌരം വിധിച്ചിട്ടില്ല – വിശേഷിച്ചും നോം ഒരു ശുഭ കാര്യത്തിന്നു പോവുന്നതല്ലേ? അതു വയ്യാ എന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു. പക്ഷേ, ക്ഷൌരം വേണ്ടെന്നുവെച്ചാലും കൊള്ളാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അതു പാടില്ലാ, എന്നാല്‍ വെളിച്ചായി ക്ഷൌരം കഴിഞ്ഞിട്ടു പുറപ്പെടാനേ പാടുള്ളൂ. ക്ഷൌരം കഴിഞ്ഞാല്‍ കുളിക്കാതെ പുറപ്പെടാന്‍ പാടുണ്ടോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: കുളിക്കാതെ പുറപ്പെടരുത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കുളിച്ചു പുറപ്പെടാം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്നാല്‍ പ്രാതല്‍ കൂടി കഴിഞ്ഞിട്ടല്ലേ നല്ലത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: അങ്ങിനെ തന്നെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ അതിനെല്ലാം ശട്ടം ചെയ്യട്ടെ.

എന്നു പറഞ്ഞ് ചെറുശ്ശേരി സന്തോഷത്തോടു കൂടി താഴത്തേക്കു പോന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാടു കുറെ മൌഢ്യത്തോടെ ഉറങ്ങാന്‍ അറയിലേക്കും പോയി.

പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ നിശ്ചയിച്ച പ്രകാരം പ്രാതലു കഴിഞ്ഞ് ഏകദേശം എട്ടരമണി സമയം നമ്പൂതിരിപ്പാടും ചെറുശ്ശേരിയും പരിവാരങ്ങളും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

രാവിലെ കുളിക്കാന്‍ എത്തുമെന്ന് അറിയിച്ച പ്രകാരം രണ്ടാമതും അതിഘോഷമായി സദ്യയ്ക്കു വട്ടംകൂട്ടി പഞ്ചുമേനോനും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും കൂടി ഏകദേശം പന്ത്രണ്ടു മണിവരെ കുളിക്കാതെ, കാത്തു നിന്നു. ഒടുക്കം പഞ്ചുമേനവന്നു കുറേശ്ശേ ദേഷ്യം വന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താ തിരുമനസ്സുന്നെ ഇതു കഥ! ഞാന്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോകുന്നു – ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടുന്ന് ഒരു സ്ഥിരത ഇല്ലാത്താളാണെന്നു തോന്നുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഛീ – കഷ്ടം! ഇത്ര സ്ഥിരത ഉണ്ടായിട്ടു ഞാന്‍ ഒരു മനുഷ്യനെയും കണ്ടിട്ടില്ല. അവിടുത്തെ കാര്യങ്ങളുടെ അവസ്ഥ ഒന്ന് അറിഞ്ഞാല്‍ ഇങ്ങനെ പറവാന്‍ സംഗതി ഇല്ലാ ശിവ ശിവ! അവിടെ എന്തു തിരക്കാണ്! മനയ്ക്കല്‍ പോയി നോക്കിയാലെ അറിവാന്‍ പാടുള്ളൂ. മലവാരം വിചാരിപ്പ്, ആനവിചാരിപ്പ്, വാരം പാട്ടം വിചാരിപ്പ്, പൊളിച്ചെഴുത്ത് വിചാരിപ്പ്, ഇങ്ങിനെ പലവകയായും ഉള്ള കാര്യങ്ങള്‍ എന്തൊക്കെയുണ്ട്? പരമേശ്വരാ! അദ്ദേഹം ഒരുത്തനല്ലാതെ ഇതാരു നിവൃത്തിക്കും? ഇയ്യെടെ സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടൊരു ആനച്ചങ്ങല പണിയിച്ചിരിക്കുന്നു – ബഹു വിശേഷം കണ്ടാല്‍.

പഞ്ചുമേനോന്‍: സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ട് കട്ടിയായിട്ടോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ട് കട്ടിയായിട്ട്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ദ്രവ്യ ശക്തി തന്നെ. ഈ പെണ്ണ് എന്തൊക്കെയാണ് നുമ്മളെ വഷളാക്കാന്‍ പോകുന്നത് എന്നറിഞ്ഞില്ല.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആ ഭ്രമം വേണ്ടാ – നമ്പൂതിരിയുമായി അര നാഴിക നേരം സംസാരിക്കട്ടെ. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖ തന്നെ നുമ്മളോട് ഈ കാര്യം നടത്തണമെന്നു പറയും.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ശരി ശരി. എന്നാല്‍ ഒരു ദുര്‍ഘടവുമില്ല. ശരി, തിരുമനസ്സിലെ ഈ വാക്കു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ മാത്രമാണ് എനിക്കു പിന്നെയും സന്തോഷമാവുന്നതും – ശരി. ഞാന്‍ ഇനി കുളിക്കട്ടെ. തിരുമനസ്സു കുറെ കൂടി താമസിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെ തന്നെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ വാക്കു പഞ്ചുമേനോനു വളരെ സുഖത്തെ കൊടുത്തു. “നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി അരനാഴിക നേരം ഇന്ദുലേഖ സംസാരിച്ചാല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ ഭര്‍ത്താവാക്കും.” ശരി – ഇതുതന്നെ നല്ല വിദ്യ. തനിക്ക് ഒരു ഭാരവും ഇല്ല. തനിക്കും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കും ഈ കാര്യം നടത്തണമെന്നു താല്പര്യം. പെണ്ണിന് അല്പം ശാഠ്യം. അതു നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി കണ്ടാല്‍ തീരും എന്നു തീര്‍ച്ചയായി കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പറഞ്ഞു. അതുകൊണ്ട് എഴുത്തയച്ചു ശാഠ്യം കളഞ്ഞ് ഭാര്യയാക്കി എടുത്തോട്ടെ. ശാഠ്യം തീര്‍ന്നില്ലെങ്കില്‍ തനിക്ക് ഉത്തരവാദിത്വം ഒന്നും ഇല്ലാ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് കൊള്ളരുതാഞ്ഞിട്ട് ശാഠ്യം തീര്‍ന്നില്ലെന്ന് താന്‍ പറയും. അല്ലാതെ എന്ത്! മാധവന് ഈ പെണ്ണിനെ കൊടുക്കയില്ലെന്നാണ് താന്‍ സത്യം ചെയ്തത് – നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു കൊടുക്കും എന്നു സത്യം ചെയ്തിട്ടില്ല. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് സാധിക്കുമെങ്കില്‍ അയാള്‍ ഭാര്യയാക്കിക്കോട്ടെ. ഇല്ലെങ്കില്‍ വേറെ ആളെ അന്വേഷിക്കണം – അല്ലാതെ എന്താണ്!

ഇങ്ങിനെ ആയിരുന്നു പഞ്ചുമേനോന്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോവുമ്പോള്‍ മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിച്ചതും സന്തോഷത്തോടു കൂടി ഉറച്ചതും. എന്നാല്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് ഒന്നുകൂടി ഇതിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു വെളിവായി ധരിപ്പിക്കണം – എന്നാലേ തീര്‍ച്ചയാവുള്ളൂ എന്നു വിചാരിച്ചു പല്ലുതേപ്പിച്ചു കഴിഞ്ഞ ഉടനെ മടങ്ങി പൂമുഖത്തേക്കു തന്നെ വന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പട്ടിണികിടന്നു പല്ലിളിഞ്ഞ് ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്താണു കുളിക്കാതെ മടങ്ങിയത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഒന്നുമില്ലാ. നേര്‍ത്തെ, പറഞ്ഞ കാര്യത്തില്‍ എനിക്ക് ഒന്നു കൂടി പറവാനുണ്ട്. അടിയന്തിരമായി ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോട് ഒന്നു പറവാനുണ്ട്.

ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനെ വിളിച്ച് അടുക്കെ നിര്‍ത്തി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കുട്ടനോട് ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഒരു സംബന്ധത്തെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞില്ലേ, അതിന്റെ കാര്യം കൊണ്ടു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് നിന്റെ മുമ്പാകെ എനിക്ക് ഒന്നുകൂടി പറവാനുണ്ട്. ഇന്ദുലേഖയെ ഞാന്‍ മാധവനു കൊടുക്കുകയില്ലെന്നു മാത്രമേ സത്യം ചെയ്തിട്ടുള്ളൂ. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു കൊടുക്കുമെന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിന്നു വന്നു കണ്ട് അവള്‍ക്കു ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടാല്‍ മാത്രം ഈ സംബന്ധം നടത്തുന്നതല്ലാതെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സിനു വിരോധമായി നമ്പൂതിരിപ്പാടെക്കൊണ്ടു തന്നെ സംബന്ധം നടത്താന്‍  ആളല്ലെന്നു മുന്പെതന്നെ ഞാന്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. അതുകൊണ്ടു കാര്യം നടന്നില്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഉത്തരവാദിയല്ലേ, ഇതു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പറയുന്നു – കുട്ടന്റെ മുമ്പാകെ പറയുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: സകലതിനും ഞാന്‍ ഉത്തരവാദി. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇവിടെ എത്തേണ്ട താമസം, അത്രേ എനിക്ക് തോന്നീട്ടുള്ളൂ.

ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു കേട്ടു സന്തോഷത്തോടു കൂടി വൃദ്ധന്‍ പിന്നെയും കുളിപ്പാന്‍ പോയി.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: (കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട്) നേരം ഒന്നരമണിയായല്ലോ. എന്തിനാണ് തിരുമനസ്സിന്ന് ഇങ്ങനെ പട്ടിണി കിടക്കുന്നത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇല്ലാ, ഇപ്പൊഴെത്തും. അതാ കേള്‍ക്കുന്നു ഒരു മൂളക്കം – ഇല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ഉണ്ട്.

എന്നു പറഞ്ഞ് ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ അകത്തേക്കു പോയി.

അപ്പോള്‍ അവിടെ ഉണ്ടായ ഒരു ഘോഷത്തെക്കുറിച്ചു പറയുവാന്‍ പ്രയാസം. പല്ലക്കിന് എട്ടാള്‍, മഞ്ചലിന് ആറാള്‍, എടുത്തു വരുന്നവരും മാറ്റി കൊടുപ്പാന്‍ ഒന്നിച്ചു നടക്കുന്നവരും ഒന്നായിട്ടു മൂളണം എന്നാണു കല്പന. പതിന്നാല്‍പേര്‍ കൂടി ഒരു ശബ്ദത്തില്‍ മൂളാന്‍; രണ്ടുനാലാള്‍ മുമ്പില്‍ നിന്നു ഹെ-ഹൂ-ഫോ-ഫോ-ഹൂ-ഹൂ- എന്ന ചില ശബ്ദങ്ങള്‍. ഈ നിലവിളി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കുള്ള രാജചിഹ്നമാണത്രെ. ഇങ്ങിനെ ഘോഷത്തോടു കൂടിയാണ് പല്ലക്ക് മിറ്റത്ത് എത്തിയത്. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി പടിക്കല്‍ നിന്നു തന്നെ മഞ്ചലില്‍ നിന്ന് എറങ്ങി. എങ്കിലും ആ മഞ്ചല്‍ക്കാരും മിറ്റത്തോളം മൂളിക്കൊണ്ടു തന്നെ വന്നു. പഞ്ചുമേനോന്റെ തറവാട്ടു വീട്ടിലും സ്വന്തംമാളികയിലും താമസിക്കുന്ന ആബാലവൃദ്ധം (ഇന്ദുലേഖയും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനും ഒഴികെ) ഒരു പടയോ മറ്റോ വരുമ്പോള്‍ ഉള്ള തിരക്കുപോലെ തിക്കി. ഓരോ ദിക്കില്‍ ഓരോര്‍ത്തര്‍ക്ക് കഴിയുമ്പോലെയും കിട്ടുമ്പോലെയും ഉള്ള സ്ഥലത്തുനിന്നു കണ്ണുപറിക്കാതെ ഈ വരവ് നോക്കി തന്നെ നിന്നു പോയി. വീട്ടിലുള്ള സ്ത്രീകള്‍ മാളികയുടെ മുകളിലുള്ള ജാലകങ്ങളില്‍ കൂടി തിക്കിത്തിരക്കീട്ട് അങ്ങിനെ, പുരുഷന്മാര്‍ യജമാനന്മാര്‍ സകലവും ബന്ധപ്പെട്ട് ഉണ്ണാതെ എതിരേല്ക്കാന്‍ വന്നു. പഞ്ചുമേനോനെ മുന്‍നിര്‍ത്തി പൂമുഖത്ത് ഒരു തിരക്ക്; കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി എതിരേറ്റു പല്ലക്കില്‍ നിന്നിറക്കുവാന്‍ മിറ്റത്തു ഇറങ്ങി നിന്നുകൊണ്ട് കാര്യസ്ഥന്മാര്‍, ഭൃത്യവര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ മിറ്റത്ത് തിക്കിയും തിരക്കിയും അടുക്കളപ്പണിക്കാര്‍ അടുക്കളയിലെ ജാലകങ്ങളില്‍ കൂടിയും ചുവരില്‍ ഉള്ള ചില ദ്വാരങ്ങളില്‍ കൂടിയും കണ്ണുമാത്രം പുറത്താക്കീട്ട് അങ്ങിനെ; വൃഷളിവര്‍ഗ്ഗം ചില വാഴകള്‍ മറഞ്ഞിട്ടും വേലി മറഞ്ഞിട്ടും എത്തിനോക്കിക്കൊണ്ടും അങ്ങിനെ; ഈ ആഘോഷശബ്ദവും ആട്ടും വിളിയും കേട്ട് ഊട്ടുപുരയില്‍ ഊണു കഴിച്ചു വെയില്‍ താണിട്ടു പുറപ്പെടാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു കിടന്നുറങ്ങുന്ന വഴിയാത്രക്കാര്‍ ബ്രാഹ്മണര്‍ ആസകലവും ഞെട്ടി ഉണര്‍ന്ന് ഓടി കൊളത്തുവക്കത്തും പടിയിലും കയറി ഇരിക്കാന്‍ പാടുള്ള സകല സ്ഥലങ്ങളിലും വഴിക്കുടുമയും  കെട്ടിക്കൊണ്ട് “എന്നഡാ ഇത്! ആരെഡാ ഇത്! – ഭൂകമ്പമായിരിക്കെ,” ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചും കൊണ്ട് ഒരു തെരക്ക് അങ്ങിനെ – എന്നു വേണ്ട ചെമ്പാഴിയാട്ടു പൂവള്ളി വീട്ടിന്നു സമീപവാസികളായ എല്ലാവരും ഭൂകമ്പം ഉണ്ടായാല്‍ എങ്ങിനെയോ അതുപോലെ ഒന്നു ഭ്രമിച്ചു പോയി. പല്ലക്കു മിറ്റത്ത് എത്തിയ ഉടനെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി അതിന്റെ വാതില്‍ തുറന്നു. അപ്പോള്‍ അതില്‍ നിന്ന് ഒരു സ്വര്‍ണ്ണ വിഗ്രഹം പുറത്തേക്ക് ചാടി, അതെ,  സ്വര്‍ണ്ണ വിഗ്രഹം – സ്വര്‍ണ്ണവിഗ്രഹം തന്നെ. തലമുഴുവന്‍ സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണ തൊപ്പി, ശരീരം മുഴുവന്‍ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണ കുപ്പായം,  ഉടുത്ത പട്ടക്കരമുഴുവന്‍ സ്വര്‍ണ്ണം, കാലില്‍ സ്വര്‍ണ്ണക്കുമിഴുള്ള മെതിയടി, കൈവിരലില്‍ പത്തിലും സ്വര്‍ണ്ണ മോതിരങ്ങള്‍, പോരാത്തതിന് സര്‍വ്വം സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണമായ ഒരു തുപ്പട്ട കുപ്പായത്തിന്റെ മീതെ പൊതച്ചിട്ട്, കൈയ്യില്‍ കൂടെ കൂടെ നോക്കാന്‍ ചെറിയ ഒരു സ്വര്‍ണ്ണക്കൂടു കണ്ണാടി – സ്വര്‍ണ്ണം – സ്വര്‍ണ്ണം – സര്‍വ്വം സ്വര്‍ണ്ണം! ഒന്നരമണി വെയിലില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് പല്ലക്കില്‍ നിന്ന് എറങ്ങി നിന്നപ്പോള്‍ ഉണ്ടായ ഒരു പ്രഭയെക്കുറിച്ച് എന്താണ് പറയേണ്ടത്, ഇദ്ദേഹം നിന്നതിന്റെ സമീപം ഒരു കോല്‍ വൃത്തത്തില്‍ വെയില്‍ സ്വര്‍ണ്ണപ്രഭയായി മഞ്ഞളിച്ചു തോന്നി. ഇതെല്ലാം കണ്ട ക്ഷണത്തില്‍ പഞ്ചുമേനോന് തോന്നിയത് – ഹോ! കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പറഞ്ഞത് സൂക്ഷ്മം തന്നെ. ഇന്ദുലേഖ ഈ നമ്പൂതിരിയുടെ പിന്നാലെ ഓടും; ഓടും – സംശയമില്ല. പല്ലക്കില്‍ നിന്ന് എറങ്ങിയ ഉടനെ അര നിമിഷനേരം ഈ സ്വര്‍ണ്ണപ്പകിട്ടില്‍ മനുഷ്യരുടെ കണ്ണ് ഒന്നു മഞ്ഞളിച്ച് ആരും ഒന്നും പറയാതെ നിന്നുപോയി. തന്റെ വേഷം കണ്ട് എല്ലാവരും ഭ്രമിച്ചുപോയി. എന്നു നിശ്ചയിച്ചു നമ്പൂതിരിപ്പാടും വെറുതെ ആ വെയിലത്തുതന്നെ അരനിമിഷം നിന്നു. വെറുതെ നിന്നു എന്നു പറവാന്‍ പാടില്ലാ – പൂമുഖത്തിലെ വാതിലില്‍ക്കൂടി ഇന്ദുലേഖ അവിടെ എങ്ങാനും വന്നു നില്പുണ്ടോ എന്നറിവാന്‍ രണ്ടുമൂന്നു പ്രാവശ്യം എത്തിനോക്കുന്ന സമ്പ്രദായത്തില്‍ താണുനോക്കി. ഉടനെ പഞ്ചുമേനോനും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും കൂടി കൈ താഴ്ത്തി വഴികാണിച്ചും കൊണ്ട് ഈ സ്വര്‍ണ്ണ വിഗ്രഹത്തെ പൂമുഖത്തിലേക്ക് കൊണ്ടു പോയി. അവിടെ തെയ്യാറാക്കി വെച്ചിരുന്ന വലിയ ഒരു കസാലയിന്മേല്‍ ഇരുത്തി …

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: പഞ്ചുവെ ഞാന്‍ കേട്ടറിയും.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇവിടെ എഴുന്നള്ളിയത് അടിയന്റെ ഭാഗ്യം

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കറുത്തേടം ഇരിക്കൂ – ചെറുശ്ശേരി എവിടെ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ ഇവിടെ ഉണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഇരിക്കൂ – ഇരിക്കൂ, വിരോധമില്ലാ. ഇരിക്കൂ – ഇരുന്നോളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്താ കറുത്തേടം ഇരിക്കാത്തത്? ഇരിക്കൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എഴുന്നള്ളത്ത് കുറെ വഴുകിയതിന് എന്തോ കാരണം എന്നറിഞ്ഞില്ലാ – അമറേത്തു കഴിഞ്ഞില്ലായിരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: കഴിഞ്ഞു, രാവിലെ കഴിഞ്ഞു. ഒരു മലവാര കാര്യസംഗതിയാല്‍ വിചാരിച്ചപോലെ പുറപ്പെടാന്‍ സാധിച്ചില്ലാ. അസാരം വഴുകി പ്രാതല്‍ കഴിഞ്ഞു പുറപ്പെട്ടു.

എന്താണ്, താടി കളയിച്ച മലവാര സംഗതിയോ എന്നു ചെറുശ്ശേരി വിചാരിച്ചു ഉള്ളില്‍ ചിറിച്ചു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: കാര്യങ്ങളുടെ തിരക്കായിരിക്കും എന്ന് അപ്പോള്‍ തന്നെ ഇവിടെ അടിയന്‍ ഓര്‍ത്തിരിക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ പറഞ്ഞില്ലേ?-

പഞ്ചുമേനോന്‍: എനി നീരാട്ടു കുളിക്കു താമസിക്കേണ്ട എന്നു തോന്നുന്നു. പ്രാതലമറേത്തു വളരെ നേര്‍ത്തെ കഴിഞ്ഞതല്ലേ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: കുളിക്കാന്‍ താമസമില്ലായിരിക്കും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: ഓ – ഹോ! കറുത്തേടം കുളികഴിഞ്ഞില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്: എന്നാല്‍ ഇനി നോക്കു കുളിക്കാന്‍ പോവുക,

എന്നു പറഞ്ഞ് എല്ലാവരും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് പൂമുഖത്ത് ഇരിക്കുന്ന മദ്ധ്യേ ഒരു ഏഴെട്ടു പ്രാവശ്യം അകത്തേക്ക് എത്തിനോക്കിയിരുന്നു. അപ്പോള്‍ കണ്ടതില്‍ ഒന്നോ രണ്ടോ ആളെ ഇന്ദുലേഖയാണോ എന്നു ശങ്കിച്ചിട്ടും ഉണ്ട്. എല്ലാവരും കുളിപ്പാന്‍ പോയശേഷം പഞ്ചുമേനോന്‍ അകത്തു വന്ന് ഉണ്ണാനിരുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (ഭാര്യയോട്) നമ്പൂതിരിപ്പാടു വലിയ കേമന്‍ തന്നെ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഞാന്‍ ഇങ്ങനെ ഒരാളെ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയുടെ ജാതകം ഒരു ജാതകമാണ്. ഇന്നാള്‍ ആ പണിക്കരു നോക്കിപ്പറഞ്ഞത് ഒത്തു. ഉടനെ അതികേമനായി ഒരു ഭര്‍ത്താവ് ഉണ്ടാകും എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കണ്ടുവോ – താഴത്തുണ്ടായിരുന്നുവോ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: താഴത്തു വന്നിട്ടില്ലാ. മുകളില്‍ നിന്നു നോക്കീട്ടുണ്ടായിരിക്കണം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ അന്വേഷിക്കണം. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി കണ്ടുവോ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: കണ്ടു. അവള്‍ എന്റെ കൂടെ കുറെ നേരം അകത്തു നിന്നു നോക്കിയിരിക്കുന്നു. പിന്നെ അവളുടെ അറയിലേക്കു പോയി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഈ ബന്ധം നടക്കും. നിശ്ചയം തന്നെ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഈ ബന്ധം നടന്നില്ലെങ്കില്‍ ഞങ്ങളുടെ പുണ്യക്ഷയം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നടക്കും എന്നു തന്നെ എനിക്കു തോന്നുന്നു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: നടക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഇതില്‍പ്പരം ഒരു കഷ്ടം എനി ഞങ്ങള്‍ക്കു വരേണ്ടതില്ലാ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എനിക്ക് ഒരു സംശയമില്ലാ – നടക്കും.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എനിക്കും അശേഷം സംശയമില്ല. അത്ര ബുദ്ധിയില്ലാത്ത പെണ്ണല്ല ഇന്ദുലേഖ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആട്ടെ – ഉടനെ അറിയാം. ഇന്ദുലേഖ നിശ്ചയമായി സമ്മതിക്കും എന്നു തന്നെ എനിക്ക് ഉറപ്പായി തോന്നുന്നു. നീ വേഗം പോയി ഇന്ദുലേഖയുമായി ഒന്നു സംസാരിച്ചു  നോക്കൂ …എന്നാല്‍ ഏതാണ്ട് അറിയാം.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഞാന്‍ ഇതാ പോണു.

— 10 —
മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് ഒരു കത്ത്

പഞ്ചുമേനോന്‍ ഊണു കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ഇന്ദുലേഖ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കണ്ടുവോ എന്നറിവാന്‍ കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ പോയി. ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ഒരു തൊപ്പി തുന്നിക്കൊണ്ടു ചാരുപടിയില്‍ ഇരിക്കുന്നു. മുത്തശ്ശിയെ കണ്ട ഉടനെ എഴുനീറ്റ് അടുക്കെ ചെന്നു.

മുത്തശ്ശി ഇന്ദുലേഖയെ പിടിച്ചു മാറോടു ചേര്‍ത്ത് മൂര്‍ദ്ധാവില്‍ ചുംബിച്ചു കൊണ്ടു പറയുന്നു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: മകളേ, നിണക്ക് എല്ലാ ഭാഗ്യവും തികഞ്ഞു വന്നു എഴുന്നള്ളത്ത് കണ്ടില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ്, ഇന്ന് അമ്പലത്തില്‍ ഉത്സവമുണ്ടായിരുന്നുവോ? എന്നാല്‍ എന്തേ മുത്തശ്ശി എന്നെ വിളിക്കാഞ്ഞത്? ആന എത്ര ഉണ്ടായിരുന്നു? വാദ്യം ഒന്നും കേട്ടില്ലല്ലോ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അമ്പലത്തിലെ എഴുന്നള്ളത്തല്ല. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ എഴുന്നള്ളത്ത്.

ഇന്ദുലേഖ: (മുഖപ്രസാദം കേവലം വിട്ടു വലിയമ്മയുടെ ആലിംഗനത്തില്‍ നിന്നു വേറായി നിന്നിട്ട്) ഞാന്‍ കണ്ടില്ലാ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഈ ഘോഷം ഒക്കെ കഴിഞ്ഞിട്ടു നീ അറിഞ്ഞില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്തു ഘോഷം? ഞാന്‍ ഒന്നും കണ്ടില്ലല്ലോ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: നീ മുകളില്‍ വാതില്‍ അടച്ചു തുന്നക്കാരുടെ പണിയും എടുത്തു കാത്തിരുന്നാല്‍ കാണുമോ? നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കാണേണ്ടതാണ് – മഹാ സുന്ദരന്‍ തന്നെ. ഉടുപ്പും കുപ്പായവുമെല്ലാം പൊന്നു കൊണ്ടു കട്ടിയായിട്ടാണ്. എനിക്ക് അറുപതു വയസ്സായി മകളേ, ഞാന്‍ ഇതുവരെ ഇങ്ങിനെ ഒരാളെ കണ്ടിട്ടില്ല. അമറേത്തിനു പോയിരിക്കുന്നു – കഴിഞ്ഞ ഉടനെ വരും. നിന്നെ കാണാന്‍ മുകളില്‍ വരുമെന്നു തോന്നുന്നു. ഇന്നാള്‍ ഇവിടെ വന്ന ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കൂടെ വന്നിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മുമ്പില്‍ ഇരിക്കാന്‍ കൂടി മടിക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ അവസ്ഥ പറഞ്ഞു കൂടാ. മനയ്ക്കല്‍ ആനച്ചങ്ങലകൂടി പൊന്നു കൊണ്ടാണത്രെ. ഇതിന്റെ മുകളില്‍ ഒക്ക വെടിപ്പുണ്ടായിരിക്കണേ അദ്ദേഹം വരുമ്പോള്‍.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതിന്റെ മുകളില്‍ വെടിപ്പുകേട് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാവാറില്ല. എന്തിനാണ് അദ്ദേഹം ഇതിന്റെ മുകളില്‍ വരുന്നത് – എന്നെ കാണേണ്ട ആവശ്യം എന്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അദ്ദേഹം മറ്റെന്താവശ്യത്തിന് നുമ്മുടെ വീട്ടില്‍ എഴുന്നെള്ളുന്നു? എന്റെ മകളുടെ വര്‍ത്തമാനം കേട്ടിട്ടു വന്നതാണ്. മകളേ വളരെ നന്നായിട്ടെല്ലാം സംസാരിക്കണേ. എന്റെ മകള്‍ക്ക് വലിയ ഭര്‍ത്താവ് വന്നുകാണണമെന്നു ഞാന്‍ എത്ര കാലമായി കൊതിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇപ്പഴ് എനിക്ക് അതു സംഗതി വന്നു. ഇതുപോലെ എനി എന്റെ കുട്ടിക്ക് ഒരു ഭാഗ്യം വരാനില്ലാ. പെണ്ണുങ്ങള്‍ നന്നായി തീര്‍ന്നാല്‍ അവരുടെ തറവാടു നന്നാക്കണം. നല്ലാ ഭര്‍ത്താവിനെ എടുക്കണം. പണം തന്നെയാണു മകളേ കാര്യം. പണത്തിനു മീതെ ഒന്നുമില്ല. ഞാന്‍ കുട്ടിയില്‍ കണ്ടാല്‍ നന്നായിരുന്നു. എത്രയോ സുന്ദരന്മാരായ ആണുങ്ങള്‍ എനിക്കു സംബന്ധം തുടങ്ങാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും അതൊന്നും സമ്മതിച്ചില്ലാ. ഒടുവില്‍ നിന്റെ വലിയച്ഛന് എന്നെ കൊടുത്തു. ഞാനായിട്ട് നുമ്മളുടെ വീട്ടില്‍ നാലുകാശ് സമ്പാദിച്ചു. നുമ്മള്‍ക്കു സുഖമായി കഴിവാന്‍ മാത്രം സമ്പാദിച്ചു മകളേ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്കു ഭാഗ്യമില്ലാതെ പോയി. നിന്റെ അച്ഛന്‍ കുറെക്കാലം കൂടി ഇരുന്നെങ്കില്‍. നുമ്മള്‍ ഇന്നു വലിയ പണക്കാരായി പോയിരുന്നു. എന്തു ചെയ്യും! അതിനൊന്നും ഭാഗ്യമില്ലാ. നുമ്മളെ തറവാട്ടില്‍ പെങ്കുട്ടികള്‍ എല്ലായ്പോഴും നന്നായിട്ടേ തീരാറുള്ളൂ. എന്റെ മകളേപ്പോലെ ഇത്ര നന്നായിട്ട് ഇതുവരെ ആരും തീര്‍ന്നിട്ടില്ലാ. നിണക്ക് ഇപ്പോള്‍ വന്ന ഭര്‍ത്താവിനെ പോലെ നന്നായിട്ട് ഒരു ബന്ധവും ഇതുവരെ നുമ്മളുടെ തറവാട്ടില്‍ ഉണ്ടായിട്ടില്ലാ. അതുകൊണ്ടാണ് ഭാഗ്യം എന്നു പറഞ്ഞത്.

ഇന്ദുലേഖ: അല്ലാ – നമ്പൂതിരിപ്പാട് എനിക്കു സംബന്ധം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞുവോ? ഞാന്‍ ഇത് അറിഞ്ഞില്ലല്ലോ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എനി സംബന്ധം കഴിഞ്ഞപോലെ തന്നെ. ഇത്ര വലിയ ആള്‍ ഇവിടെ ഇതിന്നായിട്ട് വന്നിട്ട് എനി സംബന്ധം കഴിയാതെ പോവുമോ? എന്താ, എന്റെ മകള്‍ക്ക് ഭ്രാന്തുണ്ടോ? ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട് സംബന്ധം തുടങ്ങിയില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ ആരു തുടങ്ങും?

ഇന്ദുലേഖ: ശരി – മുത്തശ്ശി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരി. ഞാന്‍ കുറെ കിടന്നുറങ്ങട്ടെ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: പകല്‍ ഉറങ്ങരുത് മകളേ, ഞാന്‍ ആ പച്ചക്കല്ലു താലിക്കൂട്ടവും കല്ലുവെച്ച തോടകളും എടുത്തുകൊണ്ടു വരട്ടെ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇതിന്റെ മുകളില്‍ എഴുന്നെള്ളുമ്പോള്‍ എന്റെ മകള്‍ അതെല്ലാം അണിഞ്ഞിട്ടുവേണം അദ്ദേഹത്തെ കാണാന്‍, ഞാന്‍ വേഗം എടുത്തു കൊണ്ടു വരാം.

ഇന്ദുലേഖ: വേണ്ടാ, ഞാന്‍ യാതൊരു സാധനവും കെട്ടുകയില്ല. നിശ്ചയം തന്നെ. എനിക്ക് അസാരം ഉറങ്ങിയേ കഴിയുള്ളൂ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്റെ മകള്‍ കെട്ടിയാലും കെട്ടിയില്ലെങ്കിലും ശരി, എന്റെ മകള്‍ക്ക് ആഭരണവും ഒന്നും വേണ്ടാ. നമ്പൂതിരിപ്പാടു വരുമ്പോള്‍ നല്ല സന്തോഷമായിട്ടെല്ലാം പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിനു നല്ല സ്നേഹം തോന്നിക്കണേ.

എന്നും പറഞ്ഞ് കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ താഴത്തേയ്ക്ക് എറങ്ങിപ്പോയ ഉടനെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മുകളിലേക്കു കയറിവന്നു. ഇന്ദുലേഖയും ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയും അന്യോന്യം മുഖത്തു നോക്കി ചിറിച്ചു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വരവ് ബഹുഘോഷമായി. ആള്‍ മഹാ വിഡ്ഢിയാണെന്നു തോന്നുന്നു. ഇതിന്റെ മുകളിലേക്ക് വരവുണ്ടാവും.

ഇന്ദുലേഖ: വരട്ടെ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ബാന്ധവിക്കണം എന്നു പറയും.

ഇന്ദുലേഖ: ആരെ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നിന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ: വന്നു കയറിയ ഉടനെയോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) ഒരു സമയം ഉടനെതന്നെ പറയും എന്നു തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെ പറഞ്ഞാല്‍ അതിനുത്തരം എന്റെ ദാസി അമ്മു പറഞ്ഞോളും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: മാധവന്‍ കൂടി ഇപ്പോള്‍ ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നാല്‍ നല്ല നേരം പോക്കായിരുന്നു.

“മാധവന് ” എന്ന ശബ്ദമാത്രശ്രവണത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്ത് പ്രത്യക്ഷമായുണ്ടായ വികാരഭേദങ്ങളെ കണ്ടിട്ട്.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഓ ഹോ! എന്റെ കുട്ടീ, നിന്റെ പ്രാണന്‍ ഇപ്പോള്‍ മദിരാശിയില്‍ തന്നെയാണ്. സംശയമില്ലാ. നിണക്ക് ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കുന്നതില്‍ മനസ്സിന്നു വളരെ സുഖക്കേടുണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു. ആട്ടെ, ദൈവം ഉടനെ എല്ലാം ഗുണമായി വരുത്തും.

ഇന്ദുലേഖ: മനസ്സിന്നു സുഖക്കേട് അധികമായിട്ടൊന്നുമില്ലാ. മദിരാശി വര്‍ത്തമാനം ഒന്നും ഇല്ലല്ലോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി വിശേഷിച്ച് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി വന്നിട്ടുണ്ടോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഉണ്ട്. അദ്ദേഹവും ഉണ്ണാന്‍ പോയിരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ പോണു. നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങിക്കോളു.

എന്നു പറഞ്ഞു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ താഴത്തേക്കു പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി വന്നിട്ടുണ്ടെന്നു കേട്ടത് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വളരെ സന്തോഷമായി. തമ്മില്‍ അഞ്ചാറു ദിവസത്തെ പരിചയമേ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളൂ എങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മാധവനും ഈ നമ്പൂതിരി അതിസമര്‍ത്ഥനും രസികനുമാണെന്നു ബോധിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അല്പം ഒരു സുഖക്കേടും തോന്നി. അന്നു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി കണ്ടപ്പോള്‍ മാധവന്‍ തന്റെ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. താനും മാധവനും തമ്മില്‍ ഉണ്ടായി വരാന്‍ പോകുന്ന സ്ഥിതിയെ ഇദ്ദേഹം നല്ലവണ്ണം അറിഞ്ഞിട്ടും അതില്‍ ഇദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചിട്ടും ഉണ്ടെന്ന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അറിവുണ്ട്.  ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇപ്പോള്‍ ഉദ്ദേശിച്ചു വന്ന കാര്യവും ഇയ്യാള്‍ക്കു മനസ്സിലാവാതിരിപ്പാന്‍ പാടില്ല. ഇതില്‍ നമ്പൂരിക്കു തന്റെ മേല്‍ ഒരു പുച്ഛം തോന്നുമല്ലോ എന്നു വിചാരിച്ചിട്ടാണു സുഖക്കേടുണ്ടായത്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഉദ്ദേശിച്ചു വന്ന കാര്യത്തിന്റെ തീര്‍ച്ചയില്‍ ഈ പുച്ഛം തീരുമെന്നു താന്‍തന്നെ സമാധാനിച്ചിട്ടു അകായില്‍ പോയി ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടന്നു.

ഒരു നാലെട്ടു നിമിഷം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ തന്റെ ദാസി അമ്മു ഒരു കടലാസ്സും കൈയ്യില്‍ പിടിച്ച് കയറി വരുന്നതു കണ്ടു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താ അമ്മു അത്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇത് എഴുത്താണ് – മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വന്നതാണ്. കുട്ടന്‍മേനവന്‍ യജമാനന്‍ ഇവിടെ കൊണ്ടു വന്നു തരാന്‍ പറഞ്ഞു.

എന്നു പറഞ്ഞു എഴുത്ത് ഇന്ദുലേഖയുടെ വശം കൊടുത്തു.

ഇന്ദുലേഖ കുറെ ഭ്രമത്തോടെ എഴുത്തു വാങ്ങി എഴുനീറ്റു വായിച്ചു. രണ്ടെഴുത്തുകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നു തുറന്നിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ തര്‍ജ്ജമ താഴെ എഴുതുന്നു. 

“കുട്ടന്‍ ഇവിടെ നിന്നുപോയ ദിവസം രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് എന്നെ സിക്രട്രൈറ്റില്‍ നിശ്ചയിച്ചതായി ഗില്‍ഹം സായ്‌വിന്റെ ഒരു കത്തു കിട്ടി. ഞാന്‍ ഇന്ന് ഉദ്യോഗത്തില്‍ പ്രവേശിച്ചു. കുട്ടനും മറ്റു സുഖക്കേട് ഒന്നും ഇല്ലായിരിക്കും. ഞാന്‍ മറ്റന്നാളത്തെയോ, നാളത്തെയോ വണ്ടിക്ക് ഒരാഴ്ച കല്പനയെടുത്ത് അങ്ങോട്ടു വരും. ഇതില്‍ അടക്കം ചെയ്ത എഴുത്തുകള്‍ അച്ഛനും മാധവിക്കും കൊടുപ്പാന്‍ അപേക്ഷ.”

ഇതു വായിച്ച ഉടനെ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായ ഒരു സന്തോഷം ഞാന്‍ എങ്ങിനെ എഴുതി അറിയിക്കുന്നു – പ്രയാസം. സന്തോഷാശ്രു താനേ കണ്ണുകള്‍ നിറഞ്ഞു. പിന്നെ തനിക്കുള്ള എഴുത്തു പൊളിച്ചു വായിച്ചു. ആ എഴുത്തു ഞാന്‍ പരസ്യമാക്കാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ ആ എഴുത്തിനെ വായിച്ചശേഷം ചില ഗോഷ്ടി കാണിച്ചതും എഴുതണ്ട എന്നാണു ഞാന്‍ ആദ്യം വിചാരിച്ചത്. പിന്നെ ആലോചിച്ചതില്‍ ഇന്ദുലേഖയോടുള്ള ഇഷ്ടം നിമിത്തം കഥ ശരിയായി പറയാതിരിക്കുന്നത് വിഹിതമല്ലെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നതിനാല്‍ എഴുതാന്‍ തന്നെ നിശ്ചയിക്കുന്നു. മാധവന്റെ എഴുത്തു വായിച്ച ശേഷം എഴുത്തിനെ രണ്ടുനാലു പ്രാവശ്യം ഇന്ദുലേഖ ചുംബിച്ചു. താക്കോല്‍ എടുത്ത് എഴുത്തുപെട്ടി തുറന്നു രണ്ടു കത്തുകളും അതില്‍ വെച്ചു പൂട്ടി പുറത്തേക്കു വന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന്‍ ചായ കുടിച്ചുവോ എന്നറിഞ്ഞു വരാന്‍ അമ്മുവെ പറഞ്ഞയച്ചു. അമ്മു ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്റെ അറയില്‍ പോയി അന്വേഷിച്ചു. ചായ കുടിച്ചു എന്നു ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു. “ഞാന്‍ അങ്ങട്ടു വരുന്നു എന്ന് ഇന്ദുലേഖയോടു പറ”, എന്നും പറഞ്ഞയച്ചു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മാധവന് ഉദ്യോഗമായ വിവരം ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ പറഞ്ഞുകേട്ട സന്തോഷത്തോടു കൂടി മുകളിലേക്കു കയറിവന്ന് ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടു. മകളുടെ അപ്പോഴത്തെ ഒരു സന്തോഷം കണ്ടതില്‍ തനിക്കും വളരെ സന്തോഷമായി.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ജയിച്ചു – ഇല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഈശ്വരാധീനം – ഇത്രവേഗം ഉദ്യോഗമായത്.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അപ്പോള്‍ ശപഥമോ?

ഇന്ദുലേഖ: അത് ഇരിക്കട്ടെ. ഞാന്‍ എനി ഉടനെ മദിരാശിക്കു പോവും അമ്മേ – അമ്മയ്ക്കു വിരോധമില്ലല്ലോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്റെ മകള്‍ മാധവനോടൊപ്പം ഏതു ദിക്കില്‍ പോയാലും എനിക്കു വിരോധമില്ലാ. സാധുക്കളേ, നിങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും എത്ര ദിവസമായി കുഴങ്ങുന്നു! എങ്കിലും അച്ഛന് ഒരു മുഷിച്ചിലിന്ന് എടയാവുമല്ലോ എന്ന് ഒരു ഭയം.

ഇന്ദുലേഖ: അതില്‍ അമ്മയ്ക്ക് വിഷാദം വേണ്ട. വലിയച്ഛന്‍ മഹാശുദ്ധനാണ്. എന്നെ ബഹു വാത്സല്യമാണ്. ഞാന്‍ കാല്‍ക്കല്‍ വീണു കരഞ്ഞാല്‍ എനിക്കു വേണ്ടി അദ്ദേഹം ഞാന്‍ ചെയ്യുന്ന ന്യായമായ അപേക്ഷയെ സ്വീകരിക്കാതെ ഇരിക്കുകയില്ല – എനിക്ക് അതു നല്ല ഉറപ്പുണ്ട്.

ഇങ്ങനെ അവര്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍  മാധവന്റെ അമ്മ (പാര്‍വ്വതി അമ്മ)  മുകളിലേക്കു കയറി വന്നു.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: എന്താ മകളേ മാധവന് ഉദ്യോഗമായോ?

ഇന്ദുലേഖ: ആയി എന്ന് എഴുത്തു വന്നിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ഭാഗ്യം – ഇത്ര വേഗം നല്ലൊരു ഉദ്യോഗമായല്ലോ.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: മാധവന്‍ എനിയും മദിരാശിയില്‍ തന്നെ പാര്‍ക്കണ്ടേ? അതു മാത്രം എനിക്കു സങ്കടം.

ഇന്ദുലേഖ: നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇനി മദിരാശിയില്‍ പോയി താമസിക്കാമല്ലോ.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ഞാന്‍ തന്നെയോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഞാനും വരാം.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ഈശ്വരാ! അങ്ങനെയായാല്‍ നന്നായിരുന്നു. അപ്പോഴെയ്ക്കു മാധവന്‍ വെറുതേ വല്യമ്മാമനുമായി ശണ്ഠ ഉണ്ടാക്കിവച്ചുവല്ലൊ.

ഇന്ദുലേഖ: ആട്ടെ, നിങ്ങള്‍ എന്റെ കൂടെ വരുന്നുണ്ടോ?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ഈശ്വരാ! അങ്ങിനെ ദൈവം സംഗതി വരുത്തട്ടെ. എന്നാല്‍ എന്റെ മകന് പിന്നെ ഒരു ഭാഗ്യവും വേണ്ട. അതിനപ്പോള്‍ ഈ വിഷമമുണ്ടല്ലോ.

ഇങ്ങനെ അവര്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ കയറിവരുന്നതു കണ്ട്, ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയും പാര്‍വ്വതി അമ്മയും താഴത്തിറങ്ങിപ്പോയി. ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തു പ്രത്യക്ഷമായിക്കണ്ട സന്തോഷത്തില്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോനും വളരെ സന്തോഷമുണ്ടായി, അന്യോന്യം കുറെനേരം ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിന്നു – പിന്നെ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖ മദിരാശിയിലേക്കു പോവാന്‍ എല്ലാം ഒരുങ്ങിക്കോളു. മാധവന്‍ നാളെയോ മറ്റന്നാളോ പുറപ്പെടും എന്ന് എഴുതിക്കണ്ടില്ലേ? ഇന്ദുലേഖ ഒന്നും പറയാതെ മുഖം താഴ്ത്തിക്കൊണ്ടും മുഖത്ത് ഇടയ്ക്കിടെ ചുവപ്പും വെളുപ്പുമായി വര്‍ണ്ണം മാറിക്കൊണ്ടും സന്തോഷത്തില്‍ മുങ്ങിയും പൊങ്ങിയും നിന്നു. എന്നാല്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന് വളരെ സന്തോഷം ഉണ്ടായി. എങ്കിലും അച്ഛന്റെ ശപഥത്തെ ഓര്‍ത്ത് അല്പം കുണ്ഠിതവും ഉണ്ടായിരുന്നു. മാധവന്‍ പെണ്ണിനേയും കൊണ്ടു പോകുമെന്നുള്ളതിനു  ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന് ലേശവും സംശയമില്ലാ. അതുകൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന് ഒരു വ്യസനവും ഉണ്ടായില്ല. എന്നാല്‍ വൃദ്ധനായ തന്റെ അച്ഛനെ സമ്മതിപ്പിച്ചിട്ടു കാര്യം നടത്താഞ്ഞാല്‍ എന്തൊക്കെ വൈഷമ്യങ്ങള്‍ വരാം എന്നാലോചിച്ചിട്ടാണ് അല്പം കുണ്ഠിതം ഉണ്ടായത്. എന്നാല്‍ ഈ വക വ്യസനഭാവം അശേഷമെങ്കിലും മേനോന്റെ മുഖത്തോ വാക്കിലോ പുറപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാട് വന്നിട്ടുണ്ടല്ലോ – കേട്ടില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: കേട്ടു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: അച്ഛന്‍ ഈ കാര്യത്തെക്കുറിച്ചു വളരെ ഉചിതമായിട്ട് ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞു – എനിക്കതു വളരെ സന്തോഷമായി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താ പറഞ്ഞത്?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സംബന്ധം ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മനസ്സുണ്ടെങ്കില്‍ അല്ലാതെ നടത്തിപ്പാന്‍ താന്‍ ശ്രമിക്കയില്ലെന്നാണ്. ഇത് തീര്‍ച്ചയായി എന്നോടും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോടും പറഞ്ഞു. അതു കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖ ഇനി ഒട്ടും വ്യസനിക്കണ്ട.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെയാണു വലിയച്ഛന്റെ മനസ്സെങ്കില്‍ ഇദ്ദേഹത്തെ കെട്ടിവലിപ്പിച്ചത് എന്തിന്?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: അത് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടശേഷം മനസ്സുണ്ടാവുമോ എന്നു പരീക്ഷിപ്പാനാണത്രെ.

എന്നും പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോന്‍ തന്റെ മുറിയിലേക്കു പോയി. കോണി  ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ “മദിരാശിക്ക് എഴുത്തുണ്ടെങ്കില്‍ പൂട്ടി താഴത്തേയ്ക്കയക്കൂ. എന്റെ എഴുത്തില്‍ വച്ച് അയയ്ക്കാം.” എന്ന് പറഞ്ഞു.

എനിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെ പരിഹസിക്കുന്നത് പ്രാണവേദനയാണ്. എന്നാലും കഥ ഞാനൊട്ടും മറച്ചു വയ്ക്കുന്നില്ല. ഇത്ര ബുദ്ധിയുള്ള ഇന്ദുലേഖ എന്തിന്നു വിഡ്ഢിത്തം കാണിച്ചു? ഞാന്‍ പറയാതിരിക്കില്ല. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന്‍ താഴത്ത് ഇറങ്ങിയ ഉടനെ ഇന്ദുലേഖ എഴുത്തുപെട്ടി തുറന്ന് കത്തെടുത്തു വായിച്ച് ക്രമപ്രകാരമുള്ള ഗോഷ്ഠി കാണിച്ച് കത്തു പെട്ടിയില്‍ വച്ചു പൂട്ടി. അതി സന്തോഷത്തോടുകൂടി കിടക്കാനും ഇരിക്കാനും നില്പാനും ശക്തിയില്ലാതെ പ്രമോദസരിത്തില്‍ കൂടി ഒഴുകിക്കൊണ്ടുവശായി.

ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോന്‍ മദിരാശിക്ക് എഴുത്തു തയ്യാറാക്കി മേശമേല്‍ വച്ചു മാധവന്റെ അച്ഛനെ കാണ്മാനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു ചെന്നു. ചെല്ലുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹം പൂമുഖത്ത് ഇരിക്കുന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനവനെ കണ്ടപ്പോള്‍ ഒന്നു ചിറിച്ചു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: ജ്യേഷ്ഠന്‍, നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വരവു കണ്ടില്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍സാധാരണയായി ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരെ ജ്യേഷ്ഠന്‍ എന്നാണു വിളിച്ചുവരാറ്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഞാന്‍ കണ്ടില്ല. ഹമാലന്മാരുടെ മൂളലിന്റെ ഘോഷം കേട്ടു. ഞാന്‍ പൊല്പായിക്കളത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടിരിക്കയാണ്. തല്കാലം ഇവിടെ നിന്നാല്‍ തരക്കേടുണ്ട്. നിന്റെ അച്ഛന്‍ ഒരു സമയം എനിക്ക് ആളെ അയയ്ക്കും. പിന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സംബന്ധക്കാര്യംകൊണ്ട് ആലോചിപ്പാനും മറ്റും പറയും. എനിക്ക് ഈ ആവലാതികള്‍ ഒന്നും കഴികയില്ല – ഞാന്‍ ഇന്നും നാളെയും കളത്തില്‍ താമസിച്ച് മറ്റന്നാളേ മടങ്ങിവരുകയൊള്ളു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: ഞാനും വരാം. എനിക്കും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പ്രാകൃത്യങ്ങള്‍ കാണാന്‍ വയ്യാ – ഞാനും വരാം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പോന്നോളു. വിവരം അച്ഛനെ അറിയിക്കണെ. അല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ അതിന് എന്റെ നേരെ കോപിക്കും.

ഉടനെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍ വീട്ടിലേയ്ക്ക് ആളെ അയച്ച് തന്റെ ഉടുപ്പുകളും മറ്റും വരുത്തി ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരോടു കൂടി പൊല്പായികളത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. തന്നെക്കുറിച്ചു ചോദിച്ചാല്‍ വിവരം അച്ഛനെ അറിയിപ്പാന്‍ ആളെ പറഞ്ഞേല്പ്പിച്ചു. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോനും പൊല്പായിക്കളത്തിലേക്കു പോകയും ചെയ്തു.  

— 11 —
നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെപ്പറ്റി ജനങ്ങള്‍ സംസാരിച്ചത്

മുത്തു: (ഊട്ടുപുരയില്‍ വെച്ച്) ഇത് എന്തു ഘോഷമാണ്! ഹേ, ഞാന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വേഷം പോലെ ഒരു വേഷം കണ്ടിട്ടില്ല. എന്തു കുപ്പായമാണ്! എന്തു തൊപ്പി! കുപ്പായത്തിനു മീതെ ഇട്ടിട്ടുള്ള ആ തുപ്പട്ട് ഒരു ആയിരം ഉറുപ്പിക വിലപിടിക്കുമെന്നു തോന്നുന്നു. ലക്ഷപ്രഭു — മഹാ സുന്ദരന്‍!

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: എവിടെയാണ് താന്‍ സൌന്ദര്യം കണ്ടത്? തുപ്പട്ടിലോ, കുപ്പായത്തിലോ? അയാളുടെ മുഖം ഒരു കുതിരയുടെ മുഖം പോലെയാണ് എനിക്കു തോന്നിയത്.

മാനു: നിങ്ങള്‍ക്ക് അസൂയ പറയുന്നതല്ലേ സ്വഭാവം. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മുഖം കുതിരയുടെ മുഖം പോലെയോ? കഷ്ടം! നിങ്ങള്‍ എവിടെ നിന്നാണ് നോക്കിയത്? ഞാന്‍ അടുക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു — പല്ലക്കു തൊട്ടു നിന്നിരുന്നു. തങ്കത്തിന്റെ നിറമാണ് നമ്പൂതിരിപ്പാട്! മഹാസുന്ദരന്‍! കഴുത്തില്‍ ഒരു പൊന്‍മാല ഇട്ടിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ ഒരു മാല ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല.

സുബ്ബുക്കുട്ടി: ഹേ! അതു മാലയല്ല, നാഴികമണിയുടെ ചങ്ങലയാണ്. നാഴികമണി അരയിലെങ്ങാനും താഴ്ത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: എന്തു നിറമായാലും എത്ര മാലയിട്ടാലും അയാളുടെ മുഖം കുതിര മുഖമാണ്.

മാനു: ശാസ്ത്രികള്‍ക്ക് ഭ്രാന്തുപിടിച്ചു എന്നു തോന്നുന്നു. ഇത്ര സുന്ദരനായിട്ട് ഒരാളില്ലെന്നാണു ഞങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ തോന്നിയത്. അല്ലേ ശീനു! സുബ്ബുക്കുട്ടി! എന്താ പറയൂ — നിങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ എന്താണു തോന്നിയത്?

സുബ്ബുക്കുട്ടി: ഞങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ തോന്നിയത് നല്ല സുന്ദരന്‍ എന്നു തന്നെ.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: നിങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ എന്തുതോന്നിയാലും വേണ്ടതില്ല. അയാളുടെ മുഖം കുതിര മുഖമാണ്, സംശയമില്ല.

അപ്പോള്‍ ഒരു വഴിയാത്രക്കാരന്‍ പട്ടര്‍: അടിയന്തിരം എന്നോ, അറിഞ്ഞില്ല.

സുബ്ബുക്കുട്ടി: നാളെയാണെന്നു കേട്ടു.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: ആരു പറഞ്ഞു?

സുബ്ബുക്കുട്ടി: ആരോ പറഞ്ഞു.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: ആ വഴിയാത്രക്കാരന്റെ യാത്ര മുടക്കണ്ടാ, (യാത്രക്കാരനോട്) ഹേ! താന്‍ മഠത്തില്‍പോയി അന്വേഷിച്ചറിഞ്ഞോളൂ. ഇയ്യാള്‍ പറയുന്നതൊന്നും വിശ്വസിക്കേണ്ട.

അപ്പോള്‍ ഊട്ടില്‍ കടന്നുവന്ന ഒരു പട്ടര്: അടിന്തരം ഇന്നുതന്നെ. കാക്കാല്‍ ഉറുപ്പിക ബ്രാഹ്മണര്‍ക്കും അരേരശ്ശ ഉറുപ്പിക നമ്പൂതിരിമാര്‍ക്കും ഉണ്ടത്രേ.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: തന്നോടാരു പറഞ്ഞു?

വന്നപട്ടര്: ആരോ കുളക്കടവില്‍ പറഞ്ഞു.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: (വഴിയാത്രക്കാരനോട്) നിങ്ങള്‍പോയി അന്വേഷിക്കിന്‍.

വഴിയാത്രക്കാരന്‍: ഇന്നാണെങ്കില്‍ സദ്യയ്ക്ക് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ കൂട്ടണ്ടേ? ഒന്നും കാണുന്നില്ലല്ലോ.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: ഇന്നായിരിക്കില്ല.

കൃഷ്ണജ്യോത്സ്യര്: ജാതകവും മറ്റും നോക്കണ്ടെ?

സുബ്ബുക്കുട്ടി: പണത്തിനു മീതെ എന്തു ജാതകം? എല്ലാം പണം. പണം തന്നെ ജാതകം. ഒക്കാതെ വരുമോ?

കൃഷ്ണജ്യോത്സ്യര്: നമുക്ക് നാല് കാശ് കിട്ടുമായിരുന്നു. സകലം ശരിയാണെന്നും വിശേഷയോഗ്യമാണെന്നും ഞാന്‍ പറഞ്ഞേക്കാമായിരുന്നു. നായന്മാര്‍ക്ക് എന്തു ജാതകം നോക്കലാണ്! നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടീന്നു രഹസ്യം പോവാന്‍ വന്നതുപോലെ വന്നതാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന് ഒരു നൂറു ദിക്കില്‍ സംബന്ധമുണ്ട്.

ശങ്കര ശാസ്ത്രി: രഹസ്യത്തിനു വന്നതാണെങ്കില്‍ ആളെ മാറി നോക്കേണ്ടി വരും.

സുബ്ബുക്കുട്ടി: ശരി, ശരി, ശാസ്ത്രികള്‍ ഇന്നാള്‍ ഒരു ദിവസം പൂവരങ്ങില്‍ മാളികയില്‍പോയി ശാകുന്തളം മുതലായതു വായിച്ചു എന്നു കേട്ടിരിക്കുന്നു. ആ സമയം ആ കുട്ടിയുടെ ധൈര്യം അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരിക്കാം — ശാസ്ത്രം പഠിച്ചാള് ഒക്കെ ഒരു പോലെ വിഡ്ഢികളാണ്.

മുത്തു: നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഒരു മോതിരം കൊടുത്താല്‍ നൂറ് ഇന്ദുലേഖകള്‍ സമ്മതിക്കും.

ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ ഇതിന് ഉത്തരം പറയാതെ എഴുനീറ്റ് അമ്പലത്തിലേക്കു പോയി. ഈ ശാസ്ത്രികള്‍ മാധവന്റെ വലിയ ഒരു സ്നേഹിതനും നല്ല വിദ്വാനും ആയിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ നല്ല പരിചയമുള്ള ആളും ആയിരുന്നു. അവളുടെ ബുദ്ധി അതിവിശേഷ ബുദ്ധിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം കേട്ടപ്പോള്‍ ഇയാള്‍ക്കു മനസ്സിന്ന് അശേഷം സുഖം തോന്നിയില്ല. പിന്നെ ശാസ്ത്രികളുടെ അഭിപ്രായത്തിലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മാധവനാണ് അനുരൂപനായ പുരുഷന്‍ എന്നായിരുന്നു. ഇങ്ങിനെ വരുന്നതായല്‍ കഷ്ടം! ദ്രവ്യത്തിന്റെ വലിപ്പം കൊണ്ട് ഒരു സമയം ഇങ്ങിനെ വരാം — എന്തു ചെയ്യാം! ഈ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ദ്രവ്യത്തെ ജയിപ്പാന്‍ ഒന്നിനും ശക്തിയില്ല. ഇങ്ങിനെയെല്ലാം വിചാരിച്ചും വ്യസനിച്ചും ശാസ്ത്രികള്‍ അമ്പലത്തില്‍ ചെന്ന് വാതില്‍മാടത്തില്‍ അങ്കവസ്ത്രവും വിരിച്ച് ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കൊണ്ട് കിടന്നു. ശാസ്ത്രികള്‍ക്ക് അവിടെയും ഗ്രഹപ്പിഴതന്നെ — താന്‍ കിടന്നു രണ്ടു മൂന്നു നിമിഷം കഴിയുമ്പോഴേക്ക് വാതില്‍മാടത്തില്‍ ആള്‍ക്കൂട്ടമായി. കഴകക്കാരന്‍ വാര്യരും മാരാനുമാണ് അകായില്‍ നിന്ന് ആദ്യം വന്നത്.

വാര്യര്‍: (ശാസ്ത്രികളോട്) എന്താണു ശാസ്ത്രികള്‍സ്വാമീ! ഇന്നു പൂവരങ്ങില്‍ നാടകം വായനയും മറ്റും ഇല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. തിരക്കു തന്നെ. കുളക്കടവില്‍ ജനക്കൂട്ടം. നമ്പൂതിരിപ്പാട് അമൃതേത്തു കഴിക്കുന്നു. സംബന്ധം ഇന്നുതന്നെ ഉണ്ടാവുമോ എന്നു ശാസ്ത്രികള്‍ വല്ലതും അറിഞ്ഞുവോ?

ശാസ്ത്രികള്‍: ഞാന്‍ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ലപ്പാ. ഞാന്‍ കുറെ ഉറങ്ങട്ടെ.

അപ്പോഴേക്കും ശാന്തിക്കാരന്‍ എമ്പ്രാന്തിരിയും ഒരു രണ്ടു മൂന്നു നമ്പൂതിരിമാരും ഒന്നുരണ്ടു പട്ടന്മാരും കൂടി ഒരു കൂട്ടായ്മക്കവര്‍ച്ചക്കാരു കടക്കുംപോലെ വടക്കേ വാതില്‍മാടത്തിന്റെ വടക്കേ വാതിലില്‍ക്കൂടി നിലവിളിയും കൂക്കിയുമായി കടന്നുവരുന്നതു കണ്ടു. സംസാരം എല്ലാം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനെപ്പറ്റിത്തന്നെ.

എമ്പ്രാന്തിരി: നമ്പൂതിരിപ്പാടു ബഹുസുന്ദരന്‍. ഞാന്‍ കണ്ടു. എത്ര വയസ്സായോ?

ഒരു നമ്പൂതിരി: വയസ്സ് അമ്പതായിക്കാണണം.

മറ്റൊരു നമ്പൂതിരി: ഛീ! അത്രയൊന്നുമില്ല. നാല്പതുനാല്പത്തഞ്ചായിക്കാണണം.

ഒരു പട്ടര്: എത്ര വയസ്സായാലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ബോധിക്കും. എന്തു കുപ്പായങ്ങള്‍ — എന്തു ഢീക്ക് — വിചാരിച്ചു കൂടാ. ഞാന്‍ അനന്തശയനത്തെ രാജാവിനുകൂടി ഈമാതിരി കുപ്പായം കണ്ടിട്ടില്ലാ.

മറ്റൊരു നമ്പൂതിരി: ആ കുപ്പായവും പുറപ്പാടും തന്നേ ഉള്ളൂ. ഇല്ലത്തു ദ്രവ്യവും അനവധി ഉണ്ട്. നമ്പൂതിരി ആള്‍ കമ്പക്കാരനാണ്. ഒരു സ്ഥിരതയും തന്റേടവുമില്ല. ആ ഇന്ദുലേഖയെ കമ്പക്കാരനു കൊണ്ടു കൊടുക്കുന്നുവല്ലോ. സംബന്ധം ഇന്നുതന്നെയോ.

എമ്പ്രാന്തിരി: അതെ, ശാസ്ത്രികളോടു ചോദിച്ചറിയാം. ശാസ്ത്രികള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഇഷ്ടനാണ്. ഏ! ശാസ്ത്രികളേ, പകല്‍ ഉറങ്ങുകയാണ്? ഉറങ്ങരുത്, എണീക്കൂ.

ശാസ്ത്രികള്‍ കണ്ണടച്ച് ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നിരുന്നു. എമ്പ്രാന്തിരിയുടെ വിളികൊണ്ടു നിവൃത്തിയില്ലാതെ ആയപ്പോള്‍ എണീറ്റു കുത്തിയിരുന്നു.

എമ്പ്രാന്തിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംബന്ധം ഇന്നുതന്നെയോ?

ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍: ഞാന്‍ ഒരു സംബന്ധവും അറിയില്ലാ. എന്നു പറഞ്ഞ് ശാസ്ത്രികള്‍ അമ്പലത്തില്‍ നിന്ന് എറങ്ങിപ്പോയി.

നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വരവ് കഴിഞ്ഞ ഉടനെ പൂവള്ളി വീട്ടില്‍വെച്ച് അവിടെയുള്ളവര്‍ തമ്മില്‍ത്തന്നെ അന്യോന്യം വളരെ പ്രസ്താവങ്ങള്‍ ഉണ്ടായി.

കുമ്മിണി അമ്മ: ചാത്തരെ, ഇങ്ങിനെ കേമനായിട്ട് ഒരാളെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിനെ കണ്ടിട്ട് എന്റെ കണ്ണ് മഞ്ഞളിച്ചുപോയി.

ചാത്തരമേനോന്‍: അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുപ്പായം കണ്ടിട്ട് എന്നു പറയിന്‍.

കുമ്മിണി അമ്മ: അതെന്തോ, എന്റെ വയസ്സിന്‍കീഴില്‍ ഈമാതിരി പുറപ്പാടു കണ്ടിട്ടില്ല. ദിവാന്‍ജി വലിയമ്മാമനെ കണ്ട ഓര്‍മ്മകൂടി ഉണ്ട് എനിക്ക്. അദ്ദേഹത്തിനും കൂടി ഈ മാതിരി പുറപ്പാടു ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭാഗ്യം നോക്കു! അവള്‍ അതിനുമാത്രം കേമിതന്നെ, എന്നാലും മാധവനെ വിചാരിക്കുമ്പോള്‍ വ്യസനം.

ചാത്തരമേനോന്‍: എന്താണു വ്യസനം?

കുമ്മിണി അമ്മ: വ്യസനിക്കാനൊന്നുമില്ല. ഇത്ര വലിയ ആള്‍ വന്നാല്‍ മാധവന് ഒന്നും പറയാന്‍ പാടില്ലാ. ശരി തന്നെ. എന്നാലും എനിക്ക് അവനെ വിചാരിച്ച് ഒരു വ്യസനം.

ചാത്തരമേനോന്‍: അമ്മയ്ക്ക് പ്രാന്താണ്. ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഈ ജന്മം ഇന്ദുലേഖയെ കിട്ടുകയില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ മാധവനു തന്നെ. ഇതൊക്കെ വലിയമ്മാമന്റെ ഒരു കമ്പക്കളി.

കുമ്മിണി അമ്മ: നിനക്കാണു പ്രാന്ത്.

അടുക്കളയിലും കുളപ്പുരയിലും കുളവക്കിലും ഉള്ള പ്രസ്താവങ്ങള്‍ പലേവിധം തന്നെ.

കുളവക്കില്‍ നിന്നും സമീപവാസിയായ ഒരു ചെറുപ്പാക്കാരനോടു മറ്റൊരു ചെറുപ്പക്കാരന്‍: “എന്താണെടോ, ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പേര്?”

മറ്റേവന്‍: കണ്ണില്‍ മൂക്കില്ലാത്ത വസൂരിനമ്പൂരിപ്പാട് എന്നാണത്രെ. 

“പേര് നന്നായില്ല, നിശ്ചയം.”

“പേരല്ല കാര്യം പണമല്ലേ. മനയ്ക്കല്‍ ആനച്ചങ്ങല പൊന്നുകൊണ്ടാണത്രെ. പിന്നെ മൂക്കില്ലാഞ്ഞാലെന്താണ് …വസൂരിയായാലെന്താണ്?” 

“എന്തു പണമുണ്ടായാലും ഇന്ദുലേഖ മാധവനെ തള്ളിക്കളഞ്ഞതു കൊണ്ട് ഞാന്‍ എനി അവളെ ബഹുമാനിക്കയില്ല. മാധവന്‍ മാത്രമാണ് അവള്‍ക്ക് ശരിയായ ഭര്‍ത്താവ്.”

“മാധവന് പൊന്നുകൊണ്ട് ആനച്ചങ്ങലയുണ്ടോ? താനെന്തു ഭോഷത്വം പറയുന്നുവെടോ! പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്കു പണത്തിനുമീതെ ഒന്നുമില്ല.” 

“ഇവളെ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ കൊണ്ടുപോയി ഇംക്ലീഷു പഠിപ്പിച്ചതും മറ്റും വെറുതെ. ഇംക്ലീഷു പഠിച്ച കൊണ്ട് ഇപ്പോള്‍ എന്താ വിശേഷം കണ്ടത്! ഇംക്ലീഷു പഠിക്കുന്നതും പണത്തിനുതന്നെ.”

“മാധവന്‍ ഈ വര്‍ത്തമാനം കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ എന്തു പറയുമോ?”

“മാധവന്‍ ശിശുപാലന്റെ മാതിരി ക്രോധിക്കും. എന്നിട്ട് എന്തു ഫലം? ഇന്ദുലേഖ മൂക്കില്ലാത്ത വസൂരി നമ്പൂതിരിപ്പാടോടു കൂടി സുഖമായിരിക്കും.”

“ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ഇല്ലപ്പേരൊട്ടു പറ്റി. കുറെ മുമ്പ് കുളിച്ചു പോകുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ അടുത്തു കണ്ടു. മൂക്കു കാണാനേയില്ല. മുഖം ഒരു കലം കമിഴ്ത്തിയമാതിരി. ഛീ! ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു യോഗം വന്നുവല്ലൊ. ഇയാളുടെ പണവും പുല്ലും എനിക്കു സമമാണ്. ആ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനോനെ പോലെ ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മാമന്‍ ആയിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഞാന്‍ അവളെ ഒരിക്കലും ഈ വസൂരിക്കു കൊടുക്കയില്ലാ.”

“ഇന്ദുലേഖക്ക് മനസ്സാണെങ്കിലോ?”

“എന്നാല്‍ നിവൃത്തിയില്ല. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മനസ്സുണ്ടാവുമോ? പഞ്ചുമേനോന്റെ നിര്‍ബന്ധത്തിന്മേലാണ് ഇതു നടക്കുന്നത് എന്നും കേട്ടു.”

“ആ പഞ്ചുമേനോന് എനിയും ചാവരുതെ? എന്തിന് ആ പൂവള്ളി വീട്ടില്‍ ഉള്ള സകല മനുഷ്യരെയും ചീത്തപറഞ്ഞ് ഉപദ്രവിച്ചും കൊണ്ട് കിടക്കുന്നു? കഷ്ടം! ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇങ്ങിനെ വിരൂപന്‍ വന്നു ചേര്‍ന്നുവല്ലൊ.”

“നിശ്ചയിക്കാറായിട്ടില്ലെടോ. ഇന്ദുലേഖ സമ്മതിക്കുമോ? എന്താണു നിശ്ചയം? ഒരു സമയം സമ്മതിച്ചില്ലെങ്കിലോ?”

“പഞ്ചുമേനോന്‍ തല്ലി പുറത്താക്കും. മാധവന്‍ കൂടി ഇവിടെ ഇല്ലാ. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഈ ജന്മം  നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സമ്മതമില്ലാതെ വരികയില്ലാ. ഇത്ര ദ്രവ്യസ്ഥനായിട്ട് ഈ രാജ്യത്ത് ആരുമില്ലത്രെ. വലിയ ആഢ്യനുമാണ് — പിന്നെ എന്തുവേണം? മാധവന്‍ ഇപ്പോഴും സ്കൂളില്‍ പഠിക്കുന്ന കുട്ടിയല്ലേ?”

“മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി വളരെ സേവയായിട്ടാണെന്ന് ഞാന്‍ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.”

“അതൊന്നും എനി കാണുകയില്ലാ. മാധവനു ശുക്രദശ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്‍ അതു കഴിഞ്ഞു. നിശ്ചയം.സംശയമില്ലാ.”

“എന്തു കഴുവെങ്കിലും ആവട്ടെ,”

എന്നു പറഞ്ഞ് ഈ സംസാരിച്ചതില്‍ ഒരാള്‍ കുളിപ്പാനും മറ്റേവന്‍ അവന്റെ വീട്ടിലേക്കും പോയി.

പൂവരങ്ങില്‍ വെച്ചുതന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കുറിച്ചു പലരും പല വിധവും സംസാരിച്ചു. മദിരാശിയില്‍ നിന്നു കത്തു കിട്ടിയശേഷം ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വളരെ സന്തോഷവും ഉത്സാഹവും ഉണ്ടായി എന്നു മുമ്പു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ.  ഈ സന്തോഷത്തിന്റെയും ഉത്സാഹത്തിന്റെയും കാരണം അറിയാത്ത ചില ഭൃത്യന്മാരും ദാസികളും മറ്റും ഇന്ദുലേഖയുടെ ഉത്സാഹവും സന്തോഷവും നമ്പൂതിരിപ്പാടു വന്നതിലുണ്ടായതാണെന്നു നിശ്ചയിച്ചു. കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മയുടെ ദാസി പാറു മുകളില്‍ എന്തോ ആവശ്യത്തിനു പോയിരുന്നു. അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടു. ഇന്ദുലേഖ ചിറിച്ചുകൊണ്ട് — 

“എന്താ പാറൂ! നിന്റെ സംബന്ധക്കാരന്‍ വരാറില്ലേ ഈയ്യിടെ?”

പാറു: അയാള് ആറേഴു മാസമായി കളത്തില്‍ തന്നെയാണു താമസം. അവിടെ വേറെയൊരു സംബന്ധം വെച്ചിട്ടുണ്ടോല്‍ — കണ്ടര് നായരു പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ: ആട്ടെ, നിണക്ക് വേറെ ഒരാളെ സംബന്ധം ആക്കട്ടെ?

പാറു: എനിക്ക് ആരും വേണ്ടാ. എന്റെ കഴുത്തിലത്തെ താലി മുറിഞ്ഞു കിടക്കുന്നു അമ്മെ. നാലുമാസമായിട്ടു ഞാന്‍ കഴുത്തില്‍ ഒന്നും കെട്ടാറില്ല. വലിയമ്മയോടു ഞാന്‍ വളരെ പറഞ്ഞു — എന്തു ചെയ്തിട്ടും നന്നാക്കിച്ചു തരുന്നില്ലാ. ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യും.

ദാസിയുടെ ഈ സങ്കടം കേട്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ തന്റെ ഒരു പെട്ടി തുറന്ന് അതില്‍ നിന്ന് എട്ടുപത്ത് ഉറുപ്പിക വിലയ്ക്കു പോരുന്ന ഒരു താലിയെടുത്ത് ഒരു ചരടിന്മേല്‍ കോര്‍ത്ത് പാറുവിന്റെ പക്കല്‍ കൊടുത്തു.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതാ, ഈ താലി കെട്ടിക്കോളു. താലി ഇല്ലാഞ്ഞിട്ടു സങ്കടപ്പെടേണ്ട.

പാറു സന്തോഷം കൊണ്ടു കരഞ്ഞു പോയി. താലിയും വാങ്ങി ഉടനെ താഴത്തിറങ്ങി വന്നശേഷം എല്ലാവരോടും തനിക്കു കിട്ടിയ സമ്മാനത്തിന്റെ വര്‍ത്തമാനം അതിഘോഷമായി പറഞ്ഞു തുടങ്ങി. കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മ പാറുവെ വിളിച്ചപ്പോള്‍ പാറു പുതിയ ഒരു താലി കെട്ടിയതു കണ്ടു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: നിണക്ക് ഈ താലി എവിടുന്നു കിട്ടി?

പാറു: ഞാന്‍ മുകളില്‍ പോയപ്പോള്‍ ചെറിയമ്മ തന്നതാണ്.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇന്ദുലേഖയോ?

പാറു: അതെ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താ, ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വളരെ സന്തോഷമുണ്ടോ ഇന്ന്? എങ്ങിനെ ഇരിക്കുന്നു ഭാവം?

പാറു: ബഹു സന്തോഷം. സന്തോഷമില്ലാതിരിക്കുമോ വലിയമ്മെ, ഇങ്ങിനത്തെ തമ്പുരാന്‍ സംബന്ധത്തിനു വരുമ്പോള്‍?

ഇങ്ങിനെ ഇവര്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ഒന്നു കണ്ടുകളയാം എന്നു നിശ്ചയിച്ച് ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ പോകാന്‍ ഭാവിച്ചു പൂവരങ്ങില്‍ നാലുകെട്ടില്‍ കയറി വരുന്നത് കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മ കണ്ട് ശാസ്ത്രികളെ വിളിച്ചു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ എന്താണ് ഇപ്പോള്‍ വന്നത്?

ശാസ്ത്രികള്‍: വിശേഷിച്ച് ഒന്നുമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയെ ഒന്നു കാണാമെന്നുവെച്ചു വന്നതാണ്.

ഈ ശാസ്ത്രികള്‍ മാധവന്റെ വലിയ ഇഷ്ടനാണെന്ന് കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ അറിയും.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇപ്പോള്‍ അങ്ങട്ടു പോണ്ടാ. നമ്പൂതിരിപ്പാടും മറ്റും അമറേത്തു കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നെള്ളാറായി. അമ്പലത്തിലേക്കു തന്നെ പോവുന്നതാണു നല്ലത്.

ശാസ്ത്രികള്‍: അങ്ങിനെയാകട്ടെ. നമ്പൂതിരിപ്പാടു സംബന്ധം നിശ്ചയിച്ചു ആയിരിക്കും.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അതിനെന്താ സംശയം? എന്താ ശാസ്ത്രികള്‍ക്ക് രസമായില്ലേ? ഇതില്‍പ്പരം കേമനായിട്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എനി ആരാണ് ഒരു ഭര്‍ത്താവ് വരാനുള്ളത്?

ശാസ്ത്രികള്‍: ശരി തന്നെ — ശരി തന്നെ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും വളരെ സന്തോഷമായിരിക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കാണാന്‍ വഴുകിനില്ക്കുന്നു. പെണ്ണിന് എന്തോ ബഹു ഉത്സാഹം. ഈ പാറു താലികെട്ടാതെ ഇന്നു മുകളില്‍ ചെന്നിട്ട് ഇതാ ഒരു ഒന്നാന്തരം താലി പാറുവിന് ഇപ്പോള്‍ കൊടുത്തുവത്രെ. ബഹു ഉത്സാഹം. ഞാന്‍ ആദ്യം എന്തോ കുറെ പേടിച്ചു. ഈശ്വരാധീനം കൊണ്ട് എല്ലാം ശരിയായി വന്നു. കാരണവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട് എല്ലാം ശരിയായി വന്നു.

ശാസ്ത്രികള്‍: എന്തിനാണ് ആദ്യം പേടിച്ചത് — പേടിക്കാന്‍ കാരണമെന്ത്?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അതോ — നിങ്ങള്‍ അറിയില്ലേ? മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി വലിയ സ്നേഹമല്ലേ? അതു വിട്ടുകിട്ടുവാന്‍ പ്രയാസമായാലോ എന്നു ഞാന്‍ പേടിച്ചു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിയുടെ അച്ഛനും പേടിച്ചിരുന്നു. എനി ആ പേടി ഒന്നും ഞങ്ങള്‍ക്കില്ലാ. മാധവനും നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായാലത്തെ ഭേദം എത്രയുണ്ട്! ശാസ്ത്രികളേ, നിങ്ങള്‍ തന്നെ പറയിന്‍.

ശാസ്ത്രികള്‍: വളരെ ഭേദം ഉണ്ട്. വളരെ ഭേദം ഉണ്ട്. സംശയമില്ലാ. ഞാന്‍ പോണു.

എന്നും പറഞ്ഞ് ശാസ്ത്രികള്‍ വളരെ സുഖക്കേടോടു കൂടി അവിടെ നിന്ന് എറങ്ങി. വഴിയില്‍വെച്ചു പൂവരങ്ങിലേക്കുള്ള നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഘോഷയാത്ര കണ്ടു. സ്വര്‍ണ്ണപ്പകിട്ട് എളവെയിലില്‍ കണ്ട് ശാസ്ത്രികളുടെ കണ്ണ് ഒന്ന് മഞ്ഞളിച്ചു പോയി. ശാസ്ത്രികള്‍ അരയാല്‍ തറയിന്മേല്‍ കയറി ഇരുന്ന് വിചാരം തുടങ്ങി.

“കഷ്ടം! എനി ഈ കാര്യത്തില്‍ അധികം സംശയമില്ലാത്തതു പോലെ തോന്നുന്നു. മാധവന്‍ എത്ര വ്യസനപ്പെടും! ഈ മഹാപാപി ഇന്ദുലേഖ ഇത്ര കഠിനയായിപ്പോയല്ലോ! എന്തു കഠിനം! പണം ആര്‍ക്കധികം അവര്‍ ഭര്‍ത്താവ്, എന്നു വയ്ക്കുന്ന ഈ ചണ്ടിനായന്മാരുടെ പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്ക് എന്താണ് ചെയ്തു കൂടാത്തത്! ആ മാധവന്റെ ബുദ്ധിക്കു സദൃശമാണ് ഈ അസത്തിന്റെ ബുദ്ധിയെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു പോയല്ലോ. കഷ്ടം! എന്തു ചെയ്യാം. ആ കുട്ടിയുടെ പ്രാരാബ്ധം!”

ഇങ്ങിനെ ഓരോന്നു വിചാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പൂവരങ്ങില്‍ കൊണ്ടാക്കി വെറ്റിലപ്പെട്ടിക്കാരന്‍ ഗോവിന്ദനും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഒരു കുട്ടിപ്പട്ടരും കൂടി അരയാല്‍ തറയ്ക്കല്‍ വന്നു നിന്നു.

ശാസ്ത്രികള്‍: നിങ്ങള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കൂടെ വന്നവരോ?

ഗോവിന്ദന്‍: അതെ.

ശാസ്ത്രികള്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഇവിടെ എത്ര ദിവസം താമസം ഉണ്ട്?

ഗോവിന്ദന്‍: ഇന്നും നാളെയും നിശ്ചയമായും ഉണ്ടാവും. മറ്റന്നാള്‍ എഴുന്നള്ളമെന്നു തോന്നുന്നു. കൂടത്തന്നെ കൊണ്ടുപോവുന്നു?

ശാസ്ത്രികള്‍: എന്തൊന്നു കൊണ്ടുപോവുന്നു?

ഗോവിന്ദന്‍: ഭാര്യയെ.

ശാസ്ത്രികള്‍: സംബന്ധം ഇന്നുതന്നെയോ?

ഗോവിന്ദന്‍: ഒരു സമയം ഇന്നുതന്നെ. അല്ലെങ്കില്‍ നാളെ ആവാനും മതി.

ശാസ്ത്രികള്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാടുന്നു വേളികഴിച്ചാല്ലാ — അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍: അനുജന്മാര്‍ രണ്ടു തമ്പുരാക്കന്മാര്‍ വേളികഴിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ശാസ്ത്രികള്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാട് ആള്‍ നല്ല കാര്യസ്ഥനോ?

ഗോവിന്ദന്‍: ഒന്നാന്തരം കാര്യസ്ഥനാണ്. ഇതുപോലെ ആ മനയ്ക്കല്‍ ഇതുവരെ ആരും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. അതി കേമനാണ്. തമ്പുരാന്‍ ഇവിടെ എഴുന്നള്ളി ഈ സംബന്ധം കഴിക്കുന്നത് ഈ തറവാട്ടിന്റെയും പഞ്ചുമേനോന്റെയും മഹാഭാഗ്യം. ഇങ്ങിനെ നായന്മാരുടെ വീടുകളില്‍ ഒന്നും തമ്പുരാന്‍ എഴുന്നള്ളാറേയില്ല.

എന്നു പറഞ്ഞ് ഗോവിന്ദന്‍ അവിടെ നിന്ന് അമ്പലത്തിലേക്കോ മറ്റോ പോയി. കുട്ടിപ്പട്ടര്‍ പിന്നെയും അവിടെ ഇരുന്നു.

ശാസ്ത്രികള്‍: (കുട്ടിപ്പട്ടരോട്) തന്റെ ഗ്രാമം ഏതാണ്?

കുട്ടിപ്പട്ടര്: ഗോവിന്ദരാജപുരം.

ശാസ്ത്രികള്‍: എത്രകാലമായി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കൂടെ?

കുട്ടിപ്പട്ടര്: ആറു സംവത്സരമായി. ഇതുവരെ ഒരു കാശു മാസ്പടി തന്നിട്ടില്ല. ഒരു പ്രാവശ്യം ബുദ്ധിമുട്ടിച്ച് അമ്പത് ഉറുപ്പിക തന്നു, അതു രണ്ടു ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ അങ്ങട്ട് തന്നെ വാങ്ങി. പിന്നെ ഇതുവരെ ഒന്നും തന്നിട്ടില്ല. വല്ലതും കിട്ടിയെങ്കില്‍ കടന്നു പൊയ്ക്കളയാമായിരുന്നു. പണത്തിനു ചോദിച്ചാല്‍ പലിശകൂട്ടി തരാമെന്നു പറയും. ഇയാള്‍ മഹാ കമ്പക്കാരനാണ്. ഒരു ഇതുപതു സംബന്ധത്തോളം ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ട്.  ഈരണ്ടു മാസത്തേക്ക് ഓരോ സ്ത്രീ. മനവക ഒരു കാര്യവും ഇയാള്‍ നോക്കാറില്ല. ആ ചെക്കന്‍ ഗോവിന്ദന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞു. ഇയാള്‍ നായന്മാരുടെ വീട്ടില്‍  പൂവാറെ ഇല്ലെന്ന്. എന്തു കളവാണ്! പെണ്ണുള്ള സകല വീടുകളിലും കടന്നു പോവും, കൈയില്‍ ഒരു സമയവും ഒരു കാശുപോലും ഉണ്ടാവുകയില്ല. രണ്ടു മൂന്നു മാപ്പിളമാര്‍ കടം കൊടുക്കാന്‍ തെയ്യാറായിട്ടുണ്ട്. നൂറ്റിയഞ്ചു പലിശ വെയ്ക്കും. ഈ വിഢ്യാന്‍ പണം കിട്ടേണ്ടുന്ന ബദ്ധപ്പാടില്‍ എന്തെങ്കിലും എഴുതിക്കൊടുക്കും. ഒടുവില്‍ വസ്തു ചാര്‍ത്തേണ്ടി വരും. ഇങ്ങിനെ അയാള്‍ ദ്രവ്യം മുടിക്കുന്നത് അസാരമോ! ഇപ്പോള്‍ വരുമ്പോള്‍ മുന്നൂറുറുപ്പിക നൂറ്റിനഞ്ചു പലിശക്കു കടം വാങ്ങീട്ടാണു പോന്നത്. മഹാ വല്ലാത്ത കമ്പമാണ്.

ശാസ്ത്രികള്‍: ആട്ടെ, സ്വാമി ദ്രോഹമായി പറയേണ്ട. ആള്‍ അദ്ദേഹം എത്രമാതിരിയെങ്കിലും ആവട്ടെ. ഞാന്‍ ഇതൊന്നും തന്നോടു ചോദിച്ചില്ലല്ലോ. ഞാന്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോണു,

എന്നു പറഞ്ഞു ശാസ്ത്രികള്‍ കുളത്തിലേക്കും കുട്ടിപ്പട്ടര്‍ മഠത്തിലേക്കും പോയി.  

— 12 —
നമ്പൂതിരിപ്പാടും ഇന്ദുലേഖയുമായി ഒന്നാമത് ഉണ്ടായ സംഭാഷണം

നമ്പൂതിരിപ്പാടു കുളിയും ഊണും കഴിഞ്ഞ ഉടനെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, പഞ്ചുമേനോന്‍ തന്നോട് അറിയിപ്പാന്‍ പറഞ്ഞ വിവരം അറിയിച്ചു. പറയുമ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. തനിക്കു വന്ന ചിറി അടക്കിക്കൊണ്ടു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ വാക്ക് അവസാനിച്ച ഉടനെ പറയുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെ തന്നെയാണ് വേണ്ടത്. “കവിതാ വനിതാ ചൈവ സ്വയമേവാഗതാ  വരാ” എന്നാണു പ്രമാണം. പിന്നെയും ഇന്ദുലേഖ വരുമോ എന്നുള്ളതിനെ എനിക്കു അണുമാത്രവും സംശയമില്ല.

കേശവന്‍നമ്പൂതിരി: അതില്‍ രണ്ടു പക്ഷമില്ല, എനി അങ്ങോട്ട് ഒന്ന് എറങ്ങുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നു തോന്നുന്നു. നേരം നാലുമണിയായിട്ടേ ഉള്ളൂ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഓ! പോവുക. ചെറുശ്ശേരീ! ഞാന്‍ കുപ്പായം ഇട്ടു കളയാം. നേര്‍ത്തത്തെ കുപ്പായം എനിക്ക് വളരെ ചേര്‍ച്ച തോന്നി. വെയിലത്തു പല്ലക്കില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങിയപ്പോള്‍ ബഹു പ്രഭ എനിക്കു തന്നെ തോന്നി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതിനെന്താണ് സംശയം? വാരയ്ക്ക് തൊണ്ണൂറ്റഞ്ച് ഉറുപ്പിക വിലയുള്ള പൊന്‍ നീരാളമല്ലേ. ആ കുപ്പായം തന്നെ ഇടണം.

കുപ്പായവും തൊപ്പിയും തുപ്പട്ടയും മോതിരങ്ങളും സ്വര്‍ണ്ണക്കുമിഴ് മെതിയടിയും മറ്റും ഇട്ടുകൊണ്ട് നമ്പൂതിരിപ്പാട് ചെറുശ്ശേരിയോടും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോടും ഭൃത്യവര്‍ഗ്ഗങ്ങളോടും വഴിയില്‍ അവിടവിടെ നിന്നു ചേര്‍ന്ന ആളുകളോടും കൂടി പൂവരങ്ങത്തു പൂമുഖത്തിന്റെ മുമ്പിലായി. ഉടനെ പഞ്ചുമേനോന്‍ ഇറങ്ങി വന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു നാലകത്തിലേക്ക് പോയി ഒരു വലിയ കസാലമേല്‍ ഇരുത്തി പഞ്ചപുച്ഛമടക്കി നിന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളിക ഇതോടു തൊട്ടിട്ടു തന്നെയോ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: റാന്‍ — അതെ, ഈ തെക്കെ അകത്തെ പടിഞ്ഞാറെ വാതിലില്‍ കൂടി എറങ്ങിയാല്‍ ആ മാളികയാണ്. 

“എന്നാല്‍ ആ മാളികയിലേക്ക്  എഴുന്നള്ളാം” എന്നും, “കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി എവിടെ?” എന്ന് പഞ്ചുമേനോന്‍ പറയുമ്പോഴേക്ക്, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പുറത്തു നിന്ന് ഓടി വന്ന്, “ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ഒന്ന് അറിയിച്ചു വന്ന് കളയാം” എന്നു   പറഞ്ഞ് ഓടി മാളികയിലേക്ക് ചെന്നു. അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ഒരു എഴുത്ത് എഴുതിക്കൊണ്ടിരുന്നു. നമ്പൂതിരിയെ കണ്ടപ്പോള്‍ കലശലായ ഉപദ്രവത്തോടെ എഴുത്ത് അവിടെ നിര്‍ത്തി എഴുന്നേറ്റു  “എന്താണു എഴുന്നെള്ളിയത്?” എന്ന് ചോദിച്ചു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഊണു കഴിഞ്ഞു വന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ കാണേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. വലിയച്ഛനും അദ്ദേഹവും ചുവട്ടില്‍ ഉണ്ട് – വരാന്‍ പറയട്ടെ?

ഇന്ദുലേഖ: വന്നോട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അദ്ദേഹം വലിയ നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംസാരിക്കേണ്ട മാതിരിയൊക്കെ അറിയാമല്ലോ?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കു സംസാരിക്കേണ്ട മാതിരി അശേഷവും അറിഞ്ഞു കൂടാ. ഒരക്ഷരവും അറിഞ്ഞു കൂടാ. പക്ഷേ വരണ്ട, അതാണു നല്ലത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഛീ! വരണ്ടേ? ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മനസ്സുപോലെ പറഞ്ഞോളു.

ഇന്ദുലേഖ: അതു തന്നെയാണ് ഭാവിച്ചിരിക്കുന്നത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വിളിപ്പാന്‍ താഴത്തിറങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാടെ കണ്ട് സംസാരിച്ച് ആ വിവരത്തെക്കുറിച്ചു കൂടി നേരമ്പോക്കായി പലതും മാധവന് എഴുതാമെന്ന് ഇന്ദുലേഖ നിശ്ചയിച്ചു പകുതി എഴുതിയ കത്തും മറ്റും എഴുത്തു പെട്ടിയില്‍ ഇട്ടു പൂട്ടി. പൂട്ടിയ ഉടനെ പുറത്തളത്തില്‍ വന്ന് ഒരു പരീക്ഷയ്ക്ക് ഒരു ക്ലാസ്സിലെ കുട്ടി എഴുനീറ്റു നില്‍ക്കുമ്പോലെ പുറളത്തിലെ ഒരു ചാരുപടിയും പിടിച്ച് അവിടെ നിന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഉടനെ താഴത്തു വന്ന് “മുകളിലേക്ക് പോവാം,” എന്ന് പറഞ്ഞു നമ്പൂതിരിപ്പാട് എഴുനീറ്റു നടന്നു. തെക്കെ അകായിലോളം പഞ്ചുമേനോനും പോയി. പിന്നെ അയാള്‍ മടങ്ങി. അപ്പോള്‍,

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: “ഇന്ദുലേഖക്ക് ആചാരം പറവാനും മറ്റും അറിഞ്ഞുകൂട” എന്ന് പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇത്ര ഒക്കെ ഇങ്കിരിയസ്സും മറ്റും പഠിച്ചിട്ട് ഇതു പഠിച്ചില്ലേ? എന്നോടു മേഘദന്തന്‍ സായ്വുകൂടി ആചാരം പറയും. ഇരിക്കട്ടെ. എന്റെ ഭാര്യയായാല്‍, ഞാന്‍ അതൊക്കെ പഠിപ്പിക്കും. ഇപ്പോള്‍ എങ്ങിനെയെങ്കിലും പറയട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ശരി — അതുതന്നെ വേണ്ടത്! ഇവിടുത്തെ ബുദ്ധി വലിപ്പം വളരെ തന്നെ!

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്റെ ഭാര്യയായ നിമിഷം ഞാന്‍ മാതിരി സകലവും മാറ്റും.

ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞും കൊണ്ടു പൊന്‍കുമിഴുമെതിയടിയും ഇട്ടു കോണിയിന്മേല്‍ കടാ – പടാ – എന്നു ശബ്ദിച്ചു കൊണ്ട് കോണി കയറി പുറത്തളത്തിലേക്കു കടന്നപ്പോള്‍ ചാരുപടിയും പിടിച്ചു നില്ക്കുന്ന തരുണീരത്നമായ ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടു. ആദ്യം ഒരു മിന്നല്‍ പിണര്‍ കണ്ണിടിച്ചപോല തോന്നി. കണ്ണുമിഴിച്ചു പിന്നെയും നോക്കി. അതിസുന്ദരിയായ ഇന്ദുലേഖയെ ആപാദചൂഡം നിര്‍വികാരനായി ഒന്നു നോക്കി. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഭ്രമിച്ചു വലഞ്ഞു കുഴഞ്ഞുപോയി. ഒന്നു രണ്ടു നിമിഷ നേരം നിശ്ചഞ്ചലനായി നിന്നു. “ഇങ്ങനെ സൌന്ദര്യം ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല – എന്റെ മഹാഭാഗ്യം തന്നെ. എന്നെ ഇവള്‍ കമിക്കാതിരിക്കില്ലാ. എനിക്ക് അന്യ സ്ത്രീ ഗമനം ഇനി ഇല്ലാ. ഇന്ദുലേഖയെ ഒഴിച്ച് ഞാന്‍ ഒരു സ്ത്രീയെയും സ്മരിക്കകൂടി ഇല്ലാ. അതിനു രണ്ടു പക്ഷമില്ലാ.” ഇന്ദുലേഖയുടെ സ്വരൂപം കണ്ടു സുബോധം വന്ന പിന്നെ സംഭാഷണം തുടങ്ങുന്നതിനു മുമ്പ് നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മനസ്സില്‍ വിചാരിച്ചതും നിശ്ചയിച്ച് ഉറച്ചതും.

ഇന്ദുലേഖ യാതൊരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മുഖത്തു നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു. തുറിച്ചു നോക്കി കൊണ്ടു നിന്നു എന്നു പറയാന്‍ പാടില്ലാ. തുറിച്ചു നോക്കാന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അറിഞ്ഞു കൂടാ. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഉടനെ ഒരു കസാല നീക്കിവെച്ച് അതിന്മേല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഇരുത്തി, താഴത്തിറങ്ങി. നമ്പൂതിരിപ്പാടു കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു പിന്നെയും ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തുതന്നെ കണ്ണുപറിക്കാതെ നോക്കി. ഇന്ദുലേഖയും നോക്കി കൊണ്ടു തന്നെ നിന്നു. ഒടുവില്‍ —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ വന്നപ്പോള്‍ താഴെ ഉണ്ടായിരുന്നു — ഇല്ലേ? കണ്ടതുപോലെ തോന്നി.

എന്നു പറഞ്ഞു കവിള്‍ത്തടം കവിഞ്ഞു നീണ്ടിട്ട് ഒരു മന്ദഹാസം ചെയ്തു.

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ അപ്പോള്‍ താഴത്തില്ലാ. 

“ഞാന്‍” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒന്നു ഞെട്ടി. ഒരു നായര്‍ സ്ത്രീ തന്നോട് അങ്ങിനെ ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. പക്ഷേ, ഈ സ്തോഭങ്ങളൊന്നും ക്ഷണികനേരവും നിന്നില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യം കണ്ടു നമ്പൂതിരി വലഞ്ഞ് മറ്റുള്ള സകല അഭിമാനവും മറന്നു പോയിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : താഴത്തു വന്നതേ ഇല്ലെ?

ഇന്ദുലേഖ: വന്നതേ ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെന്തേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഒന്നും ഉണ്ടായിട്ടല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആദ്യം വരാന്‍ നിശ്ചയിച്ച ദിവസം സംഗതിവശാല്‍ പുറപ്പെടാന്‍ തരമായില്ലാ. ആ വിവരത്തിന് എഴുത്തയച്ചു — എഴുത്തു കണ്ടില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം കാണിച്ചില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: നമ്പൂരി എന്നെ കാണിച്ചിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം മഹാ വിഡ്ഢി തന്നെ. അന്നു ഞാന്‍ പുറപ്പെട്ട ദിവസം ഒരു ഏലമല കരാറുകാരന്‍ മക്ഷാമന്‍ സായ്‌വ് വന്നിരുന്നു. എമ്പതിനായിരം ഉറുപ്പികയ്ക്ക് മല കരാര്‍ കൊടുത്തു — ആ തിരക്കിനാലാണ് അന്നു വരാഞ്ഞത്. ഇന്ദുലേഖയെ കാണാണ്‍ വഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. പലരും പറഞ്ഞു കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കേട്ടു നല്ല പരിചയം ഉണ്ട്. ഇന്ദുലേഖ, കറുത്തേടത്തിന് അമ്മയ്ക്ക് ബാന്ധവം ആയതിനു മുമ്പുണ്ടായ മകളായിരിക്കം.

ഇന്ദുലേഖ: ആരുടെ മകള്‍? കറുത്തേടത്ത് നമ്പൂരിയുടെയോ? അല്ലാ, ഞാന്‍ നമ്പൂരിയുടെ മകളല്ലാ. രാമവര്‍മ്മരാജാവിന്റെ മകളാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെ, അതെ — അതാണു ഞാന്‍ പറഞ്ഞത്.

ഇന്ദുലേഖ: എന്നാല്‍ ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്, എനി താന്‍ എന്താണു പറയേണ്ടത്; തിനിക്കു പറയേണ്ട സംഗതി ഒന്നുണ്ടായിരുന്നു, അത് എങ്ങിനെയാണു പറയേണ്ടത് എന്നു കുറെ നിരൂപിച്ചിട്ട് —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടു കേട്ടു എനിക്ക് നിവൃത്തിയില്ലാതായി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്റെ സൌന്ദര്യം കൊണ്ട് ഇവിടേയ്ക്ക് എന്താണു നിവൃത്തിയില്ലാതെ ആയത് എന്നു മനസ്സിലായില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയുടെ വര്‍ത്തമാനം കേട്ടു കേട്ടു മനവക കാര്യങ്ങള്‍ യാതൊന്നും ഞാന്‍ നോക്കാതെയായി.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതു മഹാകഷ്ടം! ഞാന്‍ മനവക കാര്യങ്ങള്‍ക്ക് ഇത്ര വിരോധിയോ? ഇതിന് എന്താണ് സംഗതി?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്നലെ ചെറുശ്ശേരി ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലി. അത് ഇന്ദുലേഖയോടു ചൊല്ലണം എന് എനിക്കൊരാഗ്രഹം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സംസ്കൃതത്തില്‍ വില്പത്തി അല്ല ഇങ്കിരീയസു പഠിപ്പാണ് ഉള്ളതെന്നു കേട്ടു. സംസ്കൃത ശ്ലോകം ചൊല്ലിയാല്‍ അര്‍ത്ഥം മനസ്സിലാവുമോ?

ഇന്ദുലേഖ: നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലാവാന്‍ പ്രയാസം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കുറെ വായിച്ചു വില്പത്തിയായിരുന്നു വേണ്ടത്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലാം. അര്‍ത്ഥം മനസ്സിലാവുമോ എന്നു നോക്കു. മനസ്സിലായില്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു തരാം.

ഇന്ദുലേഖ: അര്‍ത്ഥം മനസ്സിലാവുന്ന കാര്യം സംശയം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു തരാം.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെയാവട്ടെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലാന്‍ വിചാരിച്ചു. ശ്ലോകം ഒന്നു രണ്ടേ തോന്നുകയുള്ളൂ. വില്പത്തി ലേശമില്ലാത്തതിനാല്‍ മഹാ അബദ്ധമായിട്ടാണ് തോന്നുന്നതുതന്നെ ചൊല്ലുമാറ്. തോന്നുന്നതില്‍തന്നെ ചില പദങ്ങളും പാദങ്ങളും എടയ്ക്കിടെ മറന്നുപോവും. പിന്നെയും തോന്നും. ഇങ്ങനെയാണ് സ്ഥിതി. ശ്ലോകം ചൊല്ലുവാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു നമ്പൂതിരിപ്പാടു കുറെ വിചാരിച്ചു. ഒരു ശ്ലോകം പകുതി തോന്നി. അതു ചൊല്ലുന്നു. 

“ആസ്താം പീയൂഷഭാവഃ സുമതിഗരജരള ഹാരീ പ്രസിദ്ധഃ”

പിന്നെ എന്താണ് — തോന്നുന്നില്ല. ചെറുശ്ശേരിയെ അറിയുമോ?  അറിയും എന്ന് അവള്‍ പറഞ്ഞു. അയാള്‍ എന്റെ കൂടത്തന്നെയാണ്. എനിക്കു വേണ്ടപ്പോള്‍ ഒക്കെ അയാളാണ് ശ്ലോകം ചൊല്ലാറ്. എനിക്ക് ഇത് ഓര്‍മ്മവയ്ക്കാനും മറ്റും മഹാ അസഖ്യം. പിന്നെ കാര്യങ്ങളുടെ തിരക്കില്‍ എന്തു  ശ്ലോകം? എന്നാലും ഞാന്‍ ചൊല്ലിയ ശ്ലോകം ബഹുവിശേഷമായിരുന്നു. എന്താ — അന്ധാളിച്ച് — നോക്കട്ടെ; 

“ആസ്താം പീയൂഷഭാവഃ സുമതിഗരജരള ഇതി പ്രസിദ്ധഃ”

ഇന്ദുലേഖ: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) ബുദ്ധിമുട്ടണ്ടാ, ശ്ലോകം പിന്നെ ഓര്‍മ്മയാക്കീട്ടു ചൊല്ലാമല്ലോ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഛീ! അതുപോരാ. ഞാന്‍ ഒന്നാമത് ഇന്ദുലേഖയോടു ചൊല്ലിയ ശ്ലോകം മുഴുവനാക്കാഞ്ഞാല്‍ പോരാ — നോക്കട്ടെ. 

“ആസ്താം പീയൂഷഭാവഃ സുമതിഗരജരള ഇതി പ്രസിദ്ധഃ”

ഓഹോ തോന്നി തോന്നി — 

“തല്ലഭോ പായ ഖിന്നാഭി ച ഗരളഹരോഹേരുതല്ലാ സഭാവഹഃ”

എനിയത്തെ രണ്ടുപാദം അശേഷം തോന്നുന്നില്ലാ. മുമ്പ്തന്നെ തോന്നുന്നില്ലാ. വിചാരിച്ചിട്ടു ഫലമില്ലാ.

“ആസ്താം പീയൂഷഭാവഃ …”

ഓ! പിന്നെയും മറന്നുവോ — ഇതു വലിയ വിഷമം.

ഓ! ഹോ തോന്നി. 

“ആസ്താം പീയൂഷഭാവഃ സുമതിഗരജരള ഇതി പ്രസിദ്ധഃ
തല്ലഭോ പായ ഖിന്നാഭി ച ഗരളഹരോഹേരുല്ലാസഭാവഹഃ”

ഇത്രത്തോളം ചൊല്ലി പിന്നെ അശേഷം തോന്നുന്നില്ലെന്നു പറഞ്ഞും കൊണ്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാട് എഴുനീറ്റു കറുത്തേടത്തിനെ വിളിക്കാന്‍ കോണി വാതുക്കല്‍ പോയി,  “കറുത്തേടം! കറുത്തേടം!” എന്നു ഉറക്കെ വിളിച്ചു. കേശവന്‍ നമ്പൂരി ഹാജരായി കോണിച്ചുവട്ടില്‍ സമീപം നില്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഓടിയെത്തി —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം, ചെറുശ്ശേരിയുടെ അടുക്കെ പോയി “ആസ്താം” എന്ന ശ്ലോകം മുഴുവനും ഒരു ഓലയില്‍ എഴുതിച്ച് ഇങ്ങട്ടു കൊണ്ടു വരു. വേഗം വേണം.

കേശവന്‍ നമ്പൂരി ഓടിപ്പോയി. ചെറുശ്ശേരി നാലുകെട്ടില്‍ ഒരു കസാലയിന്മേല്‍ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു. അപ്പോഴേക്കു കേശവന്‍  പദം മറന്നിരിക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ചെറുശ്ശേരി ഒരു ശ്ലോകം എഴുതിത്തരാന്‍ പറഞ്ഞു നമ്പൂരി. അതുവേഗം എഴുതിത്തരൂ. ഓലയും എഴുത്താണിയും ഇതാ — എന്താണു ശ്ലോകം? എന്തോ — ഓ — അന്ധാളിച്ചു — വരട്ടെ, ശരി — ശരി — ഓര്‍മ്മയായി. ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യം ആസീല്‍ എന്നാണ് വേഗം എഴുതിത്തരൂ.

ചെറുശ്ശേരി വേഗം ഓല വാങ്ങി. 

ആസിദ്ദശരഥോ നാമ സൂര്യവംശേഥ പാര്‍ത്ഥിവഃ
ഭാര്യാസ്തിസ്രോപി ലബ്ധ്വാസൌ താസു ലേഭേ ന സന്തതിം

എന്ന ശ്ലോകം എഴുതി കൊടുത്തു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഓലയും കൊണ്ടു മുകളിലേക്ക് ഓടിചെന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു കണ്ണട വെയ്ക്കാതെ ഒരക്ഷരം വായിച്ചുകൂടാ. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുമ്പാകെ കണ്ണടവെയ്ക്കുന്നതു തന്റെ യൌവനത്തെക്കുറിച്ച് ഇന്ദുലേഖയുടെ അഭിപ്രായത്തിന്നു ഹാനിയായി വന്നാലോ എന്നു വിചാരിച്ചു താന്‍ ഓല വാങ്ങാതെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോടു തന്നെ വായിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കും കണ്ണട കൂടാതെ നല്ലവണ്ണം വായിച്ചു കൂടാ. എങ്കിലും കല്പനപ്രകാരം തപ്പിത്തപ്പി വായിച്ചു തുടങ്ങി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആസീ – ദശരഥോ നാമസൂ – ര്യവംശേ – ഥ പാര്‍ത്ഥിവ

ഇത്രത്തോളം വായിക്കുമ്പോഴേക്ക് ഇന്ദുലേഖ വല്ലാതെ ചിരിച്ചു തുടങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഛീ! അബദ്ധം! കറുത്തേടത്തിന് വില്പത്തി ലേശം ഇല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. ഇതല്ല ശ്ലോകം. ആദ്യത്തെ പാദം എനിക്കറിയാം. എഴുതിക്കോളു. എന്നു പറഞ്ഞു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെക്കൊണ്ടു താന്‍ മുമ്പ് ചൊല്ലിയ പ്രകാരം എഴുതിച്ചു. ഓലയും കൊണ്ടു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുടെ അടുക്കെ രണ്ടാമതും ചെന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ചെറുശ്ശേരിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും പരിഹാസമാണ്. നമ്പൂരി വിചാരിച്ച ശ്ലോകമല്ല എഴുതിതന്നത്. ഇതാ ഞാന്‍ ഓലയില്‍ എഴുതി കൊണ്ടു വന്നിരിക്കുന്നു. ഇതു മുഴുവന്‍ എഴുതി തരൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഓല വാങ്ങി നോക്കി. “ഓ! ഹോ! ഈ ശ്ലോകമോ? എന്നാല്‍ അങ്ങനെ പറയണ്ടെ. “ആസീല്‍” എന്നാണു ആദ്യം, എന്നല്ലേ കറുത്തേടം പറഞ്ഞത്?  എന്നും പറഞ്ഞു പൂര്‍വ്വാര്‍ദ്ധത്തില്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന പിഴകള്‍ തീര്‍ത്ത് ഉത്തരാര്‍ദ്ധം എഴുതി കൊടുത്തു. അതും കൊണ്ടു പിന്നെയും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി മുകളിലേക്കു ചെന്നു. ശ്ലോകം വായിക്കാന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് പറഞ്ഞു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇത് ഒരു വലിയ ശ്ലോകമാണ്. ഞാന്‍ വായിച്ചാല്‍ ശരിയാവുകയില്ല. ഇന്ദുലേഖ ഇവിടെ നില്ക്കുന്നുണ്ടല്ലോ. നല്ല വില്പത്തിയാണ്. ഇന്ദുലേഖേ, ഇതൊന്നു വായിക്കൂ.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കു നല്ല വില്പത്തിയില്ലാ. വല്ലതും പറയണ്ടാ. എന്നാല്‍ ഈ ശ്ലോകം എനിക്കു തോന്നും, ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട, ചൊല്ലിക്കളയാം —

എന്നും പറഞ്ഞ് ഉപദ്രവം തീരാന്‍ വേണ്ടി ചൊല്ലുന്നു; 

ആസ്താം പീയൂഷലാഭസ്സുമുഖി ഗരജരാ
മൃത്യുഹാരീ പ്രസിദ്ധ
സ്തല്ലോഭോപായചിന്താപി ച ഗരളജുഷോ
ഹേതുരുല്ലാഘതായാഃ
നോചേദാലോലദൃഷ്ടിപ്രതിഭയഭുജഗീ
ദഷ്ടമര്‍മ്മാ മുഹുസ്തേ
യാമോവാലംബ്യ ജീവേ കഥമധരസുധാ
മാധുരീമപ്യജാനന്‍.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതി വിശേഷമായ ശ്ലോകം, അല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം പോയി താഴത്ത് ഇരിക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, “പോയി മുറുക്കാന്‍ കൊണ്ടു വരാം” എന്ന് പറഞ്ഞു താഴത്തേക്കു പോയി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കളിഭ്രാന്ത് ഉണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്തു ഭ്രാന്ത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കളിഭ്രാന്ത് — കഥകളി ഭ്രാന്ത്.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് ഒരു വകയായ ഭ്രാന്തും ഇതുവരെ ഒന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനിക്ക് നല്ല ഭ്രാന്താണ് — കലശലാണു ഭ്രാന്ത്.

ഇന്ദുലേഖ: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) ശരിതന്നെ, സംശയമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താ ഇന്ദുലേഖ ഈ വിവരം മുമ്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ, ഇപ്പോളറിഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ പറഞ്ഞറിഞ്ഞു, അല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ, ഇവിടുത്തെ വാക്കുകളെക്കൊണ്ട് നിശ്ചയിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്നലെ മനയ്ക്കല്‍ കളി ഉണ്ടായിരുന്നു. രാമന്റെ ദശാസ്യന്‍ ബഹുവിശേഷം തന്നെ. ഇന്ദുലേഖ രാമനെ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? രാമന്‍, രാമന്‍ ശൂദ്രര്‍ രാമപ്പണിക്കര്‍ എന്നും പറയും. വലിയ ഊറ്റക്കാരനാണ്. രംഗശ്രീ കലശല്. മെയ്യും അങ്ങിനെ തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എനി ദിവസം പ്രതി കളി കാണാം. എനിക്കു നല്ല ഭ്രാന്താണ്. ഇശ്ശി മിക്കവാറും ദിവസം കളി ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. ഇന്നലെ ഒരു സ്ത്രീ വേഷവും കണ്ടു. ഇയ്യടെ ഒന്നും അങ്ങിനെ കണ്ടിട്ടില്ല. രാഘവന്‍, രാഘവന്‍ എന്ന ഒരു ചെക്കന്‍. രാഘവനെ ഇന്ദുലേഖ അറിയുമോ? അവന്‍ മുഖം മിനുക്കിയാല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖം പോലെ തന്നെ. അങ്ങിനെതന്നെ — ഒരു ഭേദവുമില്ല. ഇവിടെ കളി കൂടെക്കൂടെ ഉണ്ടാവാറുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എത്ര കൊല്ലമായി ഇന്ദുലേഖ കളി കണ്ടിട്ട്?

ഇന്ദുലേഖ: നാലഞ്ചു കൊല്ലമായി എന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശിവ ശിവ! നാലഞ്ചു കൊല്ലമോ? ഇത്ര സമ്പത്തുള്ള ഈ വീട്ടില്‍ കഥകളി കഴിഞ്ഞിട്ടു നാലഞ്ചു കൊല്ലമോ? ആശ്ചര്യം! അതിന്റെ പരിജ്ഞാനമില്ലാഞ്ഞാല്‍ അത്രേ ഉള്ളൂ. പഞ്ചുവിനു പരിജ്ഞാനം ഒട്ടും ഇല്ലായിരിക്കും. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖ എന്തു ചെയ്യും?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ; ശരി തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇങ്കിരീസ് നല്ലവണ്ണം അറിയാമോ?

ഇന്ദുലേഖ: കുറെ പഠിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : സായ്‌വരോട് സംസാരിക്കാമോ?

ഇന്ദുലേഖ: പഠിച്ചതിന്റെ അവസ്ഥാനുസരണം ആരോടും സംസാരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയെ ഞാന്‍ ഇശ്ശി കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കണ്ടപ്പോള്‍ അതിലൊക്കം വിശേഷം — എന്റെ ഭാഗ്യം തന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ഭാഗ്യം — അറിഞ്ഞില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടതുതന്നെ ഭാഗ്യം.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് എന്നെ കാണുന്നതുകൊണ്ട് ഒരു ഭാഗ്യമെന്ന് ഞാന്‍ അറിയുന്നില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇത്ര പറഞ്ഞാല്‍ മനസ്സിലാവില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: പറഞ്ഞിടത്തോളം മനസ്സിലായി. പറയാത്തത് എങ്ങിനെ മനസ്സിലാവും? ഇവിടുത്തെ ഭാഗ്യമെന്നു പറഞ്ഞത് മനസ്സിലായി. എന്തു ഭാഗ്യമാണ് ഇവിടേക്ക് വരുന്നത് എന്നാണ് ഞാന്‍ ചോദിച്ചത്. അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ലാ — പറയാത്തതുകൊണ്ട് ആ സംഗതി മനസ്സിലായതും ഇല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതൊക്കെ എന്റെ ഭാഗ്യം തന്നെ — എന്റെ ഭാഗ്യം തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയുടെ വാക്കുസാമര്‍ത്ഥ്യം കേമം തന്നെ. എന്നെ ഒന്നു ചെണ്ടകൊട്ടിക്കേണമെന്നാണു ഭാവമെന്നു തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ഇവിടെ ചെണ്ടയില്ലാ. ഇവിടുന്നു ചെണ്ട കൊട്ടി കേള്‍ക്കേണമെന്ന് എനിക്ക് താല്പര്യവുമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖ ബഹു രസികത്തിയാണ്. ഇങ്ങിനെയിരിക്കണ്ടേ വാക്കുസാമര്‍ത്ഥ്യം. എന്നെ മുമ്പ് കേട്ടു പരിചയമുണ്ടായിരിക്കും.

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കേട്ടിട്ടേ ഇല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്റെ വര്‍ത്തമാനവും അറിയില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അപ്പോള്‍ ഞാന്‍ വരുന്ന വര്‍ത്തമാനവും അറിഞ്ഞില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: വരുന്നുണ്ടെന്ന് ഇവിടെയാരോ ഇന്നലെയോ മറ്റോ പറഞ്ഞു കേട്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അപ്പോള്‍ എന്റെ വര്‍ത്തമാനം ഇന്ദുലേഖ ആരോടും അന്വേഷിച്ചില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെന്തേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഒന്നും ഉണ്ടായിട്ടല്ല. അന്വേഷിച്ചില്ലാ — അത്രേയുള്ളൂ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ വന്നകാര്യം എന്താണെന്നു മനസ്സിലായിക്കാണുമല്ലോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ, മനസ്സിലായിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്ത്; അതും മനസ്സിലായിട്ടില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കാണാനായിട്ടുതന്നെയാണ് വന്നത്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി, അങ്ങിനെയായിരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മനവക സകല കാര്യവിചാരവും ഞാന്‍ തന്നെയാണ്.

എന്നു പറഞ്ഞ് നേരം നോക്കാന്‍ എന്നു ഭാവിച്ചു പൊന്‍ഗഡിയാള്‍ മടിയില്‍ നിന്ന് എടുത്തു തുറന്നു നോക്കി. അഞ്ചുമണിയായി എന്നു പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ: ഓ, എന്നാല്‍ സന്ധ്യാ വന്ദനത്തിന്റെ സമയമായിരിക്കും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഹേ — അതിനൊന്നും സമയമായിട്ടില്ല. ഈ ഗഡിയാള്‍ ഒന്നു നോക്കേണമോ? എന്നു പറഞ്ഞു ഗഡിയാളും മാലച്ചങ്ങലയും കഴുത്തിലിട്ടേടത്തുന്ന് എടുത്തു കൊടുപ്പാന്‍ ഭാവിച്ചപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ വാങ്ങി “ഇതു നല്ല ഗഡിയാള്‍” എന്നു പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇത് എനിക്ക് മേഘദന്തന്‍ സായ്വ് സമ്മാനമായി കഴിഞ്ഞ കൊല്ലം ഏലമലവാരം എഴുപത്തയ്യായിരം ഉറുപ്പികയ്ക്ക് കൊടുത്തപ്പോള്‍ തന്നതാണ്.

മേഘദന്തന്‍ സായ്വ് എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ഉറക്കെ ഒന്നു പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു പോയി. അതിന്നുശേഷം ഗഡിയാള്‍ തിരിയെക്കൊടുത്തു. ഇന്ദുലേഖയുടെ ഈ ചിറിയും ഭാവവും കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് തന്നില്‍ അനുരാഗം തുടങ്ങി എന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാടും, ഈ മേഘദന്തന്‍ സായ്വിനെക്കുറിച്ച് മാധവനെഴുതുന്ന കത്തിലെഴുതണമെന്ന് ഇന്ദുലേഖയും ഏകകാലത്തില്‍ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു മോഹം അതിയായി വര്‍ദ്ധിച്ചു. എന്നിട്ട് ഈ ക്ഷമയില്ലാത്ത വിഡ്ഢി പറയുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയോടു കൂടിതന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരിക്കാനാണ് എനിക്കു മോഹം.

ഇന്ദുലേഖ: അതു സാധിക്കാത്ത മോഹമാണെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു.

ഇത്രത്തോളം പറയുമ്പോഴേക്കു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വെള്ളിത്തട്ടത്തില്‍ മുറുക്കാനും മറ്റും എടുത്തു മുകളിലേക്ക് കയറി വന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കിനി മേല്‍കഴുകി അമ്പലത്തില്‍ പോവണം. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഇവിടെ ഇരിക്കൂ.

എന്നും പറഞ്ഞു വേഗം താഴത്തേയ്ക്ക് ഇറങ്ങിപ്പോയി.

പോവുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ മുഖത്തേക്ക് ഒന്നു നോക്കി. ആ നോക്ക്, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് തന്റെ ശരീരത്തിന്മേല്‍ ഒരു ഇരുമ്പ് കോല്‍ പഴുപ്പിച്ചു ചൂടു വെച്ച പോലെ കൊണ്ടു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, വെറ്റിലത്തട്ടം കൊണ്ട് അവിടെ ഇളിഭ്യനായി വശായി. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ആകപ്പാടെ നല്ല സുഖമായിട്ടില്ലാ — എങ്കിലും അവിടെത്തന്നെ ഇരുന്നു മുറുക്കി കുറെ നേരം ഇന്ദുലേഖയുടെ മുറിയിലുള്ള സാമാനങ്ങളും മറ്റും നടന്നു നോക്കി. ബുക്കുകള്‍ വളരെ കണ്ടു — പെണ്ണുങ്ങളെ ഇംക്ലീഷു പഠിപ്പിച്ചാല്‍ വളരെ ദോഷമാണെന്നു തീര്‍ച്ചയാക്കി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: (നമ്പൂതിരിപ്പാടോട്) ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വൈകുന്നേരം അമ്പലത്തില്‍ പോവല്‍ മുടങ്ങാതെ ഉണ്ട്. അതിന്നു സമയവും മറ്റും അതി കൃത്യമാണ് — അതാണ് ഇപ്പോള്‍ പോയ്ക്കളഞ്ഞത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖ വേഗം ഇങ്ങോട്ടു വരുമല്ലോ. വരുന്നവരെ നുമ്മള്‍ ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കുക — അല്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതു വേണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു — അത്താഴം കഴിഞ്ഞ് ഒന്‍പത് മണിക്ക് ഇവിടെ വന്ന് ഇന്ദുലേഖയുടെ പാട്ടും മറ്റും കേള്‍ക്കാം. അതല്ലെ നല്ലത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അങ്ങിനെതന്നെ — അതാണ് നല്ലത്.

എന്നും പറഞ്ഞ് രണ്ടാളും കൂടി ചോട്ടിലേക്കു പോന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാടു മുകളില്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോടുകൂടി ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ സാമാനങ്ങള്‍ നോക്കുമ്പോള്‍ ചുവട്ടില്‍ ഇന്ദുലേഖയും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുമായി ഒരു സംഭാഷണം ഉണ്ടായി. ഇന്ദുലേഖ മേല്‍ കഴുകാന്‍ എന്നു പറഞ്ഞു മാളിക മുകളില്‍ നിന്നിറങ്ങി തെക്കേ അറയില്‍ക്കൂടി നാലുകെട്ടില്‍ കടന്നപ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തെക്കിനിയില്‍ ഒരു കസാലമേല്‍ താനേ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു. ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ട ഉടനെ നമ്പൂതിരി കസാലമേല്‍ നിന്ന് എഴുനീറ്റ് ഇന്ദുലേഖയുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു മന്ദഹാസത്തോടു കൂടി നിന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു നമ്പൂതിരിയെ കണ്ടപ്പോള്‍ വളരെ സന്തോഷമായി എങ്കിലും എന്താണ് ആദ്യം പറയേണ്ടത് എന്ന് ഒന്നും തോന്നീല്ല. അപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി അങ്ങിനെയാണല്ലോ. എന്നാല്‍ അതിസമര്‍ത്ഥനായ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌഖ്യക്കേട് ക്ഷണേന തീര്‍ത്തു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇന്നു കാണാനിടവരുമെന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞിരുന്നില്ലാ. ഞാന്‍ ഈ ഗോഷ്ഠിയില്‍ ഒന്നുമില്ലാ — നിര്‍ദ്ദോഷിയാണേ; എന്നെ ശങ്കിക്കരുതെ.

ഈ വാക്കുകള്‍ കേട്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മനസ്സമാധാനം വന്നു. വാക്കുകള്‍ ധാരാളമായി പറയാറായി.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് മുകളില്‍ എഴുന്നള്ളാത്തത്? മുമ്പ് പരിചയവും സ്നേഹവുമുണ്ടായതുകൊണ്ടായിരിക്കാം. എഴുന്നള്ളീട്ടുണ്ടെന്നു കേട്ട് ഞാന്‍ വളരെ സന്തോഷിച്ചു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നമ്പൂതിരി മുകളിലേക്കു വരുമ്പോള്‍ എന്നെ വിളിച്ചില്ലാ. ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെ വന്നവരില്‍ ഒരുവന്റെ സ്ഥിതിയിലാണല്ലോ. അതുകൊണ്ടു വിളിക്കാതെ ഒന്നിച്ചു വരണ്ട എന്നു വെച്ചതാണ്. നാളെ രാവിലെ ഏതായാലും വരാമെന്ന് ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോള്‍ തന്നെ കണ്ടത് എന്റെ ഭാഗ്യം. മാധവന് നൂറ്റമ്പത് ഉറുപ്പിക ശമ്പളമായി എന്നു കേട്ടു. വളരെ സന്തോഷമായി.

മുകളില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന മൌഢ്യം സകലം തീര്‍ന്നു. മാധവന്റെ പേരു ചെവിയില്‍പ്പെട്ട ഉടനെ ഒരു രോമാഞ്ചവും അല്പം ലജ്ജയും ഉണ്ടായി. മുഖം അല്പം ഒന്നു താഴ്ത്തി മന്ദഹാസം ചെയ്യുന്നത് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി കണ്ടു വളരെ സന്തോഷിക്കുകയും ഇന്ദുലേഖയുടെ അവസ്ഥയെപ്പറ്റി ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉടനെ —

ഇന്ദുലേഖ: രണ്ടു ദിവസത്തിനകത്തു മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വരുമെന്ന് എഴുത്തു വന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു സമയം ഈ പ്രാവശ്യം മടങ്ങിപ്പോവുമ്പോള്‍ …

പിന്നെ ഒന്നും പറയാതെ കുറെ ലജ്ജിച്ചു കൊണ്ടു നിന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: മടങ്ങിപ്പോവുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയും കൂടെ — അല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: (മന്ദഹസിച്ചു കൊണ്ട്) അതെ. തിരുമനസ്സിന്നുമായിട്ട് സംസാരിക്കാന്‍ മനസ്സുള്ള ആള്‍ക്കു സംസാരിപ്പാനുള്ള വാക്കുകളും സംഗതികളും തിരുമനസ്സുതന്നെ വേണ്ടവിധം അറിയിച്ചും പറഞ്ഞും കൊടുക്കുന്നത് വളരെ ഉപകാരമായിരിക്കും.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നിങ്ങള്‍ രണ്ടാളുടെയും കൂടെ ഞാനും മദിരാശിയിലോളം വരാം. ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും ഭാര്യാ ഭര്‍ത്താക്കന്മാരായി അധികകാലം അതിഭാഗ്യത്തോടുകൂടി ഇരിക്കണം. എന്നാണ് എന്റെ ആഗ്രഹവും അനുഗ്രഹവും.

ഈ വാക്കുകള്‍ പറയുമ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ കണ്ണില്‍ അശ്രുക്കള്‍ നിറഞ്ഞു വശായി. അതിമനോഹരിയായ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഈ അതി സുന്ദരനായ മാധവന്‍ തന്നെ ഭര്‍ത്താവായി കാണണമെന്നാണ് ഇവരെ രണ്ടുപേരേയും കാണുകമാത്രം ഉണ്ടായിട്ടുള്ള സാമാന്യ ബുദ്ധികളായ എല്ലാ മനുഷ്യരുടെയും ആഗ്രഹവും അഭിപ്രായവും. എന്നാല്‍ ഇവരെ രണ്ടുപേരുടെയും രൂപ സൌന്ദര്യത്തിനു പുറമെ ഇവരുടെ പഠിപ്പ്, ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യം, ശീലഗുണം, അന്യോന്യം ഉള്ള അനുരാഗം ഇതുകളെ വെടുപ്പായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുള്ള അതി ബുദ്ധിമാനും വിദ്വാനും ആയ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിക്ക് ഇവരുടെ ചേര്‍ച്ചയിലും അഭ്യുദയത്തിലും അതിസന്തോഷവും അതുനിമിത്തം സന്തോഷാശ്രുക്കളും ഉണ്ടായത് ആശ്ചര്യമില്ലല്ലോ.

നമ്പൂതിരി മേല്‍ക്കാണിച്ചപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും കണ്ണീര്‍ താനേ പുറപ്പെട്ട് ഗല്‍ഗദാക്ഷരമായി —

ഇന്ദുലേഖ: ഇവിടുത്തെ അനുഗ്രഹം ഞങ്ങള്‍ വളരെ ഭക്തിപൂര്‍വ്വം എല്ലായ്പ്പോഴും കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണ്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: മദിരാശിയില്‍ നിന്ന് ഏതു തീയതിക്ക് എത്തും എന്നു തീര്‍ച്ചയായി എഴുതിയിട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: എനിയത്തെ ആഴ്ചയില്‍ എന്നാണ് എഴുതിയിട്ടുള്ളത്. എഴുതീട്ട് ഇന്നേക്കു രണ്ടോ മൂന്നോ ദിവസമായി, മറ്റന്നാളോ നാലാന്നാളോ വരുമായിരിക്കാം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്റെ ഇവിടെ നിന്നുള്ള യാത്ര എന്നോ — പുറപ്പാടിന്റെ കാര്യംകൊണ്ടു നമ്പൂതിരി ഒന്നും മുകളില്‍ നിന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കില്ലാ. താമസിപ്പാന്‍ വന്നതല്ലെ.

എന്നും പറഞ്ഞു ചിറിച്ചു. ഇന്ദുലേഖയും ചിറിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് ഒരു ശ്രീരാമോദന്തശ്ലോകം എഴുതി അയച്ചതു നേര്‍ത്തെ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും ഇന്ദുലേഖയും വളരെ ചിറിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: ഇവിടുന്നു കൂടെ എഴുന്നള്ളിയത് എന്റെ ഭാഗ്യംതന്നെ. ഞാന്‍ അമ്പലത്തില്‍ പോയി വരാം. രാവിലെ യാത്രയില്ലെങ്കില്‍ നിശ്ചയമായി അമറേത്തു കഴിഞ്ഞു മുകളിലേക്ക് എഴുന്നള്ളണം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: രാവിലെ യാത്രയുണ്ടാവുമെന്നു തോന്നീല.

ഇന്ദുലേഖ ചിറിച്ചും കൊണ്ട് കുളിമുറിയിലേക്കു പോയി.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി യഥാപൂര്‍വ്വം കസാലമേല്‍ തന്നെ പോയി ഇരുന്നു. അപ്പോഴേക്കും മെതിയടിയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു തുടങ്ങി. ഇന്ദുലേഖ പറഞ്ഞ വാക്കുകളും ബദ്ധപ്പെട്ടു പോന്നതും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് അപ്പോള്‍ ഒട്ടും തന്നെ സുഖമായില്ലെങ്കിലും രാത്രി ഒന്‍പതു മണിക്കു രണ്ടാമതു പാട്ടുകേള്‍ക്കാനും മറ്റും മുകളിലേക്കു പോവാന്‍ നിശ്ചയിച്ച സന്തോഷമാണ് ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഉടനെ ചിറിച്ചും കൊണ്ടു നാലുകെട്ടിലേക്കു വന്നു ചെറുശ്ശേരിയെ കണ്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണു ചെറുശ്ശേരി തന്നെ ഇരുന്നു മുഷിഞ്ഞുവോ? മുകളിലേക്കു വരാമയിരുന്നില്ലെ? ഇന്ദുലേഖ അതിസുന്ദരി — അതി സുന്ദരി തന്നെ. ഇങ്ങിനെ ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. ശിവ ശിവ! സൌന്ദര്യത്തിന്റെ ഒരു വിശേഷം! ഇശ്ശി ഇണ്ടേനും — അതിശം തന്നെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇവിടുത്തെപ്പോലെ ഒരു പുരുഷനെ ഇന്ദുലേഖയും കണ്ടിട്ടുണ്ടായിരിക്കില്ല. ഇന്ദുലേഖയും പരിഭ്രമിച്ചിരിക്കണം. അതു ഞാന്‍ മുമ്പ്തന്നെ നിശ്ചയിച്ച കാര്യമാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താ ചെറുശ്ശേരി ഇന്നാള്‍ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലിയില്ലേ — രംഭയെ കണ്ടിട്ട് രാവണന്‍ ഭ്രമിച്ചമാതിരി — ആ ശ്ലോകം ഒന്നു ചൊല്ലൂ.

ചെറുശ്ശേരി ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നു. 

ഇയം ബാലാ ലീലാദരഗമനലോലാളകഭരാ
ചലച്ചേലാചോളാ പിഹിതകുചശൈലാ വിധുമുഖീ
ലസല്‍ഫാലാ മാലാ നിപതദളിജാലാ വിഷമിത
സ്മാരജ്വാലാ വ്രീളാമപഹരതി നീലാബ്ജനയനാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആ ശ്ലോകം ഒരു ഓലയില്‍ എഴുതി എന്റെവശം തരൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഉടനെ ഒരു ഓലയും എഴുത്താണിയും കൊണ്ടുവന്നു. ചെറുശ്ശേരി ശ്ലോകം എഴുതി നമ്പൂതിരിപ്പാടു വശം കൊടുത്തു. ആ ഓലയും കൈയ്യില്‍ പിടിച്ച് അദ്ദേഹം കുറെ നേരം നാലുകെട്ടില്‍ കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു. അപ്പോള്‍ എന്തോ കാര്യവശാല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ (ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ) നാലുകെട്ടിന്റെ വടക്കേ അറയില്‍ നിന്നു പുറത്തേക്കു പോവുന്നത് നമ്പൂതിരിപ്പാടു കണ്ടു. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയായ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ നല്ല സൌന്ദര്യമുള്ള സ്ത്രീയാണെന്നു ഞാന്‍ പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. വയസ്സും മുപ്പത്തഞ്ചേ ആയിട്ടുള്ളൂ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഈ സ്ത്രീയെ കണ്ട ഉടനെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് — 

“ഈ കടന്നുപോയ സ്ത്രീ ഏതാണ് കറുത്തേടം?”

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ഉള്ളില്‍ വല്ലാതെ ഒരു ഭയം തോന്നി. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ തനിക്കു വളരെ പ്രതിപത്തിയുള്ള ഭാര്യയാണ്. ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിന്റെ സ്വഭാവം തനിക്കു നല്ല നിശ്ചയം ഉണ്ടുതാനും. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ആകപ്പാടെ ഒന്നു ഭ്രമിച്ചു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഓ — ഹോ! കറുത്തേടത്തിന്റെ പരിഗ്രഹം, അല്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനിക്കു സംസാരിക്കണം; ഇങ്ങട്ടു വിളിക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഒരു വിരോധമില്ല. പാട്ടു കേള്‍പ്പാന്‍ വരുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമുകളില്‍ നിന്നു കണ്ടു സംസാരിക്കാം — അതല്ലെ നല്ലത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അല്ലാ, ഇപ്പോള്‍ തന്നെയാണു നല്ലത്. രാത്രി പാട്ടിന്റെ എടയില്‍ എന്തു സംസാരിക്കാന്‍ കഴിയും?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ചോദ്യവും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ പരിഭ്രമവും കണ്ട് ആകപ്പാടെ വളരെ രസിച്ചു. ‘ഇങ്ങിനെ തന്നെ വരണം ഇളിഭ്യന്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഒന്നു ബുദ്ധിമുട്ടട്ടെ’ എന്നു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഇച്ഛിച്ചു കൊണ്ടാണ് മേല്‍ക്കാണിച്ച പ്രകാരം പറഞ്ഞത്. ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞതു ധ്രുതഗതിക്കാരന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു വളരെ രസമായി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരി പറഞ്ഞത് ശരി, എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ കണ്ടു സംസാരിക്കണം. നമുക്ക് എല്ലാം കറുത്തേടത്തിന്‍റ അറയില്‍ പോയി ഇരിക്കാമല്ലോ. കറുത്തേടം ആകപ്പാടെ അശേഷം ഒരു ലൌകികമില്ലാത്താളാണ്. ഇതിനു മുമ്പെ നുമ്മളെ അറയിലേക്കു ക്ഷണിച്ചു കൊണ്ടു പോവേണ്ടതല്ലെ ചെറുശ്ശേരി?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സംശയമെന്താണ്; അങ്ങിനെയല്ലെ വേണ്ടത്? നോക്ക് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പോവാമല്ലൊ — അല്ലേ കറുത്തേടം?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതെ, പോവാം, അതിനെന്തു സംശയം?

എന്നു പറഞ്ഞു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വളരെ വിഷാദത്തോടുകൂടി എഴുനീറ്റു. കൂടെത്തന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാടും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താ ചെറുശ്ശേരി വരുന്നില്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ ഇവിടെ ഇരിക്കാം. അല്ല. വേണമെങ്കില്‍ വരുന്നതിനും വിരോധമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ചെറുശ്ശേരി ഇവിടെത്തന്നെ ഇരിക്കൂ. ഞാനും കറുത്തേടവും കൂടി പോയിവരാം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെതന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാടും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും കൂടി കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ അറയില്‍ കടന്നു ചെന്നു. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ അറയില്‍ കണ്ടില്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസി അമ്മു അറയില്‍ നിന്ന് അടയ്ക്ക കഷണിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ അമ്മു എന്ന സ്ത്രീയും കണ്ടാല്‍ നല്ല ശ്രീയുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ്. ഏകദേശം ഇരുപത്തഞ്ച് വയസ്സ് പ്രായമുണ്ട്. കേവലം വീട്ടുപണി എടുക്കുന്ന ദാസികളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ അല്ല. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വളരെ താല്പര്യമായിട്ടാണ്. കാതില്‍ ഒഴുക്കന്‍മാതിരി തോടകളും, കഴുത്തില്‍ വെളുത്ത നൂലിന്മേല്‍ ചുവന്ന കല്ലുവെച്ച ഒരു പൂത്താലിയും, എല്ലായ്പ്പോഴും വെളുത്ത വസ്ത്രവും ധരിച്ചു നടക്കാനാണ് ഇന്ദുലേഖയുടെ കല്പന. ഇന്ദുലേഖയുമായുള്ള സഹവാസത്തില്‍ ഇവള്‍ക്കു വൃത്തിഗുണം വിശേഷ വിധിയായിട്ടുണ്ടെന്നു പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് അകത്തു തന്നെ ഉടനെ അമ്മുവെയാണ് കണ്ടത്. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയാണെന്ന് കണ്ടപ്പോള്‍ നിശ്ചയിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇത്ര ചെറുപ്പമാണ് കറുത്തേടത്തിന്റെ പരിഗ്രഹം. കറുത്തേടം മഹാ ഭാഗ്യവാന്‍ തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയാണ് ഇത്. ഇന്ദുലേഖയോളം തന്നെ ചെറുപ്പമായി തോന്നുന്നു. അത്ഭുതം! ആശ്ചചര്യം! എത്ര വയസ്സായി? ഇങ്ങട്ടു തിരിഞ്ഞു നില്‍ക്കാം. എന്തിനാണ് ഒളിച്ചു നില്‍ക്കുന്നത്? ലക്ഷ്മീ! ഇങ്ങട്ട് അടുത്തു വരു. മകള്‍ക്ക് ഇത്ര കണ്ടില്ലല്ലൊ. കറുത്തേടത്തിനെ കണ്ടിട്ടായിരിക്കാം ഇത്ര ലജ്ജ. ഇങ്ങട്ടു വരു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയല്ലാ ഇവള്‍ — ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസിയാണ്. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ പുറത്തെങ്ങാന്‍ പോയിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ അന്ധാളിച്ചു. എന്നാല്‍ കറുത്തേടം പോയി വിളിച്ചു കൊണ്ടു വരൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ പോയിട്ട് വിളിച്ചു കൊണ്ടു വരാം.

എന്നു പറഞ്ഞു കേശവന്‍ നമ്പൂരി പുറത്തേക്കു പോയി. പിന്നാലെ ദാസി അമ്മുവും പുറത്തേക്കു കടക്കാന്‍ പോവുമ്പോള്‍ —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അവിടെ നിക്കൂ. അവിടെ നിക്കൂ — ഒരു വിവരം ചോദിക്കട്ടെ. ഇന്ദുലേഖയുടെ വിഷളിയാണ് അല്ലെ? രസികത്തിയാണു നീ. നീ വിഷളിയായിരിക്കേണ്ടവളല്ലാ. നീ മഹാ സുന്ദരിയാണ്. പോവാന്‍ വരട്ടെ. നിക്കൂ, നിക്കൂ.

അമ്മു: അടിയന്‍ മുകളില്‍ പോവാന്‍ വഴുകി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : നിനക്ക് സംബന്ധം ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ?

അമ്മു: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കഷ്ടം! ഈ വീട്ടിലുള്ള പ്രവൃത്തികളെല്ലാം എടുത്ത് ഈ ഓമനയായ ദേഹത്തെ ദുഃഖിപ്പിച്ചു കാലം കഴിക്കുന്നു. ഇല്ലേ? ഇങ്ങോട്ടു വരൂ — എന്താണു കൈയില്‍, മുറുക്കാനോ?

അമ്മു: മുറുക്കാനല്ല. അടയ്ക്ക കഷണിച്ചതാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മുറുക്കുണ്ടോ?

അമ്മു: ചിലപ്പോള്‍ മുറുക്കാറുണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ആരെങ്കിലും ചുറ്റും ഉണ്ടോ? സ്വകാര്യമായിട്ടു നീ എന്നോട് പറ.

അമ്മു: ചുറ്റുമോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഒളിസേവ — ഒളിസേവ

അമ്മു: ഒളിസേവയോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : രഹസ്യം — രഹസ്യം

അമ്മു: അടിയന്‍ ഒന്നും അറിയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയെ ഞാന്‍ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോവുമ്പോള്‍ നീ കൂടെത്തന്നെ വരണം.

അമ്മു: വരാം.

എന്നും പറഞ്ഞു ചിറിച്ചും കൊണ്ട് അമ്മു അകത്തു നിന്നു കടന്നു പോയി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വളരെ പരിഭ്രമത്തോടു കൂടി ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ അന്വേഷിച്ചു പോയി. അമ്പലത്തില്‍ തൊഴുതുമടങ്ങി വരുന്നതു കണ്ടു. ഒരു പച്ചച്ചിരിയോടുകൂടി അടുക്കെച്ചെന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: കാണണമെന്നു പറഞ്ഞ് അറയിലിരിക്കുന്നു. വേഗം ഒന്ന് അങ്ങട്ടു ചെന്നാല്‍ വേണ്ടില്ല.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ശിക്ഷ! ഇപ്പോള്‍ എന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതൊന്നുമല്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയല്ലേ. ഒന്നു കാണണം എന്ന് താല്പര്യം — അതുണ്ടാവുന്നതല്ലേ? നമ്പൂതിരി കാണണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടതില്‍ എന്താണു തെറ്റ്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഒന്നുമില്ലാ; അങ്ങിനെയാവട്ടെ. മുമ്പില്‍ എഴുന്നെള്ളാം. ഞാന്‍ വരാം.

എന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ പിന്നാലെ നടന്നു. അറയില്‍ എത്താറായപ്പോള്‍ അമ്മു ചിറിച്ചും കൊണ്ടു പോവുന്നതും കണ്ടു. അറയുമ്മറത്തു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ നിന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി അകത്തു കടന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ്, വന്നില്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വന്നു. ഇവിടെ നില്ക്കുന്നുണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇങ്ങട്ട് കടക്കാം. ധാരാളമായിട്ട് ഇങ്ങട്ടു കടക്കാമല്ലൊ.

ഇന്ദുലേഖയെ ഞാന്‍ കണ്ടു. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയേയും കാണണമെന്ന് ആഗ്രഹം. ഇങ്ങട്ടു കടക്കാം. ഇങ്ങട്ടു കടക്കാം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ അകത്തു കടന്നു വാതിലിന്റെ പിന്‍ഭാഗത്തു ശരീരം അല്പം മറച്ചു നിന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താ കറുത്തേടം, വിളക്കു വെയ്ക്കാത്തത്? വിളക്കു കൊണ്ടു വരാന്‍ പറയൂ.

വിളക്കു കൊണ്ടുവന്നു വാതിലിനു സമീപമായി വെയ്ക്കാന്‍ പറഞ്ഞു; വെച്ചു. നമ്പൂതിരിപ്പാടു നേരെയും തിരിഞ്ഞും ചാഞ്ഞും നോക്കി ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുടെ സ്വരൂപം സാമാന്യം കണ്ടു ഭ്രമിച്ചു — കലശലായി ഭ്രമിച്ചു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ പരിഭ്രമവും വിഷാദവും വളരെ വര്‍ദ്ധിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം — മഹാഭാഗ്യം. ഇന്ദുലേഖയെക്കാള്‍ സുന്ദരി എന്നു പറയാന്‍ പാടില്ലല്ലൊ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി എന്നാണ് പേര് അല്ലേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മീ ദേവി തന്നെ — ലക്ഷ്മീ ദേവി എന്നാണ് എനി ഞാന്‍ വിളിക്കാന്‍ ഭാവം. എന്താണ് കറുത്തേടം ഒന്നും പറയാത്തത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി എന്തു പറയാനാണ്! കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ കാര്യം വളരെ പരുങ്ങലിലായി എന്നേ പറവാനുള്ളൂ. ഈ ശനി തന്റെ കാര്യം പൊക്കമാക്കുമോ എന്നൊരു വിഷാദം ശുദ്ധാത്മാവായ ഈ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ഉണ്ടായി. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുടെ തന്‍റേടവും മിടുക്കും കേശവന്‍ നമ്പൂരി അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഈ വിഷാദം അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാവുന്നതല്ലായിരുന്നു. ഈ ശുദ്ധാത്മാവിന് അതൊന്നും മനസ്സിലായിട്ടില്ലാ. എന്തു ചെയ്യും! വെറുതെ വിഷാദിച്ചു തുടങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : സാക്ഷാല്‍ ലക്ഷ്മീദേവി തന്നെയാണ് — എന്താ കറുത്തേടം? കറുത്തേടം മഹാ ഭാഗ്യവാനാണ്. ഇത്ര ഒക്കെ ദ്രവ്യസ്ഥനും ശക്തനും ആയ എനിക്ക് ഇത് ഇതുവരെ സാധിച്ചില്ലല്ലൊ. കറുത്തേടം മഹാ ഭാഗ്യവാന്‍ തന്നെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഊണു കഴിക്കാന്‍ പോവാറായി എന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആയിട്ടില്ലാ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ആ വിളക്ക് അസാരം ഇങ്ങട്ട് ഒന്നു കാണിക്കൂ. ഞാന്‍ ഗഡിയാള്‍ ഒന്നു നോക്കട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വിളക്ക് എടുത്തു കാണിച്ചു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഇത് അശേഷം രസിച്ചില്ലാ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ വിളക്ക് എടുത്തു കാണിക്കണം എന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹം. എങ്കിലും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഗഡിയാള്‍ നോക്കി ആറരമണിയായിട്ടേ ഉള്ളൂ എന്നു പറഞ്ഞ് നമ്പൂതിരിപ്പാട് പിന്നെയും സംസാരിക്കാന്‍ തുടങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്ക് വയസ്സ് എത്രയായി?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: മുപ്പത്തഞ്ചാമത്തെ വയസ്സാണ് ഇത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുപ്പം തന്നെ. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം, കറുത്തേടം എങ്ങിനെ കടന്നു കൂടി ഇവിടെ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് നെഞ്ഞിടിപ്പു തുടങ്ങി, ‘ഈശ്വരാ! എന്റെ ഭാര്യയെ ഈ അസത്തു തട്ടിപ്പറിക്കുമോ? ആവലാതി ഞാന്‍ തന്നെ ഉണ്ടാക്കി തീര്‍ത്തുവല്ലോ. ഇന്ദുലേഖയെ ഇദ്ദേഹത്തിനു കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍ എന്റെ ഭാര്യയെ കൊണ്ടു പൊയ്ക്കളയുമോ? ഒരു സമയം പറ്റും എന്നു തന്നെ തോന്നുന്നു. എന്നു മറ്റൂം ഉള്ള വിചാരം കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കു കലശലായിത്തുടങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി മുമ്പെ സംബന്ധം കിളിമാന്നൂര്‍ ഒരു രാജാവായിരുന്നു, അല്ലേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പിന്നെയാണ് കറുത്തേടത്തിന് ശുക്രദശ വന്നത്. അല്ലേ? എന്താണ് കറുത്തേടം ഒന്നും പറയാത്തത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഊണു കഴിക്കാന്‍ വൈകുന്നുവല്ലൊ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വഴുകീട്ടില്ലാ ഏഴുമണിക്കു കഴിച്ചാല്‍ മതി. എന്റെ വെള്ളിച്ചെല്ലം ഇങ്ങട്ടു കൊണ്ടു വരാന്‍ പറയൂ ഗോവിന്ദനോട്.

ഗോവിന്ദന്‍ വെള്ളിച്ചെല്ലം കൊണ്ടു വന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ മുമ്പില്‍ വെച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്ക് ഈ വെള്ളിച്ചെല്ലം ഒന്ന് എടുത്തു നോക്കാം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ വെള്ളിച്ചെല്ലം എടുപ്പാന്‍ വന്നപ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുടം സ്വരൂപം വെളിച്ചത്തു നല്ലവണ്ണം നമ്പൂതിരിപ്പാടു കണ്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അത്ഭുതം — അത്ഭുതം! അതിശയം — അതിശയം തന്നെ! ആശ്ചര്യം തന്നെ! കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം വിശേഷം തന്നെ — അതി സുന്ദരി! എന്താ കറുത്തേടം നന്ന ഭ്രമിച്ചിട്ടാണ്, അല്ലേ? അതിനു സംശയമുണ്ടോ? ആരു ഭ്രമിക്കാതിരിക്കും? സാക്ഷാല്‍ ലക്ഷ്മീ ദേവിതന്നെ. ആ ചെല്ലപ്പെട്ടി നല്ല മാതിരിയോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഒന്നാംന്തരം തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വേണമെങ്കില്‍ എടുക്കാം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതിന് അസ്വാധീനം ഉണ്ടാവുമെന്ന് വാചാരിച്ചിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശരി ശരി വാക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യം അതിശം — അതിശായി പറഞ്ഞ വാക്ക് — ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കണം വാക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യം. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു സൌന്ദര്യം ഉണ്ടായത് ആശ്ചര്യമല്ലാ. പക്ഷേ, വാക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യം ഇത്ര ഇല്ലാ. അതു നിശ്ചയം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വയസ്സ് എത്രയായി?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: പതിനെട്ടാമത്തെ വയസ്സാണ് ഇത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ പതിനേഴു വയസ്സില്‍ പ്രസവിച്ചു അല്ലേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പിന്നെ കിടാങ്ങള്‍ ഒന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മുമ്പത്തെപ്പോലെ മനസ്സിന്നു സുഖമുണ്ടായിരിക്കയില്ലാ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: മനസ്സിന്നു സുഖക്കേട് ഒന്നുമില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : രാജാവ് നല്ല യോഗ്യനായിരുന്നു അല്ലേ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നല്ല യോഗ്യനായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ് — കഷ്ടം! ഓരോ സ്ത്രീകളുടെ യോഗ്യത പോലെ ഭര്‍ത്താവിനേയും പുരുഷന്റെ യോഗ്യതപോലെ ഭാര്യയേയും കിട്ടിക്കോളാന്‍ പ്രയാസം. അന്യോന്യം യോഗ്യതയായി വരണം — അതാണു വിശേഷം. അങ്ങിനെയല്ലാതെ വന്നാല്‍ അതു മഹാ സങ്കടമാണ്. എന്താ കറുത്തേടം ഒന്നും പറയാത്തത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഏഴുമണിയായി എന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആയിട്ടില്ലാ. എത്ര കൊല്ലമായി കറുത്തേടം സംബന്ധമായിട്ട്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആറു സംവത്സരമായി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നിട്ടും കിടാങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. അല്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം ഓര്‍ത്തിട്ട് എനിക്ക് ബഹു അത്ഭുതം തോന്നുന്നു. ഇന്നാള്‍ ചെറുശ്ശേരി ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലി. അതില്‍ ഒരാള്‍ മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെക്കണ്ട് അസൂയപ്പെട്ടമാതിരി പറയുന്നുണ്ട്. ശ്ലോകം എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. ചെറുശ്ശേരിയെ ഇങ്ങട്ടു വിളിക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ചെറുശ്ശേരിയെ വിളിക്കാന്‍ പോയി. ചെറുശ്ശേരി ഊണു കഴിക്കാന്‍ പുറപ്പെട്ടു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെയും കാത്തു നില്ക്കുന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ചെറുശ്ശേരിയെ വിളിച്ചു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണിതു കഥ — നേരം ഏഴു മണിയായല്ലോ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്റെ ചെറുശ്ശേരി! എന്റെ വിഡ്ഢിത്വം എന്തിനു പറയുന്നു! അതിന്റെ അകത്തു നിന്നു നമ്പൂരി ജന്മകാലം പുറത്തു വരില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യട്ടെ! എന്റെ ഗ്രഹപ്പിഴ എന്നേ പറവാനുള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇപ്പോള്‍ എന്നെ എന്തിനാണു വിളിക്കുന്നത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്തോ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലുവാനാണത്രെ — ബുദ്ധിമുട്ടുതന്നെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശിക്ഷ! ഇപ്പഴ് എന്തു ശ്ലോകമാണ് ചൊല്ലുവാന്‍ ഉള്ളത്? ആട്ടെ ഞാന്‍ വരാം.

എന്നും പറഞ്ഞു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂരി കേശവന്‍ നമ്പൂരിയോടുകൂടി അകത്തുകടന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്നാള്‍ ഒരു ദിവസം ചെറുശ്ശേരി ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലിയില്ലെ. ഒരു പുരുഷന്‍ മറ്റൊരു പുരുഷന്റെ ഭാര്യയെക്കണ്ടു വ്യസനിച്ച പ്രകാരം — അതൊന്നു ചൊല്ലൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഒരു പുരുഷന്‍ മറ്റൊരു പുരുഷന്റെ ഭാര്യയെക്കണ്ടു വ്യസനിച്ചതോ? ഏതു ശ്ലോകമാണ്? എനിക്ക് ഓര്‍മ്മയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഛീ! അന്ധാളിക്കണ്ടാ. ഞാന്‍ പറയാം. ഒരു സ്ത്രീയുടെ മുഖം നോക്കീട്ടു ചന്ദ്രന്‍ ഉദിച്ചു വന്നപ്പോള്‍ ചന്ദ്രനു ലജ്ജയില്ലെന്നും പിന്നെ ആ സ്ത്രീയുടെ ഭര്‍ത്താവിന്റെ മുമ്പാകെ നില്ക്കുന്ന ഒരു അന്യപുരുഷനും ലജ്ജയില്ലെന്നും മറ്റും. അതു ചൊല്ലൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട് ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നു) 

“കിം ബ്രൂവസ്തവ പൂര്‍ണ്ണചന്ദ്രമഹതീം
നിര്‍ലജ് ജതാമീദ്രുശീം
യത്ത്വസ്യാമുഖമണ്ഡലേ സതി ഭവാ
നപ്യജ്ജിഹീതേ പുരഃ
ആവിസ് മൃത്യ കിമേതദുക്തമധുനാ
യത്താദൃശീം സുന്ദരീം
ഭുഞ്ജാനസ്യ പുരോ വയഞ്ച പുരുഷാ
ഇത്യാസ്മഹേ നിസ്ത്രപാഃ”

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശരി, ഈ ശ്ലോകം തന്നെ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്കു വില്പത്തി ഉണ്ടോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: രണ്ടു മൂന്നു കാവ്യങ്ങള്‍ ചെറുപ്പത്തില്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരി നല്ല വിദ്വാനാണ് — ബഹു രസികനാണ്. കറുത്തേടത്തിനു വില്പത്തിഗന്ധം കൂടി ഇല്ല. അതെ. നേര്‍ത്തെ മനസ്സിലായി, ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലാന്‍ വയ്യ. എങ്കിലും മഹാഭാഗ്യവാന്‍.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എനിക്കു വില്പത്തി ഇല്ല. ഊക്കുകഴിക്കാന്‍ വഴുകി; വളരെ വഴുകി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ എനി പുറപ്പെടാം. ഒന്‍പതുമണിക്ക് മകളുടെ പാട്ടുകേള്‍ക്കാന്‍ ഇങ്ങട്ടു വരും. അപ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയേയും കാണുമല്ലൊ.

എന്നു പറഞ്ഞു പിന്നെയും ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുടെ മുഖത്തേയ്ക്ക് ആര്‍ത്തിയോടെ ഒന്നു നോക്കി നമ്പൂതിരിപ്പാടു പുറത്തേക്കു കടന്നു. വഴിയെ തന്നെ നമ്പൂരിമാരും കടന്നു. കുളത്തിലേക്കായി പുറപ്പെട്ട്, നാലുകെട്ടില്‍ നിന്നു പൂമുഖത്തേക്കു കടന്നപ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനോനെ കണ്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പഞ്ചു അതി ഭാഗ്യവാന്‍ തന്നെ. ഇന്ദുലേഖയെയും പഞ്ചുവിന്റെ മകള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയെയും കണ്ടു. തമ്മില്‍ ഞാനോ നിയ്യോ സുന്ദരി എന്ന തിരക്കുള്ളതുപോലെ തോന്നും അവരുടെ സൌന്ദര്യം കണ്ടാല്‍. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം. രണ്ടാളും അതി സുന്ദരികള്‍ തന്നെ.

പഞ്ചുമേനോന് ഈ വാക്കുകള്‍ അശേഷം രസിചില്ല. കുറചു ക്രോധവും ഉയില്ലെന്നില്ലാ എങ്കിലും അതെല്ലാം മനസ്സില്‍ അടക്കി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എനി ഊക്കുകഴിപ്പാന്‍ എഴുന്നള്ളാറായി എന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെ; ഊക്കുകഴിച്ച് ഊണ്‍ കഴിഞ്ഞു വേഗം വന്നു കളയാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാടും നമ്പൂതിരിമാരും കൂടി മിറ്റത്ത് എറങ്ങിയപ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനോന്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ കൈകൊണ്ടു മാടിവിളിച്ചു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി മടങ്ങിച്ചെന്നു. പഞ്ചുമേനോനും നമ്പൂതിരിയും കൂടി നാലുകെട്ടില്‍ കടന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണ് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ബോദ്ധ്യമായോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ബോദ്ധ്യമാവും. ബോദ്ധ്യമാവാതെ ഇരിക്കില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആവുന്നതു പിന്നെ പറയാം — ആയോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അത് ഇപ്പോള്‍ ഒന്നും നിശ്ചയിക്കാറായില്ല. ബോദ്ധ്യമാവും; അതിനു സംശയമില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: തിരുമനസ്സിലെ വാക്ക് എനിക്ക് അശേഷം വിശ്വാസമാവുന്നില്ല. നേര്‍ത്തെത്തെ വരവു കണ്ടപ്പോള്‍ ഞാന്‍ എന്തോ വല്ലാതെ ഭ്രമിച്ചു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ആകപ്പാടെ ഒരു വിഡ്ഢിയാണെന്നു തോന്നുന്നു എനിക്ക്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: മഹാ ധനവാനല്ലേ; അതു നോക്കണ്ടേ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖ അതൊന്നും നോക്കുന്ന കുട്ടിയല്ലാ. നുമ്മളുടെ ഈ മോഹം വെറുതെ എന്നു തോന്നുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് വിശേഷം പറവാന്‍ തന്നെ വശമില്ല. ഇന്ദുലേഖയുടെയും ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയുടെയും സൌന്ദര്യം എന്നോട് എന്തിനാണ് ഇങ്ങിനെ വര്‍ണ്ണിക്കുന്നത് — തുമ്പില്ലാത്ത വാക്കു പറയുന്നു ഇദ്ദേഹം.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വലിയാളുകളല്ലേ; അവര്‍ക്ക് എന്തും പറയാമല്ലോ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്തും പറഞ്ഞാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ എന്തും കേള്‍ക്കേണ്ടിയും വരും. എനിക്ക് ഇതൊന്നും രസമായില്ല. ഇന്ദുലേഖ എന്തു പറഞ്ഞു?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വിശേഷിച്ച് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പിന്നെ ആ മാളികയില്‍ പോയിട്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാട് എന്തു ചെയ്തു?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വിശേഷിച്ച് ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ലാ. എനിക്ക് ഊക്കു കഴിക്കാന്‍ വൈകുന്നു. ഞാന്‍ ഊണു കഴിച്ചു വന്നിട്ട് എല്ലാം പറയാം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഒന്നും പറയാനില്ല. ഈ കാര്യം ഈ ജന്മം നടക്കുകയില്ല. പിന്നെ എന്തിനാണ് ഈ ഗോഷ്ഠികള്‍ കാണിക്കുന്നത്?

എന്നു പറഞ്ഞു പഞ്ചുമേനോന്‍ അകത്തേക്കും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി കുളപ്പുരയിലേക്കും പോയി.

പഞ്ചുമേനോനും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും തമ്മില്‍ മേല്‍കാണിച്ച പ്രകാരം സംസാരിച്ചിരുന്നപ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടും ചെറുശ്ശേരിയും കൂടി കുളപ്പുരയിലേക്കു പോകുംവഴി ചെറുതായി ഒരു സംഭാഷണം ഉണ്ടായി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരീ! എനിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെക്കാള്‍ ബോധിച്ചത് അവളുടെ അമ്മയെയാണ് വാക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യം കടുകട്ടി. കണ്ടാലോ? — ചെറുശ്ശേരി കണ്ടില്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ കണ്ടു. നല്ല സൌന്ദര്യമുണ്ട്. പ്രായം കൊണ്ടും ബഹുയോജ്യത.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഞാന്‍ യോജ്യത ഇല്ലെന്നോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഛെ, അതു ഞാന്‍ പറയില്ലാ. ആ ഭാഗം ഇരിക്കട്ടെ — അതു സ്വന്തമായതല്ലെ; കരസ്ഥമായല്ലൊ. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖ യോജ്യത ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നു നിശ്ചയിച്ചിട്ട് എനി ആവശ്യമില്ലല്ലോ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയുടെ കാര്യം തീര്‍ച്ചയായോ? പഞ്ചു വല്ലതും ചെറുശ്ശേരിയോടു പറഞ്ഞുവോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പഞ്ചു എന്തിനു പറയുന്നു? അത് ഉറച്ച കാര്യമല്ലേ? അങ്ങിനെയല്ലേ വരാന്‍ പാടുള്ളൂ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അങ്ങിനേ വരാന്‍ പാടുള്ളൂ. എങ്കിലും ഒരു ശങ്ക — ശങ്ക ഇല്ലെന്നു തന്നെ പറയാം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു ശരി — ഇവിടുത്തെ ഭ്രമം.

ശങ്കയില്ലാത്ത കാര്യത്തില്‍ ഒരു ഭ്രമം അത്രേ പറയാനുള്ളൂ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയുടെ കാര്യം അങ്ങിനെ ഇരിക്കട്ടെ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയുടെ അവസ്ഥ വിചാരിക്കൂ — കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാഗ്യം നോക്കൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതാണു ഞാനും പറയാന്‍ വിചാരിക്കുന്നത്. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗ്യ വിശേഷം വളരെത്തന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം വേളി കഴിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇല്ല

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഈ അസത്തിന് വേളി കഴിക്കരുതേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആ അസത്തു വേളി കഴിക്കില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയുടെ അടുക്കെ പാടുകിടക്കുകയേ ഉള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അത്രേ ഉള്ളൂ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്ക് ഇയ്യാളെ ലേശം ഭ്രമമില്ല. അതു ഞാന്‍ ക്ഷണേന നിശ്ചയിച്ചു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇവിടുത്തെ ബുദ്ധിവലിപ്പം അറിവുള്ള എന്നോട് ഇത്ര പറയണോ? ഞാന്‍ അത് അപ്പോള്‍ തന്നെ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇവിടുത്തെ സ്വരൂപം കണ്ണിന്‍ മുമ്പില്‍ വെച്ചുംകൊണ്ട് ഒരു സ്ത്രീക്ക് തനിക്ക് എത്ര ആസക്തിയുള്ള പുരുഷനായാലും അവനെ കണ്ടിട്ട് ലേശം പോലും അനുരാഗ ചേഷ്ടകള്‍ ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് എനിക്കു പൂര്‍ണ്ണ ബോദ്ധ്യമാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി എന്നെ കണ്ടിട്ടു കുറച്ചു ഭ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതിന് എനിക്ക് സംശയമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ അതിനെന്തു വിദ്യ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഏതിന്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആ ഭ്രമം നിവൃത്തിക്കാന്‍.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതിനു പലേ വിദ്യകളും ഇല്ലേ? എനി ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയെ കാണേണ്ടെന്നു വെച്ചേക്കണം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്തുകഥയാണ് ചെറുശ്ശേരി പറയുന്നത്? അങ്ങിനെ ഭ്രമം മാറ്റുന്നതായാല്‍ ഇവിടെ നോം ഇപ്പോള്‍ വരണോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇവിടെ വന്നത് ഇന്ദുലേഖയെ ഭ്രമിച്ചിട്ടല്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെ; വന്നതിന്റെ ശേഷം ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയിലും ഭ്രമം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്നാല്‍ അമ്മയേയും മകളേയും ഒന്നായി ബാന്ധവിക്കാമെന്നോ? അതു വെടിപ്പുണ്ടോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ബാന്ധവം ഇന്ദുലേഖയെ തന്നെ, എന്നാല്‍ —

ഇത്രത്തോളം പറയുമ്പോഴേക്കു കേശവന്‍ നമ്പൂരി കുളപ്പുരയില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സമീപം എത്തി. പിന്നെ ഇതിനെക്കുറിച്ച് നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ലാ. ഊക്കു കഴിഞ്ഞ് അമ്പലത്തില്‍ തിരുമുറ്റത്തില്‍ ചന്ദ്രികയില്‍ നിന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയുടെ ഓര്‍മ്മ വിട്ടു.  മനസ്സില്‍ കഠിനമായി തറച്ചു പോയിട്ടുള്ള വിചാരം തന്നെ സ്വഭാവേന വന്നു. ഇന്ദുലേഖയെപ്പോലെ ഒരു സ്ത്രീയെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു കണ്ടിട്ടില്ല. തല്‍ക്കാലം വേറെ ഓരോ സ്ത്രീകളെ കാണുമ്പോള്‍ ശുദ്ധവിടനായ ഇദ്ദേഹത്തിന് ഭ്രമം ഉണ്ടായി എങ്കിലും സ്വസ്ഥമായി ചന്ദ്രികയില്‍ നില്ക്കുമ്പോള്‍ തരണീമണിയായ ഇന്ദുലേഖയുടെ വിചാരം തന്നെയാണ് ഉണ്ടായത്. ഇന്ദുലേഖയെ വിചാരിച്ചു വിചാരിച്ച് ഗോവിന്ദനെ വിളിച്ച്, രംഭയെ കണ്ടു ഭ്രമിച്ച സംഗതിയെപ്പറ്റി ശ്ലോകം എഴുതിയ ഓല ഗോവിന്ദന്‍പക്കല്‍ കൊടുത്തിട്ട് —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഈ ഓല ഞാന്‍ തന്നതാണെന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളകയില്‍ പോയി ഇന്ദുലേഖയുടെ കൈയില്‍ കൊടുക്കു.

ഗോവിന്ദന്‍ ഉടനെ എഴുത്തും കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ ചെന്നു. അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ഊണു കഴിഞ്ഞു മാളികയിലേക്കു കയറി വരുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍: ഒരു തിരുവെഴുത്തു തന്നയച്ചിട്ടുണ്ട് തമ്പുരാന്‍. ഇവിടെ തരുവാന്‍ കല്പനയായിരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: (കാര്യം മനസ്സിലായെങ്കിലും കഠിനദേഷ്യത്തോടെ) ഏതു തമ്പ്രാന്‍? എന്തെഴുത്ത്?

ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്ത് അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന കോപരസം കണ്ടിരുന്നാല്‍ ആ രസത്തിലും ആ മുഖം അതികാന്തം തന്നെ എന്ന് എല്ലാവരും പറയും.

ഗോവിന്ദന്‍: മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ തമ്പുരാന്റെ തിരുവെഴുത്താണ്.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് എഴുതുവാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന് അവകാശമില്ലാ. ഞാന്‍ വാങ്ങുകയില്ലാ എന്നു പറഞ്ഞേക്കൂ.

എന്നും പറഞ്ഞ് ക്ഷണേന തന്റെ അറയിലേക്കു കടന്നു പോയി.

ഗോവിന്ദന്‍ ഇളിഭ്യനായിക്കൊണ്ട് എഴുത്തു മടിയില്‍ മൂടിവെച്ചു നമ്പൂരിപ്പാട്ടിലെ അടുക്കെ വന്നു. അപ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടു പലേ ആളുകളോടും കൂടി അമ്പലത്തിന്റെ തിരുമുറ്റത്തുതന്നെ നിന്നിരുന്നു. ഗോവിന്ദനെ കണ്ടപ്പോള്‍ ആ നിന്നെടത്തു നിന്നുതന്നെ ഗോവിന്ദനോട് ഒറക്കെ വിളിച്ചു ചോദിക്കുന്നു.

“ഗോവിന്ദാ! ആ എഴുത്ത് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു കൊടുത്തുവോ?”

ഗോവിന്ദന്‍ വളരെ വിഷണ്ണനായി എന്താണു മറുപടി പറയേണ്ടത് എന്ന് അല്പം ശങ്കിച്ചു. ഒടുവില്‍  പറഞ്ഞ് ഉടനെ അവിടെ നിന്നുപോയി. പിന്നെയും അവിടെ നിന്നാല്‍ വേറെയും ചോദ്യങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഓര്‍ത്ത ഗോവിന്ദന്‍ ഓടിക്കളഞ്ഞതാണ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒന്‍പതുമണി ആയില്ലല്ലൊ എന്നു വിചാരിച്ചും കൊണ്ട് കുളപ്പുരയില്‍ എണ്ണതേപ്പാന്‍ പോയപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദനും കൂടെപ്പോയി എഴുത്തു മടിയില്‍ നിന്ന് എടുത്ത് സ്വകാര്യമായി പറയുന്നു;

ഗോവിന്ദന്‍: നേര്‍ത്തെ അടിയന്‍ തിരുവെഴുത്തു കൊടുത്തു എന്ന് ഉണര്‍ത്തിച്ചത് കളവാണ്. എഴുത്ത് ഇതാ. കുന്ദലേഖാ എഴുത്തു വാങ്ങീല. തമ്പ്രാന് കുന്ദലേഖയ്ക്ക് എഴുതാന്‍ ആവശ്യമില്ലെന്നും തിരുവെഴുത്ത് വാങ്ങില്ലെന്നുമാണ് പറഞ്ഞത്. നേര്‍ത്തെ അരുളി ചെയ്തപ്പോള്‍ വേറെ ആളുകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നതിനാല്‍ അടിയന്‍ കൊടുത്തു എന്നു കളവായി ഉണര്‍ത്തിച്ചതാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മഹാ വിഡ്ഢി! കുന്ദലേഖയല്ലാ — ഇന്ദുലേഖ എന്നാണു പേര്. നേര്‍ത്തെ നീ ഓല കൊടുത്തു എന്നു കളവു പറഞ്ഞത് നന്നായി. അങ്ങിനെ സദൃശമായി പറയണം — ഇതാണു ഗോവിന്ദനോട് എനിക്കുള്ള ഇഷ്ടം.

ഗോവിന്ദന്‍: ആ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വിഡ്ഢി — പിന്നെയും കുന്ദലേഖ എന്നു പറയല്ല, “ഇന്ദുലേഖ” — “ഇ”ന്ദുലേഖ എന്നു പറയൂ.

ഗോവിന്ദന്‍: റാന്‍ — അടിയനു തെറ്റിപ്പോയി. ആ. ഇന്ദ്രലേഖ …

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പടുവങ്കാ! ഇളിഭ്യരാശീ! ഇന്ദ്രലേഖയല്ല. “ഇന്ദുലേഖ” എന്നു പറയൂ.

ഗോവിന്ദന്‍: റാന്‍ — ആ ഇന്ദുലേഖ വളരെ കുറുമ്പ്കാരിയാണെന്ന് അടിയനു തോന്നി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആവട്ടെ, നീ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയെ കണ്ടുവോ? അതിശാണു മുഖം! ബഹു സുന്ദരി. അവള്‍ക്ക് എന്നെ ബഹു ഭ്രമമായിരിക്കുന്നു. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാര്യയാണ്.

ഗോവിന്ദന്‍: അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് തിരുമനസ്സിലെ ഭ്രമമില്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖ ഇങ്കിരീയസ്സും മറ്റും പഠിച്ച വല്ലാത്ത ഒരു മാതിരിയായി കാണുന്നു. ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ അങ്ങിനെയൊന്നുമല്ലാ. ബഹു വാക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യം. നീ ആ വെള്ളിച്ചെല്ലം ഇങ്ങട്ട് എടുത്തുകൊണ്ടു വന്നില്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ അപ്പോള്‍ത്തന്നെ ഇങ്ങട്ട് എടുത്തുകൊണ്ടു വന്നു മഠത്തില്‍ വച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മിടുക്കാ! രസികാ! ഇതാണ് എനിക്കു ഗോവിന്ദനെ ഇത്ര താല്‍പര്യം. ഞാന്‍ വെള്ളിച്ചെല്ലം ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയോട് എടുത്തോളാന്‍ പറഞ്ഞു. ഇതിന് അസ്വാധീനമില്ലെന്നു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയും പറഞ്ഞു. ഒരു സമയം നീ അത് അവിടെ ഇട്ടു പോന്നിട്ടു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി തന്റേതാക്കി എടുത്തുവയ്ക്കുമോ എന്നു ഞാന്‍ വിഷാദിച്ചു.

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ കുറെകാലമായില്ലേ ഇവിടുത്തെ കല്ലരി തിന്നുന്നു. ഇതൊക്കെ അടിയനു നല്ല നിശ്ചയമില്ലേ.

ഇങ്ങിനെ ഗോവിന്ദനുമായി സല്ലപിച്ചുകൊണ്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാട് തേച്ചു കുളിക്ക് ആരംഭിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് കുളപ്പുരയില്‍ എണ്ണ തേച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കൂടി മഠത്തിന്റെ കോലായ്മല്‍ ഇരുന്ന് ഒരു സംഭാഷണം ഉണ്ടായി. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് പല പ്രകാരേണയും മനസ്സില്‍ വിഷാദം ഉണ്ടായിരുന്നു. അസംഗതിയായി തന്റെ ഭാര്യയെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു കണ്ടെത്തി. സുന്ദരിയാണു തന്റെ ഭാര്യ എന്നുള്ളതിലേക്കു സംശയമില്ല. തന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടും അതി സുന്ദരന്‍ എന്നുതന്നെയാണ്. പിന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട് അതിധനവാന്‍ — കുബേരന്‍. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിക്ക് ഇദ്ദേഹത്തില്‍ ഭ്രമം ഉണ്ടായാലോ? പഞ്ചുമേനോന്‍ സമ്മതിക്കുമോ എന്നുള്ളതിന് വാദമില്ല. “നമ്പൂരിപ്പാട് സംബന്ധം ആവണം എന്നു പറയുന്നു. അദ്ദേഹം വലുതായ ഒരാളല്ലേ! അതിന് ഇവിടുന്ന് വിരോധം പറയരുതെന്നു പഞ്ചുമേനോന്‍ എന്നെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യും, ഈശ്വരാ! ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചാല്‍ എന്ത്, സമ്മതിച്ചില്ലെങ്കില്‍ എന്ത്? കാര്യം നടക്കും. നമുക്ക് ഇല്ലത്തേക്കും പോവാം. ശൂദ്രസ്ത്രീകളെ ഭാര്യയാക്കിയാല്‍ ഇങ്ങിനെ ഓരോ ആപത്തുകള്‍ വന്നേക്കാം.” ഇങ്ങിനെ എല്ലാം കുറേനേരെ ആ സാധു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വിചാരിക്കും. പിന്നെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടിയുടെ മുഖവും ശരീരവും എല്ലാം കൂടി ഒന്നു വിചാരിക്കും. “കഷ്ടമേ വല്ല ആപത്തും നമുക്കു വന്നു നേരിടുമോ? — ഇല്ലാ അതുണ്ടാവുന്നതല്ലാ. ഇന്ദുലേഖയ്ക് സംബന്ധത്തിനു വന്നിട്ട്  ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മയെ ബാന്ധവിച്ചു കൊണ്ടു പോയി എന്നു വരുമോ? അങ്ങിനെ വരാന്‍  പാടില്ല” എന്നു വിചാരിച്ചു ധൈര്യപ്പെടും. ഇങ്ങിനെ തിരിച്ചും മറിച്ചും വിചാരിക്കും. വിചാരിച്ച് വിചാരിച്ച് ഈ ശുദ്ധാത്മാവിന് ഈ വിചാരം പോയി മറ്റൊരു വിചാരം തുടങ്ങി. “ഒമ്പത് മണിക്ക് പാട്ട് ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാടോട് പറഞ്ഞു പോയല്ലോ. എനി ഇന്ദുലേഖ പാടിയില്ലെങ്കിലോ? വീണപ്പെട്ടി വായിച്ചില്ലെങ്കിലോ? അതിദുര്‍ഘടമായി തീരുമല്ലൊ. ഇങ്ങിനെ വന്നാല്‍ എന്തു നിവൃത്തി?” — എന്ന ആലോചനയാണ് പിന്നെ ഉണ്ടായത്. ആലോചിച്ച് ആലോചിച്ച് ഒരു വഴിയും കാണാതെ മേല്‍പ്പോട്ടു നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി അടുക്കെ വന്നിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണു കറുത്തേടത്തിന് ഒരു കുണ്ഠിതം ഉള്ളതുപോലെ കാണുന്നു?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: (ഒരു പച്ചച്ചിറിയോടു കൂടി) കുണ്ഠിതം ഒന്നുമില്ലാ. എന്തു കുണ്ഠിതം? — കുണ്ഠിതത്തിന് ഒരു കാരണവുമില്ലാ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പിന്നെ എന്താണ് ദീര്‍ഘാലോചന?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഒന്നുമില്ലാ; ഇന്നത്തെ പാട്ടിന്റെ കാര്യം ആലോചിച്ചു. നേരം എട്ടരമണി കഴിഞ്ഞു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണ് പാട്ടിന് തടസ്ഥം ഒന്നും ഉണ്ടാകയില്ലല്ലോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്താണ് തടസ്ഥം — ഒന്നും ഇല്ലാ. ഒരു തടസ്ഥവും ഇല്ലാ. ഇന്നു രാത്രി ഒന്‍പത് മണിക്ക് പാട്ടുണ്ട്. ചെറുശ്ശേരിക്കും മുകളില്‍ വരാം. ഇന്ദുലേഖ അസാധാരണയായി രാത്രികളിലൊക്കെ പാടാറുണ്ട്. ചിലപ്പോള്‍ വീണപ്പെട്ടിയും വായിക്കും. വളരെ ദുര്‍ലഭം ദിവസമേ പാട്ട് ഇല്ലാതെയുള്ളൂ. ഇന്നു പാട്ടുണ്ടാവാതിരിക്കില്ല. എല്ലാവര്‍ക്കും പോയി കേള്‍ക്കാം. അതിന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വിരോധം ഒന്നും ഇല്ലാ. ഇന്നു പാട്ടുണ്ടാവാതിരിക്കില്ലാ. നമ്പൂതിരിയും മറ്റും ഉള്ളതല്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പാട്ടുണ്ടായെങ്കില്‍ ഞാനും വരാം കേള്‍ക്കാന്‍.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പാട്ടുണ്ടാവും; സംശയമില്ല.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്കു നല്ല ഒന്നാന്തരം സംശയം ഉണ്ട്. എന്നാലും നേമത്തെ പതിവ് ഇല്ലാതിരിക്കില്ലാ എന്ന് ഈ ശുദ്ധാത്മാവിനു പിന്നെയും ഒരു വിശ്വാസം. ഇന്ദുലേഖയോടു ചോദിപ്പാനോ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്ത് നോക്കാനോ ഇയാള്‍ക്കു ധൈര്യവും ഇല്ലാ. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വലിയ കുഴക്കിലായി അങ്ങിനെ ഓരോന്നു വിചാരിച്ചു. ഒടുവില്‍ —

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്നു പാട്ട് ഉണ്ടാവും; ഉണ്ടാവാതിരിക്കില്ലാ. നമ്പൂതിരിയും മറ്റും ഉള്ളതല്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണിത്ര ഒരു പരിഭ്രമം കറുത്തേടത്തിന്? പാട്ടുണ്ടാവും, അതു നമുക്കു കേള്‍ക്കുകയും ചെയ്യാം — എന്നല്ലെ തീര്‍ച്ച?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ചെറുശ്ശേരിക്ക് വല്ല ശങ്കയും തോന്നുന്നുണ്ടോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശിക്ഷ! എനിക്ക് എന്തു ശങ്കയാണു തോന്നുവാന്‍ — കറുത്തേടമല്ലേ ഒക്കെ ശട്ടം ചെയ്തത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഛീ! ഛീ! ഞാന്‍ ഒന്നും ശട്ടം ചെയ്തിട്ടില്ല. ഞാന്‍ എന്തു ശട്ടം ചെയ്യാനാണ്? ഇന്ദുലേഖ രാത്രി വീണപ്പെട്ടി പതിവായി വായിക്കാറുള്ളതുപോലെ ഇന്നും വായിക്കും. അപ്പോള്‍ കേള്‍ക്കാമെന്നു മാത്രമേ ഞാന്‍ നമ്പൂതിരിയോടും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എങ്ങിനെ എങ്കിലും ആവട്ടെ, ഇപ്പോള്‍ കറുത്തേടത്തിന് അതിനെക്കുറിച്ച് എന്താണ് ഒരു പരിഭ്രമം?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പരിഭ്രമം ഒന്നുമില്ലാ — യാതൊന്നുമില്ലാ. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞത് നമ്പൂതിരി തെറ്റായി ധരിക്കുമോ എന്ന് ഒരു ശങ്ക. ഇന്നു പാട്ടുണ്ടാവാതെ ഇരിക്കയില്ല. പിന്നെ എന്തിനാണ് ശങ്കിക്കുന്നത്? ശങ്കിക്കാന്‍ എടയില്ലെന്ന് എനിക്കുതന്നെ തോന്നുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആട്ടെ, നമ്പൂതിരിയെ കണ്ടിട്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അനുരാഗം ഉണ്ടായോ? ആ കഥ കേള്‍ക്കട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്കോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതെ; ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക്.

അപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ മുഖം ഒന്നു കാണേണ്ടതായിരുന്നു. മുഖത്ത് ഒരു കട്ടാരം കൊണ്ടു കുത്തിയാല്‍ ഒരു തുള്ളി ചോര കാണുകയില്ലാ. കുറെ നേരം ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിന്നു. ഒടുവില്‍ —

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അനുരാഗം — അനുരാഗം — എന്തോ എനിക്ക് ഒന്നും മനസ്സിലാവുന്നില്ലാ, ഇങ്കിരീയസ്സു പഠിച്ച സ്ത്രീകളുടെ സ്വഭാവം നോക്കൊന്നും മനസ്സിലാവില്ല എന്ന് എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ ബോദ്ധ്യമായി. പഞ്ചുമേനോന്‍ ഈ ത്രിഭുവനത്തില്‍ ഒരാളെ പേടിയില്ലാത്താളാണ്. അയാള്‍ തന്റെ പൌത്രിയായ ഈ ചെറുപെങ്കിടാവിനെ പേടിച്ചു കിടുകിടെ വിറയ്ക്കുന്നു. നമ്പൂതിരി മഹാ കേമനായിട്ടുള്ള ആളല്ലേ. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടാലെങ്കിലും ഒന്ന് ഒതുങ്ങുമെന്ന് ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു പോയി. ഇതു തെറ്റായ ധാരണയാണെന്ന് എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ കുരശ്ശെ തോന്നിതുടങ്ങി. എന്തോ നിശ്ചയിക്കാറായിട്ടില്ല. എനിക്ക് ഇങ്കിരിയസ്സുമാതിരി ഒന്നും നിശ്ചയമില്ല, ചെറുശ്ശേരീ. സര്‍ക്കാരാളുകളില്‍ നൂല്‍ക്കമ്പിനി തിരിക്കുന്ന ഒരു സായ്‌വിനെ മാത്രമെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ.

ചെറുശ്ശേരി ഇതുകേട്ട് വല്ലാതെ ഉറക്കെ ചിറിച്ചു പോയി. ഒരു നിമിഷം ഒന്നായിച്ചിറിച്ചശേഷം:

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നമ്പൂതിരിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെ കിട്ടുമോ ഇല്ലയോ? അതു പറയൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതു പറയാറായിട്ടില്ല — ഇന്നത്തെ രാത്രി കഴിഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ പറയാം. ഞാന്‍ ഈ കുട്ടിയുടെ വിഷമതകള്‍ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല ചെറുശ്ശേരീ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: കുട്ടിക്ക് വിഷമതയോ! വിഷമത ഒന്നും ഇല്ലാ.

ഇവര്‍ ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞും കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടു കുളികഴിഞ്ഞ് എത്തി. ശ്ലോകം മടക്കിയതു വിചാരിച്ചിട്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കും മനസ്സില്‍ നല്ല ഉത്സാഹം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ രൂപം ധ്യാനിക്കുക തന്നെയായിരുന്നു മനസ്സു കൊണ്ടു ചെയ്തിരുന്നത്. മുഷിഞ്ഞാല്‍ മുഷിഞ്ഞോട്ടെ. ഒന്‍പത് മണിക്കു കാണാമല്ലോ. കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്നാല്‍ മതി, സംസാരിച്ചില്ലെങ്കിലും വേണ്ടതില്ലാ — എന്നുള്ള ദിക്കായിരുന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക്. ഊണ്‍ കഴിഞ്ഞശേഷം നമ്പൂതിരിപ്പാടും മറ്റും പൂവരങ്ങിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരി! ഇപ്പോള്‍ കുപ്പായം വേണ്ടാ, ധൂപ്പട്ടി മതി; അല്ലേ? ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഗോവിന്ദാ, ആ പൊന്‍കുമിഴടിച്ച വെള്ളിച്ചെല്ലം, സ്വര്‍ണ്ണപ്പനീര്‍വീശി ഇതുകള്‍ എടുക്കണം. സദിരില്‍ മുമ്പില്‍ അതു വെയ്ക്കണം.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പാട്ടു വീണപ്പെട്ടിയിന്മേല്‍ വച്ചാണ്. ഒരു കസാലയിന്മേല്‍ ഇരുന്നിട്ടാണ്. കൈകൊണ്ടാണ് പാട്ട്. സാധാരണ പായ വിരിച്ചിട്ടല്ല ഇവിടെ കണ്ടിട്ടുള്ളത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പെണ്ണുങ്ങളെ ഇങ്കിരീയസ്സു പഠിപ്പിച്ചാലത്തെ ദുര്‍ഘടമാണ് ഇതെല്ലാം. കസാലയിന്മേല്‍ ഇരുന്നിട്ടു പാടാറുണ്ടോ? എന്തു കഥയാണ് ഇത്? പഞ്ചുവോടു പറയൂ — താഴത്തു പുല്പായില്‍ ഇരുന്നിട്ടാണ് ഇന്ന് ഇന്ദുലേഖ പാടേണ്ടതെന്ന് കറുത്തേടം പറയൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പറയാം.

ഈ സംഭാഷണം കഴിഞ്ഞ ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാടും പരിവാരങ്ങളും പൂവരങ്ങിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. നാലുകെട്ടില്‍ വന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പതുക്കെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ കയറിച്ചെന്നപ്പോള്‍ പുറത്തളത്തിന്റെ വാതില്‍ തട്ടിയടച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായ ഒരു വ്യസനവും പരിഭ്രമവും ഇന്നപ്രകാരമെന്നു പറവാന്‍ പാടില്ല. ഒന്നു വിളിച്ചാലോ എന്ന് ആദ്യം വിചാരിച്ചു. സാധു ബ്രാഹ്മണനു ധൈര്യം വന്നില്ല. ഉടനെ അകായില്‍ക്കൂടി തന്റെ ഭാര്യയുടെ അറയില്‍ വന്നു. ഭാര്യ ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി! ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി! ഞാന്‍ വലിയ അവമാനത്തിലായല്ലോ

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ എഴുനീറ്റു നിന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണ് അവമാനമായത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്നു നേമത്തെപ്പോലെ പാട്ടുണ്ടാവുമെന്നു വിചാരിച്ചു ഞാന്‍ നമ്പൂതിരിയെ ക്ഷണിച്ചു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്നു. ഇന്ദുലേഖ തളത്തിന്റെ വാതില്‍ തഴുതിട്ട് ഉറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ എനി നമ്പൂതിരിയോട് എന്തു പറയും?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഉള്ള വിവരം പറയണം. അല്ലാതെ എന്താണ്, പാട്ടു നേമത്തെപ്പോലെ ഉണ്ടാവും എന്നു വിചാരിച്ചു പറഞ്ഞതാണ് — ഇന്നു പാട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു; ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികവാതില്‍ അടച്ച് അവള്‍ ഉറക്കായിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു പാട്ടു നാളെയാക്കാമെന്നു പറയണം. ഇതില്‍ എന്താണ് അവമാനം?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അല്പം ദുര്‍ഘടം ഉണ്ട്. ഞാന്‍ നമ്പൂതിരിയോടു നേര്‍ത്തെ പറഞ്ഞതില്‍ അല്പം ദുര്‍ഘടം ഉണ്ട്. അതാണ് ഇപ്പോള്‍ വിഷമം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണു പറഞ്ഞത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അല്പം ദുര്‍ഘടമായി പറഞ്ഞുപോയി. ഇന്ദുലേഖ നേര്‍ത്തെ മാളികയില്‍ നിന്നു ദേഷ്യഭാവത്തോടെ എറങ്ങിപ്പോരുമ്പോള്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് സുഖക്കേടുണ്ടാവാതിരിക്കാന്‍ അല്പം ദുര്‍ഘടമായി പറഞ്ഞു പോയി. പാട്ട് ഉണ്ടാവും — ഒമ്പതുമണിക്ക് പാട്ട് ഉണ്ടാവും എന്നു പറഞ്ഞു പോയി. അതു സഫലമാക്കിത്തരണം. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി ഒന്ന് മുകളില്‍ വന്ന് ഇന്ദുലേഖയെ വിളിക്കണം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നല്ല ശിക്ഷ! ഞാന്‍ ഒരിക്കലും വിളിക്കയില്ല. എന്താണ്, അവളുടെ സ്വഭാവം നല്ല നിശ്ചയമില്ലേ? നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് പടിപ്പുരമാളികയില്‍ എല്ലാ വിരിപ്പിച്ചു വേഗം ഇങ്ങട്ടു വന്ന് ഉറങ്ങിക്കൊള്‍കേ വേണ്ടു. എന്തിനാണ് ഇത്രയെല്ലാം ബുദ്ധിമുട്ടുന്നത്?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഛേ! അങ്ങിനെ പാടില്ലാ. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പഞ്ചുമേനവനോടു പറഞ്ഞു നോക്കട്ടെ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അങ്ങിനെതന്നെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പഞ്ചുമേനവനെ അന്വേഷിച്ചപ്പോള്‍ അയാല്‍ നാലുകെട്ടില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടു നില്ക്കുകയായിരുന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി തെക്കെ അറയില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടു കാണാതെ നിന്നു പഞ്ചുമേനവനെ കൈകൊണ്ടു മാടി വിളിച്ചു. പഞ്ചുമേനവന്‍ അകത്തേക്കു ചെന്നു. വിവരങ്ങള്‍ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ താന്‍ യാതൊന്നും പ്രവര്‍ത്തിക്കില്ലെന്ന് കോപത്തോടുകൂടി പറഞ്ഞു. പഞ്ചുമേനവന്‍ പിന്നെയും നാലുകെട്ടിലേക്കു തന്നെ പോയി; നമ്പൂതിരിപ്പാടോട് സംസാരിച്ചു കൊണ്ടു നിന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി തെക്കെ അകത്തും വശായി. പിന്നെയും കുറെനേരം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ —

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടം എങ്ങട്ടു പോയി, കാണാനില്ലല്ലോ. നേരം പത്തുമണി കഴിഞ്ഞുവല്ലോ. സദിര്‍ ഒന്‍പത് മണിക്ക് എന്നല്ലേ ആദ്യം വെച്ചിരുന്നത്.

ഈ വാക്കു കേട്ടപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി “ഞാന്‍ ഇവിടെ ഉണ്ട്” എന്നു പറഞ്ഞ് ഒരു പിശാചിനെപ്പോലെ പുറത്തേക്കുചാടി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പള്ളിക്കുറുപ്പിനെയെല്ലാം പടിമാളികയിന്മേല്‍ ശട്ടം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അടിയനു വയസ്സാണ്. നില്പാന്‍ പ്രയാസം. രാവിലെ തിരുമുമ്പാകെ വിടകൊള്ളാം.

എന്നു പറഞ്ഞ് അകത്തേക്ക് പോയി.

പടിമാളികയിലാണോ എനിക്ക് ഉറക്ക് എന്നോര്‍ത്തു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് അല്പം ദേഷ്യം തോന്നി. ആട്ടെ, പാട്ടും മറ്റും കഴിഞ്ഞിട്ടല്ലേ ഉറങ്ങേണ്ടു. അപ്പോഴേക്കും രണ്ടു മൂന്നു മണിയാവും. അത്രനേരം ഇന്ദുലേഖയുമായി ഒരുമിച്ചിരിക്കാമല്ലോ — എന്ന് ഓര്‍ത്ത് സന്തോഷിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണു കറുത്തേടം, താമസം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: താമസം ഒന്നുമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മാളികയിന്മേലേക്ക് പോവുക. ചെറുശ്ശേരി വരു. ചെറുശ്ശേരി കുറെ പാട്ടുകേട്ടു മടങ്ങി വന്ന് ഉറങ്ങിക്കോളു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി കുറേനേരം ഒന്നും സംസാരിപ്പാന്‍ വയ്യാതെ നിന്നു. ഒടുവില്‍:

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ശരീരത്തിനു കുറെ സുഖക്കേടുണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു. ഉറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മാളികയുടെ വാതില്‍ അടച്ചിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടത്തിന് വിളിക്കരുതേ? — പോയി വിളിക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വിളിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഉറക്കെ വിളിച്ചു നോക്കൂ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഉറക്കെ വിളിച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നിട്ടോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: വാതില്‍ തുറന്നില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശരീരത്തിന് സുഖക്കേടാണെന്നു പറഞ്ഞുവോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പാടുക വയ്യ എന്നു പറഞ്ഞുവോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ മുകളില്‍ വെടി പറയാമായിരുന്നുവല്ലൊ. വാതില്‍ തുറക്കില്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: തുറക്കില്ലെന്നു തന്നെയാണു പറഞ്ഞത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഒന്നു കൂടി പോയി നോക്കൂ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതു വെടിപ്പില്ല,  ദീനം നാളേക്കു സുഖമാവുമല്ലൊ. വല്ല തലവേദനയോ മറ്റോ ആയിരിക്കും. നാളെ ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് സദിരാവാം. അതാണു നല്ലത്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതാണു നല്ലത്, സംശയമില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടത്തിന്റെ പരിഗ്രഹത്തിനു പാട്ടില്ലേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഇല്ലാ അവളും ഉറക്കായിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാടും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും  പടിമാളികയുടെ മുകളില്‍ പോയി. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു ലേശം ഉറക്കു വന്നില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയെ തന്നെ വിചാരിച്ച് ഒരു ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ നടന്നുംകൊണ്ടിരുന്നു. ഒടുവില്‍ ഗോവിന്ദനെ വിളിച്ചു മുറുക്കാന്‍ ഉണ്ടാക്കാന്‍ പറഞ്ഞു.

ഗോവിന്ദന്‍ മുറുക്കാന്‍ എടുത്തുകൊണ്ടു നമ്പൂതിരിപ്പാടോടു പറയുന്നു:  

“പള്ളിക്കുറുപ്പ് ഇന്നലെയും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. കുറെ മുമ്പ് പന്ത്രണ്ട് അടിക്കുന്നതു കേട്ടു. വല്ല ചൊവ്വല്ലായും ഉണ്ടായാലോ എന്ന് അടിയനു വിചാരം.”

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വിഡ്ഢി! ആ ഇന്ദുലേഖ ആ മാളിക മുകളില്‍ കിടക്കുമ്പോള്‍ ഇത്ര സമീപത്തില്‍ ഇരുന്നും കൊണ്ട് എനിക്ക് എങ്ങിനെ ഉറക്കം വരും?

ഗോവിന്ദന്‍: എന്നാല്‍ പള്ളിക്കുറുപ്പ് ആ മാളികയിന്മേല്‍ തന്നെ വേണമെന്ന് അരുളിച്ചെയ്യാമായിരുന്നില്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതു പറഞ്ഞിട്ടു ഫലമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ ഇങ്കിരിയസ്സുമാതിരിക്കാരിയാണുപോല്‍. സമയം നോക്കീട്ടേ ചെല്ലാന്‍ പാടുള്ളൂ. ഗോഷ്ഠി മയം! ആ പെണ്ണിന് ഇത്ര സൌന്ദര്യം ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ നേര്‍ത്തെ മുഖത്ത് ആട്ടിപ്പോരുമായിരുന്നു. എന്തൊരു കുറുമ്പാണ്! ആചാരം ഒന്നും പറയുന്നില്ല. സമന്മാരോടു പറയുംപോലെ എന്നോടു സംസാരിച്ചു. എന്റെ മുമ്പില്‍ ഇരിക്കണമെന്നു കൂടി താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നെന്നു തോന്നുന്നു. പക്ഷേ, അതിനു ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചില്ലാ. എന്നാല്‍ ഒരു വിഡ്ഢിത്തം എനിക്കും വന്നിട്ടുണ്ട്. നേര്‍ത്തെ അവളെ കണ്ട ഉടനെ ഞാന്‍ വളരെ ഭ്രമിച്ച് എന്റെ സ്ഥിതി ഒന്നും ഓര്‍ക്കാതെ കുറച്ചു ഘനം വിട്ടു ചില ചാപല്യങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു പോയിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് എന്നെ കുറെകൂടെ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചു പണം കുറെ പറ്റിക്കേണമെന്ന് വിചാരമുണ്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല. ഞാന്‍ പൊന്‍ഗഡിയാള്‍ കൊടുത്തപ്പോള്‍ അതിന്മേല്‍ ബഹു ദുരാശ കണ്ടു. വേഗം ഞാന്‍ ഇങ്ങട്ടു തന്നെ വാങ്ങി. അത്ര വേഗം ഇതൊന്നും എന്നോടു പറ്റുകയില്ല. പൊന്‍ഗഡിയാള്‍ മടക്കി വാങ്ങിയതുകൊണ്ടോ നീ നേര്‍ത്തെ ശ്ലോകം കൊണ്ടു ചെന്നപ്പോള്‍ വാങ്ങാഞ്ഞത് എന്ന് എനിക്ക് ഒരു ശങ്ക. പക്ഷേ, ആ ഗഡിയാള്‍ കൊടുത്തുകളയാം. എനിക്കു ബഹു മോഹം ഗോവിന്ദാ. ഇങ്ങിനെ ഒരു മോഹം ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടില്ലാ. എന്നാലും ഞാന്‍ കാണുമ്പോള്‍ നല്ല ഘനം നടിക്കാനാണു നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരു സുഖമില്ല — മനസ്സിന്നു ലേശം സുഖമില്ല. വരണ്ടീരുന്നില്ല എന്നു തോന്നുന്നു. അങ്ങട്ട് ഇന്ദുലേഖയെ കൂടാതെ പോവുന്നതും ബഹു അവമാനം. മഹാ വിഡ്ഢി കറുത്തേടത്തിന്റെ എഴുത്തു പ്രകാരം വന്നു; ഇപ്പോള്‍ ചെണ്ട കൊട്ടാറായി എന്നു തോന്നുന്നു. മോശം — മഹാ മോശം.

ഇതെല്ലാം പറയുന്നത് ഗോവിന്ദന്‍ സ്വസ്ഥമായി കേട്ടു. വെറ്റില മുറുക്കാന്‍ ഉണ്ടാക്കിക്കൊടുത്തു കഴിഞ്ഞ ശേഷം സാധാരണ സമ്പ്രദായപ്രകാരം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ അടുക്കെ നിന്നു പറയുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ ഒന്ന് ഉണര്‍ത്തിക്കാനുണ്ട്. സമ്മതമുണ്ടെങ്കില്‍ ഉണര്‍ത്തിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പറയൂ — പറയൂ. ഒറക്കം എനിക്ക് ലേശം വരുന്നില്ല. പറയൂ.

ഗോവിന്ദന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് രഹസ്യമായിട്ട് വേറെ ഒരു വിദ്വാനുണ്ടത്രെ. അവനുമായിട്ട് വലിയ ഇഷ്ടമാണത്രെ. ദുര്‍ന്നടപ്പുകാരിയാണ് ഇവള്‍ എന്നാണ് അടിയനു തോന്നിയത്. പിന്നെ കുറുമ്പും കലശല്‍ തന്നെ. ഇങ്കിരീയസ്സും മറ്റും വളരെ പഠിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ആ സമ്പ്രദായം കൊണ്ടു മനക്കലേക്ക് ചെന്നാല്‍ അവിടെ പിടിക്കാന്‍ പ്രയാസം. സമ്പ്രദായം എനി മാറ്റാനും പ്രയാസം. ഇവിടെ പൂവള്ളി വീട്ടില്‍ പഞ്ചുമേനവന്റെ മരുമകളായിട്ട് ഒന്നാന്തം ഒരു കുട്ടിയുണ്ട്. അടിയന്‍ വൈകുന്നേരം അമ്പലത്തില്‍ വന്ന് പോകുന്നതും കണ്ടു. അതിന് ഇങ്കിരീസ്സും മറ്റും ഇല്ലാ. നല്ല പ്രകൃതമാണെന്ന് എല്ലാവരും പറയുന്നു. ആ പെണ്ണിന് തിരുമനസ്സിലെ കണ്ടാല്‍ ബോധിക്കും. സാധിക്കാനും പ്രയാസമില്ല. അതുകൊണ്ട് അതിന് ഉത്സാഹിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് അടിയന് തോന്നുന്നു. എനി തമ്പ്രാന്റെ തിരുമനസ്സു പോലെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഹാ — രസികാ! ഗോവിന്ദാ! മിടുക്കനാണു നീ. മിടുമിടുക്കാ — കേമാ! ഇപ്പോള്‍ എനിക്കു സുഖക്കേടു വളരെ തീര്‍ന്നു. ഈ കുട്ടിക്ക് ഇങ്കിരീസ് ഇല്ല; നിശ്ചയം തന്നെ, അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍: അശേഷമില്ല. പാവമാണ് — നല്ല സ്വഭാവം. ഇന്ന് അമറേത്തു കഴിക്കുമ്പോള്‍ രണ്ടു നേരവും ഉത്സാഹിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ശീനുപട്ടരുടെ മകളാണത്രെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആട്ടെ, കണ്ടാല്‍ അതിസുന്ദരിയോ?

ഗോവിന്ദന്‍: അതി സുന്ദരിയാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ എനിക്ക് അത് സമ്മതം. ഈ അധികപ്രസംഗി ഇന്ദുലേഖയെ കെട്ടിവലിച്ചു കൊണ്ടു പോയാല്‍ തന്നെ രണ്ടു ദിവസം ശരിയായിരിക്കില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍: അരുളിച്ചെയ്തത് ശരിയാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ശീനുപ്പട്ടരെ ഇപ്പോള്‍ തന്നെ വിളിക്കൂ.

ഗോവിന്ദന്‍: വരട്ടെ, ബദ്ധപ്പെടേണ്ട, വെളിച്ചമാവട്ടെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ കുട്ടിയെ ഒന്ന് എനിക്കു കാണാമോ രാവിലെ?

ഗോവിന്ദന്‍: ധാരാളമായിട്ടു കാണാം.

ഗോവിന്ദനുമായിട്ടുള്ള ഈ സംവാദം കഴിയുമ്പോഴേക്ക് പ്രഭാതമായി എങ്കിലും നമ്പൂതിരിപ്പാടു ക്ഷീണം കൊണ്ട് കുറെ ഉറങ്ങിപ്പോയി.

— 13 —
നമ്പൂതിരിപ്പാടും ഇന്ദുലേഖയുമായുണ്ടായ രണ്ടാമത്തെ സംഭാഷണം

ഒരു അര മണിക്കൂര്‍ നേരമേ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഉറങ്ങിയുള്ളൂ. അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായ ഉറക്കിന് ഉറക്കം എന്നല്ലാ പറയേണ്ടത് – ഒരു മയക്കം എന്നാണ്. ആ മയക്കം കഴിഞ്ഞ ഉടനെ എണീറ്റിരുന്നു ഗോവിന്ദനെ വിളിച്ചു രാത്രി പറഞ്ഞതെല്ലാം രണ്ടാമതും പറയിച്ചു. മനസ്സിന്നു കുറെ സുഖം തോന്നി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരി എവിടെയാണ് കിടക്കുന്നത്, ഉണര്‍ന്നുവോ?

ഗോവിന്ദന്‍: കുളിപ്പാന്‍ പോയി. ഇതിന്റെ തെക്കേ അറയിലാണ് ഉറങ്ങിയത്. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയോട് അടിയന്‍ ഉണര്‍ത്തിച്ചതൊന്നും ഇപ്പോള്‍ അരുളി ചെയ്യരുതേ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താ വിരോധം?

ഗോവിന്ദന്‍: സ്ഥിതി ഒന്നറിഞ്ഞിട്ടുമതി എന്നടിയനു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മിടുക്കാ! നീ മഹാ മിടുക്കന്‍തന്നെ. എന്നാല്‍ ഈ കാര്യം സ്വകാര്യമായിരിക്കട്ടെ. ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ഇന്നുകൂടി ഒന്നു കാണാം. എന്നിട്ടും അവള്‍ വശത്തായില്ലെങ്കില്‍ ക്ഷണേന മറ്റേ കാര്യം നടന്നു പുലര്‍കാലെ അവളേയും കൊണ്ടു പൊയ്ക്കളയാം. ഇന്ദുലേഖയെതന്നെയാണു കൊണ്ടു പോയത് എന്നേ ഇവിടെ പുറത്തുള്ളാളുകള്‍ വിചാരിക്കുകയുള്ളൂ. നോം പോയ്ക്കഴിഞ്ഞിട്ടു പിന്നെ അറിഞ്ഞോട്ടെ. പിന്നെ അറിയുന്നതുകൊണ്ട് ഒരു കുറവും നോക്ക് ഇല്ലെല്ലോ. അതുകൊണ്ട് ഈ കാര്യം ഗോപ്യമായിതന്നെ വെച്ചോ. ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെയാണ് സംബന്ധം കഴിച്ചു കൊണ്ടു പോവുന്നത് എന്നു നീ എല്ലാവരോടും ഭോഷ്ക് പറഞ്ഞോ, അഥവാ ഇന്നു ഞാന്‍ കാണിപ്പാന്‍ ഭാവിച്ചിരിക്കുന്ന രസികത്വം കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖതന്നെ വശത്തായാല്‍ പിന്നെ അവളെത്തന്നെ കൊണ്ടു പോവുകയും ചെയ്യാം; അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍: ഇപ്പോള്‍ അരുളി ചെയ്ത് ശരി. അങ്ങിനെ തന്നെയാണു വേണ്ടത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ആ പെണ്ണിനെ ഒന്ന് എനിക്കു കാണേണമെല്ലോ. അതിനെന്താണു വിദ്യ?

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ പോയി അന്വേഷിച്ചു വരാം. അമ്പലത്തില്‍ തൊഴാന്‍ വരും. അപ്പോള്‍ കാണാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : രസികക്കുട്ടീ! സമര്‍ത്ഥാ! അതുതന്നെ നല്ല സമയം. നീ പോയി അന്വേഷിച്ചു വാ.

ഗോവിന്ദന്‍ ഉടനെ പോയി അന്വേഷിച്ചപ്പോള്‍ കല്യാണിക്കുട്ടി സ്ത്രീകളുടെ കുളപ്പുരയില്‍ കുളിക്കുന്നതു കണ്ടു. ഉടനെ ഓടിവന്ന് നമ്പൂതിരിപ്പാടെ അറിയിച്ചു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് പെടഞ്ഞ് എണീട്ട് കുളത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ അപ്പോഴത്തെ വേഷം ബഹു ലഘുവാണ്. ഒരു പട്ടുക്കര മുണ്ട് മുലയ്ക്കുമേല്‍ ചുറ്റി ഉടുത്തതും മെതിയടിയും മാത്രമേ ഉള്ളൂ.

എന്റെ വായനക്കാര്‍ക്ക് കല്യാണിക്കുട്ടിയെക്കുറിച്ച് അവളുടെ പേരു പീഠികയില്‍ വായിച്ച അറിവു മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ഈ കുട്ടി ശീനുപ്പട്ടരുടെ മകളാണെന്നും പതിമൂന്നു വയസ്സ് പ്രായമാണെന്നും കൂടി അറിഞ്ഞിരിക്കാം. അവള്‍ നല്ല സുമുഖിയായ ഒരു പെങ്കിടാവുതന്നെ ആണെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയോടും മറ്റും സാമ്യമാണെന്നോ അതില്‍ ഒരു ശതാംശം സൌന്ദര്യമുണ്ടെന്നോ ശങ്കിച്ചു പോവരുതേ. അതു കഥ വേറെ. ഇതു വേറെ. കല്യാണിക്കുട്ടി ശുദ്ധ മലയാള സമ്പ്രദായ പ്രകാരം വളര്‍ത്തിയ ഒരു പെണ്ണായിരുന്നു. എഴുതാനും വായിപ്പാനും അറിയാം. കുറേശ്ശെ പാടാം. ഇത്രമാത്രമെ വിദ്യാപരിചയമുള്ളൂ. കണ്ടാല്‍ സുമുഖിയാണ്. പതിമൂന്നുവയസ്സില്‍ മലയാളത്തില്‍ ചില സ്ത്രീകള്‍ക്കു പ്രസവംകൂടി കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിലും കല്യാണിക്കുട്ടിക്ക് ശരീര പ്രകൃതി കൊണ്ടും യൌവനം ഉദിച്ചു എന്നേ പറഞ്ഞുകൂടു. ആകപ്പാടെ ലജ്ജാരസം ആധിക്യമായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു സാധുകുട്ടിയാണെന്നു മാത്രമേ എനിക്കു പറവാനുള്ളൂ. ഇവള്‍ കുളിച്ചു  തോര്‍ത്തി തലമുടി വേര്‍പെടുത്തുംകൊണ്ടു കുളപ്പുരയില്‍ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കു വരുമ്പോഴാണ് നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിന്റെ അഭിമുഖമായ എഴുന്നള്ളത്ത്. കണ്ട ഉടനെ ഇവള്‍ കുളപ്പുരയിലേക്കു തന്നെ മാറി നിന്നു.  നമ്പൂതിരിപ്പാടാണെന്നു ശങ്കിച്ചിട്ടേയില്ല. അതു  സ്വര്‍ണ്ണ വിഗ്രഹമായിട്ടല്ലേ തലേ ദിവസം കണ്ടത്. എന്നാല്‍ ഏതോ ഒരു പരിചയമില്ലാത്താളാണെന്നു വിചാരിച്ചു കല്യാണിക്കുട്ടി അകത്തേക്കു തന്നെ മാറിനിന്നതാണ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് അങ്ങിനെ വിടുന്നാളോ? ഒരിക്കലും അല്ല. നേരെ ചെന്നു കുളപ്പുരയില്‍ കടന്നു നോക്കി. നോക്കി കണ്ടു. തിരിഞ്ഞു ഗോവിന്ദനെ നോക്കി അസ്സല്‍ കുട്ടി എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോഴേക്കു ഗോവിന്ദന്‍ ചെറുശ്ശേരി കുളിച്ചു വരുന്നതുകണ്ട് കുളപ്പുരയില്‍ നിന്നു പുറത്തേക്കു ചാടിയത് ചെറുശ്ശേരിയുടെ മുമ്പില്‍ നേരെ കുറിക്കു വെടിവച്ചതുപോലെ.

ചെറുശ്ശേരിനമ്പൂതിരി: ഇതെന്തു കഥാ! കുളിക്കാറായോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ആയി.

ചെറുശ്ശേരിനമ്പൂതിരി: ഇത്ര നേര്‍ത്തെയോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെ.

ചെറുശ്ശേരിനമ്പൂതിരി: എന്നാല്‍ എന്താണു കുളപ്പുരയില്‍ നിന്നു പുറത്തേക്കു വന്നത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മൂത്ര ശങ്കയ്ക്ക്.

ഗോവിന്ദന്‍: നീരാട്ടുകുളി മറ്റെ കുളപ്പുരയിലാണു നല്ലത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ അങ്ങട്ടുതന്നെ പോവാം. ചെറുശ്ശേരി അമ്പലത്തില്‍ പോയി ജപിച്ചോളൂ.

എന്നു പറഞ്ഞു വലിയ കുളപ്പുരയിലേക്കു നമ്പൂതിരിപ്പാടു വളരെ ഒരു ഘനഭാവം നടിച്ചുംകൊണ്ടു ഗോവിന്ദനോടുകൂടെ പോയി.

ചെറുശ്ശേരിക്ക് ആകപ്പാടെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു പറഞ്ഞതു ബോധിച്ചില്ലാ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് സാധാരണ എട്ടുമണിക്കേ എണീക്കാറുള്ളൂ. കുളി സാധാരണ പത്തുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടേ ഉള്ളൂ. കുളിപ്പാന്‍ വരുന്നതിനു മുമ്പ്പല്ലുതേപ്പും മറ്റും കഴിയും. ഇന്ന് ആവിധമൊന്നുമല്ല കണ്ടത്. കിടന്ന് ഉറങ്ങിയ ദിക്കില്‍ നിന്നു ബദ്ധപ്പെട്ട് എണീട്ടു മണ്ടിവന്നതുപോലെയാണു കണ്ടത്. പിന്നെ സ്ത്രീകള്‍ കുളിക്കുന്ന കുളപ്പുരയില്‍ നിന്നാണ് പുറത്തേക്കു ചാടി വന്നത്. തലേദിവസം കുളിച്ച കുളപ്പുര കടന്നു പോരണം ഈ കുളപ്പുരയിലേക്കു വരുവാന്‍. പിന്നെ മൂത്ര ശങ്കയ്ക്ക് പുറത്തു വന്നപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍ മറ്റേ കുളപ്പുരക്കു തന്നെ പോവാമെന്നു പറഞ്ഞു. ഇതൊക്കെ ആലോചിച്ച് ഇതിലെന്തോ ഒരു വിദ്യയുണ്ട്, എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞില്ലല്ലോ എന്നു വിചാരിച്ചു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി കുറേ ദൂരം നടന്നു. തിരിഞ്ഞു നോക്കിയപ്പോള്‍ ഒരു പെങ്കിടാവ് ആ കുളപ്പുരയില്‍ നിന്ന് എറങ്ങി പുറത്തു വന്ന് അമ്പലത്തിലേക്കു വരുന്നതു കണ്ടു. ശരി, ചെറുശ്ശേരിക്കു മനസ്സിലായി. ഉടനെ അടുക്കെക്കണ്ട ഒരാളോടു ചോദിച്ചപ്പോള്‍ ആ കുട്ടി പഞ്ചുമേനവന്റെ മരുമകളാണെന്നും അറിഞ്ഞു. അതി ബുദ്ധിമാനായ ചെറുശ്ശേരി ക്ഷണേന വളരെ എല്ലാം മനസ്സുകൊണ്ടു ഗണിച്ചു. ഇതില്‍ എന്തോ ഒരു വിശേഷവിധിയുണ്ട്. “ഇന്ദുലേഖയുടെ പാപമോചനമായി എന്നു തോന്നുന്നു” എന്നു  വിചാരിച്ചു മനസ്സുകൊണ്ട് ഒന്നു ചിറിച്ച് മണ്ഡപത്തില്‍ ജപിക്കാന്‍ പോയി ഇരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : (ഗോവിന്ദനോട്) എനിക്കു പൂര്‍ണ്ണസമ്മതം. ബഹു സന്തോഷം. ഇന്ദുലേഖ എനിക്കു വേണ്ടാ. ഗോമാംസം തിന്നുന്നവരുടെ ഭാഷ പഠിച്ച ആ അധിക പ്രസംഗിയെ എനിക്കു വേണ്ടാ. ഇവള്‍ നല്ല കുട്ടി. പ്രായം ബഹുവിശേഷം. എനിക്കു ഈ പ്രായത്തിലുള്ള സ്ത്രീകളെയാണ് ഈയിടെ ആഗ്രഹം. ഗോവിന്ദാ! ക്ഷണം പോയി ഉത്സാഹിച്ചോ. ഇന്ദുലേഖയെ കാണണ്ടാ എന്നുവെച്ചാലെന്താ?

ഗോവിന്ദന്‍: എന്താണ് ഇങ്ങിനെ അരുളി ചെയ്തത്? നേര്‍ത്തെ അരുളി ചെയ്തത് മറന്നുവോ? ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെയാണു സംബന്ധം കഴിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നത് എന്ന് എല്ലാവര്‍ക്കും എഴുന്നെള്ളുന്നതുവരെ എങ്കിലും തോന്നണം. എന്നല്ലേ അരുളി ചെയ്തത്. പിന്നെ ഇപ്പോള്‍ ഇങ്ങിനെ അരുളിച്ചെയ്താലോ …ഇത് മഹാ ഗോപ്യമായിരിക്കണം എന്നല്ലേ അരുളി ചെയ്തത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഹാ – സമര്‍ത്ഥാ – സമര്‍ത്ഥാ – രസികാ!  നിയ്യാണു സമര്‍ത്ഥന്‍. ഞാന്‍ അല്പം അന്ധാളിച്ചു. ഒരക്ഷരം എനി ഞാന്‍ പറയുകയില്ല. എല്ലാം നീ പറയുന്നതു പോലെ. പൊയ്ക്കോ, പോയി എല്ലാം ശട്ടം ചെയ്തോ. ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടു കളയാം. പക്ഷെ, ഒരു ദോഷമാണുള്ളത്. അവളെ കാണുമ്പോള്‍ എനിക്ക് വേറെ ഒരു സ്ത്രീയും വേണ്ടെന്നു തോന്നി ഭ്രാന്ത് പിടിക്കുന്നു. എന്തു ചെയ്യട്ടെ. പോവുന്നതുവരെ എനി കാണാതെ കഴിച്ചാല്‍ മനസ്സിന്നു ബഹുസുഖം ഉണ്ടാവും. അതാണു ഞാന്‍ പറഞ്ഞത്.

ഗോവിന്ദന്‍: തിരുമനസ്സ് കൊണ്ട് നല്ല ധൈര്യമായി ഉറപ്പിക്കണം. എത്ര പെണ്ണുങ്ങള്‍ ഉണ്ട് ലോകത്തില്‍, ഇവിടുത്തെ തിരുമേനി ഒന്നു കണ്ടാല്‍ മതി എന്നു വിചാരിച്ചിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഹാ – സമര്‍ത്ഥാ! ഞാന്‍ ധൈര്യമായിരിക്കും ഇന്ദുലേഖയും ഒരു പുല്ലും എനിക്കു സമം. നീ പോയി ശ്രമിച്ചോ. വളരെ ഗോപ്യമായിരിക്കട്ടെ?

ഗോവിന്ദന്‍ അവിടെ നിന്നു പോയി. ഈ കാര്യത്തിലേക്കു ശ്രമിക്കാനായിട്ട് ആരോടാണു പറയേണ്ടത് – എന്താണ് പറയേണ്ടത് എന്ന് ആലോചിച്ച് അങ്ങട്ടും ഇങ്ങട്ടും നടന്നു വലഞ്ഞു. ആരോടും പറയാന്‍ ധൈര്യമായില്ലാ. ഗോവിന്ദന് വഷളത്വമുണ്ടെങ്കിലും നല്ല സാമര്‍ത്ഥ്യവും ഉണ്ട്. ഈ കാര്യം നമ്പൂതിരിപ്പാട് പൊയ്ക്കഴിഞ്ഞ ശേഷമേ പൊതുവില്‍ അറിയാവൂ എന്നാണ് അവന്റെ ആഗ്രഹം. അതുകൊണ്ട് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോടു കൂടി പറവാന്‍ ധൈര്യമുണ്ടായില്ലാ. നമ്പൂതിരിപ്പാടു നേര്‍ത്തെ ഭക്ഷണവും മറ്റും കഴിഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയെ കാണാന്‍ പൂവരങ്ങില്‍ എത്തി. ഇവിടെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനെക്കുറിച്ച് ഒരു വാക്കു നന്നായിട്ട് എനിക്കു പറവാനുണ്ട്. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി എത്ര വിദ്യ നോക്കീട്ടും ഗോവിന്ദന്റെ ഉപദേശം മുറുകെ പിടിച്ച് ഈ കല്യാണിക്കുട്ടിയുടെ സംബന്ധ ആലോചനയെപ്പറ്റി ഇതുവരെ ലേശം പോലും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചിട്ടില്ല. പിന്നെ ഒരു കാര്യം കൂടി ഉപദേശപ്രകാരം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഊണുകഴിഞ്ഞ് മഠത്തിന്റെ കോലാമ്മല്‍ ഉലാത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ സേവകന്റെ ഭാവത്തില്‍ നടന്നിരുന്ന ശീനുപ്പട്ടരുമായി നമ്പൂതിരിപ്പാടു താഴെ കാണിക്കുന്ന ഭാവത്തില്‍ ഒരു സംഭാഷണമുണ്ടായി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണു ശീനു, കാര്യം എല്ലാം ഇന്നുതന്നെ ശട്ടമായാല്‍ നാളെ രാവിലെ പുറപ്പെടാമായിരുന്നു.

ശീനുപട്ടര്‍: അതിനെന്താണ് വിഘ്നം! ഒക്കെ ശട്ടമല്ലെ.

ശീനുപട്ടരു പൂവരങ്ങില്‍ അകത്തു വര്‍ത്തമാനം ഒന്നും അറിഞ്ഞിട്ടില്ലാ. പിന്നെ അന്നത്തെ ശണ്ഠ കഴിഞ്ഞശേഷം “പട്ടര് പൂവരങ്ങിലോ പൂവള്ളി വീട്ടിലോ എങ്ങും കണ്ടു പോവരുത്; കണ്ടാല്‍ ആ കോമട്ടിയെ തല്ലണം” എന്ന് പഞ്ചുമേനോന്‍ പറഞ്ഞതിനാല്‍ കുറെ ദിവസമായി പൂവള്ളി വീട്ടില്‍ കടക്കാറേ ഇല്ല. അതു കൊണ്ട് ഇയാള്‍ അവിടെ നടന്ന യാതൊരു വിവരങ്ങളും ശരിയായി അറിഞ്ഞിട്ടില്ലായിരുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എല്ലാം ശട്ടമായി എന്നു തന്നെ പറയാം. ദിവസം ഇന്നു തന്നെയോ എന്നു മാത്രം അന്വേഷിക്കണം. ഇന്നുതന്നെയാക്കണം.

ശീനുപട്ടര്‍: അതാണു നല്ലത് ശുഭസ്യ ശീഘ്രം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കയറാന്‍ പല്ലക്ക് ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ.

ശീനുപട്ടര്‍: നാലഞ്ചു പല്ലക്ക് ഹാജരുണ്ട്.

ശീനുപ്പട്ടരുമായി ഇത്രത്തോളം സംസാരം കഴിഞ്ഞിട്ടാണു നമ്പൂതിരിപ്പാടു പൂവരങ്ങിലേക്കു പുറപ്പെട്ടത്. കാക്കയുടെ കഴുത്തിലെ മണിപോലെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു പറഞ്ഞ വാക്ക് അമ്പലത്തിലും കൊളവക്കിലും മഠത്തിലും വഴിയിലും ശീനുപ്പട്ടരു പത്തിനു പതിനാറാക്കി പറഞ്ഞു കൊണ്ടു നടന്നു. അന്നു ക്ഷേത്രത്തില്‍ ചുരുങ്ങീട്ട് ഒരു അടിയന്തിരം ഉണ്ടായിരുന്നു.

അതിനു കുറെ നമ്പൂതിരിമാരും പട്ടന്മാരും കൂടീട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ വെച്ചും ശീനുപ്പട്ടര് ഇന്ദുലേഖയുടെ പാണിഗ്രഹണം അന്നു രാത്രി ഉണ്ടാവുമെന്നു ഘോഷിച്ചു. ആ കൂട്ടത്തില്‍ അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നതില്‍ ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ക്കു മാത്രമാണ് ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ അധികവും വ്യസനമായത്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എഴുത്തുകൊടുത്തു എന്നു തലേദിവസം വൈകുന്നേരം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ചോദ്യത്തിന് സമാധാനമായി അമ്പലത്തില്‍വെച്ചു ഗോവിന്ദന്‍ ഉറക്കെ വളിച്ചുപറഞ്ഞു കേട്ടപ്പോള്‍ തന്നെ  കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ തന്നോടു തലേദിവസം പറഞ്ഞ പ്രകാരം കാര്യം നിശ്ചയിച്ചു പോയി എന്നു ശാസ്ത്രികള്‍ ഉറച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോള്‍ ശീനുപട്ടരുകൂടി അന്നു രാത്രി അടിയന്തിരമാണെന്നു തീര്‍ച്ച പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ശാസ്ത്രികള്‍ സംശയമെല്ലാം വിട്ട് ഒരു ദീര്‍ഘ നിശ്വാസം ചെയ്തു! “കഷ്ടം! ഇത്ര അന്തസ്സാര വിഹീനയായ ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാന്‍ ഇത്ര ബുദ്ധിശാലി എന്ന് ഇത്രനാളും വിചാരിച്ചുവല്ലോ. അഞ്ചു നിമിഷം സംസാരിച്ചാല്‍ ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാടു പടു വങ്കനും കേവലം സ്ത്രീജിതനായ ഒരു അമര്യാദക്കാരനും ആണെന്ന് എത്ര താണതരം ബുദ്ധിയുള്ളവര്‍ക്കുംകൂടി അറിവാന്‍ കഴിയുമല്ലോ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കഴിയുമോ എന്നുള്ളതിനു സംശയമുണ്ടോ?  എന്നിട്ട് ഇന്ദുലേഖ, മന്മഥസദൃശനായ അതിബുദ്ധിമാനായി തന്നില്‍ അത്യനുരാഗത്തോടുകൂടിയിരിക്കുന്ന മാധവനെ വിട്ട് പടുവങ്കനായ അശ്വമുഖന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കാമെന്നു നിശ്ചയിച്ചുവല്ലൊ. കഷ്ടം! ഇതിനു ദ്രവ്യത്തിന്മേല്‍ ഉള്ള മോഹമെന്നല്ലാതെ വേറെ ഒന്നും പറവാന്‍ കണ്ടില്ലാ.” എന്നും മറ്റും ശങ്കരശാസ്ത്രി വിചാരിച്ചും കൊണ്ടു ഭക്ഷണം കഴിച്ചു മാധവന്റെ അച്ഛനുമായി ഒന്നു കാണണമെന്നു നിശ്ചയിച്ചു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ വീട്ടിലേക്കു ചെന്നു. അവിടെ ചെന്നപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം തലേദിവസം വൈകുന്നേരം പൊല്പായിക്കളത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു എന്നും പിറ്റേദിവസം രാവിലേക്കേ എത്തുകയുള്ളൂ എന്നും കേട്ടു. അതും ഒരു കുണ്ഠിതമായി. ശാസ്ത്രികള്‍ ആ വീട്ടില്‍ കൊലാമ്മല്‍ പടിയില്‍ കിടന്നുറങ്ങി.

നമ്പൂതിരിപ്പാടു ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു പൂവരങ്ങില്‍ എത്തി എന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും കൂടെത്തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു. നാലുകെട്ടില്‍ എത്തിയ ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു കസാലമേല്‍ അവിടെ ഇരിക്കുകയും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി നമ്പൂതിരിപ്പാടു വന്ന വിവരം അറിയിപ്പാന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേലേക്കു പോകയും ചെയ്തു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിലേക്കു കയറുവാന്‍ ധൈര്യം വന്നില്ലാ. കോണി പകുതിയോളം കയറും, പിന്നെ ഇങ്ങട്ടുതന്നെ ഇറങ്ങും; പിന്നെയും കയറും, പിന്നെയും ഇറങ്ങും. തന്റെ അറയിലെ ജാലകത്തില്‍ കൂടെ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പ്രാകൃതം കണ്ടിട്ട് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയ്ക്ക് സങ്കടം തോന്നി. ഉടനെ കോണിച്ചുവട്ടിലേക്കു ചെന്നു നമ്പൂതിരിയെ വിളിച്ചു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണ് ഇങ്ങിനെ കളിക്കുന്നത്? ഇന്ദുലേഖയെ പേടിച്ചിട്ടായിരിക്കും. അല്ലേ? ഞാന്‍ ചെന്നു പറയാം. ഇന്ദുലേഖയെ പകല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു കാണുന്നതിന് അവള്‍ക്ക് അത്ര വിരോധമുണ്ടാകയില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. ഞാന്‍ ഒന്നു പോയി പറഞ്ഞു നോക്കട്ടെ. എന്നു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് വലിയ ഒരു സുഖം തോന്നി. ഭാര്യയെ അനുഗ്രഹിച്ചു കോണിച്ചോട്ടില്‍ നിന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മുകളില്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ മാധവന്റെ എഴുത്തും വായിച്ചു സുഖിച്ചുകൊണ്ടു നില്കുകയായിരുന്നു. അമ്മ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോള്‍

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ് അമ്മെ, നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വരവുണ്ടായിരിക്കും. അതു പറവാനായിരിക്കും വന്നത്; അല്ലെ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അതെ മകളെ, ആ പടുവങ്കന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടെ നീ ഇനി ഒട്ടും ഭയപ്പെടേണ്ടാ. ഇന്നലെ എന്റെ അകത്തു വന്ന് എന്തൊക്കെ ഗോഷ്ഠിയാണു കാണിച്ചത്! അച്ഛനു തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കുറിച്ച് നല്ല ബഹുമാനമില്ലാതായിരിക്കുന്നു. എന്നാലും നമുക്കു ലൌകീകം വേണ്ടേ? അദ്ദേഹം ഇന്നോ നാളെയോ പോവും. ഇപ്പോള്‍ വന്നാല്‍ നല്ല വാക്കു സംസാരിച്ചേക്കണം, കുറച്ചു പിയാനോ വായിച്ചേക്കണം. അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണനല്ലേ. കേവലം അവമാനിച്ചു എന്ന് എന്തിനു വരുത്തണം? അദ്ദേഹം വരട്ടെയോ?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് അദ്ദേഹത്തിനെയാവട്ടെ, ഈ ഭൂമണ്ഡലത്തില്‍ വേറെയൊരാളെയുമാവട്ടെ ഒരു വിധത്തിലും അവമാനിക്കണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹമില്ലാ. എന്നാല്‍ എന്നെ ഒരാള്‍ അവമാനിക്കാന്‍ ഭാവിക്കുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ അതിനെ തടുക്കാതെ നില്ക്കുയില്ലാ. ആ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇന്നലെ എന്നോടു മര്യാദയായി സംസാരിച്ചിരുന്നാല്‍ ഞാന്‍ ഇന്നലെയും അദ്ദേഹത്തിന് ആവശ്യമുള്ള എല്ലാസമയവും പാടാനോ വീണ വായിപ്പാനോ ഒരുക്കമായിരുന്നുവല്ലൊ. അമ്മേ, എനിക്ക് അശേഷം ദുര്‍ഗ്ഗര്‍വ്വ് ഉണ്ടെന്നു വിചാരിക്കരുതേ. എന്നെ നിവൃത്തിയില്ലാത്ത വിധത്തില്‍ ദ്രോഹിച്ചു. ഞാന്‍ മനുഷ്യനല്ലെ. കാമക്രോധലോഭാദികള്‍ ഇല്ലാത്ത ഒരു സാധനമല്ലെല്ലൊ. ഇന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാടു നല്ല മര്യാദയായി സംസാരിക്കുമെങ്കില്‍ അദ്ദേഹം വരട്ടെ. പാട്ടോ വീണവായനയോ ഞാന്‍ കേള്‍പ്പിച്ചു കൊടുക്കാമല്ലൊ. അതുകൂടാതെ എന്നെ ഭാര്യയാക്കണം എന്നുള്ള വിചാരത്തോടുകൂടി ഇതിന്റെ മുകളില്‍ നിന്നു വല്ല അംബന്ധവും പറഞ്ഞാല്‍ ഇന്നലത്തേതിലും വഷളായി പോവേണ്ടി വരും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: നമ്പൂരിമാരുടെ സ്വഭാവത്തിലെ കുറെ അപകടം ഉണ്ട്. വിശേഷിച്ച്, ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു പടുവിഡ്ഢിയാണെന്നു സര്‍വ്വ ജനസമ്മതമാണ്. ഭ്രാന്തന്മാരോട് കോപിക്കാറുണ്ടോ മകളേ?

ഇന്ദുലേഖ: നമ്പൂരിമാരില്‍ എല്ലാ ജാതികളിലുമുള്ളതുപോലെ അതി സമര്‍ത്ഥന്മാരും ഉണ്ട്. അമ്മ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുമായി അരനാഴിക വിശേഷം പറഞ്ഞു നോക്കൂ – അപ്പോള്‍ പറയും അതി സമര്‍ത്ഥന്മാരാണ് നമ്പൂതിരിമാരെന്ന്. പിന്നെ എനിക്ക് ഭ്രാന്തന്മാരുമായി വിനോദിച്ചിരിപ്പാന്‍ അത്ര രസവുമില്ല. ഭ്രാന്തന്മാര്‍ തുമ്പില്ലാതെ പറഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ അത് കേള്‍ക്കാന്‍ നില്‍ക്കുകയുമില്ല, നിശ്ചയം തന്നെ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ആവട്ടെ, ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തോട് വരാം എന്ന് അറിയിക്കട്ടെ.

ഇന്ദുലേഖ: ആവലാതി തന്നെ. വന്നോട്ടെ. എന്നോട് ഇന്നലത്തെ മാതിരി സംസാരം തുടങ്ങിയാല്‍ ഞാന്‍ ഇന്നലത്തെ മാതിരിതന്നെ കാണിക്കും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ആവട്ടെ, അദ്ദേഹം ഒന്നു വന്നു പോവട്ടെ, അല്ലെ?

ഇന്ദുലേഖ: ഓ – ഹോ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ചിറിച്ചും കൊണ്ടു താഴത്തിറങ്ങുമ്പോള്‍ സാധു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി മുമ്പ് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തു തന്നെ മുഖം മേല്പോട്ടു പൊന്തിച്ചു ദൃഷ്ടികള്‍ മേല്പ്പോട്ടാക്കി, വരുന്നതും നോക്കിക്കൊണ്ട് ഒരു വിഗ്രഹം കൊത്തിവച്ചതുപോലെ നില്‍ക്കുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: സമയമായോ, ഞാന്‍ വരാന്‍ അറിയിക്കട്ടെ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഓ – ഹോ! വന്നോട്ടെ. പിന്നെ ഇന്നലത്തെ മാതിരി ഇന്ദുലേഖയോട് ഗോഷ്ഠി ഒന്നും പറയരുതെന്ന് നമ്പൂതിരിപ്പാടോട് പറയണം. അല്ലെങ്കില്‍ ഇന്നലത്തെപ്പോലെത്തന്നെ എല്ലാം.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ആട്ടെ, ഇപ്പോള്‍ വരാന്‍ പറയാമോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: പറയാം.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഇന്ദുലേഖയെ വിവരം അറിയിപ്പാന്‍ പോയശേഷം നമ്പൂതിരിപ്പാട് ചെറുശ്ശേരിയോടു തന്റെ സമീപം ഇരിക്കാന്‍ പറയുകയും, അദ്ദേഹം ഇരിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിന്റെ ശേഷം താഴെപ്പറയുന്ന ഒരു ചുരുങ്ങിയ സംഭാഷണം ഇവര്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടായി.

ഈ പ്രാവശ്യം ഇന്നത്തെപ്പോലെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി മാളികയില്‍പ്പോയി വരാത്തതിനാല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് അശേഷം ബദ്ധപ്പാടുണ്ടായിരുന്നില്ല. താന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളിക മുകളില്‍പ്പോയാല്‍ എന്തൊക്കെയാണ് ഘനം നടിക്കേണ്ടത് എന്നു വിചാരിച്ചുറയ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങി. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വിചാരം, “ഞാന്‍ ഇന്നലെ കണ്ടപ്പോഴേക്കു ഭ്രമിച്ചു പരവശനായി എന്ന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് തോന്നിപ്പോയി. ഇന്നു നേരെ മറിച്ചു തോന്നിക്കണം. അശേഷം ഭ്രമില്ലെന്നു തോന്നിക്കണം. എന്നാല്‍ അറിയാം സൂക്ഷ്മം. എന്താ ഇവളെ അത്ര ഭ്രമിക്കാന്‍ ഗോമാംസഭുക്കുക്കളുടെ ഭാഷ പഠിച്ച തണ്ടുതപ്പിപ്പെണ്ണിനെ മഹാകുബേരനായ ഞാന്‍ എന്താണു ഭ്രമിക്കാന്‍? പണം കൊടുത്താല്‍ ഏതുപെണ്ണിനെ കിട്ടാത്തു? എത്ര സ്ത്രീകളെ ഞാന്‍ ഭാര്യയാക്കിവെച്ചു! എത്ര ഉപേക്ഷിച്ചു! എനി എത്ര വെപ്പാന്‍പോവുന്നു! ഈ ഒരു പെണ്‍കിടാവിനെ ഭ്രമിച്ചിട്ടു വിഡ്ഢിത്വം കാണിക്കുന്നതു മഹാ കുറവുതന്നെ. ഇന്നു കണ്ടോട്ടെ. അനങ്ങുകയില്ല. ബഹുഘനം. ഘനം! സകലതും ഘനമായിട്ടുതന്നെ. നില്‍ക്കുമ്പോഴും ഇരിക്കുമ്പോഴും നോക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും ഘനം. ഇന്ദുലേഖ ഭയപ്പെട്ടുപോണം – കണ്ടുകൊള്ളട്ടെ. ഇത്ര കുറുമ്പ് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടെങ്കില്‍ അശേഷം ഞാനും കുറയുകയില്ല. ആരാണു തോല്‍ക്കുക, കാണാമല്ലോ, പെണ്ണു പേടിച്ചു വിറച്ചു കാല്‍ക്കവന്നു വീഴും സംശയമോ?” എങ്ങിനെ വിചാരിച്ച് ജയിച്ചു എന്നുറച്ചു നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒന്നു ചിറിച്ചു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിക്ക് ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിന്റെ പലവിധ ഗോഷ്ഠികള്‍ ആകപ്പാടെ കണ്ടിട്ടും ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സിനുണ്ടായ കുണ്ഠിതത്തെ ഓര്‍ത്തും തന്റെ സ്വജാതിയില്‍ ശ്ലാഘ്യനും അതിദ്രവ്യസ്ഥനും ആയ ഒരു ദേഹം ഈ വിധം പരമവിടനും വിഡ്ഢിയും ആയിത്തീര്‍ന്നുവല്ലോ എന്നു വിചാരിച്ച് ആ സമയം നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനെപ്പറ്റി കേവലം ഒരു പരിഹാസമല്ല ഉണ്ടായത്, ക്രോധസമ്മിശ്രമായ ഒരു ദുഃഖരസമാണ് ഉണ്ടായത്. “ഹാ! കഷ്ടം! ഇത്ര സമ്പത്തോടും കുലശ്ലാഘ്യതയോടും ഇരിക്കുന്ന ഇദ്ദേഹത്തിന്നു പൂര്‍ണ്ണയൌവനം കഴിയുന്നതുവരെ യോഗ്യതയുള്ള ഒരു സ്ത്രീയെ ഭാര്യയാക്കി വെക്കാന്‍ കഴിയാതെ ശുദ്ധവ്യഭിചാരികളായ സ്ത്രീകളില്‍ പ്രവേശിച്ചു ബുദ്ധിക്ക് ഇത്ര ചാപല്യം വരുത്തി; ഏതു സുഖത്തിന്ന് ഇദ്ദേഹം ഇത്രെയെല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ ആ സുഖം വഴിപോലെ അനുഭവിക്കാനുള്ള ശക്തിയും ശുദ്ധമായ രുചിയും ദുഷ്ടപ്രവൃത്തികള്‍ നിമിത്തം കേവലം നശിപ്പിച്ച് ഈ സ്ഥിതിയില്‍ ഇദ്ദേഹത്തെ കാണാറായല്ലോ.” എന്നിങ്ങനെ വിചാരിച്ച് ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി വളരെ വ്യസനിച്ചു. ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി ഇങ്ങിനെ വിചാരിച്ച സമയം തന്നെയാണ് നമ്പൂതിരിപ്പാടും മേല്‍പ്പറഞ്ഞ പ്രകാരം ഘനം നടിച്ച് ഇരുന്നതും, ഘനം നടിച്ച് അവസാനിച്ച ശേഷം ഉടനെ തന്റെ ഈ ഘനത്തെപ്പറ്റി ചെറുശ്ശേരിയെ ഒന്ന് അറിയിക്കേണമെന്നും നിശ്ചയിച്ച് നമ്പൂതിരിപ്പാട് താഴെ പറയും പ്രകാരം പറഞ്ഞു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനിക്കു സ്ത്രീകളെ വളരെ ഭ്രമമാണെന്ന് ചെറുശ്ശേരിക്ക് തോന്നുണ്ടായിരിക്കാം.

ഈ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരിക്ക് അല്പം ക്രോധമാണ് ഉണ്ടായത്. എങ്കിലും ബുദ്ധിമാനായ അദ്ദേഹം അതു മനസ്സിലാക്കി താഴെ പറയുന്നപ്രകാരം കുറെ ഗൌരവത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സ്ത്രീകളെ പുരുഷന്മാര്‍ക്കു ഭ്രമമുണ്ടാവുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ആ ഭ്രമം ഏറെയും കുറെയുമായി ചിലപ്പോള്‍ അബദ്ധമായും വന്നേക്കാമെന്നും എനിക്കു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഭ്രമിക്കുന്നതിലെന്താണ് അബദ്ധവും സുബദ്ധവും?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: വളരെ ഉണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷന്മാര്‍ക്ക് അന്യോന്യം അനുരാഗം സമമായി ഉണ്ടായിട്ട് അന്യോന്യം ഭ്രമിച്ചാല്‍ അത് സുബദ്ധമായ ഭ്രമം എന്നു ഞാന്‍ പറയും. സ്ത്രീപുരുഷന്മാര്‍ക്ക് അന്യോന്യം അനുരാഗമില്ലാതെ ഒരാള്‍ മാത്രം മറ്റെ ആളെ ഭ്രമിച്ചു കാംക്ഷിക്കുകയും മറ്റെ ആള്‍ക്ക് അശേഷം അനുരാഗം ഇല്ലാതിരിക്കുയും ചെയ്താല്‍ ആ ഭ്രമത്തിന് അബദ്ധഭ്രമമെന്നാണ് ഞാന്‍ പേരിടുന്നത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : രാവണനു രംഭയില്‍ ഉണ്ടായ ഭ്രമം അബദ്ധമാണോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: രംഭയോട് അന്വേഷിക്കണം. രംഭ രാവണന്റെ ഭ്രമത്തെ അനുകരിച്ച് അങ്ങട്ടും ഭ്രമിച്ചുവോ എന്നു ഞാന്‍ അറിഞ്ഞിട്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഓ! രാവണനു രംഭയെ സാധിച്ചിരിക്കുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സാധിച്ചിരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അപ്പോള്‍ അത് എങ്ങനെ സാധിച്ചു?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അബദ്ധമായ അനുരാഗം ഒരിക്കലും സഫലമാവുകയില്ലെന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നില്ല. ഒരു സ്ത്രീയുമായി സഹവാസത്തിന്നു സാധിക്കുന്നത് സ്ത്രീക്ക് അനുരാഗം ഉണ്ടായിരുന്നാല്‍ മാത്രമെ പാടുള്ളൂ എന്നില്ലല്ലൊ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അങ്ങിനെ ഇല്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ചെറുശ്ശേരി പറഞ്ഞത് എനിക്ക് ഒട്ടും മനസ്സിലായില്ലാ. അബദ്ധമായ ഭ്രമം സാധിക്കില്ലാ എന്നല്ലേ പറഞ്ഞത് ഇപ്പോള്‍?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെ ഞാന്‍ പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. കള്ളന്മാര്‍ക്കും കവര്‍ച്ചക്കാര്‍ക്കും ചിലപ്പോള്‍ വിചാരിച്ചപോലെ മുതല്‍ കവര്‍ന്നുകൊണ്ടു പോവാന്‍ സാധിക്കുന്നില്ലേ? അതുപ്രകാരം അനുരാഗമില്ലാത്ത സ്ത്രീയേയോ പുരുഷനേയോ സാധിച്ചു എന്നു വരാം. എന്നാല്‍ ഒരു ഭാഗം അനുരാഗമില്ലാതിരിക്കുമ്പോള്‍ അങ്ങിനെ സാധിപ്പാന്‍ ശ്രമം ചെയ്തു സാധിക്കുന്നത് നിസ്സാരമായ പ്രവൃത്തിയാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ് നിസ്സാരം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: സാരമില്ലാത്തതു തന്നെ. അങ്ങിനെ സാധിക്കുന്നതില്‍ ഒരു സാരവുമില്ല. അങ്ങിനെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ മൃഗപ്രായം. പശുക്കള്‍, ശ്വാക്കള്‍ ഇവകളെപ്പോലെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ രാവണന്‍ എന്തിന് സീതയെ ഭ്രമിച്ചു? സീതയ്ക്ക് രാവണനില്‍ ഭ്രമം ഇല്ലെന്നല്ലെ രാമായണത്തില്‍ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതെ; അങ്ങിനെ തന്നെ. രാവണനു സീതയില്‍ കാംക്ഷ ഉണ്ടായി. സീതയ്ക്ക് രാവണനില്‍ അനുരാഗം അശേഷം ഇല്ലെന്നു രാവണന്‍ അറിഞ്ഞതിനാല്‍ അനുരാഗം ഉണ്ടാക്കിതീര്‍ക്കാന്‍ വളരെ എല്ലാം രാവണന്‍ ശ്രമിച്ചു – ഫലിച്ചില്ലാ. പിന്നെ സീതയില്‍ വിരോധമായി.  രാവണന്‍ ഇതു നിമിത്തം നശിച്ചു. എങ്കിലും അനുരാഗം സീതയ്ക്കു തന്നില്‍ ഉണ്ടാവുന്നതിന്നു മുമ്പ് സീതയുമായി രമിപ്പാന്‍ രാവണനു മനസ്സുണ്ടായില്ലാ. രാവണന്‍ പലേ ദോഷങ്ങളുള്ളവനാണെങ്കിലും ബുദ്ധിക്കു കേവലം രസികത്വമില്ലാത്തവനാണെന്നു സീതയുമായി ഉണ്ടായതായി രാമായണത്തില്‍ കാണിച്ചിട്ടുള്ള സംവാദങ്ങളില്‍ നിന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ഒരു സ്ത്രീയെകണ്ടു ഭ്രമിച്ചാല്‍ രാവണന്‍ ചെയ്തേടത്തോളം എല്ലാം ചെയ്യാമല്ലോ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: രാവണന്‍ അനുഭവിച്ചതുപോലെയുള്ള കഷ്ടങ്ങള്‍ എല്ലാം അനുഭവിപ്പാന്‍ ഉറച്ചാലും രാവണനെപ്പോലെ ശക്തി ഉണ്ടായാലും അങ്ങിനെ ചെയ്യാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശരി, സമ്മതിച്ചു. എന്നാല്‍ ഒരു പുരുഷന് ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു കലശലായ ഭ്രമമുണ്ടായി. ആ സ്ത്രീക്ക് ഈ പുരുഷനില്‍ അശേഷം ഭ്രമമുണ്ടായതുമില്ല. ഇങ്ങിനെ വന്നാല്‍ ആ പുരുഷന്റെ ഭ്രമ നിവൃത്തിക്ക് എന്തുമാര്‍ഗ്ഗമാണുള്ളത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി:  “ഭ്രമം” “ഭ്രമം” എന്ന് ഇവിടുന്നു പറയുന്നതിന്റെ താല്‍പര്യം എനിക്കു നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലായില്ല. “ആഗ്രഹം” എന്നാണ് ഈ വാക്കിന് അര്‍ത്ഥം ഉദ്ദേശിച്ചത് എന്നുവരികയില്‍ സ്ത്രീക്ക് ഇങ്ങട്ട് ആഗ്രഹമില്ലെന്നറിഞ്ഞാല്‍ പുരുഷന്‍ ധൈര്യത്തില്‍ തനിക്ക് അങ്ങട്ടുള്ള ആഗ്രഹത്തെ ജയിച്ച്, ആ സ്ത്രീയുമായുള്ള സുഖാനുഭവത്തില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന കാംക്ഷയെ ത്യജിക്കണം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്തിനു കാംക്ഷ വിടുന്നു? കിട്ടുമോ എന്നു പരീക്ഷിക്കണ്ടേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: കിട്ടുമോ എന്നല്ല പരീക്ഷിക്കേണ്ടത്. അനുരാഗമുണ്ടാവുമോ എന്നാണ് പരീക്ഷിക്കേണ്ടത്. ഉണ്ടാവുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഉപേക്ഷിച്ചാല് മതി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇങ്ങട്ട് ഭ്രമമില്ലെങ്കിലും സാദ്ധ്യമായാലോ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അങ്ങിനെ സാധിപ്പാന്‍ ഇച്ഛിക്കുന്നവര്‍ മൃഗപ്രായം എന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞില്ലേ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇതു ചെറുശ്ശേരി പറയുന്നതു കുറെ വിഡ്ഢിത്വമാണെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു. പുരുഷന് ഇഷ്ടപ്രകാരം ഒരു സ്ത്രീയെ സാധിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ പിന്നെ ആ സ്ത്രീക്ക് ആ പുരുഷനോട് ഇങ്ങട്ടു ഭ്രമമുണ്ടായിരുന്നുവോ ഇല്ലയോ എന്ന് എന്തിന് ചിന്തിക്കണം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു സ്ത്രീസുഖം പുരുഷനു സാധിച്ചു എന്നു പറയേണമെങ്കില്‍ ആ സ്ത്രീയെ പുരുഷന്‍ രമിപ്പിച്ചു സുഖിപ്പിച്ചിട്ടുവേണം. ഒരു സ്ത്രീയെ താന്‍ രമിപ്പാക്കുന്നതില്‍ നിന്നും തന്നാല്‍ അവള്‍ രമിച്ചു സുഖിക്കുന്നു എന്ന് അറിയുന്നതില്‍ നിന്നുമാണ് പുരുഷന് സുഖാനുഭവം ഉണ്ടാവേണ്ടത്. അപ്രകാരം തന്നെ ഒരു പുരുഷനുമായി സുഖിച്ചു എന്ന് ഒരു സ്ത്രീ പറയേണ്ടത് ആ പുരുഷനെ സ്ത്രീ രമിപ്പിച്ചു സുഖിപ്പിച്ചാല്‍ മാത്രമാണ്. ആ സുഖാനുഭവം അന്യോന്യം സംപൂര്‍ത്തിയായി ഉണ്ടാവേണമെങ്കില്‍ അന്യോന്യം കലശലായ അനുരാഗം ഉണ്ടായിരിക്കേണം. അങ്ങിനെയല്ലാതെ സ്ത്രീസുഖം സാധിക്കുവാന്‍ ഇച്ഛിക്കുന്നവര്‍ മൃഗപ്രായം – സാധിച്ചാല്‍ എന്തോ അന്യോന്യം ചില ഗോഷ്ഠികള്‍ കാണിച്ചു  എന്നു മാത്രമെ പറഞ്ഞു കൂടു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശിക്ഷ! ഇതു മഹാദുര്‍ഘടംതന്നെ ഇങ്ങിനെയായാല്‍ വളരെ സ്ത്രീകളുമായി സുഖിപ്പാന്‍ ഒരു പുരുഷനു സാധിക്കുകയില്ല, നിശ്ചയം.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ശരി, സൂക്ഷ്മത്തില്‍ ഒരു പുരുഷന് ഒരു സ്ത്രീ – ഒരു സ്ത്രീക്ക് ഒരു പുരുഷന്‍. അങ്ങിനെയാണു സൃഷ്ടിസ്വഭാവേന വെച്ചിട്ടുള്ളത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശ്രീകൃഷ്ണന് എത്ര ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ അറിയില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പതിനാറായിരത്തെട്ടു ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ബുദ്ധിക്കു രസികത്വമുണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ ചെറുശ്ശേരി വിചാരിക്കുന്നത്?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: പതിനാറായിരത്തെട്ടു ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതു ശരിയാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ നുമ്മളെപ്പോലെ ഒരു മനുഷ്യനായിരുന്നുവെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിക്ക് അശേഷം രസികത്വമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വളരെ ഒരു വിടനായിരുന്നുവെന്നും ഞാന്‍ പറയും. എന്നാല്‍ ഏതു ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ നിന്നു നോം ഇദ്ദേഹത്തിന് ഇത്ര അധികം ഭാര്യമാര്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞുവോ, അതുകളില്‍ നിന്നു തന്നെ അദ്ദേഹം മനുഷ്യനായിരുന്നില്ലെന്നും അറിയുന്നുണ്ട്. ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ ഗോവര്‍ദ്ധനപര്‍വ്വതം എടത്തെ കൈകൊണ്ട് എടുത്ത് പൊന്തിച്ച് ഏഴു ദിവസം കൊടപോലെ പിടിച്ചു ഗോക്കളേയും ഗോപന്മാരെയും രക്ഷിച്ചതായും, ക്ഷ്വേളപാനം കൊണ്ടു മരിച്ചു പോയ പലേ ജീവികളേയും തന്റെ കടാക്ഷത്താല്‍ ജീവിപ്പിച്ചതായും, മറ്റു മനുഷ്യശക്തികള്‍ക്ക് അസാദ്ധ്യമായ അനേകം പ്രവൃത്തികള്‍ ചെയ്തതായും ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ നിന്നു കാണുന്നുണ്ട്. ഈ വക എല്ലാം ചെയ്വാന്‍ ശക്തിയുള്ള ഒരു ദേഹത്തിനു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞപ്രകാരം സാധാരണ മനുഷ്യര്‍ക്കുള്ള പ്രമാണങ്ങളും നിശ്ചയങ്ങളും സംബന്ധിക്കുമോ എന്നു ഞാന്‍ സംശയിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പുരുഷന് അങ്ങട്ടു സ്നേഹമുണ്ടായാല്‍ സ്ത്രീക്ക് ഇങ്ങട്ടും ഉണ്ടാവാതെ ഇരിക്കയില്ല. ഞാന്‍ പലേ സ്ത്രീകളുമായി സുഖാനുഭവം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ സ്ത്രീകള്‍ക്കും എന്നെ ബഹു ഭ്രമമായിരുന്നു – അല്ല, ചെറുശ്ശേരിക്ക് ഇതൊന്നും നിശ്ചയമില്ലെ? എന്താണ് ഇന്ന് ഒരു പുതിയമാതിരിയായി സംസാരിക്കുന്നത്? സകല സ്ത്രീകള്‍ക്കും എന്നെ ഭ്രമമാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ വാക്കു കേട്ടു ചെറുശ്ശേരി ചിറിച്ചു പോയി. നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെപ്പറ്റി സ്ഥായിയായി ഉണ്ടായിരുന്ന പരിഹാസംതന്നെ വീണ്ടും തോന്നി കഷ്ടമെന്നോര്‍ത്തു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ് ചെറുശ്ശേരി ഒന്നും മിണ്ടാത്തത്? സകല സ്ത്രീകള്‍ക്കും എന്നെ ഭ്രമമല്ലെന്നാണോ വിചാരം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇവിടത്തെക്കുറിച്ചു ഞാന്‍ ഒന്നും വിചാരിച്ചിട്ടില്ല. ഞാന്‍ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ കാര്യമാണു പറഞ്ഞത്.

ഇവര്‍ ഇത്രത്തോളം സംസാരിക്കുമ്പോഴേക്കു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഓടി എത്തി, “എനി മുകളിലേക്കു പോവാം” എന്ന് പറഞ്ഞു കേട്ടപ്പോള്‍,

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വരട്ടെ – നില്ക്കൂ. എന്താണ് ഇത്ര ബദ്ധപ്പാട്? എന്റെ സമയം കൂടി നോക്കണ്ടേ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: സമയമായിട്ടു മതി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഒന്നത്ഭുതപ്പെട്ടു – ഇതെന്തു കഥാ? ഇദ്ദേഹം ഒരു കമ്പക്കാരന്‍ തന്നെയാണ്. ഇത്രയും വിചാരിപ്പാനേ എടയായുള്ളൂ. അപ്പോഴേക്ക്,

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ എനി പോവുക. കറുത്തേടം വരണ്ട. ഞാന്‍ മാത്രം പോവാം. ചെറുശ്ശേരി ഇവിടെ കിടന്ന് ഉറങ്ങിക്കോളൂ.

എന്നും പറഞ്ഞ് നമ്പൂതിരിപ്പാട് അതിഘനഭാവത്തോടുകൂടി തുപ്പട്ട മുതലായവ പുതച്ച് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളിക മുകളില്‍ കയറി. ഇന്ദുലേഖാ തലേദിവസത്തെപ്പോലെ വിസ്താരത്തിന്നു കൂട്ടില്‍ നിര്‍ത്തിയ തടവുകാരന്റെ ഭാവത്തോടെ ചാരുപടിയും പിടിച്ച് നില്ക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് പുറന്തളത്തില്‍ കടന്ന് ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടു. കണ്ട ക്ഷണത്തില്‍ ഈ ഇളിഭ്യന്റെ ധൈര്യവും ഘനവും ആസകലം ഓടി ഒളിച്ചു. പല്ലിളിച്ചു “ശിവ ശിവ! സുന്ദരിയായ നിന്റെ കൂടെ ഇരിക്കാതെ എനിക്ക് ഈ ജന്മം സാധിക്കയില്ലാ. എന്തു മുഖം! എന്തു നിറം! എന്തുതലമുടി! എന്തു കണ്ണ്! ശിവ ശിവ! നാരായണാ! വലഞ്ഞു വലഞ്ഞു! ഘനവുമില്ല എനിക്കു ധൈര്യവുമില്ല. ദേവേന്ദ്രനു മഹര്‍ഷിയുടെ ഭാര്യെ കണ്ടപ്പോള്‍ ഘനം എവിടെപ്പോയി? രാവണനു രംഭയെ കണ്ടപ്പോഴോ?” ഇങ്ങിനെ എല്ലാം ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ട ക്ഷണത്തില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്കു തോന്നി. എങ്കിലും രണ്ടുമൂന്നു നിമിഷം കസാലമേല്‍ ഇരുന്നശേഷം ഒരു വിധമെല്ലാം ധൈര്യം ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു:

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ധീരര്‍ക്ക് പുല്ലും തരുണീമണിമാരും സമം എന്നുള്ള പ്രമാണം ഇന്ദുലേഖ വായിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: (വല്ലാതെ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചും കൊണ്ട്) ഞാന്‍ പ്രമാണം വായിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും ഇപ്പോള്‍ കേട്ടുവല്ലൊ. ഒന്നാന്തരം പ്രമാണമാണ്.

ഇന്ദുലേഖ ഉള്ളില്‍ അടക്കാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലാത്തവിധം മനോഹരമായ ശബ്ദത്തില്‍ കുലുകുലുങ്ങനെ പൊട്ടിച്ചിറിച്ച ഭാവവികാരം കണ്ട ക്ഷണത്തില്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട് വളരെ പ്രയത്നപ്പെട്ട് ഉറപ്പിച്ച ഘനം എവിടെയോ പോയി. മുമ്പ് ഗോവിന്ദനുമായി ഉണ്ടായ ആലോചനകളും നിശ്ചയങ്ങളും എല്ലാം കേവലം മറന്നു മനസ്സ് ഇന്ദുലേഖയില്‍ വീണു ലയിച്ചു. എന്നിട്ട്, ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖാ ഒന്നുകൂടി ഉറക്കെ ചിരിച്ചാട്ടെ. ഇങ്കിരീസ്സില്‍ ചിറിക്കാനും പഠിപ്പിക്കുമോ? ബഹുഭംഗി അങ്ങിനെ ചിറിക്കുന്നത്. ഒന്നു കൂടി ചിറിച്ചാട്ടെ.

ഇന്ദുലേഖ ചിറിച്ചു പരവശയായി അകത്തേക്കു മുഖം തുടയ്ക്കാന്‍ പോയി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അല്ല – മോശം! അകത്തേക്കു പോയിക്കഴിഞ്ഞുവോ? ഇന്നലത്തെപ്പോലെകൂടി സംസാരിപ്പാന്‍ ഇന്ന് എടയില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. പിന്നെ എന്തിനാണ് എന്നോടു വരാന്‍ പറഞ്ഞത്?

ഇന്ദുലേഖ: അല്ല – ഞാന്‍ വരുന്നു.

എന്നു പറഞ്ഞു മുഖം കഴുകി രണ്ടാമതും പുറത്തു വന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എത്ര വയസ്സായി?

ഇന്ദുലേഖ: പതിനെട്ട്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനിക്ക് എത്ര വയസ്സായി എന്ന് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു തോന്നുന്നു?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് വയസ്സു കാഴ്ചയില്‍ ഗണിക്കാനുള്ള സമാര്‍ത്ഥ്യം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് എനിക്കു പറവാന്‍ സാധിക്കയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എങ്കിലും ഏകദേശം മതിപ്പായി പറഞ്ഞുകൂടെ?

ഇന്ദുലേഖ: മതിപ്പായി പറഞ്ഞാല്‍ ശരിയാകയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എങ്കിലും ഏകദേശം പറയൂ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞാല്‍ മതിയെങ്കില്‍ പറയാം. ഇവിടേയ്ക്ക് ഒരു അമ്പതു വയസ്സു കഴിഞ്ഞു എന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഛീ! അബദ്ധം! എനിക്ക് പൂര്‍ണ്ണയൌവനം കഴിഞ്ഞു എന്നാണു തോന്നുന്നത്? കഷ്ടം ഇതെന്തു കഥയാണ്! അമ്പതു വയസ്സായോ? പൂര്‍ണ്ണയൌവനം കണ്ടാല്‍ നിശ്ചയിച്ചു കൂടെ?

ഇന്ദുലേഖ: ഞാന്‍ മുമ്പ് തന്നെ പറഞ്ഞില്ലെ എനിക്കു വയസ്സു ഗണിക്കാന്‍ അറിഞ്ഞുകൂടെന്ന്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പൂര്‍ണ്ണയൌവനമുള്ള ഒരു പുരുഷനെ കണ്ടാല്‍ എനിയും അറിഞ്ഞു കൂടെ? പതിനെട്ടു വയസ്സായാലും അറിഞ്ഞുകൂടെ?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് അറിഞ്ഞു കൂട. പൂര്‍ണ്ണയൌവനം എന്നുവെച്ചാല്‍ തന്നെ എന്താണെന്ന് എനിക്കു മനസ്സിലായിട്ടില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇങ്കിരീസ്സു പഠിച്ചിട്ടാണ് ഈ വക ഒന്നും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു മനസ്സിലാവാത്തത്. സംശയമില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: അതുകൊണ്ടു തന്നെയായിരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ വേളി കഴിച്ചിട്ടില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി, നല്ലകാര്യം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇല്ലത്തു സന്തതിക്ക് അനുജന്മാര്‍ വേളി കഴിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഞാന്‍ എല്ലായ്പോഴും വളരെ സുഖിച്ചു കാലം കഴിക്കുന്നു. സ്വജാതിയില്‍ ക്രമപ്രകാരം വേളികഴിച്ചാല്‍ നമ്പൂതിരിമാര്‍ക്കു സുഖം പോയി. ഞാന്‍ സ്ഥിരമായി ഇതുവരെ യാതൊരു ഭാര്യയെയും വെച്ചിട്ടില്ല. എന്താണ് ഇന്ദുലേഖാ ഒന്നും പറയാത്തത്?

ഇന്ദുലേഖ: ഇവിടുന്ന് ഇവിടുത്തെ വര്‍ത്തമാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍ ഞാനെന്താണ് എടയില്‍ പറയേണ്ടത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഇന്നലെ അയച്ച ശ്ലോകം കേള്‍ക്കണോ? ഞാന്‍ ചൊല്ലാം.

ഇന്ദുലേഖ: വേണ്ട – ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്തു ബുദ്ധിമുട്ടാണ്? ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നത് ഒരു രസികത്വമല്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെന്തോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അങ്ങിനെ തോന്നുന്നത് ഇങ്കിരീസ് പഠിച്ചിട്ടാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: ആയിരിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇങ്കിരീസ്സ് പഠിച്ചാല്‍ ശൃംഗാരം ഉണ്ടാവില്ല, നിശ്ചയം.

ഇന്ദുലേഖ: അതെ, ഉണ്ടാകയില്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് നല്ല ശൃംഗാരം ഉണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലെന്നാണ് എനിക്കു തോന്നുന്നത്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : നൈഷധം പഠിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : നൈഷധമല്ലേ പെണ്ണുങ്ങള്‍ പഠിക്കേണ്ടത്? നൈഷധത്തില്‍ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലട്ടെ?

ഇന്ദുലേഖ: വേണ്ട. വെറുതെ ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അതെന്തൊരു കഥയാണ്! ശ്ലോകം ചൊല്ലാന്‍ ഭാവിക്കുമ്പോള്‍ എല്ലാം എന്താണു ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട എന്നു പറയുന്നത്?

ഇന്ദുലേഖ: ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകകൊണ്ടുതന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കല്ലുപതിച്ച തോടയാണ് നല്ല ചേര്‍ച്ച.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കല്ലുപതിച്ച തോട ഉണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്റെ കൈവശം ഇല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഒരു ജോഡു പണിയിക്കാം. വിശേഷമായ കല്ലുകള്‍ എന്റെ പക്കലുണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കു വേണ്ടി പണിയിക്കാന്‍ ആവശ്യവും സംഗതിയും ഇല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഇവിടെ വന്നത് എനിക്ക് എഴുത്തയച്ചിട്ടാണ്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പഞ്ചു പറഞ്ഞിട്ട് കറുത്തേടം എഴുതി അയച്ചു. എന്നിട്ടാണു വന്നത്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ബാന്ധവത്തിന് വരാനാണ് എഴുതിയിരുന്നത്.

ഇന്ദുലേഖ: ആരേ? കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ ബാന്ധവിക്കാനാണോ?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : നേരംപോക്കു പോട്ടെ. എനിക്കു വളരെ വ്യസനം ഉണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ: ശരി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ് – വ്യസനമുള്ളത് ശരിയെന്നോ?

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെ അല്ലേ പറഞ്ഞത്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഈ വെച്ചിരിക്കുന്ന വലിയ പെട്ടി എന്താണ്? സംഗീതപ്പെട്ടിയോ?

ഇന്ദുലേഖ: അതെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇതിന്റെ വിദ്യ ഒന്നു കേള്‍പ്പിച്ചു തരാമോ?

ഇന്ദുലേഖ “അങ്ങനെ തന്നെ” എന്നു പറഞ്ഞു പിയാനോ വായിപ്പാന്‍ ആരംഭിച്ചു.

ഇന്നലത്തേയും ഇന്നത്തേയും സംഭാഷണത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭാവം കേവലം രണ്ടു വിധമായിട്ടാണെന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ക്കു തോന്നാം. ഇന്നലെ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവവും അവസ്ഥയും ഇന്നത്തെപ്പോലെ മനസ്സിലായിരുന്നില്ല. തന്നെ തട്ടിപ്പറിച്ചു കൊണ്ടു പോവാന്‍ അതികുബേരനായ ഒരു മനുഷ്യന്‍ വന്ന് പരീക്ഷിക്കാന്‍ പോവുന്നതില്‍ ഉള്ള പുച്ഛവും ക്രോധവും ഇന്നലെ കലശലായിരുന്നു. ഇന്നെയ്ക്ക് ആ സ്ഥിതി മാറിപ്പോയി. തന്റെ വലിയച്ഛനുതന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിന്മേല്‍ നല്ല അഭിപ്രായമില്ലെന്നും എനി ഇദ്ദേഹത്തെ തന്റെ നേരെ കൊണ്ടു വന്നു പരീക്ഷിക്കയില്ലെന്നും ഇന്ദുലേഖാ അറിഞ്ഞു. പിന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിനുതന്നെ ഇന്ദുലേഖയെ കിട്ടുകയില്ലെന്നുള്ള ഒരു വിശ്വാസം വന്നു തുടങ്ങി എന്ന് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കില്‍ തന്നെ അറിയാറായി. അതുകൊണ്ട് ഇന്നെയ്ക്ക് ആകപ്പാടെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കഥ ഒരു പരിഹാസയോഗ്യമായിത്തീര്‍ന്നു. എന്നല്ല, ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ഒരു ശക്തിയില്ലായ്മയും ചാപല്യവും കണ്ടിട്ട് കുറെ ഒരു പരിതാപവും ഉണ്ടായില്ലെന്നില്ല. ഏതുവിധവും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ബുദ്ധിയുടെ സ്വഭാവം കണ്ടിട്ട് ഒരു ദയയാണ് ഇന്നത്തെ സംസാരം കഴിഞ്ഞശേഷം ഉണ്ടായത്! “ഇദ്ദേഹം ഇങ്ങിനെ അറിവില്ലാത്തവനായി പോയല്ലോ,” എന്ന് തോന്നി.

പിയാനോ വായന തുടങ്ങിയപ്പോഴേക്ക് മാളികയുടെ ചുവട്ടില്‍ മിറ്റത്തും മതിലിന്മേലും കുളവക്കിലും മനുഷ്യര്‍ കൂടിത്തുടങ്ങി. മുമ്പത്തെപ്പോലെ ചില പട്ടന്മാരും മറ്റും മുകളിലേക്ക് വായന കേള്‍ക്കാന്‍ കയറുവാന്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി കോണിക്കല്‍ ഒരു പാറാവുകാരന്റെ നിലയില്‍ നിന്ന്, “ആരും കയറണ്ട, കയറണ്ട” എന്നു  പറഞ്ഞ് ആട്ടിപ്പായിച്ചു. ആട്ടുകൊണ്ട കൂട്ടര്‍ കുളക്കടവില്‍ വന്ന് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെയും മറ്റും ശകാരം തുടങ്ങി.

ഒരു പട്ടര്: പകല്‍സമയം ഭാര്യയും ഭര്‍ത്താവും കൂടി ഇരിക്കുന്ന അകത്തു പാട്ടു കേള്‍ക്കാന്‍ പോയാല്‍ എന്തൊരു വിരോധമാണെടോ?

ഒരു നായര്: നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് വേറെ ആള്‍ കടന്നു ചെല്ലുന്നതും ഇഷ്ടമായിരിക്കയില്ല. പിന്നെ എന്തിനു നോം അദ്ദേഹത്തെ മുഷിപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു പട്ടര്: എന്താണ്, മറ്റൊരാള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ പാട്ടു കേട്ടുപോയാല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് ഇത്ര ചേതം?

ഒരു നമ്പൂരി: പുതിയ ഭാര്യയല്ലേ, അങ്ങിനെയിരിക്കും.

ഇങ്ങിനെ ആളുകള്‍ ഘോഷം കൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ ഉണര്‍ന്നു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ വീട്ടില്‍ നിന്ന് എറങ്ങി പതുക്കെ അമ്പലത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ആളുകള്‍ വഴിയില്‍വെച്ചു മേല്‍കാണിച്ച പ്രകാരം പറയുന്നതും ഘോഷം കൂട്ടുന്നതും കേട്ടു.  ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമുകളില്‍ നിന്നു പിയാനോ വായിക്കുന്നതും കേട്ടു. ഒന്നും മിണ്ടാതെ നേരെ അമ്പലത്തിലേക്കു നടന്നുപോം വഴി ഗോവിന്ദനന്‍കുട്ടിമേനോനെ അന്വേഷിച്ചു. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരോടുകൂടി പൊയ്പായികളത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു എന്നു കേട്ടു ശാസ്ത്രികള്‍ ബഹുവ്യസനത്താല്‍ പരവശനായി അമ്പലത്തില്‍ പോയി കിടന്നു. നാട്ടിലേക്ക് അന്നു തന്നെ പോണമെന്നും ഉറച്ചു. ഒരു പത്തു നിമിഷം പിയാനോ വായന കഴിഞ്ഞശേഷം,

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനി മതിയാക്കാം. ക്ഷീണം ഉണ്ടാവും. ഓമനയായ കൈകൊണ്ട് എത്രനേരം അദ്ധ്വാനിക്കാം.

ഇന്ദുലേഖ പുച്ഛിച്ച് ഒന്നു നോക്കി. നമ്പൂതിപ്പാട് തന്റെ വെള്ളിച്ചെല്ലവും സ്വര്‍ണ്ണപ്പനീര്‍വീശിക്കുപ്പിയും കൊണ്ടുവരാന്‍ പറഞ്ഞു. കൊണ്ടു വന്നശേഷം ഇന്ദുലേഖയോട്:

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഈ പെട്ടി നോക്കൂ. നല്ല മാതിരിയോ?

ഇന്ദുലേഖ പെട്ടിവാങ്ങി നോക്കി. പനീര്‍വീശിയും വാങ്ങി നോക്കി.  “വളരെ ഭംഗിയുണ്ട് ” എന്നു പറഞ്ഞ് താഴത്തു വെച്ചു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇത് ആവശ്യമുണ്ടെങ്കില്‍ എടുക്കാം?

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്ക് ആവശ്യമില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എടുക്കാം. വിരോധമില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: എനിക്കാവശ്യമില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ അല്ലാതെ വേറെ ഒരു സ്ത്രീയേയും കാമിക്കയില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: അങ്ങിനെതന്നെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഓ – അതു സമ്മതിച്ചുവോ?

ഇന്ദുലേഖ: സമ്മതം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് ചിരിച്ച് എണീട്ടുനിന്നു. മേല്പട്ടെയ്ക്ക് ഒന്നു ചാടി.

ഇന്ദുലേഖ: ഇതെന്തു ഗോഷ്ഠിയാണ്?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഗോഷ്ഠിയോ? മഹാഭാഗ്യം ആയിരിക്കുന്നു എനിക്ക്. ഞാന്‍ നൃത്തം ചെയ്യട്ടെ. എനിക്ക് ഇന്ദുലേഖയെ കിട്ടിയില്ലേ. എന്റെ കാര്യം സാധിച്ചില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖ: ഈവക ഗോഷ്ഠികള്‍ പറയരുതേ. ഞാന്‍ ഈ ജന്മം അങ്ങേ ഭാര്യയായി ഇരിക്കയില്ല. എന്നെ അങ്ങുന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതിന് ഞാന്‍ വിചാരിച്ചാല്‍ നിവൃത്തിയില്ല. അങ്ങുന്ന് എനി മേലില്‍ എന്നോട് ഈ വക ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ അങ്ങെ ഒരിക്കലും കാണുകയും ഇല്ല. എനിക്ക് പ്രവൃത്തികള്‍ ഉണ്ട്.

എന്നും പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖ അകത്തേക്കു പോയി. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ക്ഷണത്തില്‍ ചുവട്ടിലേക്ക് ഇറങ്ങിപ്പോരുകയും ചെയ്തു. കോണി എറങ്ങിക്കഴിയുന്നതുവരെ കഷ്ടിച്ചു സങ്കടമുണ്ടായിരുന്നുവോ – സംശയം. അപ്പോഴേക്കു മനസ്സില്‍ ഒന്നാമതു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയേയും ഉടനെ രണ്ടാമതു രാവിലെ കണ്ട പെണ്ണിനേയും ഓര്‍മ്മ വന്നു. ചുവട്ടില്‍ വന്ന ഉടനെ ഗോവിന്ദനെ അന്വേഷിച്ചു. ഗോവിന്ദന്‍ വന്നു കുറെ സ്വകാര്യ സംസാരം ഉണ്ടായി. അതിന്റെ വിവരം:

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണു ഗോവിന്ദാ, എല്ലാം ശട്ടമായോ?

ഗോവിന്ദന്‍: അടിയന്‍ ഇതുവരെ ആരോടും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. അങ്ങിനെ പറയാന്‍ പാടില്ലാ. അടിയന്‍ വിചാരിക്കുന്നതു തിരുമനസ്സുതന്നെ പഞ്ചുമേനോനെ വിളിച്ച് ഇതിനെപ്പറ്റി സ്വകാര്യമായി ഒന്ന് അരുളി ചെയ്താല്‍ ഒരു വിഷമവും ഉണ്ടാവില്ലെന്നാണ്.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ പഞ്ചുവെ വിളിക്കൂ. പറഞ്ഞു കളയാം. ഇന്ദുലേഖയുടെ കാര്യം തീര്‍ച്ചയായി. ഈ ജന്മം അവള്‍ എന്റെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കില്ല പോല്‍.

ഗോവിന്ദന്‍: ശിവ ശിവ! എന്തു ധിക്കാരമാണ് ഇത്! ഇങ്ങിനെ കുറുമ്പ് പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്ക് ഞാന്‍ കേട്ടിട്ടില്ല. അവളുടെ മുന്പാകെ കല്യാണിയേയും കൊണ്ടു രാവിലെ എഴുന്നള്ളാന്‍ ദൈവം സംഗതി വരുത്തണം എന്നാണ് അടിയന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥന.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ശരി. സമര്‍ത്ഥാ! ശരി. പഞ്ചുവെ വിളിക്ക.

ഗോവിന്ദന്‍: പടിമാളികമേല്‍ എഴുന്നള്ളിയിരിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. പഞ്ചുമേനവനെ അടിയന്‍ അവിടെ വിളിച്ചു കൊണ്ടു വരാം. പഞ്ചുമേനവന്‍ വരുമ്പോള്‍ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും ഒന്നിച്ചരുതേ. ഗോപ്യമായിരിക്കണം.

എന്നും പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദന്‍ പഞ്ചുമേനോനെ തിരയാന്‍ പോയി.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ വിളിച്ചു താന്‍ ഇരിക്കുന്ന അറയുടെ തെക്കേ അറയില്‍ത്തന്നെ ഇരിക്കണം; ചില കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചു സംസാരിക്കാനുണ്ട്; താന്‍ വിളിക്കുന്നതുവരെ എങ്ങും പോവരുതെന്നു പറഞ്ഞ് അവിടെ ഇരുത്തി. ഇതും ഗോവിന്ദന്റെ ഒരു വിദ്യതന്നെയായിരുന്നു. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി അറയില്‍ ഇരുന്നു. കുറെ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഉറങ്ങുകയും ചെയ്തു.

ഗോവിന്ദന്‍ പഞ്ചുമേനോനെ തിരഞ്ഞു പോവുമ്പോള്‍ സമയം മൂന്നുമണിയായിരിക്കുന്നു. പഞ്ചുമേനോന്‍ ഊണുകഴിഞ്ഞ് ഉറങ്ങുന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ പഞ്ചുമേനവന്‍ കിടക്കുന്ന അകത്തിന്റെ വാതുക്കല്‍ പോയി നിന്നു കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മയെ കണ്ടു. പഞ്ചുമേനോനെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു വിളിക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു. കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ അകത്തുപോയി ഭര്‍ത്താവിനെ വിളിച്ചുണര്‍ത്തി. ഉണര്‍ത്തിയ ദേഷ്യത്തോടെ –

പഞ്ചുമേനോന്‍: അസത്തെ, എന്തിന് എന്നെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: നമ്പൂതിരിപ്പാടു വിളിക്കുന്നുണ്ടുപോല്‍.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാട്! വിഡ്ഢി നമ്പൂതിരിപ്പാട്! വെറുതെ മനുഷ്യരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു. ഈ അസത്തിന്നു കടന്നു പോവരുതേ? ഒന്നിനും കൊള്ളാത്ത മനുഷ്യന്‍. ആ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെപ്പോലെ ഒരു കഴുതയെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അങ്ങിനെ ഒന്നുമില്ല. ഇന്ദുലേഖയും നമ്പൂതിരിപ്പാടും തമ്മില്‍ ഇന്നു വളരെ എണങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഇത്ര നേരം മാളികയില്‍വെച്ചു പാട്ടും ചിരിയും തകൃതിയായിരുന്നു. ബഹു ഉത്സാഹം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് വളരെ സന്തോഷമായിരിക്കുന്നുപോല്‍.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (പതുക്കെ എണീട്ടിരുന്നിട്ട്) പാട്ടുണ്ടായോ? എപ്പഴ്?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇവിടുന്ന് കിഴക്കെ പറമ്പില്‍ പോയ സമയം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതൊന്നും ഞാന്‍ കേട്ടില്ല. ഞാന്‍ പോയി അന്വേഷിക്കട്ടെ. എന്നു പറഞ്ഞു വൃദ്ധന്‍ കുറെ സന്തോഷത്തോടെ എണീട്ടു പുറപ്പെട്ട് ഗോവിന്ദനോടുകൂടി പടിമാളികയില്‍ ചെന്നു കയറി.

— 14 —
നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പരിണയം

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പഞ്ചുവോട് എനിക്ക് സ്വകാര്യമായി ഒരു കാര്യം പറവാനുണ്ട്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണെന്നറിഞ്ഞില്ല. അരുളിചെയ്യാമല്ലോ!

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പഞ്ചു അത് എനിക്കു സാധിപ്പിച്ചു തരണം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: പാടുള്ളതാണെങ്കില്‍ സാധിപ്പിക്കുന്നതിന് അടിയന് എന്താണു വിരോധം?

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പാടുള്ളതുതന്നെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അരുളിചെയ്തു കേട്ടാല്‍ നിശ്ചയിക്കാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : പഞ്ചുവിന്‍റെ മരുമകള്‍ കല്യാണിയോടുകൂടി എനിക്ക് ഇന്നു രാത്രി സംബന്ധം തുടങ്ങി നാളെ പുലരാന്‍ നാലഞ്ചുള്ളപ്പോള്‍ അവളേയും കൊണ്ട് ഇല്ലത്തേക്കു പോണം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് എന്നോടു ലേശം ഭ്രമമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ എന്‍റെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കില്ലെന്ന് ഇന്നു തീര്‍ച്ചയായി പറഞ്ഞു. കല്യാണിക്കുട്ടിയെ ഞാന്‍ ഇന്നു രാവിലെ കണ്ടു. എനിക്കു ബോദ്ധ്യമായി. പഞ്ചു ഇതിനു സമ്മതിക്കണം. അല്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ വലിയ വ്യസനത്തിലും അവമാനത്തിലും ആവും. സംബന്ധം ഇന്നു രാത്രിതന്നെ വേണം. അതിനു സംശയമില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍ ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ വല്ലാതെ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു. കുറെ നേരം ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിന്നു. പിന്നെ ഒന്നു ചിറിച്ചു. എന്നിട്ട് ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു:

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇത് ഇത്ര ബദ്ധപ്പെട്ടു നിശ്ചയിപ്പാന്‍ പ്രയാസമല്ലെ. അടിയന്‍ ആലോചിച്ചു പറയാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : വയ്യാ. അതൊന്നും വയ്യാ. പഞ്ചു എന്നെ അവമാനിക്കരുത്. പഞ്ചു എന്നെ മാനമാക്കി അയയ്ക്കണം. എനി ഒട്ടും താമസിക്കരുത്. ഞാന്‍ വളരെ അവമാനത്തിലായിരിക്കുന്നു. പഞ്ചു നിവൃത്തിച്ചു തരണം.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അടിയന്‍ അന്വേഷിച്ച് ആലോചിച്ച് പറയാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : അന്വേഷിക്കാന്‍ ഒന്നുമില്ല. പഞ്ചു സമ്മതിച്ചാല്‍ സകലം നടക്കും.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അടിയന്‍ വേഗം ഇങ്ങുതന്നെ വിടകൊള്ളാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ ഇതു സ്വകാര്യമായിരിക്കട്ടെ. ഞാന്‍ പോയതിന്‍റെ ശേഷമെ ആളുകള്‍ ഇതിനെക്കുറിച്ചു പുറത്ത് അറിയാവൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: സ്വകാര്യമായിട്ടു തന്നെ അടിയന്‍ വെച്ചിട്ടുള്ളൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍ മാളികയില്‍ നിന്ന് പതുക്കെ താഴത്തിറങ്ങി. ഇതെന്തൊരു കഥാ! എന്താണ് ഇവിടെ ചെയ്യേണ്ടത് എന്നു വിചാരിച്ചും കൊണ്ടു തന്റെ അറയില്‍ പോയി ഇരുന്നു വിചാരിച്ചതു താഴെക്കാണിക്കുന്നു.  “ഇന്ദുലേഖയ്ക് സംബന്ധം തുടങ്ങാന്‍ വരുത്തീട്ടു  കല്യാണിക്കുട്ടിയെ സംബന്ധം കഴിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. ഇത് ഒരു പരിഹാസമായി തീരുമോ? എന്താണു പരിഹാസമായി തീരാന്‍? പരിഹാസം ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതു നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെപ്പറ്റിയെ ഉണ്ടാവുകയുള്ളൂ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഈ വങ്കന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനെ വേണ്ട എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട് കല്യാണിക്കുട്ടിയെ സംബന്ധം ചെയ്ത് കൊണ്ടു പോയി. ഇതില്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒരു അവമാനവും ഇല്ല, കല്യാണിക്കുട്ടിക്കും ഒരവമാനം ഇല്ല. വിഡ്ഢിയാണെങ്കിലും അദ്ദേഹം വലിയ ഒരാളല്ലെ. മഹാ ധനികന്‍! ഇന്ദുലേഖാ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കില്‍ ഈ ജന്മം കല്യാണിക്ക് ഈ ബന്ധം ഉണ്ടാകയില്ല. പിന്നെ ഈ തറവാട്ടിലേക്കു തന്നെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സംബന്ധം മാനമായിട്ടുള്ളതല്ലെ. അതുകൊണ്ട് ഇതു സമ്മതിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നു തോന്നുന്നു. ഏതായാലും അനുജന്‍ ശങ്കരനോട് ഒന്നു അന്വേഷിക്കണം.” എന്നിങ്ങനെ വിചാരിച്ച് ഉറച്ചു ഭാര്യയെ വിളിച്ചു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്താണ്, ഞാന്‍ പറഞ്ഞത് ശരിയായില്ലേ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) ശരി തന്നെ, ശരി തന്നെ. ശങ്കരനോട് ഒന്നിത്രത്തോളം വരാന്‍ ഒരാളെ അയയ്ക്കൂ.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: അയയ്ക്കാം. സംബന്ധം ഇന്നു നടക്കുമോ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: (ചിറിച്ചുംകൊണ്ട്) ഇന്നുതന്നെ, അതിന് എന്തു സംശയം?

വേഗം കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ ശങ്കരമേനവനെ വിളിക്കാന്‍ ആളെ അയച്ചു. കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ പഞ്ചുമേനവന്‍ ദ്വയാര്‍ത്ഥമായി പറഞ്ഞ വാക്ക്, ഇന്ദുലേഖയെ സംബന്ധിച്ചാണെന്ന് നേരെ ധരിച്ച് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അന്നു രാത്രിയാണു സംബന്ധം എന്ന് അവിടെയുള്ള എല്ലാ വാലിയക്കാരോടും ദാസികളോടും കണ്ടവരെല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു. പിന്നെ വര്‍ത്തമാനം ക്ഷണേന എങ്ങും പ്രചുരമായി. ശങ്കരമേനവനെ അന്വേഷിച്ചു കാണായ്ക കൊണ്ടു പഞ്ചുമേനവന്‍ തന്നെ അയാളെ അന്വേഷിപ്പാന്‍ പൂവള്ളി വീട്ടില്‍ പോയി. ആ സമയം ശങ്കരശാസ്ത്രി പഞ്ചുമേനവനെ കാണാന്‍വേണ്ടി പൂവരങ്ങിലേക്ക് ചെന്നു. നാട്ടില്‍ പോവാന്‍ യാത്ര ചോദിപ്പാനാണ് ചെന്നത്. ശങ്കരശാസ്ത്രി നിത്യം രാമായണ പാരായണത്തിന്നു പഞ്ചുമേനവനാല്‍ നിയമിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രികളാകുന്നു. ശങ്കരശാസ്ത്രി ഇന്ദുലേഖയുടെ സംബന്ധ വര്‍ത്തമാനം കേട്ടതിനാല്‍ ഉണ്ടായ കഠിന വിഷാദം കൊണ്ടോ? – അതല്ല, വല്ല കാര്യം ഉണ്ടായിട്ടോ എന്നറിഞ്ഞില്ല അന്നു തന്നെ നാട്ടിലേക്ക് ഒന്നു പോവണമെന്ന് ഉറച്ച, യാത്ര ചോദിക്കാനാണ് പൂവരങ്ങില്‍ ചെന്നത്. ചെന്നപ്പോള്‍ പുറത്തു കണ്ടതു കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മയെയാണ്.

ശാസ്ത്രികള്‍: മൂപ്പര് എവിടെ?

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: മൂപ്പര് പൂവള്ളിയിലേക്ക് എറങ്ങി. ഇന്ദുലേഖയുടെ സംബന്ധം ഇന്നു രാത്രി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രികള്‍ എന്താണ് ഒന്നും ഉത്സാഹിക്കാത്തത്? ഇങ്ങട് ഇന്നു കണ്ടതേ ഇല്ല.

ശാസ്ത്രികള്‍: എനിക്കു ശരീരത്തിനു നല്ല സുഖമില്ല. ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെ നാട്ടിലേക്കു പോവുന്നു. നിലാവസ്തമിക്കുമ്പോഴേക്കു നുമ്മളുടെ ഊട്ടുപുരയില്‍ എത്തി കിടക്കാമെന്നു വിചാരിക്കുന്നു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇന്ന് ഇന്ദുലേഖയുടെ സംബന്ധ ദിവസം; പോവരുത്.

ശാസ്ത്രികള്‍: എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ നിവര്‍ത്തി ഇല്ല. എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പോവണം. മൂപ്പരോട് നിങ്ങള്‍ പറഞ്ഞാല്‍ മതി. ഞാന്‍ ഏഴെട്ടു ദിവസത്തിലധികം മടങ്ങിവരും. ഇവിടെ ഞാന്‍ വരുന്നതുവരെ പാരായണത്തിന്നും മറ്റും അണ്ണാത്തര വാദ്ധ്യാരെ ശട്ടം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഞാന്‍ പോവുന്നു.

കുഞ്ഞിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്നാല്‍ അങ്ങിനെയാവട്ടെ. ഞാന്‍ പറഞ്ഞേക്കാം. ശാസ്ത്രികള്‍ പൂവരങ്ങില്‍ നിന്ന് മടങ്ങി അമ്പലത്തില്‍ വന്ന്, പിറ്റേ ദിവസത്തെ വണ്ടി കയറാന്‍ ഒരു വ്യവഹാരകാര്യമായി അടിയന്തിരമായി പോവുന്ന രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാരോടു കൂടി രാത്രി ഏഴുമണി സമയം പുറപ്പെടുവാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു ചെമ്പാഴിയോട്ടു നിന്നു തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കു നല്ലവണ്ണം നാലരക്കാതം വഴിയുണ്ട്. നല്ല ചന്ദ്രിക ഉണ്ടായിരുന്നതിനാല്‍ പകുതി വഴി രാത്രിതന്നെ നടക്കാമെന്നുറച്ചു.

പഞ്ചുമേനോന്‍ ശങ്കരമേനവനെ അന്വേഷിച്ചു കണ്ടുകിട്ടുമ്പോഴേക്കും നേരം ഏകദേശം ആറുമണി സമയമായിരിക്കുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നീ എവിടെയായിരുന്നു ശങ്കരാ?

ശങ്കരമേനവന്‍: ഞാന്‍ പുതുതായി തൈവെക്കുന്ന പറമ്പില്‍ പോയിരുന്നു. ആ ഉണ്ണിക്കിട്ടയെ പറമ്പ് ഏല്പിച്ചതു നന്നായില്ല. കിള മഹാ അമാന്തം. തൈകള്‍ വളരെ അടുത്തു വെച്ചിരിക്കുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: അതെല്ലാം പിന്നെ പറയാം. നിണക്ക് ഒരു വര്‍ത്തമാനം കേള്‍ക്കണോ?

ശങ്കരമേനവന്‍: എന്താണെന്നറിഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് നുമ്മടെ കല്യാണിക്കുട്ടിയെ സംബന്ധം ചെയ്തു കൊണ്ടു പോവണം പോല്‍.

ശങ്കരമേനവന്‍: ഇതെന്തു കഥാ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നെ ഇപ്പോള്‍ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

ശങ്കരമേനവന്‍: അമ്മാമന്‍ എന്തു മറുപടി പറഞ്ഞുവോ?

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഞാന്‍ ഒന്നും തീര്‍ച്ച പറഞ്ഞില്ലാ. നിന്നോട് അന്വേഷിച്ചിട്ട് ആവാം എന്നു നിശ്ചയിച്ചു. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരെ ഒന്നു വരുത്തണ്ടെ – ആളെ അയക്കു..

ശങ്കരമേനവന്‍: ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ ഇന്നലെ പൊല്പായികളത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിയും കൂടെ പോയിരിക്കുന്നു. അവിടെ സമീപം നായാട്ടു നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടത്രെ. നാളെയ്ക്കേ അവര്‍ മടങ്ങിയെത്തുകയുള്ളൂ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇയ്യാളുടെ നായാട്ടു ഭ്രാന്ത് കുറെ അധികം തന്നെ! ആ കുട്ടിയെ എന്തിനു വലിച്ചു കൊണ്ടുപോയി? ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിയും മാധവന്‍റെ മാതിരി തന്നെ ആയി എന്നു തോന്നുന്നു. അസത്തു കുട്ടികളെ ഇങ്കിരീയസ്സു പഠിപ്പിച്ചതിന്‍റെ ഫലം. ആട്ടെ, ഈ സംബന്ധത്തെക്കുറിച്ചു നീ എന്തു വിചാരിക്കുന്നു?

ശങ്കരമേനവന്‍: അമ്മാമന് എങ്ങിനെ ഇഷ്ടമോ അതുപോലെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍: നമ്പൂതിരിപ്പാട് വിഡ്ഢിയാണെങ്കിലും വലിയ ഒരാളല്ലെ? അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സംബന്ധം നുമ്മടെ തറവാട്ടിലേക്കു വളരെ ഭൂഷണമായിരിക്കും. അതിനു സംശയമില്ലാ. പിന്നെ ഈ കുമ്മിണിയമ്മയുടെ വര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ ഈ സംബന്ധമാകുന്നതില്‍ മാത്രമെ എനിക്കു സുഖക്കേടുള്ളൂ.

ശങ്കരമേനവന്‍: അതു വിചാരിക്കാനില്ല. ആ പെണ്ണു സാധുവാണ്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ആണ്‍കുട്ടികളാണ് വികൃതികള്‍. ആട്ടെ, എന്നാല്‍ ശങ്കരനു സമ്മതമായോ?

ശങ്കരമേനവന്‍: അമ്മാമന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതു പോലെ ചെയ്യുന്നത് എനിക്കു സമ്മതമാണ്.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ നീ ഒന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ അടുക്കെ പോയി വിവരം അറിയിക്കണം.

ശങ്കരമേനവന്‍: ഇന്നുതന്നെ നടക്കണം എന്നാണോ നിശ്ചയിച്ചത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) അങ്ങിനെയാണ് നമ്പൂതിരിപ്പാടു പറഞ്ഞത്. അങ്ങിനെ ആയിക്കോട്ടെ. ഭാരം തീരട്ടെ – ഇന്നു നടന്നാല്‍ നാളെ രാവിലെ ഇവിടുന്നു പോവുമല്ലോ. ഇന്നുതന്നെ ആയ്ക്കോട്ടെ, അല്ലേ?

ശങ്കരമേനവന്‍: അങ്ങിനെ തന്നെ. ഞാന്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് പറഞ്ഞയക്കാം – അതല്ലേ നല്ലത്?

പഞ്ചുമേനോന്‍: വളരെ സ്വകാര്യമായിട്ടാണ് എന്നോട് നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഈ കാര്യം പറഞ്ഞത്. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട് ഇപ്പോള്‍ പറയണ്ട. പക്ഷേ, നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കൂടെയുള്ള ഗോവിന്ദന്‍ എന്നവനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞയച്ചോ.

പഞ്ചുമേനവന്‍റെ കല്പന പ്രകാരം ശങ്കരമേനോന്‍ പടിമാളികയുടെ ചുവട്ടില്‍ പോയി ഗോവിന്ദനെ വിളിച്ചു വിവരം പറഞ്ഞു. ഗോവിന്ദന്‍ ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാടിരിക്കുന്ന അകത്തു ചെന്നു; നേരം രാത്രി ഏഴുമണിയായിരിക്കുന്നു. നമ്പൂതിരിപ്പാട് നരി എര കാത്തു കിടക്കുമ്പോലെ പടിമാളികമുകളില്‍ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്താണ് ഗോവിന്ദാ! എല്ലാം ശട്ടമായോ?

ഗോവിന്ദന്‍: റാന്‍. സകലം ശട്ടമായി. എനി നീരാട്ടു കുളിക്ക് എഴുന്നള്ളാന്‍ താമസിക്കണ്ട. ഈ കാര്യം എല്ലാവര്‍ക്കും സമ്മതമായിരിക്കുന്നു. എന്നാലും ആരോടും ഇവിടുന്ന് അരുളിചെയ്തു പോവരുത്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കാണു സംബന്ധം ഇന്നു രാത്രി എന്ന് എല്ലാവരോടും അടിയന്‍ പ്രസിദ്ധമാക്കിയിരിക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എനി അതു പറഞ്ഞാല്‍ വിശ്വസിക്കുമോ?

ഗോവിന്ദന്‍: നീരാട്ടുകുളി കഴിഞ്ഞ ഉടനെ മഠത്തില്‍വച്ചു ബ്രാഹ്മണര്‍ക്കു ദക്ഷിണ കൊടുത്തുകളഞ്ഞാല്‍ മതി. ദക്ഷിണ കഴിഞ്ഞാല്‍ ആളുകള്‍ പിരിയും പുറത്തേക്ക് എല്ലാം ഇന്ദുലേഖയ്ക്കാണ് സംബന്ധം നടന്നത് എന്ന് അവര്‍ ശ്രുതിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : മിടുക്കന്‍ തന്നെ നീ – മിടുമിടുക്കന്‍! അപ്പോള്‍ കറുത്തേടവും ചെറുശ്ശേരിയും ഈ വിവരം അറഞ്ഞില്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍: ഇതുവരെ അറിഞ്ഞിട്ടില്ലാ. എന്തോ ചില സംശയങ്ങള്‍ ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു. സൂക്ഷ്മം ഒന്നും അറിയില്ലാ. വേഗം നീരാട്ടുകുളി കഴിഞ്ഞു ദക്ഷിണ കഴിയട്ടെ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ചെറുശ്ശേരി എവിടെയാണ്?

ഗോവിന്ദന്‍: അമ്പലത്തിലോ മറ്റോ പോയിരിക്കുന്നു. അടിയന്‍ കണ്ടില്ലാ.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കറുത്തേടമോ? കറുത്തേടത്തോട് ഞാന്‍ ഇവിടെത്തന്നെ ഇരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍: ഇപ്പോള്‍ ഉറങ്ങി എണീട്ടു തെക്കേ അറയില്‍ ഇരുന്നു മുറുക്കുന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ നോക്കു കുളിക്കാന്‍ പോവുക.

എന്നും പറഞ്ഞ് ഗോവിന്ദനെക്കൊണ്ടു ചങ്ങലവട്ടയും പിടിച്ചു നമ്പൂതിരിപ്പാട് താഴത്തിറങ്ങി. കൂടെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും പുറപ്പെട്ടു. അമ്പലത്തിന്‍റെ ഉമ്മറത്തായപ്പോള്‍ ശങ്കരശാസ്ത്രികളും രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാരും കൂടി ഏഴുമണിക്ക് അത്താഴവും കഴിച്ചു തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു മിറ്റത്തു നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു. അതില്‍ ഒരു നമ്പൂരിയെ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലേക്ക് പരിചയമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹവും ശാസ്ത്രികളും മറ്റേ നമ്പൂരിയും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കണ്ടപ്പോള്‍ വഴിതെറ്റി അല്പം ഓച്ഛാനിച്ചു നിന്നു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഓ – ഹോ! കിള്ളിമങ്ങലം എപ്പഴെത്തി? എങ്ങട്ടാണ് ഇപ്പോള്‍ ഈ അസമയത്തു യാത്ര?

കിള്ളിമങ്ങലം: ഞാന്‍ അടിയന്തിരമായി കോടതിയില്‍ ഒരു കാര്യമായി പോവുകയാണ്. വയ്യിട്ട് ഇവിടെ എത്തി. നാളത്തെ വണ്ടിക്കു പോയി കോടതിയില്‍ ഹാജരാകേണ്ട കാര്യമാണ്. അല്ലെങ്കില്‍ ഇവിടുത്തെ കാണാതെ പുറപ്പെടുകയില്ലായിരുന്നു. സന്തോഷമായി. വന്ന വിവരവും മറ്റും ഞാന്‍ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സന്തോഷമായി. ഞാന്‍ ഉടനെ അങ്ങട്ടു വന്നു കണ്ടുകൊള്ളാം.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : കിള്ളിമങ്ങലം ഇന്ദുലേഖയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?

കിള്ളിമങ്ങലം: ഇല്ല.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : എന്നാല്‍ എനി മനയ്ക്കല്‍ വന്നാല്‍ കാണാം. ഞാന്‍ പുലര്‍ച്ചയ്ക്ക് പുറപ്പെടും.

കിള്ളിമങ്ങലം: കൂടെത്തന്നെ കൊണ്ടുപോവുന്നുണ്ടായിരിക്കും.

നമ്പൂതിരിപ്പാട് : ഇന്ദുലേഖാ കൂടെ തന്നെ. എനി അതിനു സംശയമുണ്ടോ?

കിള്ളിമങ്ങലം: അങ്ങനെ തന്നെയാണു വേണ്ടത്. ഇവിടുത്തെ ഭാഗ്യം വേറെ ആര്‍ക്കും സിദ്ധിച്ചിട്ടില്ലാ. ഞാന്‍ ഉടനെ മനയ്ക്കല്‍ വന്നു കണ്ടു കൊള്ളാം.

ഈ സംഭാഷണം കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ശാസ്ത്രികളും നമ്പൂതിരിമാരും കൂടി സത്രത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കുള്ള പകുതി വഴി അര്‍ദ്ധരാത്രി സമയമാവുമ്പോഴെക്കു നടന്നു. പൂവള്ളി വക സത്രത്തില്‍ കയറിക്കിടന്ന് ഉറങ്ങുകയും ചെയ്തു.

നമ്പൂതിരിപ്പാട്  ക്ഷണത്തില്‍ കുളികഴിഞ്ഞു ബ്രാഹ്മണരെ മഠത്തില്‍ വിളിച്ചു ദക്ഷിണ തുടങ്ങി. ഇരുന്നൂറു പേര്‍ക്കു ദക്ഷിണ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ ആളുകള്‍ എല്ലാം പിരിഞ്ഞു.

ചെറുശ്ശേരി അപ്പോഴേയ്ക്ക് എത്തി. അദ്ദേഹം അതുവരെ പൂവരങ്ങില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമുകളില്‍ സംസാരിച്ചു കൊണ്ട് ഇരുന്നിരുന്നു. ശങ്കരമേനവന്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനെ വിവരം അറിയിക്കാന്‍ ഗോവിന്ദനോടു പറഞ്ഞ ഉടനെ പൂവള്ളി വീട്ടില്‍ വന്നു കല്യാണിക്കുട്ടിയുടെ അമ്മ കുമ്മിണി അമ്മയോടു വിവരം അറിയിച്ച്, എല്ലാം ശട്ടം ചെയ്തോളാന്‍ പറഞ്ഞു. ഈ വിവരം കേട്ടപ്പോള്‍ കുമ്മിണിയമ്മക്ക് ബഹു സന്തോഷമായി. ഉടനെ പാര്‍വ്വതി അമ്മയെ അറിയിച്ചു. പാര്‍വ്വതി അമ്മയ്ക്ക് ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ രണ്ടു പ്രകാരത്തില്‍ സന്തോഷമുണ്ടായി. വിവരം ഇന്ദുലേഖയെ ഉടനെ അറിയിക്കേണമെന്നു നിശ്ചയിച്ചു. ക്ഷണത്തില്‍ പാര്‍വ്വതി അമ്മ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ കയറിച്ചെന്നു. ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുമായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പാര്‍വ്വതി അമ്മ കടന്നു വരുന്നതു കണ്ട ഉടനെ ഇന്ദുലേഖ എഴുന്നീറ്റ് അടുത്തു ചെന്നു. സ്വകാര്യം ഒന്നു പറവാനുണ്ട്. എന്നു പാര്‍വ്വതി അമ്മ പറഞ്ഞു. രണ്ടാളും കൂടി അറയിലേക്കു പോയി.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ഇന്ദുലേഖാ ഒരു വിശേഷം കേട്ടുവോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ; എന്താണ്?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: നമ്പൂതിരിപ്പാട് നുമ്മടെ കല്യാണിക്കുട്ടിക്ക് ഇന്നു രാത്രി സംബന്ധം തുടങ്ങാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നുവത്രെ.

ഇന്ദുലേഖാ വല്ലാതെ ചിറിച്ചു പോയി. കുറെനേരം ചിറിച്ചു. ശ്വാസം നേരെ വന്നതില്‍ പിന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ: നിങ്ങളോട് ആരു പറഞ്ഞു?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: എന്ത്, ശങ്കരന്‍ ജ്യേഷ്ഠന്‍ പൂവള്ളി വന്നു പറഞ്ഞു. അവിടെ കട്ടിലും കിടക്കയും പടിഞ്ഞാറ്റകത്തു കൊണ്ടു പോയി ഇട്ട് അറ വിതാനിക്കുന്ന തിരക്കായിരിക്കുന്നു. അമ്മാമന്‍ പുറത്തു തന്നെ ഇരിക്കുന്നുണ്ട്. വിളക്കും മറ്റും അറയില്‍ നിന്ന് എടുക്കാന്‍ പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖ: കല്യാണിക്കുട്ടിയെ ഈ വിവരം അറിയിച്ചുവോ?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ. അവളെ ഞാന്‍ കണ്ടില്ലാ. ജ്യേഷ്ഠത്തി പറഞ്ഞിരിക്കുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ല. ജ്യേഷ്ഠത്തിക്കു വളരെ സന്തോഷമുള്ളതുപോലെ തോന്നി.

ഇന്ദുലേഖ: കഷ്ടം! ആ പെണ്ണിന് സംബന്ധം തുടങ്ങുന്ന വിവരം അവളെ അറിയിച്ചിട്ടു വേണ്ടേ? ആട്ടെ, നിങ്ങള്‍ പൊയ്ക്കോളിന്‍. ഞാന്‍ പുറത്തിരിക്കുന്ന ആ നമ്പൂതിരിയെ പറഞ്ഞയിച്ചിട്ട് ഉടനെ പൂവള്ളി വരാം.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ പോയ ഉടനെ ഇന്ദുലേഖ പുറന്തളത്തില്‍ വന്നു ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയുടെ മുഖത്തു നോക്കി ഒന്നു ചിരിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖ: തിരുമനസ്സിന്ന് ഒരു വര്‍ത്തമാനം കേട്ടുവോ? നമ്പൂതിരിപ്പാടു വലിയച്ഛന്‍റെ മരുകള്‍ കല്യാണിക്കുട്ടിക്ക് ഇന്നു രാത്രി സംബന്ധം തുടങ്ങുന്നുവത്രെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) ദൈവാധീനം! കല്യാണിക്കുട്ടിയേയും കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍ വൃഷളി അമ്മുവെ എങ്കിലും നിശ്ചയമായി സംബന്ധം ഉണ്ടാവും. കഷ്ടം! ബുദ്ധിക്കു വ്യവസ്ഥയും തന്‍റേടവും ഇല്ലാഞ്ഞാല്‍ ഒരു മനുഷ്യനെ എന്തിനു കൊള്ളാം! ഈ കേട്ട വര്‍ത്തമാനം ശരിയാണെങ്കില്‍ യാത്ര പുലര്‍ച്ചെ ഉണ്ടാകുമെന്നു തോന്നുന്നു. മാധവന്‍ എത്തുമ്പോഴേക്ക് ഞാന്‍ ഇവിടെ വരാം. മദിരാശിക്ക് വന്ന പിറ്റേദിവസം തന്നെ യാത്രയാണെങ്കില്‍ വിവരത്തിന് എനിക്ക് എഴുത്തയ്ക്കണം. ഞാന്‍ മദിരാശിക്ക് എത്തിക്കോളാം. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മാധവനും മേല്‍ക്കുമേല്‍ ശ്രേയസ്സുണ്ടാവട്ടെ.

എന്നും പറഞ്ഞ് ചെറുശ്ശേരി അവിടെ നിന്നും എറങ്ങി മഠത്തില്‍ എത്തുമ്പോഴേയ്ക്ക് നമ്പൂതിരിപ്പാട് ദക്ഷിണ കൊടുത്തു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഊണു കഴിഞ്ഞു നമ്പൂതിരിപ്പാട് മുറുക്കാന്‍ മഠത്തിന്റെ കോലാമ്മല്‍ ഇരുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് ആകപ്പാടെ വല്ലാതെ ഒരു പരിഭ്രമമായി. ദക്ഷിണയും മറ്റും കൊടുക്കുന്നത് കണ്ടതു കൊണ്ടും നമ്പൂതിരിപ്പാടു കിള്ളിമങ്ങലത്തു നമ്പൂതിരിയോടു പറഞ്ഞ വാക്കുകള്‍ ഓര്‍ത്തും ഉച്ചയ്ക്കു പാട്ടും മറ്റും നടന്ന അവസ്ഥ വിചാരിച്ചും ഇന്ദുലേഖയുടെ സംബന്ധം അന്നു തന്നെ ഉണ്ടാവും എന്നു വിചാരിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നെയും ഒരു പരിഭ്രമം! പരിഭ്രമത്തിനു കാരണം എന്താണെന്ന് ഈ ശുദ്ധാത്മാവിനു തന്നെ നിശ്ചയമില്ലാ. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ നിന്നു പകല്‍ രണ്ടു മണിക്ക് എറങ്ങിയ മുതല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കല്പനപ്രകാരം ടി മാളികയില്‍ നിന്ന് ഒരു ദിക്കിലും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പോകയോ യാതൊരു വര്‍ത്തമാനവും അറികയോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. നമ്പൂതിരിപ്പാടു മുറുക്കാന്‍ കോലാമ്മല്‍ ഇരുന്ന ഉടനെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയെ കൈകൊണ്ട് മാടിവിളിച്ച് അകത്തേക്കു കൊണ്ടു പോയി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്താണു ചെറുശ്ശേരി, ഇതു കഥ? എനിക്ക് ഒന്നും മനസ്സിലായില്ലല്ലൊ. ചെറുശ്ശേരി ഇത്രനേരം എവിടെയായിരുന്നു?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്താണ്, ഇന്നു സംബന്ധം ഉണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു ദക്ഷിണയും മറ്റും ഉണ്ടായി. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് സമ്മതമായി എന്നു തോന്നുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇന്നു സംബന്ധം ഉണ്ട് – അതു നിശ്ചയം. പക്ഷേ, ഇന്ദുലേഖയ്ക്കല്ല.

ഈ വാക്കു കേട്ടപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ ജീവന്‍ ഒന്നു ഞെട്ടി ബോധക്ഷയം പോലെ തോന്നി. അവിടെ തന്നെ കുത്തിരുന്നു. കുടിപ്പാന്‍ വെള്ളം വേണമെന്നു പറഞ്ഞു. ഒരു കിണ്ടി വെള്ളം കുടിച്ചു. തന്നെ പടിമാളികയില്‍തന്നെ ഇരുത്തിയതിന്റെ കാരണവും, പഞ്ചുമേനവനും നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി സ്വാകാര്യം പറഞ്ഞതിന്റെ സംഗതിയും മനസ്സിലായി. തന്‍റെ ഭാര്യ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി പോയി എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, പ്രാണവേദന സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാതെ ചെറുശ്ശേരിയുടെ മുഖത്തേക്ക് ഒന്നു നോക്കി. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി കുറെ ഒന്നു പഠിക്കണം എന്നു ചെറുശ്ശേരിക്കു നല്ല താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണു മുഖത്തു നോക്കുന്നത്? ഈ ഏഷാകൃതിയൊക്കെ കറുത്തേടം തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയതല്ലേ!

ഈ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോള്‍ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിക്ക് സംശയം എല്ലാം തീര്‍ന്നു.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ ഇതൊന്നും ഓര്‍ത്തില്ലാ. ചെറുശ്ശേരി! ഞാന്‍ മഹാ സാധുവാണ്. എന്റെ ഗ്രഹപ്പിഴയ്ക്ക് എനിക്ക് ഇതെല്ലാം തോന്നി. ഞാന്‍ എനി ഇവിടെ ഒരു നിമിഷം താമസിക്കുകയില്ലാ. ഇപ്പോള്‍ ഈ നിമിഷം ഞാന്‍ ഇല്ലത്തേക്കു പോവും. എനി ഈ ദിക്കില്‍ ഈ ജന്മം വരികയുമില്ലാ. ഞാന്‍ പുറപ്പെടട്ടെ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: നമ്പൂതിരിയോടു യാത്ര ചോദിക്കാതെ പോവാന്‍ പാടുണ്ടോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഈ ജന്മം ഈ നമ്പൂതിരിയോടു ഞാന്‍ സംസാരിക്കില്ലാ. ഈ ജന്മം ഞാന്‍ മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ കടക്കുകയും ഇല്ല. ഞാന്‍ ഈ നമ്പൂതിരിയുടെ കുടിയാനല്ല. ഇയാളുടെ ആശ്രയം വേണ്ടെന്നുവെച്ചാല്‍ എനിക്കു കഴിയില്ലെന്നു വന്നിട്ടില്ല. ഇത്ര വികൃതിയും ദുഷ്ടനും ആണ് ഇയാള്‍ എന്നു ഞാന്‍ മുമ്പ് അറിഞ്ഞില്ലാ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇന്ദുലേഖയുടെ സംബന്ധകാര്യം കൊണ്ട് ഉത്സാഹിക്കണമെന്നു പണ്ട് എന്നോടു കറുത്തേടം പറഞ്ഞതും ഞാന്‍ കഴിയില്ലെന്നു പറഞ്ഞതും ഇപ്പോള്‍ ഓര്‍മ്മയുണ്ടോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഓര്‍മ്മയുണ്ട്. ചെറുശ്ശേരി ബുദ്ധിമാനല്ലേ. ചെറുശ്ശേരിയുടെ ബുദ്ധിയില്‍ നൂറില്‍ ഒരംശം ബുദ്ധി എനിക്കുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഈ ആപത്ത് ഒന്നും എനിക്കു വരുന്നതല്ലായിരുന്നു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ആട്ടെ, താങ്കള്‍ക്ക് ആവശ്യമില്ലാതെ കാര്യത്തില്‍ പ്രവേശിച്ചാല്‍ ഇങ്ങിനെയെല്ലാം വ്യസനിക്കേണ്ടി വരുമെന്ന് ഇപ്പോള്‍ ബോദ്ധ്യമായോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: നല്ല ബോദ്ധ്യമായി ചെറുശ്ശേരീ! ഞാന്‍ എനി പോവുന്നു. ഈ സംബന്ധവും കണ്ടുംകൊണ്ട് ഇവിടെ ഇരിക്കില്ലാ. ഞാന്‍ വാലിയക്കാരെ വിളിക്കട്ടെ.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: എന്താണ് ഈ സംബന്ധം കണ്ടാല്‍ കറുത്തേടത്തിന് വിരോധം?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: നല്ല ശിക്ഷ – ശിക്ഷ ശിക്ഷ! ബുദ്ധി തന്നെപ്പോലെ ഇല്ലെങ്കിലും ഞാന്‍ അത്ര ശപ്പനാണെന്നു താന്‍ വിചാരിക്കേണ്ട. ഞാന്‍ ഈ സംബന്ധം നടക്കുന്ന ദിവസം ഇവിടെ താമസിക്കുന്നതു ബഹുയോഗ്യത, അല്ലേ?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഇത് എന്തു കഥയാണു ഹേ! – നമ്പൂതിരി കല്യാണിക്കുട്ടിക്കു സംബന്ധം തുടങ്ങുന്ന സമയം കറുത്തേടം ഇവിടെ നിന്നാല്‍ കുറുത്തേടം ശപ്പനായിപ്പോവുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി വല്ലാതെ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു വായ പിളര്‍ന്നു പോയി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: കല്യാണിക്കുട്ടിക്കോ? കല്യാണിക്കുട്ടിക്കാണു സംബന്ധം?

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: അതെ, കല്യാണിക്കുട്ടിക്കാണ്.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ശിവ! ശിവ! നാരായണാ! ഞാന്‍ വല്ലാതെ അന്ധാളിച്ചു! ശിവ! ശിവ! ചെറുശ്ശേരി എന്നെ കഠിനമായി വ്യസനിപ്പിച്ചു.

ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി: ഞാന്‍ ഒന്നും വ്യസനിപ്പിച്ചിട്ടില്ലാ. കറുത്തേടം വെറുതെ വ്യസനിച്ചതാണ്. അതിനു ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യട്ടെ? ഇന്ന ആള്‍ക്കാണു സംബന്ധം എന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞുവോ? എന്നോടു കറുത്തേടം ചോദിച്ചുവോ? – ഇല്ലാ, ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അല്ലാ സംബന്ധം എന്നല്ലേ ഞാന്‍ പറഞ്ഞുള്ളൂ. വെറുതെ അന്ധാളിച്ചു. കറുത്തേടത്തിന്റെ ഭാര്യയ്ക്കാണെന്നു വിചാരിച്ചു വ്യസനിച്ചാല്‍ ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യും?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയുടെ ജീവന്‍ നേരെയായി. രണ്ടുപേരും കൂടി നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്കു ചെന്നു.

ഉടനെ നമ്പൂതിരിപ്പാടും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും മറ്റും പൂവരങ്ങിലേക്ക് വന്നു. കുറേനേരം പഞ്ചുമേനോനുമായി  അങ്ങട്ട് എഴുന്നെള്ളാം, പഞ്ചുമേനോന്‍ പറഞ്ഞ പ്രകാരം നമ്പൂതിരിപ്പാട്, ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, തന്റെ ഭൃത്യ വര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ ഇവരെല്ലാവരോടും കൂടി പൂവള്ളി വീട്ടിലേക്കു പോയി. സാധാരണ സമ്പ്രദായപ്രകാരം നമ്പൂതിരിപ്പാടു കാല്‍ കഴുകി അകത്തേക്കു കടന്നു പടിഞ്ഞാറ്റ അറയില്‍ അതിവിശേഷമായി വിരിച്ച പട്ടുകിടക്കയില്‍ കിടന്നു. ആ അകത്തിന്റെ കിഴക്കേ വാതില്‍ അടച്ചു. അപ്പോള്‍ ആ വീട്ടില്‍ ഉള്ള സ്ത്രീകളെല്ലാം കൂടി തിക്കിത്തിരക്കി പടിഞ്ഞാറ്റയുടെ പടിഞ്ഞാറെ വാതിലില്‍ കൂടി ഒരു ജീവനുള്ള പന്നിയേയോ മറ്റോ പിടിച്ചു കൂട്ടിലാക്കുന്നതുപോലെ സാധു കല്യാണിക്കുട്ടിയെ പിടിച്ചു തിരക്കി തള്ളി പടിഞ്ഞാറ്റയില്‍ ഇട്ടു. പടിഞ്ഞാറെ വാതിലും ബന്ധിച്ചു. സംബന്ധവും കഴിഞ്ഞു. ഗോവിന്ദന്‍ അതിജാഗ്രതയോടെ ഹമാലന്മാരേയും മറ്റും ശട്ടം ചെയ്തു. പല്ലക്ക്, മഞ്ചല്‍ മുതലായതു രാത്രി തന്നെ എടുത്തു പുറത്തു വെപ്പിച്ച് ലേശം ഉറങ്ങാതെ നിന്നു. വഴിയില്‍ വെച്ചോ മറ്റോ ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാല്‍ ഇന്ദുലേഖയെതന്നെയാണു സംബന്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടു പോവുന്നത് എന്നു പറയണം എന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ കൂടെയുള്ള ശേഷം എല്ലാവരോടും താക്കീതു ചെയ്തു ഭദ്രമായി  ഉറപ്പിച്ചു. വെളിച്ചാവാന്‍ ഒരു പത്തുനാഴിക ഉള്ളപ്പോള്‍ തന്നെ പടിഞ്ഞാറ്റയിലെ വാതുക്കല്‍ ചെന്നുനിന്ന് ഗോവിന്ദന്‍ ചുമച്ചും ഒച്ച ഇട്ടും നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഉണര്‍ത്തി. ഉടനെ വീട്ടില്‍ എല്ലാവരും ഉണര്‍ന്നു. പൂവരങ്ങില്‍ നിന്നു പഞ്ചുമേനവനും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും വന്നു. പെണ്ണിനെ പിടിച്ച് ഒരു പല്ലക്കില്‍ ഇട്ടു പൂട്ടി. നമ്പൂതിരിപ്പാട് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പല്ലക്കില്‍ കേറി. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി അനുയാത്ര ചെയ് വാന്‍ നിശ്ചയിച്ച് ഒരു മഞ്ചലിലും ചെറുശ്ശേരി ചിറിച്ചും കൊണ്ടു തന്റെ മഞ്ചലിലും കയറി, ആട്ടും തുപ്പും നിലവിളിയുമായി പുറപ്പെട്ടു പോവുകയും ചെയ്തു.

— 15 —
ഒരു ആപത്ത്

നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഘോഷയാത്ര വെളിച്ചാവുമ്പോഴേയ്ക്ക് ശാസ്ത്രികളും നമ്പൂരിമാരും കിടന്നുറങ്ങുന്ന ഊട്ടുപുരയുടെ സമീപം എത്തി. ആ ഊട്ടുപുര പഞ്ചുമേനവന്റെ വകയും രണ്ടു വഴികള്‍ കൂടുന്ന സ്ഥലത്തുണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതില്‍ ഒരു വഴി നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ പ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്നു വരുന്ന വഴിയും ആണ്. ഇവിടെ പൂവള്ളിവീടു വകയായ ഒരു സത്രം ഉള്ളതിനു പുറമെ ഒരു പത്തായപ്പുര മാളികയും കളപ്പുര മാളികയും മറ്റും ഉണ്ട്. ഇവിടെ കയറി ഭക്ഷണം കഴിച്ചു പോവാമെന്നു പഞ്ചുമേനവനും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും കൂടി പറഞ്ഞതിനെ നമ്പൂതിരിപ്പാടു ഗോവിന്ദന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അശേഷം കൈക്കൊണ്ടില്ല. വഴിയിലെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയെയാണു കൊണ്ടു പോവുന്നത് എന്നു പ്രസിദ്ധമാവട്ടെ എന്നു നമ്പൂതിരിപ്പാടും ഗോവിന്ദനും ഉറച്ചിരുന്നു. ഘോഷയാത്ര ഊട്ടുപുരയുടെ ഉമ്രത്തെത്താറായ മുതല്‍ ഗോവിന്ദന്റെ ഉത്സാഹത്താല്‍ പല്ലക്കുകള്‍ കുറെ അധികം വേഗത്തില്‍ നടത്തിച്ചു. ഭൃത്യവര്‍ഗ്ഗങ്ങളെയും മറ്റും മുമ്പില്‍ ഓടിച്ചു ശബ്ദങ്ങളും കലശലാക്കി ഗോവിന്ദന്‍ പിന്നാലെയും ഓടി. ഈ ഘോഷമെല്ലാം കേട്ടു ശാസ്ത്രികളും നമ്പൂരിമാരും ഊട്ടുപുരയില്‍ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്ക് എറങ്ങുമ്പോഴേയ്ക്കു പല്ലക്കുകളും മഞ്ചലുകളും കടന്നു പൊയ്ക്കഴിഞ്ഞു. ശാസ്ത്രികള്‍ ഗോവിന്ദനെ മാത്രം കണ്ടു. ഗോവിന്ദനെ മുമ്പുകണ്ടു പരിചയമായിട്ടുണ്ടല്ലോ. കണ്ട ഉടനെ കൈകൊണ്ടു വിളിച്ചു. ഗോവിന്ദന്‍ ശാസ്ത്രികളുടെ സമീപം ചെന്നു.

ശാസ്ത്രികള്‍: എന്താണു ഗോവിന്ദാ! ഇത് അവിടുത്തെ വക ഊട്ടും മാളികയുമാണല്ലോ. ഇവിടെ കയറി ഊണു കഴിഞ്ഞു പോവുന്നതല്ലായിരുന്നുവോ നല്ലത്?

ഗോവിന്ദന്‍: അങ്ങനെയാണി കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും മറ്റും പറഞ്ഞത്. തമ്പുരാന്‍ തിരുമനസ്സിലേക്കും ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരിക്കും അതുതന്നെയായിരുന്നു മനസ്സ്. അപ്പോഴേയ്ക്കു വേറെ ഒരാള്‍ക്കു നേരെ ഉണ്ണാന്‍ മനയ്ക്കല്‍ത്തന്നെ എത്തണം എന്നു പിടിത്തം. അവിടെ സകലം പിടിത്തമല്ലെ.

ശാസ്ത്രികള്‍: ആര്‍ക്ക് — ഇന്ദുലേഖയ്ക്കോ?

ഗോവിന്ദന്‍: അതെ.

ശാസ്ത്രികള്‍: ഒരു പിടുത്തവും ഇല്ലാ. ഇത്ര ദുഷ്ടബുദ്ധിയായിട്ട് ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍: മഹാദുഷ്ടയാണ്. എനിക്കു സംശയമില്ലാ. എന്തു ചെയ്യും! തമ്പുരാന് അതിപ്രേമം. അങ്ങിനെതന്നെ ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അങ്ങോട്ടും. പിന്നെ എന്താണ് നിവൃത്തി? എനി ഞങ്ങള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസന്മാര്‍ തന്നെ – എന്തു ചെയ്യാം!

ശാസ്ത്രികള്‍: ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രേമം പണം പിടുങ്ങണമെന്നുള്ള പ്രേമം തന്നെ – മറ്റൊരു പ്രേമവും അല്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍: അതെ; അതിനാര്‍ക്കാണു സംശയം? ഞാന്‍ പോവുന്നു. പല്ലക്ക് വളരെ ദൂരത്തായി.

എന്നു പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദന്‍ ഓടിപ്പോയി. ശാസ്ത്രികളും നമ്പൂരിമാരും തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കുള്ള വഴിക്കും പുറപ്പെട്ടു.

മാധവന്‍ മദിരാശിയില്‍ നിന്നയച്ച കത്ത് പ്രകാരം ഈ സംബന്ധം നടന്നതിന്റെ തലേ ദിവസം വണ്ടിക്കു പുറപ്പെട്ട്, നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടായ ദിവസം പതിനൊന്നരമണിക്കു ശാസ്ത്രികളും മറ്റും വണ്ടി കയറാന്‍ പോകുന്ന സ്റ്റേഷനില്‍ എറങ്ങി. സ്റ്റേഷനു സമീപം രണ്ടു മൂന്നു ചോറ്റുകച്ചവടം ചെയ്യുന്ന മഠങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. ക്ഷീണം നിമിത്തം അതില്‍ ഒരു മഠത്തില്‍ കയറി ഊണു കഴിച്ചു വൈകുന്നേരത്തേക്കു വഴിയിലുള്ള തന്റെ വക സത്രത്തില്‍ താമസിച്ചു. പിറ്റേന്ന് ഊണിനു തക്കവണ്ണം ഭവനത്തില്‍ എത്താമെന്നു നിശ്ചയിച്ചു. (തന്റെ കൂടെ ഒരു ഭൃത്യന്‍ മാത്രം ഉണ്ട്. ശിന്നനേയും മറ്റൊരു ഭൃത്യനേയും മദിരാശിയില്‍ തന്നെ നിര്‍ത്തി എട്ടു ദിവസത്തെ കല്പന വാങ്ങി പോന്നതാണ്). ചോറ്റു കച്ചവടം ചെയ്യുന്ന മഠത്തില്‍ കയറിച്ചെന്നപ്പോള്‍ അവിടെ വഴിയാത്രക്കാര്‍ ഒരു രണ്ടു മൂന്നു നമ്പൂരിമാരും രണ്ടു നാലു പട്ടന്മാരും തമ്മില്‍ സംസാരമാണ്. ഇവര്‍ തലേദിവസം പകലത്തെ വാരത്തില്‍ ചെമ്പാഴിയോട്ടു ക്ഷേത്രത്തില്‍ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു പോന്നവരാണ്. അന്നത്തെ രാവിലത്തെ വണ്ടി കിട്ടാതെ താമസിക്കുന്നതാണ്. എല്ലാവരും ഊണുകഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നിട്ടു വെടിപറയുന്നു. മാധവന്‍ ചെന്നു കയറുമ്പോള്‍:

ഒരു നമ്പൂരി: ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭാഗ്യം തന്നെ, എന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു.

മാധവന്‍ “ഇന്ദുലേഖ” എന്ന പേര്‍ കേട്ടപ്പോള്‍ ഒന്നു ഞെട്ടി ഭ്രമിച്ചു. ഇത് എന്തു കഥയാണ് എന്നു വിചാരിച്ചു.

മാധവന്‍ ‘ഏത് ഇന്ദുലേഖ’ എന്ന് ആ മിറ്റത്തിനിന്നു കൊണ്ടുതന്നെ ആ വാക്കു പറഞ്ഞ നമ്പൂതിരിയോടു ചോദിച്ചു.

നമ്പൂരി: ചെമ്പാഴിയോട്ട് ഇന്ദുലേഖ എന്ന ഒരു പെണ്ണ്. എന്താണ്, അവളെ അറിയുമോ?

മാധവന്‍: എന്താണ് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒരു ഭാഗ്യം വന്നത്? കേള്‍ക്കട്ടെ.

നമ്പൂരി: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇന്നലെ സംബന്ധമായിരുന്നു.

മാധവന്‍ ഇടിതട്ടിയ മരം പോലെ ഒരു ക്ഷണം നിന്നു. പിന്നെ ഒച്ച വലിച്ചിട്ടു വരുന്നില്ലാ. എന്തു ചെയ്തിട്ടും വരുന്നില്ലാ. ഒരു മിനിട്ടു കഴിഞ്ഞിട്ട് ആര് – ആര്? എന്ന് (ഒരു ശവം സംസാരിക്കാറുണ്ടെങ്കില്‍ ആ മാതിരി എന്നു പറയാം) ചോദിച്ചു.

മാധവന്‍: ആര് ? – ആര്? ആരാണു സംബന്ധം തുടങ്ങിയത്?

മാധവന്റെ ഭാവം കണ്ടിട്ടു നമ്പൂതിരിമാരൊക്കെക്കൂടി ഒന്നു ഭ്രമിച്ചു വശായി. ആരും ഒന്നും മിണ്ടാതെ അന്യോന്യം മുഖത്തോടു മുഖം നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

മാധവന്‍: ആര് ? – ആര്? പറയൂ. എന്താണു പറയാന്‍ മടിക്കുന്നത്? പറയൂ – പറയൂ. എന്താണ് മടിക്കുന്നത്? പറയരുതേ? ആരാണു സംബന്ധം തുടങ്ങിയത്? കേള്‍ക്കട്ടെ.

ഒരു നമ്പൂരി: എന്താണു ഹേ, വല്ലാതെ ഒരു പരിഭ്രമം? എന്താണിത്ര ദേഷ്യം? ഞങ്ങള്‍ വിവരം ഒന്നും അറിയില്ലാ.

മാധവന്‍: വിവരം ഒന്നും അറിയാതെ തുമ്പില്ലാതെ വല്ലതും പറഞ്ഞാല്‍?

ഒരു പട്ടര്‍: എന്താണു ഭാവം? എന്താണു ഞങ്ങളെ ശിക്ഷിച്ചു കളയുമോ?

മാധവന്‍: അതു കാണണോ?

എന്നു ചോദിച്ചു മാധവന്‍ നിന്നിടത്തുനിന്ന് ഒന്നെളകി.

അപ്പോള്‍ മറ്റൊരു നമ്പൂരി എണീട്ടു സമാധാനപ്പെടുത്തി: ‘ഹേ, കോപം അരുത്, ഇരിക്കൂ, വണ്ടി എറങ്ങി വരുന്നതായിരിക്കും. മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വരുന്നതായിരിക്കും. ക്ഷീണം മുഖത്തു തന്നെ കാണാനുണ്ട്. ഇരിക്കൂ. എന്നിട്ടു വിശേഷം പറയാം.’

മാധവന്‍: ആരാണ് സംബന്ധം ചെയ്തത്? അത് എനിക്കു കേള്‍ക്കണം.

പട്ടര്‍: മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്.

മാധവന്‍: എന്നാണ് സംബന്ധം നടന്നത്?

പട്ടര്‍: ഇന്നലെയായിരിക്കണം. ഞങ്ങള്‍ നേര്‍ത്തെ പോന്നിരിക്കുന്നു. ഇന്നലെ രാത്രിക്കാണു സംബന്ധം നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്. അതു ഞങ്ങള്‍ അറിയും. അതു സൂക്ഷ്മമായി ഞങ്ങള്‍ അറിയും.

മാധവന്‍: എങ്ങനെ സൂക്ഷ്മമായി അറിഞ്ഞു?

പട്ടര്‍: അമ്പലത്തില്‍ സകല ആളുകളും പറഞ്ഞു. അവിടുത്തെ സംബന്ധക്കാരന്‍ ശീനുപ്പട്ടരും പറഞ്ഞു – എന്നോടു തന്നെ പറഞ്ഞു.

മാധവന്‍ നിര്‍ജ്ജീവനായി എറയത്തു തന്നെ ഇരുന്നു.

ആ മഠത്തിലെ ചോറ്റുക്കച്ചവടക്കാരി ഒരു കിഴവി ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീ ഈ അതി സുന്ദരനായ കുട്ടിയെ വളരെ പരവശനായി കണ്ടിട്ട് വേഗം പുറത്തു വന്ന് ഒരു പായ എടുത്തു കൊടുത്ത്, “ഇതിലിരിക്കാം,” എന്ന് പറഞ്ഞു. “കുറെ സംഭാരം കുടിച്ചാല്‍ ക്ഷീണത്തിന് ഭേദം ഉണ്ടാവും, കൊണ്ടു വരട്ടെ?” എന്ന് ചോദിച്ചു. മാധവന്‍ ഈ വാക്കുകള്‍ ഒന്നും കേട്ടതേയില്ല, നിലത്തുതന്നെ ഇരുന്നു. കുറെ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഇന്നാളോടാണെന്നില്ല “എനിക്കു കുടിപ്പാന്‍ കുറെ വെള്ളം വേണം” എന്ന് പറഞ്ഞു. ഒരു നമ്പൂരി വേഗം വെള്ളം എടുത്തുകൊണ്ടു വന്നു. മാധവന്‍ വെള്ളം കുടിച്ചു പായ നീര്‍ത്തി അതില്‍ കിടന്നു. അതികോമളനായിരിക്കുന്ന ഈ കുട്ടിയുടെ വ്യസനവും സ്ഥിതിയും കണ്ട് ആ മഠത്തില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നവരെല്ലാം ഒരുപോലെ വ്യസനിച്ചു. കുറെ കിടന്നശേഷം എഴുനീറ്റു തന്റെ എഴുത്തുപെട്ടി തുറന്ന് തനിക്ക് അച്ഛന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സംബന്ധത്തെപ്പറ്റി മദിരാശികകക്ക് എഴുതിയിരുന്ന എഴുത്തു വായിച്ചു. ആ വായിച്ച ഭാഗം താഴെ ചേര്‍ക്കുന്നു.  “കാരണവരും കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയും ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത മനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെക്കൊണ്ടു സംബന്ധം നടത്തിക്കുവാന്‍ അത്യുത്സാഹം ചെയ്തു വരുന്നു. ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാടു വലിയ ഒരു ദ്രവ്യസ്ഥനാണ്. എങ്കിലും എനിക്ക് ഈ കാര്യം നടക്കുമെന്നു തോന്നുന്നില്ല. കുട്ടന് ഇതില്‍ വിഷാദം ഒട്ടും വേണ്ടാ.”

ഇതു വായിച്ച് പെട്ടിയില്‍ത്തന്നെ വച്ച്, മാധവന്‍ പിന്നയും അവിടെ കിടന്നു വിചാരം തുടങ്ങി. 

ഇങ്ങിനെ വരാമോ? ഒരിക്കലും വരാന്‍ സംഗതിയില്ലാ. എന്നാല്‍ ഈ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെപ്പറ്റി മാധവി എനിക്ക് ഒരു എഴുത്തയച്ചു കണ്ടില്ലല്ലൊ. മാധവിയുടെ ഒരു എഴുത്തും ഞാന്‍ പോന്നതില്‍ പിന്നെ എനിക്ക് കിട്ടിയിട്ടില്ല. ഇങ്ങിനെ എഴുതാതിരിക്കാറില്ല മുന്പ്. ഇരിക്കട്ടെ – വേറെ സംഗതി വശാലും അങ്ങിനെ വരാം. എന്നാല്‍ ശീനുപട്ടര്‍ വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ ഒന്നും അറിയാതെ ഈ കാര്യത്തില്‍ ഭോഷ്ക് പറയാന്‍ സംഗതി ഇല്ലാ. എന്തൊരു കഥയാണ് ഇത്! സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സ് ഇങ്ങിനെ ആയിരിക്കാം. നമ്പൂതിരിപ്പാട് എന്നെക്കാള്‍ യോഗ്യനായിരിക്കാം. എന്നെക്കാള്‍ അധികം സമര്‍ത്ഥനും രസികനും ആയിരിക്കാം. ഇന്ദുലേഖാ ഭ്രമിച്ചിരിക്കാം. അമ്മാമന്റെ നിര്‍ബന്ധവും ഉണ്ടായിരിക്കാം” – എന്നൊക്കെ ഒരിക്കല്‍ ആലോചിക്കും. പിന്നെ അതെല്ലാം തെറ്റാണെന്നു വിചാരിക്കും. “എന്റെ മാധവി അന്യപുരുഷനെ ഒരിക്കലെങ്കിലും കാംക്ഷിക്കുമോ? ഞാന്‍ എന്തൊരു ശപ്പനാണ്! ഛീ! എന്തോ ഒരു ഭോഷ്കു ഉണ്ടാക്കിയത് ഇക്കൂട്ടര്‍ കേട്ടു വന്നതാണ് ” – ഇങ്ങിനെ കുറെ ആലോചിക്കും. “എന്നാല്‍ ശീനുപട്ടര്‍ പറഞ്ഞു എന്നു പറവാന്‍ എന്തു സംഗതി – അതിന്നു സംഗതി ഇല്ലല്ലൊ.” എന്ന് ഓര്‍ത്തു വ്യസനിക്കും. ഇങ്ങിനെ മനസ്സ് അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും ചലിച്ചുകൊണ്ടു മാധവന്‍ കിടക്കുമ്പോള്‍ അഞ്ചാറു വഴിപോക്കര്‍ പിന്നെയും എത്തി. അവര്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ സമീപവാസികളാണ്. വഴിയില്‍ വെച്ചു നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ ഘോഷയാത്ര കണ്ടവരാണ്. അവര്‍ വന്ന് എത്തിക്കൂടുമ്പോള്‍ അതില്‍ ഒരാള്‍, ഇരിക്കുന്നതില്‍ താനുമായി മുമ്പു പരിചയമുള്ള ഒരാളോടു പറയുന്നു:  “ഇന്ന് വഴിയില്‍ ഞങ്ങള്‍ ഒരു ഘോഷയാത്ര കണ്ടു.”

ഇതു പറയുന്നതു കേട്ടപ്പോള്‍ തന്നെ മാധവനു കാര്യം മനസ്സിലായി, എലക്ട്രിക്‍ ബാറ്ററി എന്ന വിദ്യുച്ഛക്തിയന്ത്രപ്പെട്ടി കൈകൊണ്ടു പിടിച്ചവന് ആ യന്ത്രം തിരിച്ചാല്‍ ശരീരത്തില്‍ ആകപ്പാടെ എന്തൊരു വ്യാപാരം ഉണ്ടാവുമോ അതുപോലെ മനസ്സിനെന്നു മാത്രമല്ല, സര്‍വ്വാവയവങ്ങള്‍ക്കും ഒരു തരിപ്പോ ദുസ്സഹമായ വേദനയോ തോന്നി.

ഒരു നമ്പൂതിരി: എന്താണ് ഘോഷം? ആരുടെ യാത്രയാണ്?

മാധവനെ മുമ്പു സമാധാനപ്പെടുത്തിയ നമ്പൂരി: എടോ, ഒന്നും ചോദിക്കണ്ട, ആ കിടക്കുന്ന വിദ്വാന്‍ എനിയും ശണ്ഠ കൂടും.

മറ്റൊരു നമ്പൂതിരി: ഇതെന്തൊരു കഥയാണ്! നോക്ക് ഒന്നും സംസാരിച്ചു കൂടാ എന്നോ? ശണ്ഠ കൂടട്ടെ – എന്താണു ഘോഷം പറയൂ.

ഒടുവില്‍ വന്ന വഴിയാത്രക്കാരില്‍ ഒരുവന്‍:   മൂര്‍ക്കില്ലാത്തമനയ്ക്കല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിലെ യാത്ര. ചെമ്പാഴിയോട്ടു നിന്നു ഇന്നലെ സംബന്ധം കഴിഞ്ഞ പെണ്ണ് ഒരു പല്ലക്കില്‍; ചെറുശ്ശേരി ഗോവിന്ദന്‍ നമ്പൂതിരി ഒരു മഞ്ചലില്‍;  കറുത്തേടത്തു കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി ഒരു മഞ്ചലില്‍; വളരെ ഭൃത്യന്മാര്‍ – വാളും പരിശയും നിലവിളിയും ആര്‍പ്പും, ഘോഷം – മഹാഘോഷം!

മുമ്പു സമാധാനം പറഞ്ഞ നമ്പൂരി മറ്റൊരു നമ്പൂരിയോട്: അതാ എണീട്ടു – ഇപ്പോള്‍ ശണ്ഠകൂട്ടും എന്നു തോന്നുന്നു. അതാ നോക്കൂ; പുറപ്പാടു നോക്കൂ.

മാധവന്‍: ഇല്ല ഹേ, ഞാന്‍ ഒരു ശണ്ഠയും കൂട്ടുന്നില്ല.

എന്നു പറഞ്ഞ് മഠത്തിന്റെ മിറ്റത്ത് എറങ്ങി അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോള്‍ ശങ്കരശാസ്ത്രികളും മറ്റും അതിന്റെ നേരെ തെക്കേ മഠത്തിലേക്കു ചെന്നു കയറുന്നത്  കണ്ട് “ശങ്കര ശാസ്ത്രികളല്ലേ അത്?” എന്ന് മാധവന്‍ ചോദിച്ചു. ശാസ്ത്രികള്‍ തിരിഞ്ഞു നോക്കി വല്ലാതെ ഭ്രമിച്ചു. “മഹാ പാപം! ഇതും ഇത്രക്ഷണം എനിക്കു സംഗതി വന്നുവോ! ഈ കുട്ടിയെ ഞാന്‍ എങ്ങനെ കാണും? എന്തു പറയും? ഞാന്‍ മാഹാപാപി തന്നെ”, എന്നു വിചാരിച്ചു.

ശാസ്ത്രികള്‍: അതെ; ഞാന്‍ തന്നെ.

എന്നു പറയുമ്പോഴേക്ക് മാധവന്‍ എറങ്ങി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കെ എത്തിയിരുന്നു.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇവിടെ വച്ചു മാധവിയെക്കുറിച്ചു കേട്ട വര്‍ത്തമാനം ശരിതന്നെയോ?

ശാസ്ത്രികള്‍: അതെ.

“അതെ” എന്ന വാക്ക് ഇടിത്തീയിനു സമം; ഇടിത്തീ തന്നെ. മാധവന്‍ മുഖവും ദേഹവും കരിഞ്ഞു കരുവാളിത്തു പോയി. കാര്‍ക്കോടകന്‍ കടിച്ചപ്പോള്‍ നളനു വൈരൂപ്യം വന്നതുപോലെ എന്നു പറയാം. പിന്നെ ശാസ്ത്രികളോട് ഒന്നും ഉരിയാടിയില്ല. നേരെ കിഴക്കോട്ടു നോക്കിയപ്പോള്‍ ഒരു വലിയ കുളവും ആല്‍ത്തറയും കണ്ടു. ആ ഭാഗത്തേക്കു നടന്നു. ശാസ്ത്രികളും പിന്നാലെ തന്നെ നടന്നു. അത് മാധവന്‍ അറിഞ്ഞില്ല. കുളവക്കില്‍ അരയാല്‍ത്തറ ചാരി അന്ധനായി നിര്‍വ്വികാരനായി ഒരു അരമണിക്കൂറുനേരം നിന്നു. അപ്പോഴേക്ക് മനസ്സിന്ന് നല്ല ശാന്തത വന്നു. തിരിഞ്ഞു നോക്കിയപ്പോള്‍ ശാസ്ത്രികള്‍ അടുക്കെ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു. ശാസ്ത്രികളെ കണ്ടപ്പോള്‍ സാധു മാധവന്‍ കരഞ്ഞു പോയി. കണ്ണില്‍ നിന്നു ജലധാര നിന്നില്ല. ശാസ്ത്രികളും കരഞ്ഞു. ഇങ്ങിനെ കഴിഞ്ഞു അല്പനേരം. സാധു ശാസ്ത്രികള്‍ക്ക് മാധവനെക്കാളും വ്യസനം. ഒരു വാക്കു പോലും പറവാന്‍ സാധിച്ചില്ലാ. ഒടുവില്‍ മാധവനു തന്നെ ഇതു വലിയ അവമാനമാണെന്നു തോന്നി. താന്‍ കണ്ണുനീര്‍ തുടച്ചു ധൈര്യം നടിച്ചു ശാസ്ത്രികളോടു സംസാരിച്ചു.

മാധവന്‍: ശാസ്ത്രികള്‍ എന്തിനു വിഷാദിക്കുന്നു? വിഷാദിക്കരുത്. ലോകത്തില്‍ ഇതെല്ലാം ഉണ്ടാവുന്ന കാര്യങ്ങളാണല്ലൊ.

ശാസ്ത്രികള്‍ക്ക് പിന്നെയും ഒരക്ഷരം മിണ്ടിക്കൂടാ. എടത്തൊണ്ട വിറച്ചും കണ്ണുനീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ടും ഇരുന്നു. ഇദ്ദേഹം നല്ല പഠിപ്പുള്ള രസികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ്. മാധവനെ കണ്ണിനുമുമ്പില്‍ കണ്ടപ്പോഴാണ് ഇദ്ദേഹം ധരിച്ച പ്രകാരം ഇന്ദുലേഖയുടെ ദുഷ്ടയായുള്ള പ്രവൃത്തി ഓര്‍ത്ത് അധികം സങ്കടപ്പെട്ടത്. മാധവന് ശാസ്ത്രികളെ വളരെ താല്പര്യമാണ്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും അങ്ങനെ തന്നെ ആയിട്ടാണ് മാധവന്‍ കണ്ടിട്ടുള്ളത്.

മാധവന്‍: എന്തിനു ശാസ്ത്രികള്‍ വെറുതെ വ്യസനിക്കുന്നു? എനിക്ക് അശേഷം വ്യസനമില്ല. പിന്നെ മാധവി, അല്ല ഇന്ദുലേഖയ്ക്കോ വളരെ സന്തോഷമായ കാലവുമല്ലെ? നിങ്ങളുടെ സ്നേഹിതന്മാരായ എനിക്കും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും വ്യസനമില്ലാത്ത കാര്യത്തില്‍ എന്നെക്കുറിച്ച് എന്തിനു നിങ്ങള്‍ വ്യസനിക്കുന്നു?

ശാസ്ത്രികള്‍: ഇന്ദുലേഖാ എന്റെ സ്നേഹത്തിന്ന് എനിമേല്‍ യോഗ്യയല്ലാ. ഞാന്‍ അവളെ വെറുക്കുന്നു.

ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവന് രണ്ടാമതും കണ്ടില്‍ ജലം നിറഞ്ഞു. കുറെ നേരം ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിന്നു. പിന്നെ –

മാധവന്‍: അവളെ എന്തിന് അത്ര കുറ്റം പറയുന്നു! അമ്മാവന്റെ പിടുത്തമായിരിക്കണം. ശാസ്ത്രികള്‍: എന്നാല്‍ വേണ്ടതില്ലല്ലൊ. ഇന്ദുലേഖയുടെ സ്വന്ത ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്നെ ഉണ്ടായതാണ് ഇത്. അവളും നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി ബഹു ഇഷ്ടമായി മനസ്സു ലയിച്ചപോലെയാണ് എല്ലാം കണ്ടത്. എന്നാല്‍ നമ്പൂതിരിപ്പാടോ? പടുവിഡ്ഢി എന്നു ലോക പ്രസിദ്ധന്‍. കണ്ടാല്‍ ഒരു അശ്വമുഖന്‍.

മാധവന്‍: മതി; മതി. എനിക്ക് ഇതൊന്നും കേള്‍ക്കണ്ടാ. ഞാന്‍ ഇന്നത്തെ വൈകുന്നേരത്തെ വണ്ടിക്കുതന്നെ മദിരാശിക്കു മടങ്ങിപോവുന്നു.

ശാസ്ത്രികള്‍: അതാണ് ഇപ്പോള്‍ നല്ലത് എന്ന് എനിക്കും തോന്നുന്നു. എന്നാല്‍ വേഗം ഊണു കഴിക്കണ്ടേ?

മാധവന്‍: ഊണു കഴിയ്ക്കണമെന്നില്ല.

ശാസ്ത്രികള്‍: അങ്ങിനെ പോരാ. മഠത്തില്‍ വന്ന് ഇരിപ്പാനും മറ്റും സുഖമില്ലെങ്കില്‍ ചോറ് ഞാന്‍ ഇങ്ങട്ടു കൊണ്ടുവരാമല്ലോ? ആല്‍ത്തറ വിജനമായിരിക്കുന്നു. നല്ല തണുപ്പും ഉണ്ട്.

മാധവന്‍: എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞിട്ടു കുറെ ചോറ് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു തന്നേക്കിന്‍.

ശാസ്ത്രികള്‍ ഉണ്ണാന്‍ പോയി. മാധവന്‍ ആരയാല്‍ത്തറയില്‍ ഇരുന്ന് വിചാരവും തുടങ്ങി. അതെല്ലാം ഇവിടെ പറയുന്നത് നിഷ്ഫലം. ചിലതെല്ലാം ചെയ്യാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു വച്ചു. അത് ഈ കഥയില്‍ എനി കാണാമല്ലോ.

ഊണ്‍ കഴിഞ്ഞു വണ്ടിയില്‍ കയറി. ശാസ്ത്രികള്‍ കൂടെ വരാമെന്നു പറഞ്ഞതിനെ സമ്മതിച്ചില്ലാ.

പിറ്റേദിവസം മദിരാശിയില്‍ എത്തിയ ഉടനെ ഗില്‍ഹാം സായ്‌വിനെ കാണാന്‍ പോയി. അദ്ദേഹം അന്ന് കച്ചേരിക്കു പോയിട്ടില്ലാ. ആപ്പീസു മുറിയില്‍ ഇരിക്കുന്നു. മാധവന്റെ കാര്‍ഡ് കണ്ടപ്പോള്‍ ഒന്നാശ്ചര്യപ്പെട്ടു. എട്ടു ദിവസം കല്പന വാങ്ങി തലേദിവസത്തിന്നു മുമ്പത്തെ ദിവസം മലയാളത്തിലേക്കു കല്യാണം കഴിപ്പാനാണെന്നു പറഞ്ഞു പോയ മാധവന്‍ മടങ്ങി വന്നുവോ എന്ന് ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. മാധവന്‍ അകത്തേക്കു വന്നു. സായ്‌വ് മുഖത്തേക്കു നോക്കിയപ്പോള്‍ വളരെ വ്യസനിച്ചു പോയി. ഈ ഗില്‍ഹാം സായ്‌വ് മാധവനില്‍ വളരെ പ്രിയമുള്ള ഒരാളായിരുന്നു. മാധവനെ സിവില്‍സര്‍വ്വീസ് എടുപ്പാന്‍ അദ്ദേഹം തീര്‍ച്ചപ്പെടുത്തി വെച്ചിരിക്കുന്നു. വണ്ടിയില്‍ രണ്ടുമൂന്നു ദിവസത്തെ വഴിയാത്രയും മനസ്സിന്റെ വ്യസനവും നിമിത്തം മാധവന്റെ മുഖം കഠിനമായി വാടിയിരുന്നു. മുമ്പു കാര്‍ഡ് അയച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍ സായ്‌വ് മാധവനെ കണ്ടറിവാന്‍ പക്ഷേ, പ്രയാസപ്പെടുമായിരുന്നു എന്നു പറയാം. കണ്ട ഉടനെ –

ഗില്‍ഹാം സായ്‌വ്: മാധവാ എന്താണ് ഇത്? കുടുംബത്തില്‍ ആരെങ്കിലും മരിച്ചുവോ? എന്താണു നീ ബദ്ധപ്പെട്ടു മടങ്ങിയത്? നിന്റെ മുഖവും ഭാവവും വല്ലാതിരിക്കുന്നു – ഇരിക്കൂ.

മാധവന്‍: എന്റെ കുടുംബത്തിലും സ്നേഹിതന്മാരിലും ആരും മരിച്ചിട്ടില്ലാ. എന്നാല്‍ എനിക്കു മനസ്സിന്നു വലുതായ വ്യസനം വന്നിട്ടുണ്ട്. അത് എന്റെ മേല്‍ ഇത്ര വാത്സല്യമുള്ള താങ്കളെ ഗ്രഹിപ്പിക്കാന്‍ ഞാന്‍ മടിക്കുന്നില്ലാ.

ഇതു കേട്ട ഉടനെ ബുദ്ധിമാനായ സായ്വിന് ഏകദേശ കാര്യം മനസ്സിലായി. കല്യാണത്തിനാണ് മാധവന്‍ പോകുന്നത് എന്നു പറഞ്ഞു. കല്പന വാങ്ങിപ്പോയതു തനിക്ക് ഓര്‍മ്മയുണ്ട്. അതിനു വല്ല തകരാറും വന്നിരിക്കാം. ആ കാര്യം തന്നോടു പറയുന്നതിന് മാധവനു മടിയുണ്ടാകയില്ലെങ്കിലും പറയുമ്പോള്‍ ഒരു സമയം ലജ്ജ ഉണ്ടാവുമായിരിക്കും. അതാണു ക്ഷണേന “പറയാം” എന്നൊരു പീഠികവെച്ചു പറഞ്ഞത് എന്നു സായ്‌വ് വിചാരിച്ചു.

ഗില്‍ഹാം സായ്‌വ്: എനിക്ക് കാര്യം ഇപ്പോള്‍ അറിയണമെന്നില്ലാ. പിന്നെ സാവകാശത്തില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ മതി. എന്നാല്‍ നിണക്കു വല്ലതും വേണ്ടതുണ്ടെങ്കില്‍ ചെയ്യാന്‍ ഞാന്‍ ഒരുക്കമാണ്.

മാധവന്‍: എനിക്ക് ദയവുചെയ്ത് ഒരു കൊല്ലത്തെ കല്പന തരാന്‍ ഞാന്‍ അപേക്ഷിക്കുന്നു. എനിക്കു കുറെ രാജ്യസഞ്ചാരം ചെയ്യണെന്ന് ആഗ്രഹമുണ്ട്.

കുറെ ആലോചിച്ചിട്ട് സായ്‌വ് മറുപടി പറഞ്ഞു.

ഗില്‍ഹാം സായ്‌വ്: മനസ്സിന്നു വല്ല സുഖക്കേടും ഉണ്ടെങ്കില്‍ രാജ്യസഞ്ചാരം ചെയ്യുന്നതുപോല അതിന്റെ നിവൃത്തിക്കു വേറെ ഒന്നുമില്ലാ. നിന്റെ വിചാരം എനിക്കു പൂര്‍ണ്ണ ബോദ്ധ്യമായിരിക്കുന്നു. വിശേഷിച്ചു നീ പഠിപ്പു കഴിഞ്ഞ ശേഷം എങ്ങും സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ലാ. ഞങ്ങള്‍ ബിലാത്തിയില്‍ യുനിവര്‍സിട്ടി വിട്ടാല്‍ ഒരു സഞ്ചാരം കഴിച്ചിട്ടേ വല്ല ഉദ്യോഗത്തിലും പ്രവേശിക്കാറുള്ളൂ. എന്നു നിണക്കുതന്നെ അറിയാമല്ലോ. ഏതു രാജ്യത്തു സഞ്ചരിപ്പാനാണു വിചാരിക്കുന്നത്? കഴിയുമെങ്കില്‍ യൂറോപ്പിലേക്കാണ് പോവേണ്ടത്. എന്നാല്‍ തല്ക്കാലം വരുന്ന മാസം മുതല്‍ മൂന്നു മാസം അവിടെ വളരെ ശീതവും സുഖക്കേടും ഉള്ള കാലം. അതു കഴിഞ്ഞാല്‍ വളരെ സുഖമുള്ള കാലമാണ്. ഇപ്പോള്‍ എങ്ങോട്ടു പോവാനാണു വിചാരിക്കുന്നത്?

മാധവന്‍: ഇപ്പോള്‍ യൂറോപ്പില്‍ സുഖമില്ലെങ്കിലും വടക്കേ ഇന്‍ഡ്യയിലും ബര്‍മ്മയിലും ഒന്നു സഞ്ചരിച്ചു ദിക്കുകള്‍ കാണാമെന്നാണ് വിചാരിക്കുന്നത്.

ഗില്‍ഹാം സായ്‌വ്: എന്നാല്‍ നീ ഇപ്പോള്‍ ഒരു നാലു മാസത്തെ കല്പന എടുത്താല്‍ മതി എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. പിന്നെ അധികം വേണമെങ്കില്‍ എഴുതി അയച്ചാല്‍ ഞാന്‍ അനുവദിക്കാം. നിണക്കു ക്ഷീണം വളരെ കാണുന്നു. വേഗം പോയി ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ.

എന്നു പറഞ്ഞു സായ്‌വ് എഴുനീറ്റു. മാധവനും എഴുനീറ്റു നിന്നു. സായ്‌വ് മാധവന്റെ കൈപിടിച്ച്, “നിനക്കു സര്‍വ്വ ശുഭവും ഉണ്ടാവട്ടെ. നിന്റെ വ്യസനങ്ങള്‍ എല്ലാം തീര്‍ന്ന് ഉടനെ എനിക്കു നിന്നെ കാണാന്‍ സംഗതി വരട്ടെ.” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ സായ്വിനും മാധവനും ഒരു പോലെ കണ്ണില്‍ വെള്ളം നിറഞ്ഞു പോയി.

മാധവന്‍ ഉടനെ പാര്‍ക്കുന്നേടത്തു വന്നു കുളിച്ചു ഭക്ഷണം കഴിച്ചു എന്നു പേരുവരുത്തി.

അച്ഛന് ഒരു കത്ത് എഴുതി ശിന്നനേയും വാലിയക്കാര്‍ രണ്ടാളേയും കത്തോടുകൂടി മലയാളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. പിറ്റേദിവസം വൈകുന്നേരത്തെ വണ്ടിക്കു ബൊമ്പായിലേക്കു ടിക്കറ്റു വാങ്ങി മദിരാശി വിടുകയും ചെയ്തു.

എനി എനിക്കു പറവാനുള്ള കഥ മഹാകഷ്ടമായ കഥയാണ്. ഇത്ര നേരം എഴുതിയതിലും കഷ്ടമാണ്. എങ്കിലും പറയാതെ നിവൃത്തിയില്ലെല്ലൊ.

ശിന്നനും രണ്ടു വാലിയക്കാരും കൂടി പിറ്റേദിവസം ഉച്ചയ്ക്കു വണ്ടി എറങ്ങി പട്ടരു മഠത്തില്‍ കയറി ഊണു കഴിച്ച് അവിടെ നിന്നു പോന്നു. ചെമ്പാഴിയോട്ടു വക ഊട്ടുപുരയില്‍ കയറി അന്ന് അവിടെ താമസിച്ചു. പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ പത്തുമണിക്കു ചെമ്പാഴിയോട്ട് എത്തി. ശിന്നനും ഒരു വാലിയക്കാരനും പൂവള്ളി വീട്ടിലേക്കും മറ്റേവന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ വീട്ടിലേക്കും പോയി. ഇവന്‍ ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനോനും കൂടി രണ്ടു കസാലയില്‍ ഇരുന്ന് വെടി പറയുന്നു. വാലിയക്കാരന്‍ പടികടന്നതു കണ്ട ഉടനെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ എഴുനീറ്റു മാധവന്‍ എത്തിയോ എന്നു ചോദിച്ചും കൊണ്ടു കോലായിന്റെ വക്കില്‍ നിന്നു. മേനോന്‍ എജമാനന്‍ വന്നിട്ടില്ല – ഒരു എഴുത്തുണ്ട്, പറഞ്ഞു. അപ്പോള്‍ തന്നെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്ക് ഒരു സുഖക്കേടു തോന്നി. “ദീനം ഒന്നും ഇല്ലെല്ലൊ?” “ഇല്ല” എന്ന്   വാലിയക്കാരന്‍ പറഞ്ഞശേഷം എഴുത്തു തുറന്നു വായിച്ചു. അദ്ദേഹം വായിച്ച എഴുത്ത് താഴെ ചേര്‍ക്കുന്നു:  

“എല്ലാം ശങ്കരശാസ്ത്രികളും മറ്റും പറഞ്ഞറിഞ്ഞു. എന്റെ അഭിപ്രായം പോലെ തന്നെ അച്ഛനും ഇന്ദുലേഖയുടെ മേല്‍ അഭിപ്രായമായിരുന്നു എന്നു ഞാന്‍ അറിയുന്നതുകൊണ്ട് ഞാന്‍ അങ്ങിനെ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു പോയതില്‍ എന്നെ വളരെ നിന്ദിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യരുടെ കൌടില്യം എത്രയെന്നും ഏതുവിധമെന്നും ഒരാള്‍ക്കു ഗണിക്കാന്‍ കഴിയില്ലെല്ലൊ. എനിക്കു മനസ്സിന്ന് അശേഷം സുഖമില്ലാത്തതിനാല്‍ രാജ്യസഞ്ചാരത്തിന്നു പോവുന്നു. കുറെനാള്‍ കഴിഞ്ഞു സുഖമായാല്‍ മടങ്ങി വന്ന് അച്ഛനേയും അമ്മയേയും കാണും. അച്ഛന്‍ ഇതുനിമിത്തം ഒട്ടും വ്യസനിക്കണ്ട. ഞാന്‍ ആത്മഹത്യ മുതലായ ദുഷ്പ്രവൃത്തികള്‍ ഒന്നും ചെയ്തുകളയും എന്നു സംശയിക്കരുത്. രാജ്യ സഞ്ചാരം കഴിച്ചു നിശ്ചയമായി മടങ്ങി വരാനാണ് ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ വിചാരിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാല്‍ അത് എത്രകാലം കൊണ്ടാണെന്ന് ഞാന്‍ ഉറപ്പിച്ചിട്ടില്ലാ. അച്ഛനും എന്റെ അമ്മയ്ക്കും ഞാന്‍ എത്രയോ പ്രിയപ്പെട്ട മകനാണെന്ന് എനിക്കു നല്ല അറിവുണ്ട്. ഞാന്‍ എന്തുതന്നെ എഴുതിയാലും അച്ഛന്‍ വ്യസനം കഴിയുന്നേടത്തോളം പുറത്തു കാണിക്കരുതേ. അച്ഛന്‍ സ്വല്പം വ്യസനം കാണിച്ചാല്‍ അമ്മ വളരെ വിഷാദിക്കും. ഞാന്‍ നാളെ മദിരാശി വിടുന്നു. എന്ന് എന്റെ അച്ഛനെ ഗ്രഹിപ്പിപ്പാന്‍ — മാധവന്‍.”

ഈ എഴുത്തു വായിച്ച ഉടനെ, “എന്റെ കുട്ടാ! നീ എന്നെ ആക്കീട്ട് ഓടിപ്പോയി,” എന്ന് പറഞ്ഞു മാറില്‍ അടിച്ചു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ ബോധം കെട്ടു വീണു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവന്‍ അതൊന്നും നോക്കാതെ ക്ഷണത്തില്‍ എഴുത്തെടുത്തു വായിച്ചു മനസ്സിലാക്കി. കുറെ വെള്ളം കൊണ്ടു വന്നു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ മുഖത്തു തളിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്നു ബോധം വന്ന ക്ഷണം വളരെ ദേഷ്യത്തോടു കൂടി പറയുന്നു:

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ഇതെന്താണ് ഈ കാണിച്ചത്? കഷ്ടം – കഷ്ടം! ഇത്ര ബുദ്ധിയുണ്ടായിട്ട് ഈ വിധം കാണിച്ചുവല്ലൊ. കഷ്ടം – മഹാകഷ്ടം! ഈ ഗോഷ്ഠി കണ്ടപ്പോള്‍ മാധവന്‍ മരിച്ചുപോയോ എന്നു ഞാന്‍ ശങ്കിച്ചു പോയി. ജ്യേഷ്ഠനു ബുദ്ധിയും അറിവും ഇല്ലാഞ്ഞിട്ടല്ലാ. മാധവനോടുള്ള അതിപ്രേമം കൊണ്ടായിരിക്കും ഇങ്ങനെ അനാവശ്യമായി വ്യസനിച്ചത്. മാധവന് എന്താണ് ഇപ്പോള്‍ ഒന്നു വന്നത്? മനസ്സിന്നു സുഖമില്ലെന്നു തോന്നി കുറെ ദിവസം രാജ്യസഞ്ചാരത്തിനു നിശ്ചയിച്ചു മദിരാശിയില്‍ നിന്നുപോയി എന്ന് അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്താണ് ഇതില്‍ ഇത്ര വ്യസനിപ്പാനുള്ളത്? ഇന്‍ഡ്യാരാജ്യം എങ്ങും തീവണ്ടിയുണ്ട് – യൂറോപ്പിലേക്കു പോവുന്നതായാല്‍ അതു സുഖമായി എളുപ്പത്തില്‍ സാധിക്കും. നുമ്മള്‍ക്ക് അയാളുടെ വര്‍ത്തമാനം പണം ചിലവിട്ടാല്‍ എങ്ങിനെ എങ്കിലും അറിയാം. പക്ഷേ. നുമ്മള്‍ക്കുതന്നെ തിരിഞ്ഞു പോവാം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അതിന് എന്താണു സംശയം? ഞാന്‍ എനി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് ഈ മലയാളം വിട്ടിട്ട് – അതിനു സംശയമില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ആവട്ടെ; പോവുന്നതിന് എന്തു വിരോധം? നിശ്ചയമായി ഞാനും വരാം. ഇങ്ങിനെ തുമ്പില്ലാതെ വ്യസനിക്കുന്നത് എന്തു കഷ്ടം! ജേഷ്ഠന്റെ ഈ വ്യസനം കണ്ടാല്‍ മാധവന്റെ അമ്മ എങ്ങിനെ ജീവിക്കും?

ഇത്രത്തോളം പറയുമ്പോഴേക്ക് ശുദ്ധ വെയിലില്‍ ഇന്ദുലേഖ കയറി വരുന്നതു കണ്ടു. ഉടനെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ കണ്ണീര്‍ തുടച്ചു. എണീട്ടു നിന്നു. ഇന്ദുലേഖാ വെയിലത്തു നടന്നു വിയര്‍ത്തു മുഖവും മറ്റും രക്തവര്‍ണ്ണമായിരിക്കുന്നു. തലമുടി മുഴുവനും അഴിഞ്ഞു വീണ് എഴയുന്നു. “എന്താണ് മദിരാശി വര്‍ത്തമാനം?” എന്ന് ചോദിക്കുമ്പോഴേക്കു പിന്നാലെ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ, മുത്തശ്ശി, പാര്‍വ്വതി  അമ്മ, അഞ്ചാറു ദാസിമാര്‍ ഇവരും കയറി വരുന്നതു കണ്ടു. എല്ലാം കൂടി അവിടെ ഒരു തിരക്ക് എന്നേ പറവാനുള്ളൂ.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണു മദിരാശി വര്‍ത്തമാനം; എന്നോടു പറയരുതേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖാ അകത്തു പോവൂ. ഒന്നും ഭ്രമിക്കണ്ട; വ്യസനിക്കാന്‍ ഒന്നുമില്ല.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: അയ്യോ! എന്റെ കുട്ടി എവിടെ പൊയ്ക്കളഞ്ഞു? അയ്യയ്യോ! – ഞാന്‍ എനി അരനാഴിക ജീവിച്ചിരിക്കയില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: എഴുത്തു കൊണ്ടുവന്നു എന്നു ശിന്നന്‍ എന്നോടു പറഞ്ഞുവല്ലൊ. ആ എഴുത്ത് എവിടെ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ എഴുത്ത് ഇന്ദുലേഖയുടെ കൈയില്‍ കൊടുത്തു.

ഇന്ദുലേഖ എഴുത്തു വായിച്ച ഉടനെ അകത്ത് ഒരു മുറിയില്‍ പോയി ഒരു കട്ടിലിന്മേല്‍ വീണു കരഞ്ഞു തുടങ്ങി. പാര്‍വ്വതി അമ്മയുടെ നിലവിളി സഹിച്ചു കൂടാതെയായി. 

“എന്റെ മകനെ, നിന്നെ എനി എന്നു ഞാന്‍ കാണും? എന്റെ മകനെപ്പോലെ ഒരു കുട്ടിയെ ഈ ഭൂമിയില്‍ കാണാനില്ലല്ലൊ ഈശ്വരാ! ഞാന്‍ എനി എന്തിനു ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു ഈശ്വരാ! എന്റെ കുട്ടീ, നിന്നെ ആരു നോക്കി രക്ഷിക്കും? എനിക്കു വെറെ ഒരു മക്കളും ഇല്ലെന്നു നീ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് നീ ഇങ്ങിനെ എന്നെ ഇട്ടേച്ചു പോയല്ലോ, ഉണ്ണീ! ഈശ്വരാ!”

എന്നു പറഞ്ഞു കഠിനമായി മാറത്തടിച്ചു നിലവിളിക്കുന്ന കേട്ടുകൊണ്ടു നില്‍ക്കുന്ന ഒരാള്‍ക്കെങ്കിലും ഒരക്ഷരവും ഈ അമ്മയോടു പറവാന്‍ ധൈര്യം വന്നില്ലാ.

അപ്പോഴേയ്ക്കു പൂവള്ളിയില്‍ നിന്നു ശങ്കരമേനോന്‍, ചാത്തരമേനോന്‍ മുതലായവര്‍ എല്ലാവരും എത്തി.

ശങ്കരമേനോന്‍: (പാര്‍വ്വതി അമ്മയോട്) എന്തിനാണു നീ ഇങ്ങനെ കരയുന്നത്? മാധവന് ഒന്നും വന്നിട്ടില്ലാ.

ഇത്രത്തോളം പറയുമ്പോഴേക്കും ശങ്കരമേനോനും കരഞ്ഞു പോയി. ഇദ്ദേഹത്തിന് മാധവന്റെ മേല്‍ അതി വാത്സല്യമായിരുന്നു.

ശങ്കരമേനോന്‍: (കണ്ണീര്‍ തുടച്ചും കൊണ്ട്) പത്തു ദിവസത്തിലകത്തു മാധവന്‍ ഇവിടെ എത്തും. അവന്‍ ഏതു ദിക്കില്‍ ഉണ്ടെങ്കിലും ഞങ്ങള്‍ പോയി കൊണ്ടു വരും. പിന്നെ നീ എന്തിനു വിഷാദിക്കുന്നു?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: ജേഷ്ഠന്‍ പോകുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ഞാന്‍ കൂടെ വരാം. എനിക്ക് എന്റെ കുട്ടിയെ കാണാതെ ഇവിടെ ഇരിപ്പാന്‍ കഴിയില്ല. നിശ്ചയം.

ശങ്കരമേനോന്‍: ആട്ടെ, പാര്‍വ്വതിക്കു വരാം. പൂവള്ളിപോയി സ്വസ്ഥമായിരിക്കൂ. എണീക്കു – കാര്യം ഒക്കെ ശരിയായി വരും. മാധവന് ഒരു ദോഷവും വരിയകയില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പാര്‍വ്വതി പൊയ്ക്കോളു – ഞാനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയും ഈ നിമിഷം മാധവനെ തിരയാന്‍ പോവുന്നു. പത്തുദിവസത്തിനകത്തു മാധവനോടു കൂടി ഞങ്ങള്‍ ഇവിടെ എത്തും. ഒട്ടും വിഷാദിക്കേണ്ട.

എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു പാര്‍വ്വതി അമ്മയെ കുറെ സമാശ്വസിപ്പിച്ച് പൂവള്ളി വീട്ടിലേയ്ക്ക് അയച്ചു.

ഇന്ദുലേഖയോട് ആര്‍ക്കും ഒന്നും പറവാന്‍ ധൈര്യം വന്നില്ലാ. ഒടുക്കം ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും ശങ്കരമേനവനും നിര്‍ബന്ധിച്ചതിനാല്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ ഇന്ദുലേഖാ കിടക്കുന്ന അകത്തു കടന്നു ചെന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: (ഇന്ദുലേഖയോട്) എന്താണ് ഇങ്ങിനെ വ്യസനിക്കുന്നത്? ഇങ്ങിനെ വ്യസനിപ്പാന്‍ ഒരു സംഗതിയും നുമ്മള്‍ക്ക് ഇപ്പോള്‍ വന്നിട്ടില്ലാ. ഇന്ദുലേഖാ ഇങ്ങിനെ വ്യസനിച്ചു കിടക്കുകയാണെങ്കില്‍ ഞാനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയും മാധവനെ തിരഞ്ഞു പോവാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതു മുടങ്ങും. ഇതുകേട്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ എണീട്ടിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: തിരഞ്ഞു പോവാന്‍ ഉറച്ചുവോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്തു സംശയമാണ്? ഞാന്‍ പോവുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: ഇന്നലെയോ ഇന്നോ ബൊമ്പായില്‍ നിന്നു കപ്പല്‍ കയറിയിരിക്കും. എന്നാലോ?

അപ്പോഴേക്കും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ അകത്തേക്കു കടന്നു വന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോന്‍: ഞങ്ങള്‍ക്ക് എന്താണ്, ബിലാത്തിക്കു പോവാന്‍ കപ്പല്‍ കിട്ടുകയില്ലേ? നീ ഒന്നു കൊണ്ടും വ്യസനിപ്പാനില്ലാ. ഞങ്ങള്‍ ജീവനോടു കൂടി ഇരുന്നുവെങ്കില്‍ മാധവനെ ഞങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ചു കൊണ്ടു വരും.

എന്നും പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ അമ്മയെ വിളിച്ച് തനിക്കു പുറപ്പെടാന്‍ വേണ്ടുന്നതെല്ലാം ഒരുക്കാന്‍ പൂവരങ്ങലേക്കു പോയി.

ഇന്ദുലേഖ: (ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരോട്) ഇങ്ങിനെ ഒരു ചതി ചെയ്തത് ആര്‍? അദ്ദേഹത്തിനും എനിക്കും ഒരു വിരോധികളും ഉള്ളതായി ഞാന്‍ അറിയുന്നില്ല.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇതില്‍ എന്തോ ഒരു അബദ്ധമായ ധാരണ ജനങ്ങള്‍ക്കു വന്നു പോയിട്ടുണ്ട്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികിയിന്മേല്‍ വെച്ചു പാട്ടുകേട്ട് അവിടെത്തന്നെ ആയിരുന്നു രണ്ടു രാത്രിയും ഉറങ്ങിയത്. എന്നും മറ്റും ഈ ദിക്കില്‍ എല്ലാം ധാരാളം ഒരു ഭോഷ്ക് നടക്കുന്നുണ്ട്. ഞാന്‍ പൊല്പായി ഇങ്ങിനെ പറയുന്നതു കേട്ടു. പിന്നെ നമ്മുടെ ശാസ്ത്രികളും കുട്ടിയോട് വേണ്ട വിഡ്ഢിത്തം എല്ലാം ചെന്നു പറഞ്ഞു എന്നല്ലേ കേട്ടത്? എന്തു ചെയ്യാം! നമ്മളുടെ ഗ്രഹപ്പിഴ! കണ്ടില്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ പിന്നെ ജീവിച്ചിരിക്കുകയുമില്ല.

എന്നു പറയുമ്പോഴേക്ക് കണ്ണില്‍ നിന്ന് വെള്ളം ധാരാളമായി ചാടിത്തുടങ്ങി.

ഇന്ദുലേഖ: വ്യസനിക്കരുതേ. അദ്ദേഹത്തെ കാണും. നുമ്മള്‍ക്ക് സുഖമായിരിക്കാനും സംഗതി വരും. എന്നാല്‍ എനിക്കു മുഖ്യമായ വ്യസനം എന്റെ സ്വഭാവം ഇത്രവെടുപ്പായി മനസ്സിലായിട്ടു ഞാന്‍ ഇത്ര അന്തസ്സാരമില്ലാത്തവളാണെന്ന് ഇത്രവേഗം നിശ്ചയിച്ചു കളഞ്ഞുവല്ലൊ എന്നുള്ളതാണ്. ഈ വ്യസനം എനിക്കു സഹിക്കുന്നില്ല.

എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖ കരഞ്ഞു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: മാധവന്‍ ഇക്കുറി മദിരാശിക്കു പോവുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ തന്നെ ഇന്ദുലേഖയുടെ തന്‍റേടത്തെക്കുറിച്ചും മറ്റും വളരെ പറഞ്ഞിരുന്നു. ഗ്രഹപ്പിഴയ്ക്ക് എന്റെ കുട്ടിക്ക് അതൊന്നും തോന്നീല. ഞാന്‍ പുറപ്പെടാന്‍ ഒക്കെ ഒരുക്കട്ടെ.

എന്നു പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ പുറപ്പാടിനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ തുടങ്ങി. ഇന്ദുലേഖയെ ഒരുവിധമെല്ലാം സാന്ത്വനം ചെയ്ത്, അമ്മ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയോടുകൂടി പൂവരങ്ങിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ തന്റെ ഭാര്യയേയും സമാശ്വസിപ്പിച്ചു, പുറപ്പെടാന്‍ ഒരുങ്ങി. പഞ്ചുമേനവന് ഈ വര്‍ത്തമാനം കേട്ടപ്പോള്‍ ബഹു സന്തോഷമായി. “കുരുത്തം കെട്ടവന് അങ്ങിനെയെല്ലാം പറ്റും” എന്ന് പറഞ്ഞു സന്തോഷിച്ചു. എന്നാല്‍ തനിക്കു മാധവന്‍ എന്തു സംഗതിയിലാണു പൊയ്ക്കളഞ്ഞത് എന്നു വെളിവായി മനസ്സിലായിട്ടില്ലാ. തന്റെ ശപഥം കേട്ടിട്ടു ഭയപ്പെട്ടിട്ടോ മറ്റോ ആയിരിക്കാമെന്ന് ഒരു ഊഹം മാത്രം ഉണ്ട്. പഞ്ചുമേനവനോടു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവന്‍ യാത്ര ചോദിച്ചപ്പോള്‍ അത് അശേഷം തനിക്ക് രസമായില്ലെങ്കിലും വിരോധിച്ചാല്‍ ഫലമുണ്ടാവുകയില്ലെന്നു നിശ്ചയിച്ച് മൌനാനുവാദമായി സമ്മതിച്ചു എന്നു തന്നെ പറയാം. അന്ന് അത്താഴം കഴിഞ്ഞു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും ഒരു നാലു വാലിയക്കാരും കൂടി മാധവനെ തെരയുവാന്‍ പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

— 16 —
മാധവന്റെ രാജ്യസഞ്ചാരം

മാധവന്‍ മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വണ്ടികയറുമ്പോള്‍ ബൊമ്പായിലേക്കാണു ടിക്കറ്റു വാങ്ങിയത് എന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലൊ. തന്റെ കൂടെ ഭൃത്യന്മാര്‍ ആരും ഇല്ല. ഉടുപ്പ് ഇടുന്ന തോല്‍പ്പെട്ടിയില്‍ കുറെ വസ്ത്രങ്ങള്‍ (അധികവും ഇംക്ലീഷ് മാതിരി ഉടുപ്പുകള്‍), വേറെ ഒരു പെട്ടിയില്‍ തന്റെ വിശേഷമായ തോക്കുകള്‍, തിരകള്‍, ഒരു ചെറിയ എഴുത്തു പെട്ടിയില്‍ തന്റെ വക പണം, ഒരു എട്ടുപത്തു പുസ്തകങ്ങള്‍ – ഇത്രമാത്രമേ ഒന്നിച്ചെടുത്തിട്ടുള്ളൂ. വഴിയാത്രയില്‍ മുഴുവന്‍ നല്ല യൂറോപ്യന്‍ ഡ്രസ്സും ബൂട്ട്സും ആണു നിശ്ചയിച്ച് ഇട്ടുവന്നത്. ആറു കുഴലുകള്‍ ഉള്ള ഒരു റിവോള്‍വര്‍ കാല്‍ക്കുപ്പായത്തിന്റെ വലിയ പോക്കറ്റില്‍ ഇട്ടിട്ടു പലപ്പോഴും നടക്കാറുള്ള സമ്പ്രദായം വഴിയാത്ര ആരംഭിച്ചതു മുതല്‍ മാധവന്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും ചെയ്തു വന്നു. “യൂറോപ്പിലേക്കു തല്‍ക്കാലം പോവണ്ട”, സായ്‌വിന്റെ ഉപദേശവും കൈയ്യില്‍ ധാരാളം പണമില്ലായ്കയും നിമിത്തം മാധവന്‍ അരയാല്‍ച്ചുവട്ടില്‍വെച്ചു സഞ്ചരിപ്പാന്‍ നിശ്ചയിച്ച സ്ഥലങ്ങളെ എല്ലാ മനസ്സുകൊണ്ടുവിട്ട്, വടക്കേ ഇന്‍ഡ്യയിലും ബര്‍മ്മായിലും സഞ്ചരിക്കാമെന്നുറച്ചു. ബൊമ്പായില്‍ എത്തിയ ഉടനെ അച്ഛന്‍ കൊടുത്ത ചുകപ്പു കടുക്കന്‍ രണ്ടും വിറ്റു. അപ്പോള്‍ വില്‍ക്കേണമെന്നില്ലായിരുന്നു. കൈയില്‍ ഏകദേശം ഇരുന്നൂറ്റി അമ്പത് ഉറുപ്പിക നാണ്യമായും നോട്ടായും ഉണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും തന്റെ ആ കാതില്‍ കിടക്കുന്ന കടുക്കന്‍ രണ്ടും അപ്പോള്‍ തനിക്കു വളരെ ഭാരമായിട്ടും ഉപദ്രവകരമായിട്ടും തോന്നി അഴിച്ചു വിറ്റു. ഒരു പെരുംകള്ളന്‍ കച്ചവടക്കാരന്‍ നൂറ്റമ്പത് ഉറുപ്പികയ്ക്ക് സാധു മാധവനോടു കടുക്കന്‍ തട്ടിപ്പറിച്ചു. മാധവന്‍ ഒരു ഹോട്ടലില്‍ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഉച്ചതിരിഞ്ഞു മൂന്നരമണിക്കു കപ്പല്‍ കയറുന്ന ബന്തറില്‍ പോയി. കടലിലേക്കു നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു. മാധവനു മനസ്സിന്നു വളരെ സുഖം തോന്നി. നമ്മുടെ മലയാളത്തില്‍ കോഴിക്കോടു മുതലായ ദിക്കിലെ കടപ്പുറങ്ങള്‍ മാത്രം കണ്ടവര്‍ക്ക് ബൊമ്പായി ബന്തറിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങിനെ എന്നു മനസ്സില്‍ യാതൊരു അനുമാനവും ചെയ്‌വാന്‍ കഴികയില്ലാ. ഇന്‍ഡ്യയില്‍നിന്നു ബിലാത്തിയിലേക്കും ബിലാത്തിയില്‍ നിന്ന് ഇന്‍ഡ്യയിലേക്കും നടക്കുന്ന സകല വ്യാപാരക്കപ്പലുകളും പടക്കപ്പലുകളും ഒന്നാമത്  എത്തുന്നത് ബൊമ്പായില്‍ ആണ്. എല്ലാ സമയവും ഈ ബന്തറില്‍ അതിഗംഭീരങ്ങളായ കപ്പലുകള്‍ നിറഞ്ഞു നിന്നുകൊണ്ടേ ഇരിക്കും. ബിലാത്തിയില്‍ നിന്നു വരുന്ന മഹാന്മാരായ സകല ജനങ്ങളും ഇവിടെയാണ് ഒന്നാമത് ഇറങ്ങുന്നത്. അങ്ങിനെ തന്നെ ഇന്‍ഡ്യയില്‍ നിന്നു ബിലാത്തിക്കു പോകുന്നവരും ഇവിടെ നിന്നാണ് സാധാരണയായി കപ്പല്‍ കയറുന്നത്. പിന്നെ പ്രായേണ സകലവിധ വിശേഷചരക്കുകളും ഇന്‍ഡ്യയിലേക്കു ബിലാത്തിയില്‍ നിന്നു വരുന്നത് ഒന്നാമത് ഇറക്കുന്നതും ഈ മഹത്തായ ബന്തറിലാണ്. അങ്ങിനെയുള്ള ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ മഹിമയെക്കുറിച്ചു ഞാന്‍ വല്ലതും വര്‍ണ്ണിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?

വൈകുന്നേരം നാലുമണിമുതല്‍ ഏഴുമണിവരെ ഈ ബന്തറില്‍ നടന്നു നോക്കിയാല്‍ കാണാവുന്ന കാഴ്ച വേറെ ഭൂമിയില്‍ ഒരേടത്തും കാണാന്‍ പാടില്ലെന്നു പറവാന്‍ പാടില്ലെങ്കില്‍ ഇന്‍ഡ്യയില്‍ വേറെ ഒരു സ്ഥലത്തും ഇല്ലെന്നു തീര്‍ച്ചയായും ഞാന്‍ പറയുന്നു.

പാല്‍നുരപോലെ അതിധവളങ്ങളായും, നീരുണ്ട മേഘം പോലെ ശ്യാമളങ്ങളായും കുങ്കുമ വര്‍ണ്ണങ്ങളായും, അരുണവര്‍ണ്ണങ്ങളായും, മിശ്ര വര്‍ണ്ണങ്ങളായും, ഉള്ള പലേ മാതിരി അത്യുന്നതങ്ങളായ ആറും നാലും രണ്ടും കുതിരകളാല്‍ വലിക്കപ്പെടുന്നതും, മഞ്ഞവെയിലില്‍ അതിമനോഹരമായി മിന്നിത്തിളങ്ങിക്കൊണ്ടു കണ്ണുകളെ മയക്കുന്നതും ആയ ഗാഡികള്‍ അസംഖ്യം അന്യോന്യം തിക്കുതിരക്ക് ഇല്ലാതെ ഓടുന്നതുകളുടെയും, ചിത്രത്തില്‍ നില്ക്കുന്നതുപോലെ ബഹുസജ്ജമായിട്ടു സമുദ്രതീരത്തില്‍ ചിലേടങ്ങളില്‍ നിര്‍ത്തീട്ടുള്ളതുകളുടെയും കാഴ്ച പിന്നെ ആ ഗാഡികളില്‍ തന്നെ ഇരുന്നു കടല്‍ക്കാറ്റു കൊള്ളുന്നവരുടെയും പുറത്ത് എറങ്ങി നടന്നിട്ടും കടല്‍വക്കത്തു കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയിട്ടുള്ള അതി മോനോഹരങ്ങളായ ഇരിപ്പിടങ്ങളില്‍ ഇരുന്നിട്ടും കാണാവുന്ന മഹാന്മാരായ പുരുഷന്മാരുടെയും ചന്ദ്രമുഖികളായ സ്ത്രീകളുടെയും വികസിച്ചു നില്ക്കുന്ന ചെന്താമരകളെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു കാണുന്ന മുഖങ്ങളോടുകൂടിയ ചെറിയ കിടാങ്ങളുടെയും സംഘം സമുദ്രത്തില്‍ നിന്നു വരുന്ന മന്ദസമീരണെ ഏറ്റു രസിച്ചു സല്ലപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കാണുന്ന ആനന്ദകരമായ ഒരു കാഴ്ച. നിരന്ന് ഞാനോ നീയോ വലിയത് എന്നുള്ള ശണ്ഠയോടുകൂടി എന്നു തോന്നും, വരിവരിയായി നില്ക്കുന്ന ഇംക്ലീഷ് സ്റ്റീമര്‍, ഫ്രഞ്ച് സ്റ്റീമര്‍, ജര്‍മ്മന്‍ സ്റ്റീമര്‍, മറ്റോരോ വലിയ യൂറോപ്യന്‍ രാജ്യത്തേക്കുള്ള കപ്പലുകള്‍ ഇവകളുടെ കാഴ്ച. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ അതില്‍ ചില കപ്പലുകള്‍ യാത്രയ്ക്കു പുറപ്പെട്ട്, ധൂമം വലിയ കുഴലുകളില്‍ക്കൂടി തള്ളിത്തള്ളി ആകാശത്തിലേക്കു വിടുന്നതു നോക്കിനോക്കിയിരിക്കെ ആ കപ്പലുകളേയും ധൂമത്തേയും ക്രമേണ ക്രമേണ കാണാതെ ആയി വരുന്ന ഒരു കാഴ്ച അങ്ങിനെ തന്നെ ബന്തറുകളിലേക്കു വരുന്ന കപ്പലുകള്‍ ക്രമേണ ക്രമേണ അവകളുടെ വലിപ്പത്തെ കാണിച്ചും കൊണ്ടു കരയോട് അടുക്കുന്നതു കാണുന്ന കാഴ്ച. വയ്യുമ്പാടുള്ള മഞ്ഞവെയില്‍ തട്ടി ഉളിയുന്നതായ അതി ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ പിച്ചളക്കഴുത്തുകള്‍ വെച്ച കുഴലുകളില്‍ പുക വിട്ടു വിട്ടു ബഹുനോഹരമാകും വണ്ണം കപ്പലുകളുടെ സമീപത്തില്‍ നിന്നു പീയറിലേക്കും പീയറില്‍ നിന്നു കപ്പലുകളുടെ ചെറുകിടങ്ങള്‍ പാഞ്ഞുകളിക്കുന്നതോ എന്നു മനസ്സില്‍ തോന്നിക്കുംവിധം അങ്ങട്ടും ഇങ്ങട്ടും ഓടുന്ന ചെറിയ തീ ബോട്ടുകളുടെ അതി കൌതുകമായ വ്യാപാരങ്ങളെ കാണുന്ന ഒരു കാഴ്ച.

ഒരേടത്തു സമുദ്രസഞ്ചാരത്തിനു പുറപ്പെട്ടുവന്ന അതിമഹാന്മാരായ ജനങ്ങളും പരിവാരങ്ങളും കപ്പലില്‍ കയറുവാന്‍ പുറപ്പെടുന്നതും അനുയാത്രയ്ക്കു വന്നവര്‍ ആശീര്‍വ്വചനങ്ങളോടുകൂടി യാത്രപറഞ്ഞു വ്യസനിച്ചും കൊണ്ടു പിരിഞ്ഞുപോവുന്നതും കാണാം. മറ്റൊരേടത്ത് അധികം കാലമായി ബിലാത്തിയില്‍ സംഗതിവശാല്‍ പോയി താമസിക്കേണ്ടി വന്നവളും തന്റെ പ്രാണപ്രിയയും ആയ ഭാര്യ കപ്പലില്‍ നിന്ന് എറങ്ങുമ്പോള്‍ അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ എതിരേല്ക്കാന്‍ ചെന്നു നില്ക്കുന്ന ഭര്‍ത്താവ് ഭാര്യയെ ബോട്ടില്‍ നിന്ന് എറക്കി ഗാഢാലിംഗനം ചെയ്തു വിമാനസദൃശമായ ഗാഡിയില്‍ കയറ്റി അതിസന്തോഷത്തോടുകൂടി ഓടിച്ചും കൊണ്ടു പോവുന്നതും കാണാം. മറ്റൊരേടത്ത് അപ്പോള്‍ കപ്പലില്‍ നിന്ന് എറങ്ങിയവരും നാലും അഞ്ചും കൊല്ലങ്ങള്‍ അച്ഛനന്മമാരെ ഒരു നോക്കു കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവരും ആയ കിടാങ്ങളെ അച്ഛനമ്മമാര്‍ വന്ന് എടുത്ത് അത്യന്തഹര്‍ഷത്തോടു കൂടി ചുംബിച്ചു സന്തോഷാശ്രുക്കളോടും ഗല്‍ഗദാക്ഷരങ്ങളായ വാക്കുകളോടും കൂടി അന്യോന്യം പ്രേമ പരവശന്മാരായി നില്ക്കുന്നതും കാണാം. ഇതിനെല്ലാം പുറമെ ജനങ്ങളുടെ വിനോദത്തിനുവേണ്ടി അവിടെ വച്ചു പ്രയോഗിക്കുന്ന ബാന്‍ഡുവാദ്യത്തിന്റെ സുഖമായ സംഗീത കോലാഹലം. പിന്നെ ഈ സകല കാഴ്ചകള്‍ക്കും വിനോദങ്ങള്‍ക്കും ജീവനും അതിശോഭയും കൊടുക്കുന്നതും വാചാമഗോചരമായി നിസ്തുല്യമായിരിക്കുന്നതും ആയ സൂര്യാസ്തമനശോഭാ. ഇതുകളെ എല്ലാം കണ്ടു കണ്ടു മാധവന്‍ ആനന്ദിച്ചു നിന്നുപോയി. പഴഞ്ചൊല്ലായി പറയും പ്രകാരം ചുങ്കം വീട്ടിയ മനുഷ്യന്‍ എന്നവനെപ്പോലെ തനിക്ക് അപ്പോള്‍ എന്തും യഥേഷ്ടം പ്രവര്‍ത്തിക്കാമെന്നുള്ള ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യം ഉണ്ടായതുകൊണ്ടും മാധവനു മനസ്സില്‍ വളരെ സുഖം തോന്നി. മുമ്പില്‍ക്കണ്ട ഏതെങ്കിലും കപ്പലില്‍ ഒന്നു കയറി അല്പം സമുദ്രയാത്ര ചെയ്യണമെന്ന് മാധവന് ഒരു മോഹം തോന്നി. അന്ന് അസ്തമിച്ച് ഒന്‍പതുമണിക്ക് കല്ക്കത്താവിലേക്കു പുറപ്പെടുന്ന സ്റ്റീമര്‍ “മറീന” എന്ന കപ്പലിലേക്കു ടിക്കറ്റുവാങ്ങി രാത്രി എട്ടുമണിക്കു കപ്പലില്‍ കയറുകയും ചെയ്തു.

ആപല്‍ക്കാലത്ത് ഒന്നും സുഖമായി വരാന്‍ പാടില്ലല്ലോ. താന്‍ കയറിയ കപ്പല്‍ എന്നേക്കു കല്ക്കത്താവില്‍ എത്തേണ്ടതാണെന്നുള്ള അന്വേഷണം മാധവന്‍ ചെയ്തിട്ടില്ലായിരുന്നു. ഈ കപ്പല്‍ കല്ക്കത്താവിലേക്ക് എത്തുന്നതിന്നു മുമ്പു പലേ ബന്തറുകളിലും താമസിക്കാന്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടതായിരുന്നു. രണ്ടു ദിവസം കൊണ്ടു മാധവനും സമുദ്രയാത്രയില്‍ മോഹം തീര്‍ന്നു. എന്നല്ലാ ശരീരത്തിന്നു കുറേശ്ശെ സുഖക്കേടും തുടങ്ങി. മലബാറിന്നു നേരെ കപ്പല്‍ എത്തിയപ്പോള്‍തന്നെ പുറപ്പെട്ടിട്ട് ഒന്‍പതു ദിവസമായിരിക്കുന്നു. മലബാര്‍ രാജ്യം കപ്പലില്‍ നിന്നു കുഴല്‍ വെച്ചു നോക്കിയപ്പോള്‍ ക്ഷണേന മാധവനു വന്ന് വ്യസനത്തെക്കുറിച്ച് എങ്ങിനെ പറയും? തന്റെ അമ്മയേയും അച്ഛനേയും, ഓര്‍ത്തു കണ്ണില്‍ വെള്ളം വന്നു. ഇതിന് അല്പം വിശേഷവിധി കാരണവും അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. തനിക്ക് അപ്പോള്‍ കുറേശ്ശെ പനിയും തുടയിന്മേല്‍ ഒരു വലിയ കുരുവും ഉണ്ടായിരുന്നു. എണീപ്പാനും നടപ്പാനും പ്രയാസം. കപ്പലിലെ ആഹാരം ഒന്നും തനിക്കു പിടിക്കുന്നില്ല. തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരു മുഖവും എങ്ങും കാണ്മാനില്ലതന്നെ. അതിപുച്ഛത്തോടെ നോക്കുന്ന ചില യൂറോപ്യന്മാരും ചില താടിക്കാരായ തുലുക്കരും മറ്റും അല്ലാതെ കപ്പലില്‍ വേറെ ഒരാളുമില്ല. തനിക്ക് ഒരു ഭൃത്യന്‍ കൂടി ഇല്ല.

ഇങ്ങിനെയെല്ലാമിരിക്കുമ്പോഴാണ് മലയാളത്തിന്നു നേരെ തൂക്കില്‍ കപ്പല്‍ എത്തിയത്. കപ്പലില്‍ നിന്നു കുഴല്‍വെച്ചു നോക്കിയപ്പോള്‍ രാജ്യം നല്ലവണ്ണം കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അച്ഛനേയും അമ്മയേയും ഓര്‍ത്തു കണ്ണില്‍ വെള്ളം വന്നു. “കഷ്ടം! ദൈവമേ! എന്നെ ഈ സ്ഥിതിയില്‍ ആക്കിയല്ലോ” എന്ന് ഓര്‍ത്തും കൊണ്ടു കുറെ കരഞ്ഞു. ഉടനെ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഓര്‍മ്മ വന്നു. കുഴല്‍ അവിടെയിട്ടു. താന്‍ മരിച്ച ശവം കടലില്‍ ഇട്ടു പോയാലും മലയാളത്തില്‍ അത്രവേഗം ചവിട്ടുകയില്ലെന്നു ധീരതയോടെ നിശ്ചയിച്ചു തന്റെ വിരിപ്പില്‍തന്നെ കിടന്നു. കപ്പല്‍ അതിസാവധാനത്തില്‍തന്നെയാണു പിന്നെയും യാത്ര. ചുരുക്കിപ്പറയാം. കല്ക്കത്താവില്‍ കപ്പല്‍ എത്തുമ്പോള്‍ ബൊമ്പായി വിട്ടിട്ട് ഇരുപത്തുമൂന്നു ദിവസമായിരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ കപ്പലില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ മാധവനു ശരീരത്തിന് നല്ല സുഖമായിരിക്കുന്നു. അധിക ദിവസം പരിചയിച്ചതിനാല്‍ സമുദ്രത്തിലെ കാറ്റും കപ്പലിലെ ആഹാരവും മാധവനു പിടിച്ചതിനാലായിരിക്കാം ഈ സുഖം ഉണ്ടായത്. എങ്കിലും കരയില്‍ എറങ്ങിയ ഉടനെ, “ആവൂ! ഈശ്വരാധീനം, കരയ്ക്കിറങ്ങിയല്ലോ,” എന്നാണ് മാധവന് ഒന്നാമതു തോന്നിയത്. കല്‍ക്കത്താ പട്ടണം കണ്ടു മാധവന്‍ വിസ്മയിച്ചു, വിസ്മയിച്ച പ്രകാരം പറയാന്‍ ഞാന്‍ ഭാവിക്കുന്നില്ലാ. രണ്ടു ദിവസം കല്ക്കത്താവില്‍ താമസിച്ചതിന്റെ ശേഷം ഒരു ദിവസം അവിടുത്തെ പാര്‍ക്ക് (മൃഗങ്ങളെ കാഴ്ചയ്ക്കായി വെച്ചിട്ടുള്ള സ്ഥലം) കാണ്മാന്‍ പോയി. ഓരോ വിശേഷങ്ങള്‍ കണ്ടുനടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ വലിയ വിശേഷമായ ഉടുപ്പുകള്‍ ഇട്ടിട്ടു മൂന്നുനാല് ആളുകള്‍ തനിക്ക് അഭിമുഖമായി വരുന്നതു കണ്ടു. അവര്‍ മാധവന്റെ സമീപമെത്തി. മാധവന്‍ അപ്പോള്‍ നിന്നിരുന്നത്  പാര്‍ക്കില്‍ “ചീട്ടാ” എന്നു ഇംഗ്ലീഷില്‍ പറയുന്ന ഒരുതരം ചെറുവക നരിയെ ഇട്ടിട്ടുള്ള ഒരു ഇരുമ്പഴിക്കൂട്ടിന്റെ സമീപമായിരുന്നു. അവിടെത്തന്നെയാണ് ഈ യോഗ്യരായ നാലുപേരും വന്നു നിന്നത്. ഈ ചെറുനരിക്ക് എര കൊടുക്കുന്ന സമയമായതിനാല്‍ അതു കാണ്മാന്‍ ഇവര്‍ എല്ലവരും കൂടി കൂട്ടിന്ന് അടുത്തുപോയി നിന്നു. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ എര തിന്നാല്‍ കൊടുക്കുന്ന കൂട്ടുസാക്ഷകള്‍ കൂട്ടിന്റെ ഒന്നാമത്തെ വാതില്‍ ഊരി അതില്‍ കുറെ മാംസം ഇട്ടു. പിന്നെ ആ വാതില്‍ അടയ്ക്കാന്‍ അന്ധാളിച്ചു കൂട്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള വാതില്‍ തുറന്നു. ക്ഷണത്തില്‍ ഒരു ചാട്ടത്തിന്ന് ഈ ചെറുനരി കൂട്ടിന്റെ പുറത്തായി. ഈ വന്ന നാലുപേരും ഭയപ്പെട്ടു നിലവിളിച്ച് ഓടി. ആ ക്ഷണം മാധവന്‍ തന്റെ പോക്കറ്റില്‍ നിന്നു റിവോള്‍വര്‍ എടുത്ത് ഒരു വെടിവെച്ചു. ചെറുനരി ഒന്നു ചാടി. രണ്ടാമത് ഒരു വെടിവെച്ചു; മൃഗം ചത്തു വീണു. ഉടനെ അവിടെനിന്ന് ഓടിപ്പോയ ശൂരന്മാരെല്ലാം തിരിയെത്തന്നെ വന്നു. നാലുപേര്‍ ഒന്നായി വന്നവരില്‍ ഒരാള്‍ മാധവന്റെ കൈപിടിച്ച്, ഇംക്ലീഷില്‍ “മിടുക്കന്‍ – മിടുക്കന്‍” എന്നു  പറഞ്ഞു – പിന്നെ ഇങ്ങിനെ ചോദിച്ചു:

“താങ്കള്‍  മലബാറില്‍ നിന്നു വരുന്നാളാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.”

(ഈ ചോദ്യത്തിന്നു സംഗതി ഉണ്ടായി, ചെറുനരിയുമായുണ്ടായ പിണക്കത്തില്‍ മാധവന്റെ തലയില്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന തൊപ്പി താഴത്തു വീണപ്പോള്‍ അതിദീര്‍ഘമുള്ള മാധവന്റെ കുടുമ പുറത്തു വീണു കണ്ടതിനാലാണ് ഈ ചോദിച്ച ആള്‍ മാധവന്‍ മലബാര്‍ രാജ്യക്കാരനാണെന്ന് ഊഹിച്ചത്. ഈ ചോദിച്ച മനുഷ്യന്‍ മദിരാശിയില്‍ വെച്ചു ചില മലയാളികളെ കണ്ടു പരിചയമുള്ളാളായിരുന്നു.)

മാധവന്‍: അതെ.  ഈ രാജ്യത്ത് എപ്പോള്‍ വന്നു?

മാധവന്‍: രണ്ടു ദിവസമായി. 

“എവിടെ താമസിക്കുന്നു?”

മാധവന്‍: ഒരു ഹോട്ടലില്‍. 

“രാജ്യം കാണാന്‍ വന്നതായിരിക്കും?”

മാധവന്‍: അതെ. 

“താങ്കളുടെ മലബാര്‍ രാജ്യക്കാരെ എനിക്കു വളരെ ബഹുമാനമാണ്. താങ്കളുടെ ചെറുപ്പവയസ്സും കോമളാകൃതിയും അതിധൈര്യവും മിടുക്കും കണ്ടു ഞങ്ങള്‍ വളരെ സന്തോഷിക്കുന്നു. ഞാന്‍ ഈ ദിക്കില്‍ ഒരു കച്ചവടക്കാരനും ഗൃഹസ്ഥനുമാണ്. എന്റെ പേര്‍ ബാബു ഗോവിന്ദസേന്‍ എന്നാണ്. എന്‍റ അടുക്കെ നില്ക്കുന്ന ഇയ്യാളുടെ പേര്‍ ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജ്ജി എന്നാണ്. ഇദ്ദേഹം എന്റെ കൂട്ടുകച്ചവടക്കാരനാണ്. ഈ നില്ക്കുന്നാളുടെ പേര്‍ ബാബു ചിത്രപ്രസാദസേന്‍ എന്നാണ്. ഇദ്ദേഹം എന്റെ അനുജനാണ്. ഈ ചെറുപ്പക്കാരന്‍ എന്റെ മകനാണ്. ഗവണ്മെന്‍റുദ്യോഗമായി ബൊമ്പായില്‍ താമസമാണ്. ബാബു കേശവചന്ദ്രസേന്‍ എന്നാണ് പേര്‍. താങ്കള്‍ വേറെ പ്രകാരം നിശ്ചയങ്ങള്‍ ഒന്നും ചെയ്തുപോയിട്ടില്ലെങ്കില്‍ ഈ കല്ക്കത്തായില്‍ താമസം ഉള്ള ദിവസങ്ങളില്‍ ഞങ്ങളുടെ ആതിഥ്യം ദയവുചെയ്തു സ്വീകരിച്ചു ഞങ്ങളുടെ ബങ്കളാവുകളില്‍ താമസമാക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ അപേക്ഷിക്കുന്നു. എന്റെ മകന്‍ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ ഒരാഴ്ചവട്ടത്തിനുള്ളില്‍ ബൊമ്പായിലേക്കു പോവുന്നുണ്ട്. ആ സമയത്തിനുള്ളില്‍ താങ്കളും മലബാറിലേക്കു തിരിയെപ്പോവാന്‍ വിചാരിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും കൂടി സുഖമായി ബൊമ്പായി വരെ പോവുകയും ചെയ്യാമല്ലൊ.”

സവിനയം ഒന്നാന്തരം ഇംക്ലീഷില്‍ അത്യാദരവോടെ ഈ മഹായോഗ്യനായ മനുഷ്യന്‍ പറഞ്ഞ വാക്കു മാധവന്റെ മനസ്സില്‍ ലയിപ്പിച്ചു.

മാധവന്‍: താങ്കളുടെ ആതിഥ്യം ഞാന്‍ ആദരവോടുകൂടി സ്വീകരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഈ രാജ്യത്തു യാതൊരു ബന്ധുക്കളും പരിചയക്കാരും ഇല്ലാ. താങ്കള്‍ക്ക് അകാരണമായി ഈ ആദരവ് എന്നില്‍ ഉണ്ടായത് എന്റെ ഭാഗ്യമാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ചത്ത നരിയുടെ ശവം കുറെനേരെ നോക്കിനിന്നു വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം പാര്‍ക്കുകീപ്പറെ അറിയിച്ചു. എല്ലാവരും കൂടി പാര്‍ക്കുഗേറ്റിലേക്കു വന്നു അവിടെ നില്ക്കുന്ന നാല് അത്യുന്നതങ്ങളായ കുതിരകളെ കെട്ടിയ ഒരു തുറന്ന ബഹുവിശേഷമായ വണ്ടിയില്‍ ബാബുമാരും മാധവനും കയറി. ബാബു ഗോവിന്ദസേന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകയും ചെയ്തു.

ബാബു ഗോവിന്ദസേനും അനുജന്‍ ചിത്രപ്രസാദ സേനും കല്ക്കത്താവില്‍ ഉള്ള കോടീശ്വരന്മാരില്‍ അഗ്രഗണ്യന്മാരായിരുന്നു. അവരുടെ ബങ്കളാവിന്റെ പേര്‍ അമരാവതി എന്നാണ്.  പ്രത്യേകിച്ചു തെരുക്കളില്‍ നിന്നും വീട്ടു നാലുഭാഗവും അതിമനോഹരങ്ങളായ പുഷ്പവാടികളെക്കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ടാണ് ബങ്കളാവുകള്‍ നില്ക്കുന്നത്. ഈ വലിയ തോട്ടത്തിലേക്ക് ഏകദേശം അടുക്കാറായപ്പോഴേക്കു തന്നെ മാധവന്റെ മനസ്സില്‍ ബഹു ആശ്ചര്യരസമാണ് ഉണ്ടായത്. നാലഞ്ച് അത്യുന്നതങ്ങളായ മാളികകള്‍ ദൂരത്തുനിന്നു വെളുവെളെ ആകാശത്തിലേക്കു ഗോപുരങ്ങളോടു കൂടി ഉയര്‍ന്നു നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു മാധവന്‍ വിസ്മയിച്ചുപോയി. ഇത്ര ഉയരമുള്ള മാളികകള്‍ ഇതില്‍ മുമ്പു താന്‍ കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് ഉള്ളില്‍ മാധവന്‍ നിശ്ചയിച്ചു. ഈ ബങ്കളാവുകളുടെ ഉന്നതങ്ങളായ ഗേറ്റു വാതിലുകള്‍ കടന്ന മുതല്‍ മാധവനു കാണപ്പെട്ട സകല സാധനങ്ങളും അത്യാശ്ചര്യകരമായിരുന്നു. ഇതു സാക്ഷാല്‍ ദേവേന്ദ്രന്റെ അമരാവതി തന്നെ ആയിരിക്കുമോ എന്നു തോന്നിപ്പോയി. ദ്രവ്യം നിര്‍ദ്ദാക്ഷിണ്യമായി ചിലവു ചെയ്തു ചെയ്യിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വേലകളല്ലാതെ അവിടെ ഒന്നും മാധവന്‍ കണ്ടില്ല. അത്യുന്നതങ്ങളായി അനല്പങ്ങളായ ശില്പവേലകളോടു കൂടിയ ഗേറ്റുവാതില്‍ കടന്നപ്പോള്‍ ബങ്കളാവുകളുടെ ഉമ്രത്തേക്ക് അര്‍ദ്ധചന്ദ്രാകാരമായ ഒരു വഴിയാണ് കണ്ടത്. വിശേഷമായ ചരല്‍ പൂഴി ഇതുകള്‍ ഇട്ട് ഇടിച്ചു നിരത്ത് അതി വിസ്താരത്തില്‍ കിടക്കുന്ന ആ വഴിയും അതിന്റെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലും വലക്കെട്ടുമാതിരിയില്‍ വെള്ളിപ്പച്ചായ ചെമ്പ് അഴികളെക്കൊണ്ടു വിചിത്രതരമായ പണിത്തരത്തില്‍ വേലികള്‍ വെച്ച് അതുകളില്‍ അതി സുരഭികളായും മനോഹരങ്ങലായും ഉള്ള പൂവള്ളികള്‍ പിടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതും അതുകള്‍ക്കു സമീപം അയ്യഞ്ച് ആറു ഫീറ്റ് ദൂരമായി റോഡില്‍ മനോജ്ഞമായ ആകൃതികളില്‍ മാര്‍ബള്‍ എന്ന കല്ലുകൊണ്ട് അവിടവിടെ ഉണ്ടാക്കിവെച്ച് കൃത്രിമ ജലാശയങ്ങളും കണ്ടാല്‍ ആരുടെ മനസ്സു വിനോദിക്കയില്ല. ആ അമരാവതിയിലെ എല്ലാ വാസ്തവങ്ങളും പറയുന്നതായാല്‍ ഞാന്‍ ഈ എഴുതുന്ന മാതിരിയില്‍ നാലഞ്ചു പുസ്തകങ്ങള്‍ എഴുതേണ്ടി വരും. ബങ്കളാവുകളുടെ ഉമ്രത്തു വണ്ടിയില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങി നാലുഭാഗവും നോക്കിയപ്പോള്‍ താന്‍ എന്തോ ഒരു സ്വപ്നമോ മറ്റോ കാണുന്നതോ എന്നു മാധവനു തോന്നുപ്പോയി. മനസ്സിന്ന് അതികൌതുകരമല്ലാത്ത ഒരു സാധനവും എങ്ങും മാധവന്‍ കണ്ടില്ലാ. ബങ്കളാവിലെ ഓരോ മുറികളും അതില്‍ ശേഖരിച്ചു ഭംഗിയായി വെച്ചിട്ടുള്ള സാമാനങ്ങളും കണ്ടിട്ടു മാധവന്‍ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. പലേ മാതിരിയില്‍ സ്വര്‍ണ്ണഗില്‍ട്ടിട്ട പച്ചവില്ലൂസ്സ്, നീരാളപ്പട്ട് മുതലായ വിശേഷമാതിരി തുണികള്‍കൊണ്ടു വേല ചെയ്ത കിടക്കള്‍ തറച്ചതും പലേവിധം അതിമോഹനമായ കൊത്തുവേലകളോടു കൂടിയതും ആയ കസാലകള്‍, കോച്ചുകള്‍, ഓരോ വിസ്തീര്‍ണ്ണങ്ങളായി അത്യുന്നതങ്ങളായ മുറികളില്‍ നിരത്തി വരിവരിയായി വെച്ചവ അസംഖ്യം മാര്‍ബള്‍ എന്ന വെള്ളക്കല്ലുകൊണ്ടും വിശേഷമായ മരത്തരങ്ങള്‍ കൊണ്ടും ദന്തംകൊണ്ടും മറ്റും ഇംക്ലീഷ് മാതിരിയായി ഉണ്ടാക്കിയ അതി കൌതുകമായ പലേവിധം മേശകള്‍. നാലുകോല്‍ ആറുകോല്‍ ദീര്‍ഘത്തില്‍ തങ്കക്കൂടുകള്‍ ഇട്ടതും, അതുകള്‍ക്ക് എതിരേ സമീപം വെച്ചിട്ടുള്ള അതിമനോഹരങ്ങളായ പലേവിധ സാധനങ്ങള്‍ അതുകളില്‍ പ്രതിഫലിക്കുന്നതിനാല്‍ ആ വക സകല സാധനങ്ങളേയും എരട്ടിപ്പിച്ചു കാണിച്ചും കൊണ്ടു പരിചയമില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ പരിഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതും ആയ വലിയ നിലക്കണ്ണാടികള്‍ അസംഖ്യം. നാനൂറും അഞ്ഞൂറും ദീപങ്ങള്‍ വെവ്വേറെ കത്തിക്കാന്‍ ഉള്ള വെള്ളിക്കുഴലുകളില്‍ ഗോളാകൃതിയായി ചെറിയ ചില്ലിന്റെ കൂടുകള്‍ വെച്ചു സ്വതേ അതിധവളങ്ങളാണെങ്കിലും സൂര്യപ്രഭയോ അഗ്നിപ്രഭയോ തട്ടുമ്പോള്‍ അനേകവിധമായ വര്‍ണ്ണങ്ങളെ ഉജ്ജ്വലിപ്പിച്ചുകൊണ്ടു തൂങ്ങുന്നതും അനേകവിധ കൊത്തുവേലയുള്ളതുമായ സ്ഫടികത്തൂക്കുമാലകളോടുകൂടിയ വിസ്താരത്തില്‍ വൃത്തത്തില്‍ നില്ക്കുന്നവകളും വിളക്കുവെച്ചാല്‍ ചന്ദ്രപ്രഭാപൂരം തന്നെ എന്നു തോന്നിക്കുന്നതും ആയ ലസ്റ്റര്‍ വിളക്കുകള്‍, അവിടവിടെ തങ്ക വാര്‍ണ്ണീസ്സും, പച്ചരെക്ക, മഞ്ഞരെക്ക മുതലായ പലേവിധ വര്‍ണ്ണച്ചായങ്ങളെ പിടിപ്പിച്ചു മിന്നിത്തിളങ്ങിക്കൊണ്ടു നില്ക്കുന്ന അത്യുന്നതങ്ങളായ മച്ചുകളില്‍ നിന്നും വെള്ളിച്ചങ്ങലകളില്‍ തൂക്കിവിട്ട അനവധി. അത്യുന്നതങ്ങളായ ചുമരുകളില്‍ പതിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള അത്യാശ്ചര്യകരങ്ങളായ ചിത്രക്കണ്ണാടിക്കൂടുകളുടെ ഇടയ്ക്കിടെ സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണങ്ങളായും രൂപ്യമയമായും ഉള്ള തണ്ടുകളില്‍ എറക്കി ചുമരില്‍ പതിച്ചുനിര്‍ത്തീട്ടുള്ള വാള്‍സെറ്റ് എന്ന് ഇംക്ലീഷില്‍ പറയുന്ന വിളക്കുകള്‍, സ്ഫടികത്തൂക്കുകളോടുകൂടിയ വെളുത്തും നീലവര്‍ണ്ണങ്ങളായും മഞ്ഞനിറത്തിലും ഉള്ള ചായങ്ങളും വാര്‍ണ്ണീസ്സുകളും കൊടുത്ത് അതിഗംഭീരങ്ങളായി നില്ക്കുന്ന ചുമരുകളെ അലങ്കരിച്ചുംകൊണ്ടും നില്ക്കുന്നവ അനവധി. ചിലേടങ്ങളില്‍ മുഴുവന്‍ പട്ടു പരവതാനികള്‍ വിരിച്ചും ചിലേടങ്ങളില്‍ മാര്‍ബള്‍ക്കല്‍ കടഞ്ഞുണ്ടാക്കിയ പലകകള്‍ പതിച്ചും ഉള്ള നിലങ്ങള്‍. അത്യുന്നതങ്ങളായ സൌധങ്ങളില്‍ കയറുവാന്‍ പത്മാകൃതിയിലും നാഗാകൃതിയിലും മറ്റും അതി മനോഹരമാം വണ്ണം ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതും അതിഗംഭീരങ്ങളായും ഉള്ള കോണികള്‍. കഴുത്തിന്നും അടിക്കും മാത്രം സ്വര്‍ണ്ണരെക്ക കൊടുത്തശേഷം മുഴുവനും വെള്ളച്ചായമോ പച്ചച്ചായമോ മഞ്ഞച്ചായമോ ഇട്ടു പീവരങ്ങളായി അത്യുന്നതങ്ങളായി നില്ക്കുന്ന സ്തംഭങ്ങള്‍! മനോഹരങ്ങളായ ജാലകങ്ങള്‍, വാതിലുക, വിലയേറിയ പട്ടുവളകള്‍ കൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കിയ തിരകള്‍, വെള്ളികൊണ്ടും സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടും ഗില്‍ട്ട് ഇട്ടു നീരാളപ്പട്ടുതിരയിട്ട വില്ലൂസ്സ് കൊണ്ടും പട്ടുകൊണ്ടും ഉള്ള കിടക്കകള്‍, ഉപധാനങ്ങള്‍, വെള്ളി മേക്കട്ടി ഇതുകളോടു ഉള്ള കട്ടിലുകള്‍, ഈവക ഓരോ സാധനങ്ങള്‍ മാധവന്‍ കണ്ടതുകളെക്കുറിച്ചു ശരിയായി വര്‍ണ്ണിക്കാന്‍ ആരാല്‍ കഴിയും!

മേല്ക്കുമേല്‍ അതിഗംഭീരങ്ങളായി നില്ക്കുന്ന സൌധങ്ങളുടെ അഗ്രത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്ന ചന്ദ്രശാലകളെ കണ്ടാല്‍ ആരുടെ മനസ്സു കുതൂഹലപ്പെടാതിരിക്കും! അഞ്ച് ആറ് നില മാളികകള്‍ മേല്ക്കുമേല്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ അതുകളുടെ ഉപരി ഓരോ ചന്ദ്രശാലകള്‍ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന മേല്പ്പുരയില്ലാത്ത വെണ്മാടമേടകളെ കാണാം. ഈ ചന്ദ്രശാലകളുടെ സ്ഥലങ്ങള്‍ ചിലേടങ്ങളില്‍ ശുദ്ധ സ്ഫടികം പടുത്തും, ചിലേടങ്ങളില്‍ കുപ്പിക്കിണ്ണക്കൂട്ട് ഉരുക്കി മെഴുകി ഉറപ്പിച്ച് പലേവിധമായ ചായങ്ങളില്‍ അതിന്മേല്‍ ലതാകൃതികളായും പുഷ്പാകൃതികളായുമുള്ള ചിത്രങ്ങളെക്കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ചിലേടങ്ങള്‍ ശുദ്ധ മുത്തുശ്ശിപ്പി കടഞ്ഞു പലകയാക്കി പടുത്തും ചിലേടങ്ങളില്‍ വിശേഷ വിധിയായി ഭംഗിയുള്ള പട്ടുപായകളെക്കൊണ്ടു മൂടിയും കാണാം. ചന്ദ്രശാലകളുടെ നാലു വക്കുകളിലും മുട്ടി നിന്ന് ഉയരം പൊങ്ങി നില്ക്കുന്ന ഓരോ വിധം വേലികളുടെ മാതിരികളിലുള്ള ആവരണങ്ങളുടെ ഒരു ഭംഗി വാചാമ ഗോചരമെന്നുതന്നെ പറയാം. ചില സ്ഥലങ്ങളുടെ നാലുവക്കുകളും പൂവ്വു കൊടുത്തതിനാല്‍ നിറത്തിന്നു മങ്ങല്‍ വരാത്ത തങ്കവര്‍ണ്ണമായ ചെറിയ പിച്ചളകമ്പികള്‍ കൊണ്ട് അവിടവിടെ രജതവര്‍ണ്ണമായ കുമിഴുകള്‍ അടിച്ചുള്ള വേലികള്‍ ലതാകൃതിയിലും പുഷ്പാകൃതിയിലും വേലചെയ്തതുകളെ കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ടു കാണാം. ചില സ്ഥലങ്ങള്‍ ശുദ്ധ മാര്‍ബള്‍ എന്ന ഉളയുന്ന വെള്ളക്കല്ലുകള്‍ കൊണ്ടു കടഞ്ഞുണ്ടാക്കിയ അസംഖ്യം അഴികളെക്കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ട് കാണാം.  ചിലമേടകളുടെ നാലുവക്കിലും ലോഹങ്ങളെക്കൊണ്ടു വാര്‍ത്തതും, മാര്‍ബിള്‍ കുഴിച്ചുണ്ടാക്കിയതും  വിശേഷമായി മണ്ണുകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കി കടഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതുമായ പലേവിധം പാത്രങ്ങളില്‍ അതിസുരഭികളായും മനോഹരങ്ങളായും ഉള്ള പുഷ്പച്ചെടികള്‍ നട്ടുവളര്‍ത്തിയവകളെ നിരത്തി വരിവരിയായി വെച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ചില സ്ഥലങ്ങളില്‍ യന്ത്രപ്പണിയാല്‍ ചെമ്പുകുഴലില്‍ കൂടി വളരെ അഗാധത്തില്‍ നിന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടു വരുന്ന ജലം മാര്‍ബള്‍, സ്ഫടികം ഇതുകളെകൊണ്ട് പത്മാകൃതിയിലും ഓരോ മൃഗങ്ങളുടെ മുഖാകൃതിയിലും ചക്രാകൃതിയിലും മറ്റും ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഓരോ ദ്വാരങ്ങളില്‍ക്കൂടി നേത്രങ്ങളേയും ശ്രോത്രങ്ങളേയും ഒരുപോലെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവിധമുള്ള ആകൃതിയിലും ശബ്ദത്തോടും അനര്‍ഗ്ഗളമായി പതിച്ചുകൊണ്ട് ഇരിക്കുന്നതു കാണാം. ഇങ്ങിനെ അമരാവതി ബങ്കളാവില്‍ മാധവനാല്‍ കാണപ്പെട്ട സാധനങ്ങളുടെ അവസ്ഥയെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കുവാനുള്ള വാഗ്മിത്വം എനിക്ക് ഇല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നതിനാല്‍ എനി ചുരുക്കി പറയാം.

മേല്‍ കാണിച്ച വിധമുള്ള ചന്ദ്രശാലകള്‍ മുതലായതും ഇതു കൂടാതെ വാപികള്‍,  മണിമയഞ്ചങ്ങള്‍, പുസ്തശാലകള്‍, തോട്ടങ്ങള്‍ മുതലായ അനേകസാധനങ്ങളും കണ്ട് മാധവന്‍ അത്യാനന്ദപ്പെട്ടു എന്നേ പറവാനുള്ളൂ. മാധവന് ഈ ഭൂമി വിട്ട് ഏതോ ഇതുവരെ അനുഭവിക്കാത്ത സുഖങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു സ്വര്‍ഗ്ഗലോകത്തോ മറ്റോ തന്നെ കൊണ്ടാക്കിയതുപോലെ തോന്നി.

മാധവന്‍, ബാബു ഗോവിന്ദസേന്റെ ആതിഥ്യം പരിഗ്രഹിച്ച് ഈ സ്വര്‍ഗ്ഗതുല്യമായ അമരാവതിയില്‍ എട്ടുപത്തുദിവസം സുഖമായി താമസിച്ചു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനോനും പുറപ്പെട്ടിട്ട് ഇരുപതില്‍ അധികം ദിവസമായല്ലൊ. അവരുടെ കഥ എന്തായി എന്ന് അറിവാന്‍ എന്റെ വായനക്കാര്‍ ചോദിക്കുന്നതായാല്‍ എനിക്ക് അല്പമേ പറവാനുള്ളൂ. “ഇന്ഡ്യ എങ്ങും തീവണ്ടി, കമ്പിത്തപാല്‍ – മാധവനെ കണ്ടുപിടിപ്പാന്‍ എന്തു പ്രയാസം?” എന്ന ധാര്‍ഷ്ട്യം പറഞ്ഞു പുറപ്പെട്ട ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവന്റെ സകല ഗര്‍വ്വും ശമിച്ചു. ബുദ്ധി ക്ഷയിച്ചു; തീവണ്ടിയും ടെലിഗ്രാഫും തീക്കപ്പലുകളും എന്തെല്ലാമുണ്ടായിരുന്നാലും ഭാഗ്യം ഇല്ലാതെ യാതൊന്നും മനുഷ്യനു വിചാരിക്കുന്നതുപോലെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയും സാധിക്കുകയില്ലെന്നു ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനവന് ഉള്ളില്‍ നല്ല ബോദ്ധ്യമായി. കുറേശ്ശെ പുറത്തേക്കു പറഞ്ഞു തുടങ്ങി. മദിരാശിയില്‍ എത്തിയ ഉടനെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവന്‍ ഗില്‍ഹാം സായ്‌വിനെ ചെന്നു കണ്ടു. മാധവന്‍ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടതു വരെയുള്ള വിവരങ്ങള്‍ അറിഞ്ഞു. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്കും മനസ്സിന്ന് അപ്പോള്‍ കുറെ സമാധാനമായി. പിന്നെ അവര്‍ നേരെ ബോമ്പായിക്കു വന്നു. ബൊമ്പായില്‍ നിന്ന് അന്വേഷിച്ചുംകൊണ്ട് കാശിക്കു വന്നു. കാശിയില്‍വെച്ചു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ ശരീരത്തിനു സുഖക്കേടായി ഒരു പത്തു ദിവസം അവിടെ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു. മാധവന്‍ ബിലാത്തിയിലേക്കു തന്നെ പോയിരിക്കേണമെന്ന് അസംഗതിയായി ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനവന് ഒരു ഉദയം തോന്നി. ഭ്രാന്തന്മാരെപ്പോലെ പിന്നെയും ബൊമ്പായിലേക്കു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മടങ്ങിപ്പോയി. പലേവിധ അന്വേഷണങ്ങളും അതിസൂക്ഷ്മമായി അഞ്ചാറു ദിവസം ചെയ്തതില്‍ മുന്‍ കുടുമയുള്ള ചെറുപ്പക്കാരനായ ഒരാള്‍ കുറെ ദിവസങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പു കപ്പല്‍ കയറീട്ടുണ്ടെന്നറിഞ്ഞു. ഉടനെ ബിലാത്തിക്കു കപ്പല്‍ കയറിയവരുടെ പേരു വിവരം പോര്‍ട്ടാഫീസിലും മറ്റും പോയി സൂക്ഷ്മമായി അറിഞ്ഞു. അതില്‍ ഒന്നും മാധവന്റെ പേര്‍ കാണ്മാനില്ല. പക്ഷേ, മാധവന്‍ പേരുമാറ്റി പറഞ്ഞിരിക്കാം എന്നു ശങ്കിച്ചു. എന്നാല്‍ സൂക്ഷ്മത്തില്‍ അങ്ങിനെയല്ലാ, മാധവന്‍ ശരിയായ പേര് പറഞ്ഞിട്ടു തന്നെയാണു കപ്പല്‍ കയറിയത്. എന്നാല്‍ അതു കല്ക്കത്താവിലേക്കുള്ള കപ്പലുകളില്‍ കയറി ആളുകളുടെ പേര്‍ കാണുന്ന പുസ്തകത്തിലാണു ചേര്‍ത്തിട്ടുള്ളത്. പിന്നെ ബ്രീന്‍ഡ്സിവഴിക്കും മാര്‍സെയില്‍സ് വഴിക്കും ബിലാത്തിക്കുള്ള കപ്പലുകള്‍ കയറിയ ആളുകളുടെ പേര്‍ലിസ്റ്റ് നോക്കിയാല്‍ മാധവന്റെ പേര്‍ കാണുമോ? ചെറുമനുഷ്യാ, നിന്റെ അവസ്ഥ എത്ര നിസ്സാരം. ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ പാസന്‍ജര്‍മാരുടെ ലിസ്ത് ഏതു ബുക്കില്‍ നിന്നു വായിച്ചുവോ അതില്‍ മറ്റൊരിടത്ത് മാധവന്റെ പേര്‍ വെളിവായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍ നോക്കാന്‍ ഭാവമില്ല. എന്തു ചെയ്യും! ഭാഗ്യത്തോടുകൂടിത്തന്നെ ഇരിക്കണം ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യം – അല്ലെങ്കില്‍ കാര്യസിദ്ധി പ്രയാസം. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്കു ബനാറീസ്സില്‍ നിന്നു ബൊമ്പായില്‍ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോള്‍ പിന്നെയും ശരീരത്തിനു സുഖക്കേടായി. കല്‍ക്കത്താവിലേക്കു പോയി അവിടെ നിന്നു ബര്‍മ്മയിലേക്കു പോവണമെന്നാണ് ഇവര്‍ ഉറച്ചത്. തല്ക്കാലം ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്ക് പുറപ്പെടാന്‍ തക്ക സുഖമില്ലാത്തതിനാല്‍ രണ്ടുനാലുദിവസം കഴിഞ്ഞു പോവാമെന്നുവെച്ച് ബൊമ്പായില്‍ തന്നെ താമസിച്ചു.

ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനവനു പലേ വിദ്യകളും തോന്നിയതില്‍ ന്യൂസ് പേപ്പറില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തണം എന്നു തോന്നി. ആദ്യത്തില്‍ ഒന്നുരണ്ടു പ്രാവശ്യം ചില ന്യൂസ്പേപ്പറുകളില്‍ ഇന്ദുലേഖയെപ്പറ്റി ഉണ്ടാക്കിയ കളവായ വര്‍ത്തമാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിരുന്നു. ആ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ ദിവസങ്ങളില്‍ മാധവന്‍ കപ്പലില്‍ കിടന്നു വിഷമിക്കുന്ന കാലമായിരിക്കും എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. ഏതുവിധമായാലും മാധവന്‍ ഈ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ പേപ്പര്‍ യാതൊന്നും കണ്ടതേ ഇല്ലാ. നിശ്ചയം തന്നെ.

— 17 —
മാധവനെ കണ്ടെത്തിയത്

ധനംകൊണ്ട് കുബേരതുല്യനായിരിക്കുന്ന ബാബു ഗോവിന്ദസേന്റെ ആതിഥ്യത്തെ പരിഗ്രഹിച്ചു സ്വര്‍ലോകത്തിലെ അമരാവതിയോടു തുല്യമായ അമരാവതി ബങ്കളാവില്‍ മാധവന്‍ അതി സുഖത്തോടെ പത്തു ദിവസം താമസിച്ചു. അതിന്റെ ശേഷം പുറപ്പെടാനായി യാത്ര ചോദിച്ചു. താന്‍ യാത്ര ചോദിച്ചതിനു നാലുദിവസം മുമ്പു ഗോവിന്ദസേന്റെ മകന്‍ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ കല്പന അവസാനിച്ചതിനാല്‍ ബൊമ്പായിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു. ബാബു ഗോപിനാഥ ബാനര്‍ജി കൂട്ടുകച്ചവടത്തിലെ ഒരു ബ്രാഞ്ച് കച്ചവട സ്ഥലത്തിലേക്കും അന്നുതന്നെ പോയി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ താമസം ആ ബ്രാഞ്ച് കച്ചവടം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു. മാധവന്‍ മലബാറിലേക്കു തല്ക്കാലം മടങ്ങുന്നില്ലെന്നും ബര്‍മ്മാ, കാശി, അല്ലഹബാദ്, ആഗ്രാ, ഡെല്‍ഹി, ലാഹൂര്‍ മുതലായ സ്ഥലങ്ങളില്‍ രണ്ടുമാസം സഞ്ചരിച്ചതിനുശേഷമേ മടങ്ങുന്നുള്ളൂ എന്നും പറഞ്ഞതിനാല്‍ കേശവചന്ദ്രസേനും ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിയും മാധവനോടു താന്‍ എപ്പോഴെങ്കിലും മടങ്ങിപ്പോവുന്നതിനു മുമ്പ് ഗോപീനാഥബാനര്‍ജി താമസിക്കുന്നടേത്തു രണ്ടു ദിവസവും, മടക്കത്തില്‍ ബൊമ്പായില്‍ എത്തിയാല്‍ കേശവചന്ദ്രസേനിന്റെ കൂടെ രണ്ടു ദിവസവും താമസിച്ചിട്ടേ പോകയുള്ളൂ എന്നുള്ള വാഗ്ദത്തം വാങ്ങീട്ടാണ് അവര്‍ പുറപ്പെട്ടു പോയത്. അവര്‍ പോയി നാലു ദിവസം കഴിഞ്ഞ ശേഷം മാധവനും യാത്ര പുറപ്പെട്ടു ഗോവിന്ദസേനെ അറിയിച്ചു. ഈ ബാബു ഗോവിന്ദസേന്‍ ധനത്തില്‍തന്നയല്ല മര്യാദ, വിനയം, ഔദാര്യം, ദയ ഇതുകളിലും ആരാലും ജയിക്കപ്പെട്ടവനല്ല.

ഈ പുസ്തകത്തില്‍ ഞാന്‍ പഞ്ചുമേനവനെയും മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത നമ്പൂതിരിപ്പാട്ടിനേയും മഹാധനികന്മാര്‍ എന്നും ഒന്നു രണ്ടു ദിക്കില്‍ മൂര്‍ക്കില്ലാത്ത  നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെ “കുബേരന്‍” എന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോള്‍ ബാബു ഗോവിന്ദസേനേയും ധനികന്‍, കുബേരന്‍ എന്നെല്ലാം പറയുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ എന്റെ വായനക്കാര്‍ ഇവരെല്ലാം ധനത്തില്‍ ഏദകേശം ഒരുപോലെ എന്നു വിചാരിച്ചു പോവരുത്. ബങ്കാളിലെ കുബേരനും മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തിലെ കുബേരനും തമ്മില്‍ വളരെ അന്തരമുണ്ട്. തമ്മില്‍ ഉള്ള വ്യത്യാസം ദ്രവ്യത്തിനെ ഗുണിക്കുന്നതു കൊണ്ടറിയാം. മദിരാശിയില്‍ ഒരു അഞ്ചു ലക്ഷം ഉറുപ്പികയ്ക്കു സ്ഥിതിയുള്ളവന്‍ നല്ല വലിയ ഒരു പ്രഭുവായി. ബങ്കാളത്ത് അഞ്ചു ലക്ഷക്കാര്‍ നാലാംക്ലാസ്സ് ധനികന്മാരാണ്. അവിടെ അഞ്ചുകോടി ദ്രവ്യസ്ഥന്മാര്‍ ഒരു വക നല്ല പ്രഭുക്കളായി. മഹാധനികന്‍, കുബേരന്‍ എന്നു സംശയം കൂടാതെ ബങ്കാളത്തില്‍ ഒരുവനെ പറയേണമെങ്കില്‍ അയാള്‍ക്ക് ഒരു പതിനഞ്ചു കോടിക്കുമേലെ ദ്രവ്യം വേണം. ഗോവിന്ദസേനും അനുജന്‍ ചിത്രപ്രസാദസേനും ഇങ്ങിനെ പതിനഞ്ചുകോടിക്കുമേലെ ദ്രവ്യം ഉള്ളവരില്‍ അഗ്രഗണ്യന്മാരായിരുന്നു.

മാധവന്‍ യാത്ര പറഞ്ഞു പിരിയാറായപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദസേന്‍ വളരെ വ്യസനിച്ചു.

ഗോവിന്ദസേന്‍: നോം തമ്മില്‍ വളരെ സ്നേഹിച്ചു പോയി. താങ്കള്‍ പിരിഞ്ഞു പോവുന്നത് ഇപ്പോള്‍ എനിക്കു വളരെ വ്യസനമായിരിക്കുന്നു. നിവൃത്തിയില്ലല്ലൊ. താങ്കളുടെ യോഗ്യതയും സാമര്‍ത്ഥ്യവും മര്യാദയും എനിക്ക് അറിവായേടത്തോളം ഓര്‍ക്കുമ്പോള്‍ താങ്കള്‍ മദിരാശി ഗവര്‍മ്മേണ്ടു കീഴില്‍ വളരെ യോഗ്യതയായ ഒരു ഉദ്യോഗത്തില്‍ വരുമെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്റെ മകനെ എനിയത്തെ കൊല്ലം സിവില്‍ സര്‍വ്വീസില്‍ എടുപ്പാന്‍ ഭാവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ എനിക്ക് അവന്‍ ഉദ്യോഗത്തില്‍ ഇരിക്കേണമെന്ന് അത്ര മനസ്സില്ലാ. എങ്കിലും അവന് ഉദ്യോഗത്തിലാണ് രുചിയുള്ളത്. ഗൃഹസ്ഥവൃത്തിയും കാര്യാന്വേഷണവും കച്ചവടവും അവന് അത്ര രസമില്ല. താങ്കള്‍ക്കു മനസ്സിന്നുണ്ടായ വ്യസനമെല്ലാം തീര്‍ന്നു താങ്കളും അവനും ഒരേ കൊല്ലം സിവില്‍സര്‍വ്വീസില്‍ ആയി എന്ന് അറിവാനും താങ്കള്‍ നാട്ടില്‍ എത്തി പ്രിയപ്പെട്ട കുടുംബത്തോടു ചേര്‍ന്ന് സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നു കേള്‍ക്കാനും ഞാന്‍ സര്‍വ്വശക്തനായിരിക്കുന്ന ദൈവത്തെ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു.

എന്നു പറഞ്ഞു ഗോവിന്ദസേന്‍ മാധവനെ പിടിച്ച് മാറത്ത് അണച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിശേഷമായ ഒരു പൊന്‍ഗഡിയാളും, പൊന്‍ചങ്ങലയും, തങ്കനീരാളത്തിന്റെ ഒരു സൂട്ട് ഉടുപ്പും, ആനക്കൊമ്പ്, വെള്ളി ഇതുകളെക്കൊണ്ടു വേല ചെയ്തിട്ടുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു എഴുത്തുപെട്ടിയും സമ്മാനമായി കൊടുത്തു. ഗോപീനാഥബാനര്‍ജിയുടെ ബ്രാഞ്ച് കച്ചവട രാജ്യത്തിലേക്കു വണ്ടികയറുന്ന തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കു തന്റെ ഗാഡിയില്‍ കയറ്റി ഗോവിന്ദസേന്‍ മാധവനെ കൊണ്ടു പോയി. വണ്ടി കയറാറായപ്പോള്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും കണ്ണില്‍ ജലം നിറഞ്ഞു.

മാധവന്‍: എന്തോ ഒരു കാരണം നിമിത്തം ഇത്ര മഹാഭാഗ്യവാനും യോഗ്യനും ആയ താങ്കള്‍ക്ക് എന്നില്‍ ഈ ദയയും ആദരവും തോന്നി. ഇത് എനിക്ക് ഈ ജന്മത്തില്‍ സാദ്ധ്യമായ ഒരു മഹാഭാഗ്യം എന്നുതന്നെ ഞാന്‍ എന്റെ ജീവനുള്ളിടത്തോളം വിചാരിക്കും. സര്‍വ്വഭാഗ്യ സമ്പൂര്‍ണ്ണനായിരിക്കുന്ന താങ്കള്‍ക്ക് അല്പനായ എന്നാല്‍ എന്തൊരു പ്രത്യുപകാരമാണ് ഉണ്ടാവാന്‍ പോകുന്നത്. ഒന്നുംതന്നെ ഇല്ലാ. ഉണ്ടാവണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല. എന്നാല്‍ താങ്കള്‍ക്ക് എന്നില്‍ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഈ അധികമായ വാത്സല്യത്തിന്റെ വിലയെ ഞാന്‍ വിശ്വാസത്തോടെ അറിയുന്നുണ്ടെന്നും എല്ലായ്പ്പോഴും, ഈ ദേഹം ഉള്ള നാളോളം താങ്കളുടെ സ്മരണ എനിക്കു വിടുന്നതല്ലെന്നും താങ്കള്‍ എന്നെക്കുറിച്ചു വിശ്വസിപ്പാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാന്‍ എന്റെ രാജ്യസഞ്ചാരം കഴിഞ്ഞു മടങ്ങിനാട്ടിലെത്തിയാല്‍ വിവരങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം എഴുതി അയച്ചു കൊള്ളാം. താങ്കളുടെ ആശ്രിതന്മാരില്‍ ഒരുവനാണെന്ന് എന്നെ ദയയോട് എല്ലായ്പോഴും വിചാരിക്കുവാന്‍ വീണ്ടും ഞാന്‍ അപേക്ഷിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദസേന്‍: കേശവചന്ദ്രസേന്റെ അഭ്യുദയത്തില്‍ ഞാന്‍ എങ്ങിനെ കാംക്ഷിക്കുന്നുവോ അപ്രകാരം താങ്കളുടെ അഭ്യുദയത്തിലും ഞാന്‍ കാംക്ഷിക്കുന്നു.

എന്നു പറഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്കു ബാബു ഗോവിന്ദസേന്ന് ഗല്‍ഗദാക്ഷരങ്ങളായിപ്പോയി. ഏതെങ്കിലും തീവണ്ടിയില്‍ മാധവനെ കയറ്റി കുണ്ഠിതത്തോടുകൂടി ഗോവിന്ദസേന്‍ മടങ്ങി. മാധവന്റെ മലയാളത്തിലേയും മദിരാശിയിലേയും വാസസ്ഥലവിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം നോട്ടുബുക്കില്‍ ഗോവിന്ദസേന്‍ കുറിച്ച് എടുത്തു. വണ്ടിയില്‍ കയറുമ്പോള്‍ തന്റെ ഒരു ഛായാചിത്രം എടുത്ത് മാധവന് കൊടുത്തു.

ഗോവിന്ദസേന്‍ പോയി, തീവണ്ടിയും ഇളകി. മാധവന്‍ അപ്പോള്‍ ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി താമസിക്കുന്ന ദിക്കിലേക്കാണ് ടിക്കറ്റു വാങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിയോടു പറഞ്ഞ പ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിനെ കാണാതെ പോവാന്‍ പാടില്ലല്ലൊ. പലേ സംഗതികളും വിചാരിപ്പാനുണ്ടായത് കൊണ്ടു മാധവനു വഴി പോവുന്നതും ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ലാ. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു വലിയ സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തി. പിന്നെ അവിടെ നിന്നു ഗോപീനാഥബാനര്‍ജിയുടെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് അറുപത്തെട്ടു മൈല്‍സ് ദൂരമാണ് ഉള്ളത്. ആ സ്റ്റേഷനില്‍ നിന്ന് അല്പം പലഹാരങ്ങളും മറ്റും കഴിച്ചു മാധവന്‍ അവിടെ നിന്നും പോന്നു.

ആ വലിയ സ്റ്റേഷന്റെ അടുത്ത് അപ്പുറമുള്ള സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തിയ ഉടനെ ചെറുപ്പക്കാരനായ ഒരു സുന്ദര പുരുഷന്‍ താന്‍ ഇരിക്കുന്ന വണ്ടിയുടെ വാതില്‍ തുറന്ന് ആ വണ്ടിയില്‍ തനിക്ക് അല്പനേരം ഇരിക്കുന്നതിന് ആര്‍ക്കെങ്കിലും വിരോധമുണ്ടോ എന്ന് ഇംക്ലീഷില്‍ മാധവന്റെ മുഖത്തേക്കു നോക്കിക്കൊണ്ടു ചോദിച്ചു. യാതൊരു വിരോധവുമില്ലെന്നു മാധവന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞും അതില്‍ ഉള്ള രോഷം വഴിയാത്രക്കാര്‍ ഇംക്ലീഷ് പരിചയമില്ലാഞ്ഞിട്ടായിരിക്കും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ലാ. ഈ സുന്ദരപുരുഷന്‍ വണ്ടിയില്‍ മാധവന്റെ അടുക്കെ പോയി ഇരുന്നു.

അയാള്‍ കാഴ്ചയില്‍ അതിസുമുഖനായും. അയാളുടെ ഉടുപ്പും പുറപ്പാടും ബഹുഭംഗിയായും ഇരുന്നു. ജാതിയില്‍ ഒരു മുസല്‍മാനായി കാണപ്പെട്ടു. തലമുടി വളര്‍ത്തി ചുമലിന് അല്പം മീതെവച്ചു നിരത്തി മുറിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിഭംഗിയുള്ള മേല്‍മീശ കൂടാതെ മുറത്തു രണ്ടു ഭാഗത്തും സൈഡ്ലോക്സ് എന്ന് ഇംക്ലീഷില്‍ പറയുന്ന മാതിരിയില്‍ രോമം കുറെ നീട്ടി നിരത്തി വെട്ടിമുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. വര്‍ണ്ണം നല്ല പഴുത്ത നാരങ്ങയുടേതുതന്നെ. മുഖം ആകപ്പാടെ കണ്ടാല്‍ ബഹു ഭംഗി. തലയില്‍ മൂര്‍ദ്ധാവുമാത്രം നല്ലവണ്ണം മൂടുന്ന മാതിരി മുഴുവന്‍ കട്ടിക്കസവായി ഒരു തൊപ്പി വച്ചിരിക്കുന്നു. ആ തൊപ്പിയും അതിനുചുറ്റും ഉള്ള കറുത്ത തലമുടിയും വെളുത്ത മുഖവും മേല്‍മീശയും കൂടി കാഴ്ചയില്‍ അതിമനോഹരം എന്നേ പറവാനുള്ളൂ. ശരീരത്തില്‍ അതിവിശേഷമായി വെളുത്ത മിന്നുന്ന കട്ടിവില്ലൂസ്സുകൊണ്ട് ഒരു അംഗര്‍ക്കാക്കുപ്പായം, അതു മുട്ടു കഴിഞ്ഞു നാലഞ്ചുവിരല്‍ താണു നില്ക്കുന്നു. വെള്ള വില്ലൂസ് അംഗര്‍ക്കാ മുഴുവനും സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണങ്ങളായും കഴുത്തുമുതല്‍ കടിപ്രദേശം വരെ അടുത്തടുത്തു വെച്ചിട്ടുള്ളവയും ആയ കുടുക്കുകളാല്‍ കുടുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കാലില്‍ ഒന്നാന്തരം പച്ച നിറമായ പട്ടു കൊണ്ടുള്ള കാല്‍കുപ്പായം; കാലടികളില്‍ ഒന്നാം തരം തിളങ്ങുന്ന ബൂട്ട്സ്; മാറത്തു സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണമായി മിന്നുന്ന ഒരു ഗഡിയാള്‍ ചങ്ങലയും തൂങ്ങുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങിനെയാണ് ഇയാളുടെ വേഷം. ഇദ്ദേഹം മാധവന്റെ അടുത്തിരുന്നപ്പോള്‍ത്തന്നെ മാധവന് അതികലശലായ ഒരു പരിമളം ഉള്ളതായി തോന്നി. ലവന്‍ഡിയറിന്റെയോ പനീരിന്റെയോ ബഹുകലശലായ പരിമളം. ഈ മഹാരസികനായ മനുഷ്യന്‍ ഇരുന്ന ഉടനെ തന്റെ പോക്കറ്റില്‍ നിന്നു സ്വര്‍ണ്ണ വര്‍ണ്ണമായ ഒരു ചുരുട്ടു കേസ് (ചെറിയപെട്ടി) എടുത്തു തുറന്ന് ഒരു ചുരുട്ടു താന്‍ എടുത്തു കേസ്സു മാധവനു വെച്ചുകാണിച്ചു. താന്‍ ചുരുട്ടു വലിക്കാറില്ലെന്ന് ഇംക്ലീഷ് സമ്പ്രദായപ്രകാരം ഉപചാരത്തോടെ മാധവന്‍ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ തനിക്കു വലിക്കുന്നതിന്നു വിരോധമുണ്ടോ എന്നു ചോദിച്ചതിന്ന് ഒട്ടും ഇല്ലെന്നു മാധവന്‍ ആദരവോടെ പറകയും അദ്ദേഹം ഉടനെ ചുരുട്ടു വലിക്കാന്‍ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറെ കഴിഞ്ഞശേഷം അയാള്‍ മാധവനോട് “താങ്കള്‍ എവിടെനിന്നു വരുന്നു? എങ്ങോട്ടു പോവുന്നു? ഈ ദിക്കില്‍ മുമ്പു സഞ്ചരിച്ചിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.”

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ കല്ക്കത്താവില്‍ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ഒരു സ്നേഹിതനെ കാണാന്‍ പോവുന്നു. എന്റെ രാജ്യം മലയാളമാണ് – മദിരാശി സംസ്ഥാനത്തില്‍. ഈ വടക്കേ ഇന്‍ഡ്യാ സഞ്ചരിച്ചു കാണന്‍ വന്നതാണ്. താങ്കളുമായി പരിചയമാവാന്‍ എടവന്നത് എന്റെ ഒരു ഭാഗ്യം എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

സുന്ദരപുരുഷന്‍: അതെ, ഞാനും അങ്ങിനെതന്നെ വിചാരിക്കുന്നു. താങ്കളുടെ വല്ല സ്നേഹിതന്മാരോ ആള്‍ക്കാരോ ഉണ്ടോ; അല്ല, താനേ പുറപ്പെട്ടുവോ?

മാധവന്‍: ഒരാളുമില്ല; ഞാന്‍ താനേ ഉള്ളൂ.

സുന്ദരപുരുഷന്‍: ശരി, ഞാന്‍ അലഹബാദില്‍ ഒരു സബോര്‍ഡിനേറ്റ് ജഡ്ജിയാണ്. എന്റെ അച്ഛനെ കാണ്മാന്‍ എന്റെ സ്വന്തരാജ്യത്തേക്കു പോവുകയാണ്. എന്റെ അച്ഛന്‍ ഒരു വലിയ വര്‍ത്തകനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് ഞാന്‍ ഉദ്യോഗം ചെയ്യുന്നത് അത്ര ഇഷ്ടമില്ല. എന്റെ സ്വന്ത മനസ്സാല്‍ ഈ ഉദ്യോഗത്തില്‍ ഇരിക്കുന്നതാണ്. ഞാന്‍ ഒന്നാം ക്ലാസ്സു വണ്ടിക്കാണ് ടിക്കറ്റു വാങ്ങീട്ടുള്ളത്. എന്റെ ഭാര്യയും രണ്ടു മക്കളും ആ വണ്ടിയില്‍ ഉണ്ട്. വണ്ടിയില്‍ ഇരുന്നു മുഷിഞ്ഞ് ഓരോ സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തിയാല്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും ഞാന്‍ പ്ലാട്ടുഫോറമില്‍ എറങ്ങി നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എനിക്ക് ഈ വണ്ടിയില്‍ ദൂരയാത്ര ചെയ്യുന്നത് ബഹു ഉപദ്രവമാണ്. താങ്കള്‍ ഈ വണ്ടിയില്‍ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു. കണ്ടപ്പോള്‍ തന്നെ എനിക്കു സംസാരിക്കേണമെന്നു തോന്നി. മുഖം നോക്കിയപ്പോള്‍ തന്നെ ഇംക്ലീഷ് അറിയാം എന്നു ഞാന്‍ നിശ്ചയിച്ചു. ഇപ്പോള്‍ വളരെ സന്തോഷമായി. എന്റെ പേര്‍ ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ എന്നാണ്. നിങ്ങള്‍ ഒരു ബി.എ. ആയിരിക്കുമെന്നു ഞാന്‍ ഊഹിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: അതെ.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: എനിയും ലക്ഷണം പറയട്ടെ? ബി.എല്‍. കൂടിയാണ്; അല്ലേ?

മാധവന്‍: (ചിറിച്ചും കൊണ്ട്) അതെ.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: ഞാനും ഒരു ഗ്രാഡ്യുവെറ്റാണ്. നിങ്ങള്‍ക്കു നിങ്ങളുടെ സ്നേഹിതനോടുകൂടി എത്രദിവസം താമസമുണ്ട്?

മാധവന്‍: ഒരു ദിവസം.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: വിശേഷവിധി ആവശ്യം ഒന്നും ഇല്ലെങ്കില്‍ നുമ്മള്‍ക്ക് ഒന്നായി എന്റെ രാജ്യത്തേക്കു പോവുക. രാജ്യസഞ്ചാരത്തിന്നു വന്നതല്ലേ? ഇന്ന ദിക്കില്‍ തന്നെ ഒന്നാമതു പോവണമെന്നില്ലല്ലൊ. എന്റെ ഭവനത്തില്‍ ഒരാഴ്ച താമസിച്ച് ആ രാജ്യത്തില്‍ ഉള്ള വിശേഷങ്ങള്‍ എല്ലാം കണ്ടു പിന്നെ ഇഷ്ടംപോലെ ഏതെങ്കിലും ദിക്കിലേക്കു പോകാമല്ലൊ.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഒരു സ്നേഹിതനെ കാണാമെന്നുവെച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് ഒന്നാമതു പോവണം എന്നു പറഞ്ഞതാണ്.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: നിങ്ങള്‍ക്ക് ഈ ദിക്കുകളില്‍ ആരും പരിചയമില്ലെന്നു ഞാന്‍ ധരിച്ചു. ആരാണു സ്നേഹിതന്‍?

മാധവന്‍: ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി. അദ്ദേഹത്തിനെ ഞാന്‍ ഇയ്യെടെ കല്ക്കത്താവില്‍ നിന്ന് യദൃച്ഛയാ കണ്ടു പരിചയമായതാണ്. അദ്ദേഹം കല്ക്കത്ത വിടുമ്പോള്‍ എന്നെ ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതുപ്രകാരം പോവുന്നതാണ്.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: ഓ! മിസ്റ്റര്‍ ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി എന്റെ വലിയ ഒരു ഇഷ്ടനാണ്. എന്റെ അച്ഛന്റെയും ഇഷ്ടനാണ്. ഞാന്‍ കുറെ ദിവസമായി അദ്ദേഹത്തിനെ കണ്ടിട്ടില്ലാ. അദ്ദേഹം വളരെ നല്ല മനുഷ്യനാണ്. വലിയ വര്‍ത്തകനാണ്. താങ്കള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹിതനാണെന്ന് അറിയുന്നതില്‍ എനിക്കു സന്തോഷം. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു എഴുത്തു തരാം. അദ്ദേഹത്തേയും ക്ഷണിച്ചു കളയാം. നിങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും കൂടി എന്റെ രാജ്യത്തേക്കു വരുന്നത് എനിക്കു വലിയ സന്തോഷം. ഞാന്‍ നാലുമാസത്തെ കല്പനയെടുത്തു പോവുന്നതാണ്. നാലുമാസങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ എപ്പോഴെങ്കിലും നിങ്ങള്‍ വരുന്നതായാല്‍ എനിക്കു വളരെ സന്തോഷം.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെതന്നെ – വരാം.

ഇങ്ങിനെ അവര്‍ വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേക്കും വണ്ടി വേറെ ഒരു വലിയ സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തി. ആ സ്റ്റേഷനില്‍ ഉള്ള തിരക്ക് ഏതു പ്രകാരം എന്നു പറഞ്ഞുകൂടാ. വണ്ടി ഇവിടെ എത്തുമ്പോഴേക്കു സൂര്യാസ്തമനമായിരിക്കുന്നു. സ്റ്റേഷനില്‍ പ്ലാറ്റുഫോറത്തില്‍ എങ്ങും ജനങ്ങളും സാമാനങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അന്യോന്യം നിലവിളിച്ചു പറഞ്ഞാല്‍കൂടി കേള്‍പ്പാന്‍ പ്രയാസം. വണ്ടി സ്റ്റേഷനില്‍ നിന്ന ഉടനെ സബോര്‍ഡിനേറ്റ് ജഡ്ജി ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ അവര്‍കള്‍ മാധവന്റെ കൈയും പിടിച്ചു വണ്ടിയില്‍ നിന്നു പ്ലാറ്റുഫോറത്തിലേക്ക് എറങ്ങി. “പിയോന്‍, പിയോന്‍” എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചു അപ്പോള്‍ ഒരു കുപ്പായവും പിഗിഡിയും അരപ്പട്ടയും മറ്റും ഇട്ടു മുറുക്കിയ ഒരു താടിക്കാരന്‍ അതികൂറ്റന്‍ പട്ടാണി അടുത്ത ഒരു വണ്ടിയില്‍ നിന്നു പുറത്തു ചാടി. “സാബ്” എന്ന് അതിഭയഭക്തിയോടെ പറഞ്ഞു കൊണ്ട് സബ്ബ് ജഡ്ജി അവര്‍കളുടെ അടുക്കെ വന്നു നിന്നു.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: ഈ വണ്ടിയില്‍ കയറി ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ സാമാനങ്ങള്‍ എല്ലാം നോക്കി ബന്തോവസ്തായി ഇവിടെ ഇരിക്കണം. ഞങ്ങള്‍ റിപ്രെഷമണ്ട് റൂമില്‍ (പലഹാരങ്ങള്‍ മുതലായതു സായ്‌വന്‍മാര്‍ക്കും മറ്റും തെയ്യാറാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്ന മുറിയില്‍) പോയി  വരട്ടെ” എന്ന് പറഞ്ഞു 

“ഹൊ – സാബ്ബ്”, എന്ന് പറഞ്ഞ് അവന്‍ മാധവന്‍ ഇരുന്ന വണ്ടിക്കകത്തുപോയി സാമാനങ്ങളുടെ അടുക്കെ ബഹു ജാഗ്രതയോടെ നിന്നു.

സബോര്‍ഡിനേറ്റ് ജഡ്ജി അവര്‍കള്‍ മാധവന്റെ കൈവിടാതെ പിടിച്ചും കൊണ്ട് ഓരോ നേരംപോക്കും പറഞ്ഞു റിഫ്രെഷ്മെണ്ട് റൂമിലേക്കു കടന്നു.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: എന്താണ് നമ്മള്‍ തിന്നുന്നത്? (എന്നു മാധവനോട്)

മാധവന്‍: താങ്കളുടെ ഇഷ്ടംപോലെ.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: മാംസാഹാരങ്ങള്‍ക്കും വൈനിനും താങ്കള്‍ക്ക് വിരോധമില്ലായിരിക്കും.

മാധവന്‍: വിരോധമില്ലാ.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍: “ശരി”

“ബോയിബോയി” എന്നു വിളിച്ചു.

ബോയ് “എസ്സാര്‍” എന്ന് നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടിയെത്തി.

ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ “മട്ടന്‍ചോപ്സ്, കട്ളഡ്ഡ്, ബ്രെഡ്. ചീസ്സ്, ഷെറി വയിന്‍” എന്നു കല്പിച്ചു.

ബോയി, “എസ്സാര്‍” എന്നു പറഞ്ഞു കല്പിച്ച സാധനങ്ങള്‍ കൊണ്ടു വരാന്‍ ഓടിപ്പോയി.

സബ്ബ് ജഡ്ജി അവര്‍കളും മാധവനും ഓരോ കസാലയിന്മേല്‍ ഇരുന്നു. ഉടനെ സബ്ബ് ജഡ്ജി അവര്‍കള്‍ കസാലമേല്‍ നിന്ന് എഴുനേറ്റ് “ഓ! എന്റെ മകനെക്കൂടി ഞാന്‍ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വരട്ടെ. അവന്‍ ഒന്നാം ക്ലാസ്സ് വണ്ടിയില്‍ അവന്റെ അമ്മയോടുകൂടി ഇരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ ആ വണ്ടിയില്‍ നിന്ന് എറങ്ങുമ്പോള്‍ തന്നെ അവന്‍ ശാഠ്യം പിടിച്ച് ഒന്നിച്ചു വരാന്‍ കരഞ്ഞു. എന്നോടു കൂടി അല്ലാതെ ആ ചെക്കന്‍ ഭക്ഷണം കഴിക്കയില്ലാ. ഞാന്‍ ഒരു നിമിഷത്തിലകത്തു വരും” എന്ന് പറഞ്ഞ് ഗഡിയാള്‍ ഒന്ന് എടുത്തു നോക്കി, വണ്ടിപുറപ്പെടാന്‍ പതിനാലു മിനിട്ട് ഉണ്ട്, പറഞ്ഞു സബ്ബ്ജഡ്ജി വേഗം പുറത്തേക്കു പോയി. കുട്ടിയെ കൊണ്ടു വരാന്‍ പോയത് മാധവന് അതി സന്തോഷമായി. മാധവന്‍ അവിടെ ഇരുന്നു. അപ്പോഴേക്കും ബട്ലര്‍ കല്പന പ്രകാരം ഓരോ സാധനങ്ങള്‍ കൊണ്ടുവന്നു വെച്ചുതുടങ്ങി. മാധവന്‍ സബ്ജഡ്ജിയുടെ വരവും കാത്തിരുന്നു. അഞ്ചുമിനിട്ടു കഴിഞ്ഞു – ആറു കഴിഞ്ഞു – ഏഴ് – എട്ട് – ഒമ്പത് – പത്തുമിനിട്ടായി. അപ്പോള്‍ മാധവന്‍  എന്താ  ആലോചിച്ചു. അടുക്കെ നില്ക്കുന്ന ബട്‌ലര്‍ “എനി നാലു മിനിട്ടേ ഉള്ളൂ. ഈ സാധനങ്ങള്‍ എല്ലാം ആറി ചീത്തയായി തുടങ്ങി” എന്ന് പറഞ്ഞു.

മാധവന്‍, “അദ്ദേഹം വന്നില്ലല്ലൊ,” എന്ന് പറഞ്ഞു പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങി – ആദ്യം ഒന്നാം ക്ലാസ്സുവണ്ടികള്‍ കെട്ടിയ ദിക്കിലേക്കു ഓടി. ആ വണ്ടികളുടെ വാതുക്കല്‍ എല്ലാം പോയി, ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ സബ്ബ് ജഡ്ജി! – ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ സബ്ബ് ജഡ്ജി! എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചു. ആരും ഉരിയാടിയില്ല. മാധവന്‍ വല്ലാതെ പരിഭ്രമിച്ചു. താന്‍ കയറിയ വണ്ടിയില്‍ വന്നുനോക്കുമ്പോള്‍ അവിടെ വച്ചിരുന്ന തന്റെ വക യാതൊരു സാമാനങ്ങളേയും കണ്ടില്ല. പിയോനുമില്ലാ സബ്ബ്ജഡ്ജിയുമില്ലാ. സമാനങ്ങള്‍ എല്ലാ ആ തടിച്ച പ്യൂണ്‍ എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി എന്ന് വണ്ടിയില്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇംക്ലീഷ് അറിഞ്ഞുകൂടാത്ത ചില വഴിയാത്രക്കാര്‍ കൈകൊണ്ടും മറ്റും കാണിച്ചു മാധവനെ മനസ്സിലാക്കി. മാധവന്‍ പിന്നെയും എന്തിനാണെന്നും എവിടേക്കാണെന്നും മാധവനു തന്നെ നിശ്ചയമില്ലാതെ പ്ലാട്ടുഫോറത്തില്‍ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും ഒരു ഭ്രാന്തന്റെ മാതിരി ഓടി. അപ്പോഴേക്കും വണ്ടി എളകി പോകയും ചെയ്തു.

മാധവന് അപ്പോള്‍ ഉണ്ടായ പരിഭ്രമവും വ്യസനവും മതിയാകും വണ്ണവും ശരിയാകും വണ്ണവും പറഞ്ഞ് എന്റെ വായനക്കാരെ ധരിപ്പിപ്പാന്‍ എന്നാല്‍ പ്രയാസം. താന്‍ അപ്പോള്‍ ഇട്ടിട്ടുള്ള കുപ്പായവും തൊപ്പിയും കാലൊറയും ബൂട്ടിസും ഒരു ചെറിയ ഉറുമാലും രണ്ട് ഉറുപ്പികയ്ക്കോ മറ്റോ ചില്ലറയും ഒരു റിവോള്‍വര്‍ പോക്കറ്റില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നതും താന്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും ധരിച്ചു വരുന്ന ഒരു സാധാരണ ഗഡിയാളും ഒരു റെയില്‍വെ ടിക്കറ്റും ഒഴികെ മറ്റു സകല സാധനങ്ങളും പോയി. പോയ സാധനങ്ങളില്‍ ഏറ്റവും വിലപിടിച്ച സാധനങ്ങള്‍, ബാബു ഗോവിന്ദസേന്‍ കൊടുത്ത പൊന്‍ഗഡിയാളും ചങ്ങലയും ഒരു വിലയുള്ള ദന്തത്തിന്റെ എഴുത്തുപെട്ടിയും വിശേഷമായ നീരാളത്തിന്റെ ഉടുപ്പുകളും ആണ്. പാവം! സാധു മാധവന്‍ അന്ധനായി പ്ലാട്ടുഫോമില്‍ കുറെ നിന്നു – വണ്ടിയും പോയി. സ്വത്തുക്കള്‍ സകലവും അലഹബാദിലെ സബ്ബ് ജഡ്ജിയും കൊണ്ടു പോയി.

ഈ ഷിയര്‍ ആലിഖാന്‍ എന്നു കള്ളപ്പേര്‍ പറഞ്ഞ പെരുങ്കള്ളന്‍ ഈ വക പ്രവൃത്തിയില്‍ വളരെ പണം തട്ടിപ്പറിച്ചവനാണ്. മാധവനെ ഇവനും ഇവന്റെ കൂട്ടരും കൂടി വൈകുന്നേരം പലഹാരം കഴിപ്പാന്‍ എറങ്ങിയ സ്റ്റേഷനില്‍ വെച്ചു കണ്ടു. ദിക്കു പരിചയമില്ലാത്തവനാണെന്നു മനസ്സിലായി, തന്റെ കൂറ്റുകള്ളന്മാര്‍ രണ്ടാളോടുകൂടി മാധവനെ ഇങ്ങിനെ ചതിച്ചതാണ്. ആ കള്ളന്മാര്‍ മാധവന്റെ വണ്ടിയില്‍ നിന്നു സമാനാവും എടുത്തു സ്റ്റേഷനില്‍ നിന്നു കുതിച്ചു ഓടിപ്പൊയ്ക്കളയുകയും ചെയ്തു. എനി എന്തു നിവൃത്തി ഈശ്വരാ! എന്നു വിചാരിച്ചു മാധവന്‍ ഓടി സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്ററുടെ മുറിയില്‍ ചെന്നു.

മാധവന്‍: ഇതാ എന്റെ സാമാനങ്ങള്‍ എല്ലാം കളവു പോയിരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ അന്യ രാജ്യക്കാരനാണ്. എന്നെ ദയവുചെയ്തു സഹായിക്കണേ!.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: പൊല്ലീസ്സുകാരോടു പോയി പറയൂ.

മാധവന്‍: പൊല്ലീസ്സുകാരെ ആരെയും കാണുന്നില്ലാ.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: അതിനു ഞാനെന്തു ചെയ്യും?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ അന്യദിക്കുകാരനാണ്.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: അതിനു ഞാനെന്തു ചെയ്യും?

മാധവന്‍: എനിക്ക് ഈ ദിക്കില്‍ ആരെയും പരിചയമില്ല.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: അതിനു ഞാനെന്തു ചെയ്യും?

മാധവന്‍: നിങ്ങള്‍ എനിക്കു വല്ല സഹായവും ചെയ്യാഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ വളരെ കുഴങ്ങിപ്പോവുമല്ലൊ.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: പൊല്ലീസ്സുകാരോടു പോയി പറയൂ. പോട്ടര്‍, ഈ മനുഷ്യനു പൊല്ലീസ്സുകാരെ കാണിച്ചു കൊടുക്കൂ. ഇവിടെ പൊല്ലീസ്സുകാര്‍ ആരും ഇല്ലെങ്കില്‍ പൊല്ലീസ്സുകച്ചേരി കാണിച്ചു കൊടുക്കൂ.

പ്ലാറ്റു ഫോറത്തില്‍ പൊല്ലീസ്സുകാരെ കണ്ടില്ലാ. പൊല്ലീസ്സു കച്ചേരിയില്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ അവിടെ വാതില്‍ അടച്ചിരിക്കുന്നു. ആ ദിക്കില്‍ നുമ്മളുടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്‍ഡ്യയിലെ പൊല്ലീസ്സുകാര്‍ അല്ല. ഈ കളവു പോയതും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്‍ഡ്യയ്ക്കു പുറത്തു ഒരു രാജ്യത്തു വെച്ചാണ്. മാധവന്റെ പിന്നാലെ തന്നെ ഹോട്ടലിലെ ബട്ളര്‍ കൂടിയിരിക്കുന്നു. “സാമാനം ഉണ്ടാക്കിയതിന്ന് ഒന്നര ഉറുപ്പിക ചാര്‍ജ്ജുണ്ട് – വേണമെങ്കില്‍ നിന്നോളണം, പണം തരണം” എന്ന് പറഞ്ഞു പിന്നാലെ വന്നു.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ സാധനങ്ങളൊന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ആ കള്ളനല്ലേ പറഞ്ഞത്? ഞാന്‍ എന്തിനാണു പണം തരുന്നത്?

ബട്ളര്‍: നിങ്ങളാണു പറഞ്ഞത്. നിങ്ങള്‍ പണം തരണം. എന്നു പറഞ്ഞു പിന്നെയും പിന്നാലെ വിടാതെ കൂടി.

പൊല്ലീസ്സുകാരെ ഒരാളെയും കാണാത്തതിനാല്‍ മാധവന്‍ പിന്നെയും തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനിലേക്കു തന്നെ മടങ്ങി വന്നു. സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്ററുടെ അടുക്കെപ്പോയി.

മാധവന്‍: പൊല്ലീസ്സുകാരെ ആരെയും കാണുന്നില്ല.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: അതിനു ഞാനെന്തു ചെയ്യും?

ബട്ളര്‍: (സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്ററോട്) അദ്ദേഹം ഹോട്ടലില്‍ വന്നു സാമാനങ്ങള്‍ക്കു കല്പന കൊടുത്തു. ഉണ്ടാക്കികൊണ്ടു വന്ന ശേഷം ഇപ്പോള്‍ വില തരുന്നില്ലാ.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: (മാധവനോട്) അത് എന്താണു കൊടുക്കാത്തത്?

മാധവന്‍: നിങ്ങള്‍ കല്പിച്ചാല്‍ കൊടുക്കാം. എന്റെ കൈയില്‍ ഉള്ള മുഴുവന്‍ പണവും കൊടുക്കാം. എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ എനിക്ക് ഒരു ഉപകാരം മാത്രം ചെയ്യണം. ഞാന്‍ ഇങ്ങിനെ സങ്കടത്തില്‍പ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യനല്ലെ – എന്റെ സ്നേഹിതന് ഒരു ടെലിഗ്രാം (കമ്പി വര്‍ത്തമാനം) അയച്ചു തരണം.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: നേരം ആറുമണി കഴിഞ്ഞുവല്ലൊ. ആരാണ് സ്നേഹിതന്‍?

മാധവന്‍: മിസ്റ്റര്‍ ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി എന്റെ സ്നേഹിതനാണ്. അദ്ദേഹത്തിനെ കാണ്മാനാണു ഞാന്‍ പോവുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു കമ്പി ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെ അയച്ചു തരണം.  

“ഗോപിനാഥ ബാനര്‍ജി” എന്ന പേരു കേട്ടപ്പോള്‍ എന്തോ സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്ററുടെ പ്രകൃതം ഒന്നു വല്ലാതെ മാറി. ആ കോടീശ്വരന്റെ സ്വന്തം ആളാണ് ഈ സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്റര്‍. ബഹുവിധമായ സാമാനങ്ങള്‍ ഈ സ്റ്റേഷനില്‍ കൂടി അദ്ദേഹത്തിന്നു വേണ്ടി ദിവസംപ്രതി വന്നും പോയിക്കൊണ്ടും ഇരിക്കും. വളരെ പണം സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്റര്‍ക്ക് അദ്ദേഹത്തോടു സമ്മാനമായിട്ടും മറ്റും കിട്ടിവരുന്നുണ്ട്. അത്രയുമല്ല, ഒരു കുറി എന്തോ ഒരു വികടം കാണിച്ചതിനാല്‍ ഈ സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്ററുടെ കാല്ക്കു ചങ്ങല വരാന്‍ പോയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദയയാല്‍ ഇല്ലാതെ ആയിരിക്കുന്നു. ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി എന്നുവെച്ചാല്‍ ആ സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്റര്‍ക്ക് ഒരു ഈശ്വരനെപ്പോലെയാണ്, ആ പേരു പറഞ്ഞു കേട്ട ഉടനെ അദ്ദേഹം ഇരിപ്പിടത്തില്‍ നിന്ന് എണീട്ടു.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: താങ്കള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹിതനോ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കലേക്കു പോവുന്നുവോ? പോട്ടര്‍, കസാല കൊണ്ടു വാ. ഇരിക്കിന്‍. ടെലിഗ്രാം ഈ നിമിഷം അയയ്ക്കാം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ടെലിഗ്രാമിന് ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ മറുവപടി അയച്ചതേ ഉള്ളൂ. അദ്ദേഹം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥലത്തുള്ള റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷനില്‍ തന്നെ ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ടെലിഗ്രാം വേഗം എഴുതിത്തരികേ വേണ്ടു.

മാധവന്‍ ഉടനെ ടെലിഗ്രാം എഴുതി സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ വശം കൊടുത്തു.

സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്റര്‍ അഞ്ചുനിമിഷത്തിലകത്തു മറുപടി വരുത്തിത്തരാമെന്നു പറഞ്ഞു ടെലിഗ്രാം അടിച്ചു. മാധവനു കുറെ ചായയും മറ്റും ക്ഷണം വരുത്തിക്കൊടുത്തു. ഉടനെ പൊലീസ്സുകാരുടെ അടുക്ക ആളെ അയച്ചു. വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്തു. പണത്തിന്നു ചോദിച്ച ഹോട്ടല്‍ ബട്ളറെ തല്ക്കാലം കണ്ടതേ ഇല്ലാ. കഷ്ടിച്ചു ഒരു അരമണിക്കൂര്‍ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ മറുവടി ടെലിഗ്രാം എത്തി. സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ക്ക്, നേരെ താഴെ പറയുന്ന പ്രകാരമായിരുന്നു ടെലിഗ്രാം. 

“മലബാറില്‍ നിന്നു വന്ന മാധവന്റെ ടെലിഗ്രാം കിട്ടി. ഇദ്ദേഹം എന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ ഒരു മനുഷ്യനാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്നു വേണ്ട സകല ഉപചാരങ്ങളും ചെയ്ത് വളരെ സുഖമാക്കി താങ്കള്‍ ഇന്നു രാത്രി അവിടെ പാര്‍പ്പിക്കണം. മാധവന്റെ ടെലിഗ്രാം ഇവിടെ കിട്ടുമ്പോള്‍ ഇവിടുന്ന് അങ്ങോട്ടുള്ള ഒടുവിലത്തെ വണ്ടി പോയിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കില്‍ “ഈ   രാത്രിയില്‍  തന്നെ” ഞാന്‍ അവിടെ എത്തുമായിരുന്നു. മാധവനോട് അശേഷം വ്യസനിക്കരുതെന്നും താങ്കള്‍ പറയണം. താങ്കള്‍ അയാളുടെ കൂടെത്തന്നെ സകല ഉപചാരങ്ങളും ചെയ്തു ഞാന്‍ എത്തുന്നവരെ ഇരിക്കണം. ഞാന്‍ നാളെ ഒന്നാമത്തെ വണ്ടിക്ക് അവിടെ എത്തും. പൊലീസ്സിന്ന് ഇപ്പോള്‍ തന്നെ അറിവു കൊടുക്കണം. അതൊന്നും മാധവനറിയേണ്ട – വേണ്ടത് സകലം നിങ്ങള്‍ തന്നെ ചെയ്യണം.”

ഈ ടെലിഗ്രാം എത്തിയ ശേഷം സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ മാധവനു ചെയ്ത ഉപചാരങ്ങളും ആദരവുകളും ഒരു രാജാവിനോ വലിയ പ്രഭുവിനോ കൂടി അദ്ദേഹം ചെയ്യുമോ എന്നു സംശയമാണ്.

ഉടനെ പൊല്ലീസ്സിന്ന് ആളെ അയച്ചു. മാധവനു ഹോട്ടലില്‍ കിടക്ക, കട്ടില്‍, മേശ, കസാല മുതലായ പലേ സാമാനങ്ങള്‍ ഉള്ള ഒരു വലിയ മുറി ഒഴിച്ചു അതില്‍ ഇരിപ്പാന്‍ ശട്ടമാക്കി. ഒരു കാല്‍ മണിക്കൂറിനുള്ളില്‍ ആ ദിക്കിലെ പൊല്ലീസ്സിന്റെ ഒരു ഹെഡാപ്സരും കുറെ ശിപായിമാരും കൂടി എത്തി. ഹെഡാപ്സര്‍ ഒരു മുസല്‍മാനാണ്; അതിഭയങ്കര വേഷം, സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തിയ ഉടനെ സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്ററോട്.

ഹെഡാപ്സര്‍: കളവുപോയത് ആര്‍ക്കാണ്? എത്ര മുതല്‍ പോയി?

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: മലയാളത്തില്‍ നിന്ന് ഒരു രാജാവു വന്നിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വക ഒരു ലക്ഷം ഉറുപ്പികയ്ക്ക് മുതല്‍ പോയിപ്പോയി. ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിയുടെ ഇഷ്ടനാണ് ഈ രാജാവ്. ഈ അകത്തിരിക്കുന്നുണ്ട് – വലിയ രാജാവാണ്. വിവരത്തിന്ന് ഗോപീനാഥബാനര്‍ജിക്ക് അദ്ദേഹം തന്നെ ടെലിഗ്രാം അയച്ചു. അതിനുവന്ന മറുവടി എനിക്കാണ്. ഇതാ നോക്കിന്‍.

എന്നു പറഞ്ഞു ടെലിഗ്രാം ഹെഡാപ്സറെ പക്കല്‍ കൊടുത്തു. സ്റ്റേഷന്‍മാസ്റ്റര്‍ പറഞ്ഞതെല്ലാം മാധവന്‍ അകായില്‍ നിന്നു കേട്ടു. വളരെ വ്യസനത്തിലാണ് തന്റെ അപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി എങ്കിലും, താന്‍ മലയാളത്തിലെ ഒരു രാജാവാണെന്നും ലക്ഷം ഉറുപ്പികയുടെ മുതല്‍ കളവു പോയി എന്നും സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ പറഞ്ഞതു കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവന്‍ ഉറക്കെ ചിരിച്ചു പോയി.

ഹെഡാപ്സര്‍ ടെലിഗ്രാം വായിച്ചു തല ഒന്നു കുലുക്കി സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്ററോട്, ഹെഡാപ്സര്‍, “എനിക്ക് രാജാവിനെ ഒന്നു കാണണം. അന്യായത്തിന്റെ വിവരം  കുറിച്ചെടുക്കണം” എന്ന് പറഞ്ഞു.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ അകത്തു പോയി ഹെഡാപ്സറോട് അകത്തേക്കു വരാമെന്നു പറഞ്ഞശേഷം അതികൂറ്റനായ ഈ തുലുക്കന്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ അകത്തേക്കു കടന്നു വളരെ ഭക്തിയോടെ മാധവന് ഒരു സെലാം ചെയ്തു കൈകള്‍ രണ്ടും താഴ്ത്തി ഡ്രില്‍ ചെയ്‌വാന്‍ നില്‍ക്കുമ്പോലെ മാധവന്റെ മുന്പാകെ നിന്നു.

മാധവന്‍ വേഗം കസാലയിന്മേല്‍ നിന്ന് എണീറ്റ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈപിടിച്ച്, കണ്ടത് വളരെ സന്തോഷമായി, പറഞ്ഞ് അടുക്കെ കസാലമേല്‍ ഇരുത്തി വളരെ താഴ്മയോടെ സംസാരിച്ചു. ഈ ഉദ്യോഗസ്ഥനു മാധവനെ പറ്റി വളരെ ബഹുമാനവും സന്തോഷവും തോന്നി. ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: രാജാവവര്‍കള്‍ക്ക് ഈ വ്യസനം വന്നതില്‍ ഞാന്‍ വളരെ വ്യസനിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ കഴിയുന്നതു ശ്രമിച്ച് ഈ കുറ്റം തുമ്പുണ്ടാക്കാന്‍ നോക്കാം.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ രാജാവല്ലാ.

ഇതു പറഞ്ഞു കേട്ടപ്പോള്‍ സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ക്ക് ദേഷ്യം തോന്നി – കുറ്റമല്ലാ ഈ പൊട്ടച്ചാരുടെ മുതല്‍ കട്ടുപോയത് എന്നു മനസ്സില്‍ നിശ്ചയിച്ചു.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ രാജാവല്ലാ, മലയാളത്തിലെ ഒരു നായരാണ്. ഗവര്‍മ്മേണ്ടില്‍ ഉദ്യോഗമാണ്.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: ശരി, മുതല്‍ എത്ര പോയിട്ടുണ്ട്?

മാധവന്‍: വില തിട്ടമായി പറവാന്‍ സാധിക്കില്ല.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: വളരെ മുതല്‍ പോയിട്ടുണ്ട്. വളരെ വളരെ.

മാധവന്‍: ഏറെയും കുറയുമായി ഒരു രണ്ടായിരം ഉറുപ്പികയുടെ മുതല്‍ ഉണ്ടായിരിക്കാം. പോയ സാധനങ്ങളില്‍ വില ഏറിയത് എല്ലാം എനിക്കു കല്ക്കത്താവില്‍ നിന്നു പുറപ്പെടുമ്പോള്‍ മഹാരാജശ്രീ ഗോവിന്ദസേന്‍ സമ്മാനമായി തന്നതായിരുന്നു. അതുകളുടെ വില എനിക്കു നിശ്ചയമില്ല.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: ഗോവിന്ദസേനും ഇവിടുത്തെ സ്നേഹിതനോ?

മാധവന്‍: അതെ.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: കളവുണ്ടായ വിവരം ഒന്നു പറഞ്ഞാല്‍ കൊള്ളമായിരുന്നു.

മാധവന്‍ ഉണ്ടായ സംഗതികള്‍ എല്ലാം വിവരമായി പറഞ്ഞു. ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ കേട്ടശേഷം ഒരു പത്തുമിനിട്ട് ഒന്നും മിണ്ടാതെ യോഗീശ്വരന്മാര്‍ ധ്യാനത്തിന്ന് ഇരുന്നാലത്തെ സമ്പ്രദായത്തില്‍ നിശ്ചലനായി ആലോചിച്ചു. ആലോചനയുടെ അവസാനത്തില്‍ ഒരു മന്ദഹാസം ചെയ്തു. വാതുക്കല്‍ നില്ക്കുന്ന തന്റെ പ്രധാന ശിപായിയുടെ മുഖത്തേക്ക് ഒന്നു നോക്കി പിന്നെയും ഒരു മന്ദഹാസം ചെയ്തു. തനിക്കു സകല സൂക്ഷ്മവും കിട്ടി എന്നു നടിച്ചു കൊണ്ട്:

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: ഈ കളവുണ്ടായതു ഹോട്ടല്‍ ബട്ലറുടെ അറിവോടു കൂടിയാണെന്നുള്ളതിലേക്ക് എനിക്ക് ലേശം പോലും സംശയമില്ലാ.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: ശരി – ശരി

പ്രാധാനശിപായി: ശരി – ശരി; എനിക്ക് ഒരു അണുമാത്രം സംശയമില്ലാ.

എന്നു പറഞ്ഞപ്പോഴേക്കും ശിപായിമാര്‍ നിന്നേടത്തു നിന്ന് എളകി അന്യോന്യം മുഖത്തോടു മുഖം നോക്കി. കളവ് ഇത്ര വേഗം തങ്ങളുടെ യജമാനന്‍ തുമ്പുണ്ടാക്കിയത് ഓര്‍ത്ത് ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു. തങ്ങള്‍ക്കു കല്പന കിട്ടാന്‍ വൈകിയെന്ന ഭാവത്തോടെ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ മുഖത്തേക്കു നോക്കി കൊണ്ടു നിന്നു.

മാധവന്‍: ഹോട്ടല്‍ ബട്ലറുടെ അറിവ് ഉണ്ടാവാന്‍ സംഗതി ഉണ്ടെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നില്ലാ.

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: (ബഹു ദേഷ്യത്തോടെ) താങ്കള്‍ എനി ഈ കാര്യത്തില്‍ ഒന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ലാ. വേണ്ടതെല്ലാം ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാര്‍ ചെയ്തു കാര്യം തുമ്പുണ്ടാക്കട്ടെ. ഏകദേശം ലക്ഷം കാര്യങ്ങള്‍ ഇങ്ങിനെയുള്ളവ തുമ്പുണ്ടാക്കിയ മഹാന്മാരാണ് ഇവര്‍. അവരുടെ പ്രവൃത്തി അവര്‍ ചെയ്തു കൊള്ളട്ടെ.

മാധവന്‍, “അങ്ങനെ തന്നെ എനി ഞാന്‍ ഒന്നും പറയുന്നില്ല” എന്ന് പറഞ്ഞു.

പ്രധാന ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ ഉടനെ അവിടുന്ന് എഴുനീറ്റു പുറത്തേക്കു വന്നു ഹോട്ടല്‍ ബട്ലറെ വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു. ബട്ലര്‍ വളരെ ഭയപ്പെട്ടു വിറച്ചും കൊണ്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ അടുക്കെ വന്നു നിന്നു.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: അദ്ദേഹത്തിന്റെ വക മുതല്‍ നീ കട്ടത് എവിടെ വെച്ചിരിക്കുന്നു? എടുക്ക്.

ബട്ലര്‍: ഞാനോ, ആരുടെ മുതല്‍? കഷ്ടം, ഞാന്‍ കട്ടുവോ?

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: (ഒരു ശിപായിയോട്) ആ നായിനെ ഇടി.

ബട്ലര്‍: അയ്യോ!

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: ഇനിയും ഇടി.

ബട്ലര്‍: അയ്യയ്യോ! അയ്യയ്യോ! ഞാന്‍ ഒന്നും അറിയില്ലാ.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: നല്ലവണ്ണം ഇടി – കഴുതെ. നിണക്കു ബലം ഇല്ലെ. പ്രധാന ശിപായി! നീ ഇടി, ഇടി. തലയ്ക്കു ഇടി.

ബട്ലര്‍: അയ്യോ! അപ്പാ! അപ്പപ്പാ! അപ്പപ്പാ! ചത്തു –ചത്തു – ഞാന്‍ ചത്തു – ദൈവമേ! എന്നെ കൊന്നു!

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: ഇടിക്ക്. എനിയും ആ നായിനെ ഇടിച്ചു കൊല്ല്.

ബട്ലര്‍: അപ്പാ! എനിക്കു വെള്ളം കുടിക്കണം. ഞാന്‍ മരിക്കാറായി.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: അവന്റെ കയ്യ് പിടിച്ചു പിന്നോക്കം മുറുക്കിക്കെട്ടി മേലോട്ടു വലിച്ചു പൊന്തിക്ക. മറ്റൊരു ശിപായി അവന്റെ കാല്‍ മുന്നോട്ടു ബലത്തോടെ വലിക്കട്ടെ. കല്പ്പിച്ച പ്രകാരം ചെയ്തപ്പോള്‍

ബട്ലര്‍: (വേദന സഹിക്കാന്‍ പാടില്ലാതെ) അയ്യോ! അയ്യോ! ഞാന്‍ മുതല്‍ എടുത്തു തരാം – എടുത്തു തരാം.

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: എവിടെ വെച്ചിരിക്കുന്നു?

ബട്ലര്‍: അവിടെ എങ്ങാനും വെച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നെ ഒന്ന് അഴിച്ചു വിടണം!

ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍: എവിടെ വെച്ചിരിക്കുന്നു?

ബട്ലര്‍: അയ്യയ്യോ! ഞാന്‍ കിടക്കുന്ന മുറിയില്‍ വെച്ചിട്ടുണ്ട്. കെട്ട് അഴിക്കണേ!

സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍: (മാധവനോട്) കണ്ടില്ലെ – കള്ളന്‍, ഇവനാണു കട്ടത്. താങ്കള്‍ മഹാദയാബുദ്ധിയാണ്. ഇപ്പോള്‍ മുതല്‍ വരുന്നതു കാണാം.

മാധവന് ഇത് അശേഷം ബോദ്ധ്യമായില്ലാ. അവന്‍ വേദന സഹിക്കാന്‍ പാടില്ലാത്തതു കൊണ്ട് പറഞ്ഞതാണെന്നു തീര്‍ച്ചയായും വിശ്വസിച്ചു! കാര്യവും അതുപോലെ തന്നെ. അകത്തേക്കു പോയി ബട്ലര്‍ വെറുതെ നിന്നു! അയാള്‍ വശം ഇല്ലാത്ത മുതല്‍ അയാള്‍ എങ്ങിനെ കൊടുക്കും? ഏതെങ്കിലും പിന്നെയും കുറെ അന്വേഷണങ്ങളും മറ്റും ചെയ്തു. ചില പോര്‍ട്ടര്‍മാരെയും കൂലിക്കാരെയും വളരെ അടിച്ചു. ഒന്നും തുമ്പാവാത്തതിനാല്‍ ഏകദേശം പന്ത്രണ്ട് മണിയായപ്പോള്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാര്‍ വെളിച്ചാകുമ്പോള്‍ വരാമെന്നു പറഞ്ഞു പോകയും ചെയ്തു.

രാവിലത്തെ ഒന്നാമത്തെ വണ്ടിക്കു ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജി വന്നു. കളവു കാര്യത്തെക്കുറിച്ചു കുറെ അന്വേഷിച്ചു. ഒന്നും തുമ്പുണ്ടായില്ല. പിന്നെയും അന്വേഷിപ്പാന്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരെയും മറ്റും ഏല്‍പ്പിച്ചു മാധവനേയും കൂട്ടി തന്റെ രാജ്യത്തേക്കു പോന്നു. ഈ വിവരങ്ങള്‍ക്ക് എല്ലാം തന്റെ രാജ്യത്ത് എത്തിയ ഉടനെ ഗോവിന്ദസേന്നു കമ്പി അയച്ചു. അതിന്നു ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിക്കു വന്ന മറുപടി കമ്പി താഴെ ചേര്‍ക്കുന്നു:  

“മാധവന് നേരിട്ട നിര്‍ഭാഗ്യത്തെപ്പറ്റി ഞാന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു. മാധവനു വടക്കന്‍ ഇന്‍ഡ്യയില്‍ സഞ്ചാരത്തിന്നും മടങ്ങി മദിരാശിക്കു പോവാനും ഉള്ള സകല ചിലവുകള്‍ക്കും ആയി രണ്ടായിരം ഉറുപ്പിക മാധവന്റെ അധീനത്തില്‍ നിര്‍ത്തണം. എന്നാല്‍ ഉറുപ്പിക ഒന്നായി കൈയില്‍ കൊണ്ടു പോവണ്ട. തല്‍ക്കാലം ആവശ്യമുള്ളത് മാത്രം കൈയില്‍ രൊക്കം നാണ്യമായി ഇരുന്നോട്ടെ. ശേഷം ആവശ്യമുള്ളത് അല്ലഹബാദ്, ആഗ്രാ, ഡെല്‍ഹി, ലാഹൂര്‍ ഈ ബാങ്കുകളില്‍ നിന്ന് അതാതു സമയം വാങ്ങാന്‍ ചെക്കുകള്‍ കൊടുക്കണം. മാധവന്‍ ബൊമ്പായില്‍ മടങ്ങിയെത്തുന്നതുവരെ കൂടെ സഞ്ചരിക്കാന്‍ നമ്മുടെ ബൈരാംഖാനെക്കൂടി അയക്കണം. അവന്‍ സഞ്ചരിച്ചു നല്ല പരിചയമുള്ളവനാണ്. മുതലുകള്‍ പോയതില്‍ മാധവന്‍ അശേഷം വ്യസനിക്കേണ്ടാ എന്നു തീര്‍ച്ചയായി മാധവനോടു പറയണം.”

ഈ ടെലിഗ്രാം വായിച്ചപ്പോള്‍ മാധവന് മനസ്സില്‍ ഗോവിന്ദസേനെ കുറിച്ച് ഉണ്ടായ ഒരു ബഹുമാനവും ഭക്തിയും എന്റെ വായനക്കാര്‍ക്കു തന്നെ അനുമാനിക്കാവുന്നതാണല്ലൊ. എന്നാലും ഗോവിന്ദസേനെക്കൊണ്ട് എനി ഒരു കാശുപോലും തനിക്കുവേണ്ടി ചിലവിടിയിക്കുന്നത് മാധവനു പ്രാണസങ്കടമായി തോന്നി, ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിയോടു പറയുന്നു.

മാധവന്‍: മഹാ ഔദാര്യശാലിയായ ഗോവിന്ദസേന്‍ അധികംകാലം ലോകത്തിലെ ഗുണത്തിനായി ജീവിച്ചിരിക്കട്ടെ. ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ മദിരാശിക്കു മടങ്ങാനാണു വിചാരിക്കുന്നത്. അവിടെ പോയിട്ടു കുറെ ദിവസം കഴിഞ്ഞു ഇങ്ങട്ടു വീണ്ടും വന്നു ഗോവിന്ദസേന്‍ അവര്‍കളേയും താങ്കളേയും കണ്ടുകൊള്ളാം. എനിക്ക് ഇവിടുന്നു മദിരാശിയിലേക്കു വഴിയാത്രയ്ക്കുള്ള പണം മാത്രം ഇപ്പോള്‍ കിട്ടിയാല്‍ മതി.

ഗോപീനാഥബാനര്‍ജി: അങ്ങിനെ തന്നെ. എന്നാല്‍ ഒരു നാലഞ്ചു ദിവസം എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ താമസിച്ചിട്ടു പോവാം. എന്നാലേ എനിക്കു സുഖമുള്ളൂ.

എന്നു പറഞ്ഞതിനെ അനുവദിച്ചു നാലഞ്ചു ദിവസം കൂടി അവിടെ താമസിച്ചു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനും ബൊമ്പായില്‍ താമസിക്കുന്നതായി മുമ്പത്തെ അദ്ധ്യായത്തില്‍ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലൊ. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്കു ശരീരത്തിന്ന് ഇപ്പോഴും സുഖമായില്ല. ബര്‍മ്മയിലേക്കു പുറപ്പാട് ഇന്ന്, നാളെ, മറ്റെന്നാള്‍ എന്നുവെച്ചു കഴിയുന്നു. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു ദിവസം ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ ബൊമ്പായി എസ്പ്ലെനെഡിനു സമീപം കാറ്റും കൊണ്ടു നില്ക്കുമ്പോള്‍ സമീപത്തുകൂടി ബാബു കേശവചന്ദ്രസേന്‍ കടന്നുപോയി. കേശവചന്ദ്രസേന്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവന്റെ മുഖം കണ്ടപ്പോള്‍ മാധവന്റെ മുഖച്ഛായപോലെ തോന്നി. തിരിയെ ഇങ്ങട്ടുതന്നെ മടങ്ങി ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിമേനവന്റെ അടുക്കെ വന്നു ചോദിക്കുന്നു:

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: താങ്കള്‍ ഏതു രാജ്യക്കാരനാണ്?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: മലബാര്‍ രാജ്യക്കാരനാണ്.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: ശരി, അങ്ങിനെ കണ്ടപ്പോള്‍ എനിക്കു തോന്നി. മലബാറില്‍ മാധവന്‍ എന്നൊരാളെ താങ്കള്‍ അറിയുമോ?

ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ ഒന്നു ഞെട്ടി. വല്ലാതെ പരിഭ്രമിച്ചു. സന്തോഷവും സന്താപവും ആശ്ചര്യവും ഒക്കെക്കൂടി മനസ്സില്‍ തിക്കിത്തിരക്കി വലഞ്ഞു പോയി. ഉടനെ –

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍: അദ്ദേഹം എവിടെ ഉണ്ട്? ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു സംബന്ധിയാണ്. അദ്ദേഹം ഞങ്ങടെ രാജ്യം വിട്ടു പൊയ്ക്കളഞ്ഞിട്ട് രണ്ടു മാസത്തോളമായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛനും ഞാനും കൂടി പലേ ദിക്കിലും അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞു കാണാതെ വ്യസനിച്ചു വലഞ്ഞു നടക്കുന്നു. ഇവിടെ എട്ടുപത്തു ദിവസമായി ഞങ്ങള്‍ എത്തീട്ട്.

ഉടനെ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ വിവരങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. ഒടുവില്‍ –

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: ഇപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം കല്‍ക്കത്താ വിട്ടിരിക്കാം. എന്നാല്‍ അച്ഛനു ഞാന്‍ ഒരു കമ്പി അയച്ചു അതിന്റെ വിവരം അറിയാം.

എന്നു പറഞ്ഞു കേശവചന്ദ്രസേനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനും കൂടെ ടെലിഗ്രാഫ് ആഫീസില്‍ പോയി കമ്പി അയച്ചു. ഉടനെ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരുടെ അടുക്കെ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനോടുകൂടെപോയി. അദ്ദേഹത്തേയും ആള്‍ക്കാരെയും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്നു തന്റെ വീട്ടില്‍ താമസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഏകദേശം രാത്രി എട്ടുമണിക്കു മറുവടി കമ്പി എത്തി: “മാധവന്‍ കല്ക്കത്ത വിട്ടിരിക്കുന്നു. ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിയുടെ അടുക്കെ ഉണ്ടായിരിക്കണം. അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന്‍ ഒന്നും വ്യസനിപ്പാന്‍ ആവശ്യമില്ലാ. ഉടനെ സുഖമായി വന്നു  ചേരും” എന്നാണ് മറുവടി. അതു കിട്ടി. ഉടനെ ഗോപീനാഥ ബാനര്‍ജിക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജ്യത്തിലേക്കു രാത്രി തന്നെ കമ്പി അടിച്ചു. മാധവന്‍ അവിടെ ഉണ്ടോ എന്നു മാത്രമാണു കമ്പിയില്‍ ചോദിച്ചത്. അതിനു പ്രഭാതത്തില്‍ മറുവടി കിട്ടി.

മറുവടി – “മാധവന്‍ ഇന്നു വൈകുന്നേരം ആറുമണിക്ക് ഇവിടെ നിന്നു ബൊമ്പായിക്കു വണ്ടി കയറി. സുഖക്കേടു യാതൊന്നുമില്ലാ. ബൊമ്പായില്‍ എത്തിയ ഉടനെ താങ്കളെ കാണും.”

ഈ കമ്പി വായിച്ചു കേട്ടപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ക്കും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനും ഉണ്ടായ സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ചു ഞാന്‍ എന്താണു പറയേണ്ടത്?

ബൊമ്പായില്‍ മാധവന്‍ കയറിയ വണ്ടി എത്തുന്ന ദിവസം കേശവചന്ദ്രസേന്‍ സ്റ്റേഷനില്‍ എതിരേല്ക്കാന്‍ ഗാഡിയുമായി തയ്യാറായി നിന്നു. എന്നാല്‍ ഒരു നേരമ്പോക്ക് ഉണ്ടാക്കണം എന്നു കേശവചന്ദ്രസേന്‍ നിശ്ചയിച്ചു. ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരോടും ഗോവിന്ദമേനവനോടും അവരുടെ ആള്‍ക്കാരോടും സ്റ്റേഷനിലേക്കു വരണ്ടാ എന്നും, താനും മാധവനും കൂടി വീട്ടിലേക്കു വരുമ്പോള്‍ അവരെ പുറത്തു കാണരുതെന്നും, താന്‍ മാധവനെ പെട്ടെന്നു കൊണ്ടുവന്നു കാണിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞു ശട്ടം ചെയ്തിട്ടാണി കേശവചന്ദ്രസേന്‍ സ്റ്റേഷനിലേക്കു പോയത്. സ്റ്റേഷനില്‍ എത്തുമ്പോഴേക്കു വണ്ടിയും എത്തി. മാധവന്‍ വണ്ടിയില്‍ നിന്ന് എറങ്ങിക്കൂടുമ്പോള്‍ കേശവചന്ദ്രസേനെ കണ്ടു. ഉടനെ കൈകൊടുത്തു രണ്ടുപേരും കൂടി വണ്ടിയില്‍ കയറി കേശവചന്ദ്രസേന്റെ ബങ്കളാവില്‍ എത്തി പുറത്തു ബ്രാന്തയില്‍ ഇരുന്നു. കേശവചന്ദ്രസേന്‍ കല്‍ക്കത്താ വിട്ടശേഷം നടന്ന വാസ്തവങ്ങള്‍ എല്ലാം മാധവന്‍ പറഞ്ഞു. കേശവചന്ദ്രസേന്‍ എല്ലാം കേട്ടു. ഒടുവില്‍ –

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: ആട്ടെ, അലഹബാദിലെ സബ്ബ് ജഡ്ജിയുമായി പരിചയമായല്ലൊ. കുറെ ദ്രവ്യനാശം വന്നാലും തരക്കേടില്ല – നല്ല ഒരു സ്നേഹിതനെ കിട്ടിയല്ലോ! എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രണ്ടുപേരും വളരെ ചിരിച്ചു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: എനിയത്തെ ഉദ്ദേശം എന്താണ്? മലബാറിലേക്കു തന്നെ മടങ്ങുകയല്ലേ നല്ലത്?

മാധവന്‍: ഇല്ലാ. മലബാറിലേക്ക് ഇപ്പോള്‍ മടങ്ങുന്നില്ലാ. എന്നാല്‍ നാളെ ഞാന്‍ മദിരാശിക്കു പോയി എട്ടുപത്തു ദിവസത്തിനകത്ത് ഇങ്ങട്ടുതന്നെ മടങ്ങും.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: മദിരാശിയോളം മാത്രം പോയി മടങ്ങുന്നുവോ? മലബാറിലേക്കുകൂടി പോവരുതോ? അച്ഛനേയും മറ്റും ഒന്നു കാണാമല്ലോ.

അച്ഛന്‍ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ മാധവനു ബഹു വ്യസനം തോന്നി. എങ്കിലും മറ്റെ സംഗതി ഓര്‍ത്തപ്പോള്‍ മലബാറിനെ മനസ്സുകൊണ്ട് ഒന്ന് ശപിച്ചുംകൊണ്ട്

മാധവന്‍: അച്ഛനെ കാണ്മാന്‍ എനിക്കു വളരെ ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു. തല്ക്കാലം സാധിക്കില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: എന്നാല്‍ ഇനി നമുക്കു ഭക്ഷണം കഴിക്കാറായല്ലോ. കുളിക്കണ്ടേ?   മാധവന്‍: കുളിക്കാം.

എന്നു പറഞ്ഞു മാധവന്‍ എണീറ്റു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: ഞാന്‍ ഇന്ന് എന്റെ സ്നേഹിതന്മാരില്‍ രണ്ടാളേക്കൂടി താങ്കളുടെ പ്രീതിക്കായി ഭക്ഷണത്തിന്നു വരാന്‍ ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്. താങ്കള്‍ക്ക് അവരെ കാണാന്‍ സന്തോഷമായിരിക്കുമെന്ന് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: താങ്കളുടെ സ്നേഹിതന്മാര്‍ എന്റെയും സ്നേഹിതന്മാര്‍ തന്നെ. അവരെ ക്ഷണിച്ചത് എനിക്ക് അത്യന്തം സന്തോഷമായി.

എന്നു പറഞ്ഞു മാധവന്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോയി. കുളിപ്പാന്‍ പോയ ഉടനെ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരേയും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനെയും ഭക്ഷണം ചെയ്യുന്ന മുറിയിലേക്കു വിളിച്ചു തീന്‍മേശയുടെ അടുക്കെ ഇരുത്തി. താനും ഇരുന്നു. കുറെ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ മാധവന്‍ കുളി കഴിഞ്ഞ് വരുന്നതു കണ്ടു കേശവചന്ദ്രസേന്‍ എതിരേറ്റ് ഈ മുറിയിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്നു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍: ഇതാ ഈ ഇരിക്കുന്ന രണ്ടുപേരെയാണു ഞാന്‍ ക്ഷണിച്ചത്. താങ്കളുമായി മുമ്പു പരിചയമുണ്ടോ? ഞാന്‍ അറിയില്ലാ.

മാധവന്‍ നോക്കി പിന്നെ ഉണ്ടായത് എന്താണെന്നു പറയേണ്ടതില്ലല്ലൊ – “അച്ഛനെ ഞാന്‍ കണ്ടത് എന്റെ ഭാഗ്യം” എന്ന് പറയുമ്പോഴേക്കു ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ എഴുനീറ്റു മാധവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു! “അയ്യോ!എന്റെ കുട്ടാ! നീ എന്നെ ഇങ്ങിനെ വ്യസനിപ്പിച്ചുവല്ലൊ,” എന്ന് ഗല്‍ഗദാക്ഷരമായി കരഞ്ഞുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍ ഉടനെ ആ മുറിയില്‍ നിന്നു മറ്റൊരു മുറിയിലേക്കു പോയി. ഈ ആലിംഗനവും കരച്ചിലും ഒക്കെ കഴിഞ്ഞശേഷം ഒന്നാമത് ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ പറഞ്ഞത്:  

“ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി ഉടനെ നാട്ടിലേക്ക് ഒരു കമ്പി അടിക്കണം. ഇവന്റെ അമ്മയും പെണ്ണും വ്യസനിച്ചു മരിച്ചിരിക്കുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ല.”

മാധവന്‍: ഏതു പെണ്ണ്? ഏതു പെണ്ണാണ് എന്നെക്കുറിച്ചു വ്യസനിച്ചു മരിക്കാന്‍?

ഗോവിന്ദമേനോന്‍: എന്റെ മരുമകള്‍ ഇന്ദുലേഖാ. ഭ്രാന്താ! എന്തൊരു കഥയാണ് ഇതെല്ലാം? എന്തെല്ലാം ഗോഷ്ഠിയാണ് ഈ കാണിച്ചത്?

ഇയ്യെടെ മാധവനു പലപ്പോഴും വിചാരിയാതെ പലേ ആപത്തുകളും നേരിട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ചില സന്തോഷങ്ങളും ഇടയില്‍ ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നില്ലാ. എന്നാല്‍ അതിനാല്‍ ഒന്നും ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടായതുപോലെ ഉള്ള ഒരു സ്തബ്ധത മാധവന് ഉണ്ടായിട്ടില്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനോന്‍ പറഞ്ഞതു കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവന്റെ സര്‍വ്വാംഗം തരിച്ചു മരംപോലെ ആയിപ്പോയി.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്തു കഷ്ടമാണു കുട്ടാ നീ ചെയ്തത്? നിന്റെ അമ്മയേയും ആ പെണ്ണിനേയും ഞങ്ങളേയും നീ ഇങ്ങിനെ വ്യസനിപ്പിച്ചുവല്ലൊ. നീ നാട്ടില്‍ വന്നിട്ട് ഒരു പൊള്ളയും കേട്ട് അന്ധാളിച്ച് ഓടിപ്പോയല്ലോ. വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം ഞങ്ങള്‍ അറിഞ്ഞു. കഷ്ടം! നിണക്ക് എന്തോ ഒരു ശനിപ്പിഴ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതു തീര്‍ന്നുവായിരിക്കാം.

മാധവന് ഒരക്ഷരവും ശബ്ദിക്കാന്‍ വയ്യാതെ കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു.

ഉടനെ കേശവചന്ദ്രസേന്‍ വന്ന് ഇതെല്ലാം കണ്ടിട്ട് എന്തൊക്കെയോ ചില അപകടം ഉണ്ട് എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്നു തോന്നിയെങ്കിലും മാധവനോട് ഒന്നും ചോദിച്ചില്ലാ. എല്ലാവരും ഭക്ഷണത്തിന്ന് ആരംഭിച്ചു. മാധവനും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നപോലെ കാട്ടിക്കൂട്ടി. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് ഉടനെ ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടി മേനവന്‍ വിവരത്തിന് ഒരു ടെലിഗ്രാം മലബാറിലേക്ക് അയച്ചു.

കേശവചന്ദ്രസേന്‍ വേറെ മുറിയിലേക്കു പോയ ശേഷം:

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്താണു കുട്ടാ, നീ ഒന്നും മിണ്ടാത്തത്?

ഗോവിന്ദമേനോന്‍: ഇത്ര വിഡ്ഢിത്തം കാണിച്ചിട്ട് എങ്ങനെയാണു മിണ്ടുന്നത്?

മാധവന്‍: അച്ഛാ! എനിക്ക് ഇതെല്ലാം കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍, അറബിയന്‍ നൈട്സില്‍ ഉള്ള ഒരു കഥ വായിച്ചു കേള്‍ക്കുമ്പോലെ തോന്നുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നല്ല കഥയാണ് ഇത്. ഇന്ദുലേഖയെ നീ ഇങ്ങിനെ വ്യസനിപ്പിച്ചുവല്ലൊ. നിന്റെ അമ്മ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നു സംശയം, അത്ര പരവശയായിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍ കണ്ണുനീര്‍ വാര്‍ത്തുകൊണ്ട് മുഖം താഴ്ത്തി.

ആ ദിവസം കേശവചന്ദ്രസേന്റെ കൂടെ താമസിച്ച്, പിറ്റേ ദിവസത്തെ വണ്ടിക്കു മലയാളത്തിലേക്കു പുറപ്പെടുവാന്‍ നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു.

ബാബു കേശവചന്ദ്രസേന്റെ ഉന്നതമായ ഒരു വെണ്മാടസൌധത്തില്‍ വിശേഷമായ ചന്ദ്രികയില്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മാധവനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും കൂടി അന്നു രാത്രി കാറ്റുകൊള്ളുവാന്‍ ഇരുന്നപ്പോള്‍ ഇവര്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടായ മുഖ്യമായ ചില സംഭാഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചുകൂടി എന്റെ വായനക്കാരെ അറിയിപ്പാന്‍ എനിക്കു താല്പര്യമുണ്ടാകയാല്‍ അതിന്റെ വിവരം എനിയത്തെ അദ്ധ്യായത്തില്‍ കാണിപ്പാന്‍ നിശ്ചയിക്കുന്നു.

— 18 —
ഒരു സംഭാഷണം

ബാബു കേസബചന്ദ്രസേന്റെ അത്യുന്നതമായ വെണ്ണമാടമേടയില്‍ ഹിമശുഭ്രമായ ചന്ദ്രികയില്‍ ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മാധവനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും കൂടി ഇരുന്നശേഷം ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ താഴെ പറയുന്ന സംഭാഷണം തുടങ്ങി :

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കുട്ടികളേ! എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ നിങ്ങളെ പുതിയമാതിരി ഇംക്ലീഷു് പഠിപ്പിച്ചു് അറിവു വരുത്തുന്നതില്‍ പലേ ഗുണങ്ങളും നിങ്ങള്‍ക്കു് ഉണ്ടാവുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഒന്നുരണ്ടു വലിയ ദോഷങ്ങള്‍കൂടി ഇതില്‍നിന്നു നിങ്ങള്‍ക്കു സംഭവിക്കുന്നതായി ഞാന്‍ കാണുന്നു. സാധാരണ നിങ്ങള്‍ക്കുണ്ടാവുന്ന ഗുണങ്ങളെ ഈ ദോഷങ്ങള്‍ പലപ്പോഴും നശിപ്പിച്ചു നിങ്ങളെ വഷളാക്കിത്തീര്‍ക്കുന്നതായി ഞാന്‍ വ്യസനത്തോടുകൂടി കാണുന്നു. ഇതിന്റെ സംഗതികളെ ഞാന്‍ വിവരമായി പറയാം. ഒന്നാമതു്, ഈ ലോകത്തില്‍ കാണുന്ന സ്വഭാവാനുസൃതമായ അനേകവിധ ഗുണദോഷങ്ങളുടെ പരിചയത്തില്‍നിന്നു കാലക്രമം കൊണ്ടുമാത്രം സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ചു താന്താങ്ങള്‍ തന്നെ ഗ്രഹിക്കേണ്ടതായ പലേവിധ കാര്യങ്ങളേയും ബുദ്ധിയുടെ ചാപല്യം തീരാത്ത ബാലന്മാരായ നിങ്ങള്‍ ഒരുവിധം പുസ്തകങ്ങള്‍ വായിച്ചും മറ്റും അറിഞ്ഞു് അന്ധാളിച്ചു ലൗകികാചാരങ്ങളേയും മതങ്ങളേയും കേവലം വിട്ടു് എന്തു പറയാമെന്നും ചെയ്യാമെന്നും ഉള്ള ഒരു ധൈര്യം നിങ്ങളില്‍ വന്നുചേരുന്നു. രണ്ടാമതു്, ഇതുനിമിത്തം നിങ്ങളുടെ ഗുരുജനങ്ങളിലും ബന്ധുവര്‍ഗ്ഗങ്ങളിലും നിങ്ങള്‍ക്കു് എല്ലായ്പോഴും ഉണ്ടാകേണ്ടുന്ന ഭക്തി, വിശ്വാസം സ്നേഹം ഇതുകള്‍ നിങ്ങള്‍ക്കു ക്രമേണ നശിച്ചു കേവലം ഇല്ലാതായിവരുന്നു. മാധവന്‍ ഇപ്പോള്‍ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി വിചാരിച്ചുനോക്കുമ്പോള്‍ ഇംക്ലീഷു് പഠിപ്പു നിമിത്തം മാധവനു് ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള അറിവും ആലോചനകളും ഹേതുവായി അങ്ങിനെ ചെയ്‌വാന്‍ എടയായതാണെന്നു ഞാന്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. നാടുവിട്ടു പോവാന്‍ ഉറച്ചപ്പോള്‍ മാധവനു പ്രിയപ്പെട്ട അച്ഛന്‍ അമ്മ ഇവരെക്കുറിച്ചു യാതൊരു സ്മരണയും ഉണ്ടായില്ലല്ലോ. തന്റെ മനസ്സിന്നു സംഗതിവശാല്‍ ഒരു സുഖക്കേടു തോന്നി അതിന്റെ നിവൃത്തിക്കു രാജ്യംവിട്ടു് ഓടിപ്പോയി. മാധവന്‍ ഇങ്ങിനെ ചെയ്യുന്നതില്‍ ഞാനും മാധവന്റെ അമ്മയും എത്ര വ്യസനിക്കുമെന്നു ലേശംപോലും മാധവന്‍ ഓര്‍ത്തില്ല. ഇതിനു കാരണം, ഞങ്ങളോടു് മാധവനു് ഉള്ള ഭക്തിയുടേയും സ്നേഹത്തിന്റേയും വിശ്വാസത്തിന്റേയും കുറവു തന്നെ. അതിനു കാരണം ഇംക്ലീഷു് പഠിച്ചതു് എന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു. ഒന്നാമതു്, മനുഷ്യര്‍ക്കു് ദൈവവിശ്വാസവും ഭക്തിയും വഴിപോലെ ഉണ്ടാവണം. അതു ലേശംപോലും നിങ്ങള്‍ ഇംക്ലീഷു പഠിച്ചവര്‍ക്കു് ഇല്ലാ. ആ ദൈവവിശ്വാസത്തേയും ഭയത്തേയും അനുസരിച്ചിട്ടാണു് ഗുരുജനവിശ്വാസവും ഭക്തിയും ഉണ്ടാവേണ്ടതു്. ദൈവവിശ്വാസംതന്നെ ഇല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ എന്തു ഗുരുജനവിശ്വാസം? കാര്യം എല്ലാം തകരാറുതന്നെ. എന്തു ചെയ്യാം?

മാധവന്‍: കഷ്ടം അച്ഛന്‍ ഇങ്ങിനെ തെറ്റായി എന്നെക്കുറിച്ചു ധരിച്ചതു വിചാരിച്ചു ഞാന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു. ഇംക്ലീഷു പഠിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഞാന്‍ ഈ കാര്യത്തില്‍ ഇതുപ്രകാരംതന്നെ ചെയ്യുമായിരുന്നു. ഇംക്ലീഷു പഠിക്കാത്തവര്‍ ആരും രാജ്യംവിട്ടു പോവുന്നില്ലേ ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഈവിധം സംഗതികളില്‍ അച്ഛനമ്മമാരെ ഇങ്ങിനെ വ്യസനിപ്പിച്ചു നിങ്ങളെപ്പോലെ പഠിപ്പുള്ളവരല്ലാതെ ഇത്ര ക്രൂരതയോടെ ചെയ്യുമാറില്ല. നിങ്ങളുടെ പുതുമാതിരി അറിവുകൊണ്ടും ആലോചനകള്‍കൊണ്ടും എന്തെല്ലാം നാശങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിത്തീരുന്നു! അനവധി അനവധി കാലമായി നാം ഹിന്തുക്കള്‍ ആചരിച്ചുവരുന്ന പലവിധമായ സല്‍കര്‍മ്മങ്ങളേയും അതുനിമിത്തം നുമ്മള്‍ക്കു സിദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഗുണങ്ങളേയും നിങ്ങള്‍ കേവലം ത്യജിച്ചു് ആവക യോഗ്യമായ സകല കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റിയും സൂക്ഷ്മാലോചന ഒന്നും കൂടാതെ അതികലശമായ പുച്ഛരസത്തോടെ പരിഹസിക്കുന്നതു ഞാന്‍ കാണുന്നു. ഈ സന്മാര്‍ഗ്ഗസദാചാരവിദ്വേഷം ഇംക്ലീഷുപഠിപ്പിനാല്‍ ഉണ്ടാവുന്നതാണു്. മനുഷ്യര്‍ക്കു പഠിപ്പും അറിവും ഉണ്ടാവുന്നതു ദൈവവിചാരത്തിന്നു പ്രതികൂലമായി വന്നാല്‍ ആ പഠിപ്പും അറിവും കേവലം നിസ്സാരമായുള്ളതാണു്. അവനവന്റെ പൂര്‍വികന്മാര്‍ ഏതു മതം ആചരിച്ചുവന്നുവോ അതില്‍ അവനവന്നു വിശ്വാസം ഉണ്ടാവണം. നിങ്ങള്‍ക്കു് ഹിന്തുമതം കേവലം നിസ്സാരമെന്നുള്ള അഭിപ്രായമായിരിക്കാം ഇപ്പോള്‍ ഉള്ളതു് എന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ക്ഷേത്രത്തില്‍ മാധവന്‍ തൊഴുവാന്‍ പോകുന്നതു് ഇയ്യടെ എങ്ങും ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടേ ഇല്ല. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയും പോവാറില്ല. ചന്ദനം ഭംഗിക്കുവേണ്ടി തൊടുന്നുണ്ടു്. ഭസ്മം തൊടാറേ ഇല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. കഷ്ടം! നിങ്ങള്‍ ഇങ്ങിനെ ആയിത്തീര്‍ന്നുവല്ലൊ.

മാധവന്‍: അച്ഛനു് ആ വിഷാദം അശേഷം വേണ്ട. എനിക്കു നിരീശ്വരമതമല്ല. ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നുതന്നെയാണു ഞാന്‍ പലേ സംഗതികളെ ആലോചിച്ചതില്‍ തീര്‍ച്ചയായും വിശ്വസിക്കുന്നതു്. അമ്പലത്തില്‍ പോവേണ്ട എന്നും ഞാന്‍ വെച്ചിട്ടില്ല. ഭസ്മം കിട്ടിയാല്‍ കുറി ഇടുന്നതിന്നും എനിക്കു വിരോധം യാതൊന്നുമില്ലാ. എന്നാല്‍ ചന്ദനവും ഭസ്മവും അമ്പലവും ഈശ്വരനും തമ്മിലുള്ള സംബന്ധം എന്താണെന്നു് ഞാന്‍ അറിയുന്നില്ല! അതു് എന്താണെന്നു് അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞു ബോദ്ധ്യമാക്കിയാല്‍ അമ്പലത്തില്‍ പോവുന്നതും ഭസ്മക്കുറി ഇടുന്നതും സാരമായ പ്രവൃത്തികളാക്കിവെച്ചു ഞാന്‍ മേലില്‍ ആചരിച്ചുവരാം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയുടെ അഭിപ്രായമോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: മനുഷ്യര്‍ക്കു അറിവു വര്‍ദ്ധിക്കുന്നേടത്തോളം ദൈവവിചാരത്തിന്നു ന്യൂനത സംഭവിക്കുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. മതം എന്നു പറയുന്നതു് ഓരോ മനുഷ്യര്‍ ഉണ്ടാക്കിയതാണു്. അതിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെപ്പറ്റി ചിന്തിപ്പാന്‍ എല്ലാ മനുഷ്യര്‍ക്കും അവകാശമുള്ളതാണ്; മതത്തിന്റെ ഗുണദോഷത്തെപ്പറ്റി ഒന്നും ചിന്തിക്കാതെ പൂര്‍വികന്മാര്‍ ആചരിച്ചുവന്നതാകയാല്‍ നോം ആചരിച്ചുവരണം എന്നു പറയുന്നതു കേവലം തെറ്റാണു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഈ വക അധികപ്രസംഗം ചെയ്‌വാനാണു് ഇംക്ലീഷു് പഠിപ്പു് ഒന്നാമതു നിങ്ങളെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതു്. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കു ദൈവം ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ അഭിപ്രായം?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: എനിക്കു് ഈശ്വരന്‍ എന്നൊരു പ്രത്യേക ശക്തി ഉണ്ടെന്നു വിശ്വാസമില്ല. ജഗത്തു് എല്ലാം സ്വഭാവാനുസരണമായി ഉണ്ടാവുകയും സ്ഥിതിചെയ്കയും വര്‍ദ്ധിക്കുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നു ഞാന്‍ അറിയുന്നു. അതിലധികം ഒന്നും എനിക്കറിവില്ല. ഈശ്വരന്‍ എന്നൊരു സാധനത്തെയോ ആ സാധനത്തിന്റെ വിശേഷവിധിയായ ഒരു ശക്തിയെയോ ഞാന്‍ എങ്ങും കാണുന്നില്ല. പിന്നെ ഞാന്‍ അതുണ്ടെന്നു് എങ്ങിനെ വിശ്വസികും?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശിക്ഷ! മാധവനേക്കാള്‍ ഒന്നു കവിഞ്ഞുവോ? മാധവനു് ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നുള്ള വിചാരമെങ്കിലും ഉണ്ടു്. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കു് അതുംകൂടി ഇല്ലാ. നിങ്ങള്‍ രണ്ടാളുംകൂടി ഒരു സ്കൂളില്‍ അല്ലേ പഠിച്ചതു്? പിന്നെ എന്താണു് ഇങ്ങിനെ രണ്ടഭിപ്രായം? എങ്കിലും, കുട്ടികളെ, നിങ്ങളുടെ മാതിരി വിശേഷംതന്നെ. മാധവനു് ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നുള്ള വിചാരമെങ്കിലും ഉണ്ടല്ലൊ – പൊറുതി. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കു് അതും ഇല്ല, അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അതെ; ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു വിചാരിപ്പാന്‍ ഞാന്‍ സംഗതി ഒന്നും കാണുന്നില്ല.

മാധവന്‍: ആട്ടെ, അമ്പലത്തില്‍ പോവുന്നതും ചന്ദനം ഭസ്മം തൊടുന്നതും ഈശ്വരവിചാരത്തിലേക്കു് ആവശ്യമാണെന്നു് അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞതിന്നുള്ള സംഗതി കേട്ടാല്‍ കൊള്ളാമായിരുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഞാന്‍ പറയാം. നിങ്ങള്‍ക്കു ബോദ്ധ്യമാവുമോ എന്നു ഞാന്‍ അറിയുന്നില്ല. നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധി എനി നേരെ വരുത്താന്‍ പ്രയാസം. എങ്കിലും ഞാന്‍ പറയാം. ക്ഷേത്രം നുമ്മള്‍ ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കു ദൈവവന്ദനം ചെയ്യേണ്ടതിലേക്കു നിയമിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള സ്ഥലമാണു്. ദൈവം എല്ലാടവും നിറഞ്ഞു സര്‍വ്വാന്തര്യാമിയായി ഇരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സാധാരണ മനുഷ്യര്‍ക്കു് ആ തത്വബോധം ഇല്ലായ്കയാല്‍ അവര്‍ക്കു ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിചാരവും ഭക്തിയും ഉണ്ടാവാന്‍വേണ്ടി ബുദ്ധിമാന്മാരായ നമ്മുടെ പൂര്‍വികന്മാര്‍ പണ്ടുപണ്ടേ ഏര്‍പ്പെടുത്തീട്ടുള്ളതാണു് ക്ഷേത്രങ്ങളും അതുകളില്‍ പോയി ചെയ്യേണ്ടുന്ന പൂജാക്രമങ്ങളും വന്ദനങ്ങളും സമ്പ്രദായങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും എന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു. ഭസ്മവും ചന്ദനവും ധരിക്കുന്നതു ദൈവവന്ദനകള്‍ ചെയ്യുന്നതില്‍ ചെയ്യേണ്ടതായി നിയമിക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രവൃത്തിയാണു്. ഇതാണു് ഇവകള്‍ തമ്മിലുള്ള സംബന്ധം.

മാധവന്‍: അച്ഛന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞതില്‍ ക്ഷേത്രവും ഭസ്മവും ചന്ദനവും ആയി തമ്മിലുള്ള സംബന്ധം മനസ്സിലായി. ഈ മൂന്നു സാധനങ്ങളും ഈശ്വരനും തമ്മില്‍ സൂക്ഷ്മസ്ഥിതിയില്‍ എന്തു സംബന്ധമാണു് ഉള്ളതെന്നു് എനിയും എനിക്കു മനസ്സിലായില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശരി, അവിടെയാണു ദുര്‍ഘടം. ക്ഷേത്രം ദൈവവന്ദനസ്ഥലമാണെന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞില്ലേ?

മാധവന്‍: അതെ; അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞതു്, പണ്ടുപണ്ടേ ബുദ്ധിമാന്മാരായ പൂര്‍വ്വികന്മാര്‍ സാധാരണമനുഷ്യര്‍ക്കു ദൈവവിചാരവും ഭക്തിയും ഉണ്ടാവാന്‍ വേണ്ടി ഏര്‍പ്പെടുത്തിയതാണു് ക്ഷേത്രങ്ങള്‍ എന്നല്ലേ? എന്നാല്‍ ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍ പോവുമ്പോള്‍ മാത്രം ദൈവവിചാരവും ഭക്തിയും തോന്നത്തക്കവിധം ബുദ്ധിയുള്ളവരും അന്യത്ര ഈ വിചാരവും ഭക്തിയും ഉണ്ടാവാത്തവരും അല്ലേ ക്ഷേത്രത്തില്‍ പോയി വന്ദനം ചെയ്യേണ്ടതു്? ക്ഷേത്രത്തില്‍ പോവാതേയും ചന്ദനം ഭസ്മം ധരിക്കാതേയും ദൈവത്തെക്കുറിച്ചു ഭക്തിയും സ്മരണയും ഉള്ളാളുകള്‍ ക്ഷേത്രത്തില്‍ പോണമെന്നില്ലെന്നും അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞ പ്രകാരമാണെങ്കില്‍ സ്വതേ ബുദ്ധിയില്ലാത്ത മനുഷ്യരുടെ ഉപകാരത്തിന്നു ബുദ്ധിമാന്മാര്‍ ചെയ്തുവെച്ച, ഒരു വ്യാജം എന്നല്ലാതെ ക്ഷേത്രവും ദൈവവും ആയി വാസ്തവത്തില്‍ യാതൊരു പ്രത്യേയക സംബന്ധവും ഇല്ലെന്നും ഇപ്പോള്‍ സ്പഷ്ടമല്ലേ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അദ്വൈതികളായി ആഹാരനിദ്രാവിഹാരാദി പ്രപഞ്ചവ്യാജങ്ങളില്‍നിന്നു മുക്തരായിട്ടുള്ള പരമഹംസന്മാര്‍ക്കു മാത്രമേ ക്ഷേത്രത്തില്‍ പോവാതെ ഇരിക്കാന്‍ പാടുള്ളു എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തെ അനുസരിച്ചു നടക്കുന്ന നുമ്മള്‍ പ്രത്യക്ഷമായി ക്ഷേത്രങ്ങള്‍, വിഗ്രഹങ്ങള്‍ മുതലായ സാധനങ്ങളുടെ സഹായം കൂടാതെ ഈശ്വരങ്കല്‍ ഭക്തി ഉണ്ടാവാനും ഈശ്വരസ്മരണ ചെയ്‌വാനും മഹാ പ്രയാസമാണു്. സാധിക്കുകയില്ലെന്നുതന്നെ പറയാം.

മാധവന്‍: അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞപ്രകാരം അദ്വൈതികളായി പ്രപഞ്ചവ്യാജങ്ങളില്‍ നിന്നു മുക്തന്മാരായിട്ടുള്ള മനുഷ്യര്‍ ഇല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ പ്രപഞ്ചത്തെ അനുസരിച്ചു നടക്കാന്‍ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ജന്തുവാണു്. അപ്പോള്‍ പ്രപഞ്ചത്തെ കേവലം വിടാന്‍ മനുഷ്യനു ശക്തി ഒരിക്കലും ഉണ്ടാവാന്‍ പാടില്ല. ഉണ്ടെന്നു ചിലര്‍ നടിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതു് അവരുടെ വെറും ധിക്കാരമായ ഭോഷത്വമാണു്. അങ്ങിനെയുള്ളവരുടെ നാട്യത്തില്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യം ഉണ്ടെന്നു മറ്റു ചിലര്‍ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതു ശുദ്ധമേ തെറ്റാണു്. ആഹാരം, നിദ്ര, കാമക്രോധലോഭമോഹങ്ങള്‍ ഇവകള്‍ ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യരെ അച്ഛന്‍ കാണിച്ചുതന്നാല്‍ അവരെ പ്രപഞ്ചവ്യാജങ്ങളില്‍ നിന്നു മുക്തന്മാരാണെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കാം. അങ്ങിനെയുള്ള മനുഷ്യര്‍ ഇല്ലെന്നാണു് എന്റെ തീര്‍ച്ചയായ വിശ്വാസം. പിന്നെ മനുഷ്യര്‍ എല്ലം സാധാരണ സ്വഭാവങ്ങളില്‍ ഒരുപോലെയാണു്. പഠിപ്പുകൊണ്ടും അറിവുകള്‍കൊണ്ടും ഓരോ സംഗതികളില്‍ പരസ്പരം ഭേദങ്ങള്‍ കാണാമെങ്കിലും സൂക്ഷ്മസ്വഭാവങ്ങളില്‍ അത്ര വലിയ ഭേദങ്ങള്‍ വരാന്‍ പാടില്ലാ. അതുകൊണ്ടു് അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞപ്രകാരം ആഹാരം, നിദ്ര മുതലായതു് ഉപേക്ഷിച്ച ആളുകള്‍ മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ഇല്ലാ. അച്ഛന്‍ ആദ്യം പറഞ്ഞപ്രകാരം സാധാരണ അറിവില്ലാത്ത മനുഷ്യരുടെ ഉപയോഗത്തിലേക്കു വേണ്ടി ക്ഷേത്രങ്ങള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയതാണെങ്കില്‍ അതുകളെ ഉപയോഗിപ്പാന്‍ ആവശ്യമുള്ളവരല്ലേ അതുകളില്‍ പോയി ദേവവന്ദനം ചെയ്യേണ്ടൂ. അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞപ്രകാരം ദൈവം സര്‍വ്വചരാചരത്തിലും കാണപ്പെടുന്നതും, സര്‍വ്വജഗല്‍ സൃഷ്ടിസ്ഥിതിസംഹാരശക്തിയുള്ള ഈശ്വരനുമാണെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ്സിന്നു് ഈ ബോദ്ധ്യമുണ്ടെങ്കില്‍ പിന്നെ ഞാന്‍ അമ്പലത്തില്‍ പോയി അവിടെ ഉണ്ടാക്കിവെച്ചിരിക്കുന്ന ബിംബമാണു് എന്റെ ഈശ്വരന്‍ എന്നു ഞാന്‍ ഭാവിച്ചു തൊഴുതു കുമ്പിടുന്നതു വലിയ ഒരു വ്യാജമായ ഒരു പ്രവൃത്തിയായി വരുന്നതല്ലേ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: കുട്ടന്‍ പറയുന്നതു കേട്ടാന്‍ ദൈവവിചാരം ഉണ്ടാവുന്നതു വലിയ എളുപ്പമായി തോന്നുന്നു. ശിവ – ശിവ ! കുട്ടന് ദ്വൈതാദ്വൈതവിചാരത്തെക്കുറിച്ചു് എന്തു നിശ്ചയമുണ്ടു്? ദൈവം സര്‍വ്വവ്യാപിയാണു് എന്നു് ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞാല്‍ അമ്പലത്തില്‍ പോവേണ്ട എന്നു വെയ്ക്കറായോ? പ്രപഞ്ചവ്യാപാരങ്ങളില്‍ നിന്നു മുക്തരായിട്ടുള്ള ആളുകള്‍ ഇല്ലെന്നു കുട്ടന്‍ പറയുന്നുവോ?

മാധവന്‍: അതെ; ആഹാരനിദ്രാമൈഥുനാദികള്‍ വല്ലരോഗം നിമിത്തമല്ലാതെ പ്രിയവും സക്തിയും ഇല്ലാത്ത ആളുകള്‍ ഇല്ലെന്നു ഞാന്‍ തീര്‍ച്ചയായി പറയുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ശിവ – ശിവ ! എനിക്കു കേട്ടതു മതി. എത്ര മഹര്‍ഷിമാര്‍ ഈവക ചാപല്യങ്ങളെ ജയിച്ചവരുണ്ടു്?

മാധവന്‍: ഉണ്ടെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്നാല്‍ ശുദ്ധനിരീശ്വരമതമാണു് കുട്ടനു് ഉള്ളതു്.

മാധവന്‍: എനിക്കു നിരീശ്വരമതമല്ലാ — ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു തന്നെയാണു് ഞാന്‍ വിശ്വക്കുന്നതു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: മഹര്‍ഷിമാരോ?

മാധവന്‍: മനുഷ്യര്‍ അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞ മാതിരിക്കാരല്ലാ. മഹര്‍ഷിമാരായാലും മറ്റു് ആരായാലും വേണ്ടതില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഏഴുമണി കുരുമുളകും ഏഴു വേപ്പിന്‍ ചപ്പും ഒഴികെ വേറെ യാതൊരു ആഹാരവും കഴിക്കാത്ത ഒരു യോഗീശ്വരനെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ടു്. അദ്ദേഹത്തിനു ജലപാനം കൂടി ഇല്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അയാള്‍ വലിയ സമര്‍ത്ഥനായ ഒരു കള്ളനായിരിക്കണം ജ്യേഷ്ഠനെ അയാള്‍ തോല്‍പിച്ചു. എനിക്കു സംശയമില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അയാള്‍ മഠത്തില്‍ എന്റെ കൂടെ ഒന്‍പതു ദിവസം താമസിച്ചു. ഒന്‍പതു ദിവസവും യാതൊന്നും ഭക്ഷിച്ചിട്ടില്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: യാതൊന്നും ഭക്ഷിക്കുന്നതു ജ്യേഷ്ഠന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. യാതൊന്നും ഭക്ഷിക്കയില്ലെന്നു ജ്യേഷ്ഠനെ വിശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇത്രമാത്രമേ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളു. ആഹാരം ഇല്ലാതെ മനുഷ്യനു ജീവിപ്പാന്‍ പാടില്ലാ. അതു ശാസ്ത്രീയമായ ഒരു അവസ്ഥയാണു്. പിന്നെ ഭോഷ്കു പറഞ്ഞിട്ടു് എന്തു ഫലം?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇതാണല്ലൊ ഇംക്ലീഷുകാരോടു പറഞ്ഞാലത്തെ വൈഷമ്യം. ഞങ്ങള്‍ പറയുന്നതു് ഒന്നും നിങ്ങള്‍ വിശ്വസിക്കയില്ലാ. പിന്നെ ഞങ്ങള്‍ എന്തു ചെയ്യും! ആ യോഗീശ്വരന്‍ ഒമ്പതു ദിവസവും ഞാന്‍ പറഞ്ഞതു് ഒഴികെ ഒരാഹാരവും ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു ഞാന്‍ സത്യം ചെയ്യാം. അയാള്‍ നമ്മുടെ മഠത്തിലാണു താമസിച്ചതു്. പുലര്‍ച്ചെ ഏഴരനാഴിക ഉള്ളപ്പോള്‍ കുളിച്ചു യോഗാനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ പന്ത്രണ്ടു മണിവരെ പഞ്ചാറി മദ്ധ്യത്തില്‍ ജപമാണു്. അതു കഴിഞ്ഞാല്‍ പിന്നെ ഏഴുമണി കുരുമുളകും ഏഴു വേപ്പിന്‍ ചപ്പും ഞങ്ങള്‍ എല്ലാവരുടേയും മുമ്പാകെ തിന്നും. പിന്നെ യാതൊരു ആഹാരവും കഴിക്കാറില്ല. ഇങ്ങിനെ ഒമ്പതു ദിവസം കഴിച്ചു. ഞാന്‍ കൂടെനിന്നു കണ്ടറിഞ്ഞ അനുഭവസ്ഥനാണു്; എന്നിട്ടും നിങ്ങള്‍ക്കു വിശ്വാസമില്ലാഞ്ഞാല്‍ —

മാധവന്‍: അച്ഛന്‍ കളവു പറഞ്ഞു എന്നു ഞാനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയും ഈ ജന്മം പറയുന്നതല്ല. അച്ഛന്റെ വാക്കിനേക്കാള്‍ ഞങ്ങള്‍ക്കു വിശ്വാസം ഈ ഭൂമണ്ഡലത്തില്‍ ആരുടെ വാക്കും ഇല്ല. എന്നാല്‍ അച്ഛനെ തെറ്റായി ധരിപ്പിച്ചതിനാല്‍ അച്ഛന്‍ ഇങ്ങിനെ പറയാന്‍ ഇടയായതാണെന്നു മാത്രമാണു ഞങ്ങള്‍ പറയുന്നതു്. ആ യോഗീശ്വരന്‍ ഈ ഒമ്പതു ദിവസങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ എത്ര സമയം അച്ഛനേയും മറ്റാരേയും കാണാതെ രഹസ്യമായി ഇരുന്നിട്ടുണ്ടു്. യോഗാനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍ക്കു് എന്നു പറഞ്ഞു വാതില്‍ അടച്ചു് അകത്തു് ഇരിക്കുമ്പോള്‍ അയാള്‍ക്കു നല്ലവണ്ണം തിന്നുകൂടെ? തിന്നേണ്ട സാധനങ്ങള്‍ എന്തെല്ലം കൈയടത്തമായി വലിയ ഭാണ്ഡങ്ങളിലും മറ്റും വെയ്ക്കാം? അയാളുടെ കൈയില്‍ അങ്ങിനെ സൂക്ഷിച്ചിട്ടില്ലെന്നു് എന്താണു നിശ്ചയം? അയാളുടെ ശരീരവും സാമാനങ്ങളും അച്ഛന്‍ ശോധനചെയ്തിട്ടില്ലല്ലൊ. പിന്നെ രാത്രി ഉറങ്ങാന്‍ എല്ലാവരും പോയാല്‍ അയാള്‍ക്കു തിന്നാന്‍ എത്ര തരമുണ്ടു്? ഒമ്പതുദിവസം ഒന്നും അയാള്‍ തിന്നിട്ടില്ലെന്നു തീര്‍ത്തുപറയണമെങ്കില്‍ ഒമ്പതു ദിവസങ്ങളിലും രാവുപകല്‍ അയാളുടെ കൂടെത്തന്നെ ഒരു മിനിട്ടുനേരം പിരിയാതെ പാറാവായി സമര്‍ത്ഥന്മാരായ മനുഷ്യരെ കാവല്‍ നിര്‍ത്തി തിന്നുന്നുണ്ടോ എന്നു പരീക്ഷിച്ചിട്ടു വേണം. അങ്ങിനെ പരീക്ഷ ചെയ്തിട്ടില്ലല്ലോ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എനിക്കു് ആ യോഗീശ്വരന്‍ കള്ളനാണെന്നു തോന്നിയിട്ടില്ല. ഈ ജന്മം തോന്നുകയുമില്ലാ. സകല കാര്യങ്ങളും നിങ്ങള്‍ കണ്ടതേ വിശ്വസിക്കുന്നുള്ളു. മാധവന്‍ എന്റെ അച്ഛനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ഇല്ല. എനിക്കു് അച്ഛനുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മാധവന്റെ മുത്തച്ഛനാണെന്നു മാധവന്‍, ഞാന്‍ പറഞ്ഞാല്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ലേ?

മാധവന്‍: (ചിറിച്ചുംകൊണ്ട്) എന്താണു് അച്ഛന്‍ ഇങ്ങിനെ പറയുന്നതു്? ഇതു സ്വഭാവാനുസൃതമായ ഒരു അവസ്ഥയല്ലേ? ഇതു് അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നതു് ഒരു കാര്യമാണല്ലോ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ആട്ടെ, അതു് അങ്ങിനെ ഇരിക്കട്ടെ. മാധവനു് നിരീശ്വരമതമല്ലാ എന്നല്ലേ പറഞ്ഞതു്. ഈശ്വരനെ അപ്പു കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? പിന്നെ കാണാത്ത വസ്തുവെ എന്തിനു വിശ്വസിക്കുന്നു?

മാധവന്‍: ശരി; അച്ഛന്റെ ഈ ചോദ്യം ഒന്നാന്തരം തന്നെ. ഞാന്‍ ഇതിനു സമാധാനം പറയാന്‍ നോക്കാം. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി എന്നെ തര്‍ക്കിച്ചു തോല്പ്പിക്കുമായിരിക്കും. എങ്കിലും ഞാന്‍ പറയാം. ഈശ്വരനെ ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ലാ. എന്താണു്, എങ്ങിനെയാണു് ഈശ്വരന്‍ എന്നതും എനിക്കു വെളിവായി പറയാന്‍ സാധിക്കയില്ലാ. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ ഈ ജഗത്തില്‍ എങ്ങും വലുതായി അനിര്‍വ്വചനീയമായി ഒരു ശക്തിയെ അന്തര്‍ഭവിച്ചു കാണുന്നുണ്ടു്. ആ ശക്തിയെയാണു ഞാന്‍ ഈശ്വരന്‍ എന്നു വിചാരിക്കുന്നതും പറയുന്നതും. ആ ശക്തി ഇന്നതാണെന്നു വ്യക്തമായി അറിവാനും പറവാനും പ്രയാസം. അതിനെക്കുറിച്ചു് ഒന്നു മാത്രം ഞാന്‍ പറയാം. ആ ശക്തിയുടെ അഭാവത്തില്‍ ജഗത്തിന്നു് ഇപ്പോള്‍ കാണപ്പെടുന്ന സ്ഥിതി ഉണ്ടാവാന്‍ പാടില്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. ഈ ശക്തി സര്‍വ്വചരാചരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യന്‍മുതല്‍ പിപീലികാകൃമിവരെയുള്ള ജംഗമങ്ങളിലും പര്‍വ്വതങ്ങള്‍മുതല്‍ തൃണപര്യന്തം ഉള്ള സ്ഥാവരങ്ങളിലും സൂര്യന്‍മുതല്‍ക്കുള്ള ആകാശചാരികളായി കാണപ്പെടുന്ന സകല ഗ്രഹങ്ങളിലും ഗോളങ്ങളിലും നക്ഷത്രങ്ങളിലും സകല കാലങ്ങളിലും കാണ്‍മാനോ സ്പര്‍ശനത്താലറിവാനോ കേള്‍പ്പാനോ മനസ്സില്‍ ഗ്രഹിപ്പാനോ പാടുള്ളതായ സകല സാധനങ്ങളിലും വിഷയങ്ങളിലും ഈ ഒരു ശക്തിയെ സൂക്ഷ്മമായി ആചോചിച്ചുനോക്കുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ എല്ലായ്പോഴും കാണുന്നു. ഈ ശക്തിയെയാണു് ഞാന്‍ ദൈവം എന്നു വിചാരിക്കുന്നതു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: വരട്ടെ; ദൈവം ഇല്ലെന്നല്ലേ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതു്. അതിന്നുള്ള സംഗതികള്‍ ഒന്നാമതു പറഞ്ഞു കേള്‍ക്കട്ടെ. ഈ ചരാചരങ്ങള്‍ എല്ലാം മനുഷ്യരടക്കം താനെ ഉണ്ടായി എന്നാണു് ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നതു്; അല്ലേ? അതിന്റെ സംഗതികള്‍ ഒന്നാമതു് ഒന്നു പറഞ്ഞുകേള്‍ക്കട്ടെ — പിന്നെ മാധവന്‍ പറയുന്നതു കേള്‍ക്കാം.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: പറയാം. ഒന്നാമതു് ഈശ്വരന്‍ ഇല്ലെന്നല്ല ഞാന്‍ പറഞ്ഞതു്. ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു് ഇതുവരെ ജഗത്തില്‍ കാണപ്പെട്ട വ്യാപാരങ്ങളാല്‍ വിശ്വസിപ്പാനോ ഊഹിപ്പാനോ പാടില്ലെന്നു മാത്രമാണു് യൂറോപ്പില്‍ ഉള്ള ശാസ്ത്രവിദഗ്ദ്ധന്മാരായ അനേകം മഹാപുരുഷന്മാര്‍ ഈ സംഗതിയെക്കുറിച്ചു പലപ്പോഴും ആലോചിച്ചു് എഴുതീട്ടുള്ള ചില പുസ്തകങ്ങള്‍ ഞാന്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ടു്. ഇതില്‍ ചിലരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളില്‍ മുഴുവനുമായി ഞാന്‍ യോജിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും മറ്റു ചിലരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളില്‍ ഞാന്‍ പൂര്‍ണ്ണമായി യോജിക്കുന്നു. ഈ സംഗതിയില്‍ ഞാന്‍ വായിച്ച പുസ്തകങ്ങളില്‍ അതി ബുദ്ധിമാനായ ചാര്‍ലസ്സു് ബ്രാഡ്ളാ എന്ന സായ്‌വ് ഇയ്യെടെ എഴുതീട്ടുള്ള ഒരു പുസ്തകമാണു് എനിക്കു വളരെ ബോദ്ധ്യമായതു്. ഇതില്‍ പലേ ബുദ്ധിമാന്മാരായ ആളുകള്‍ എഴുതീട്ടുള്ള പലേ പുസ്തകങ്ങളില്‍നിന്നും മറ്റും ഓരോ അഭിപ്രായങ്ങളും വിവരങ്ങളും വളരെ യുക്തിയോടെ എടുത്തു ചേര്‍ത്തിട്ടുണ്ടു്. ആ പുസ്തകം എന്റെ തോല്പെട്ടിയില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടു്. അതില്‍ ചില ഭാഗങ്ങള്‍ ഞാന്‍ മലയാളത്തില്‍ തര്‍ജ്ജമയായി വായിച്ചു കേള്‍പ്പിക്കാം. എന്നാല്‍ ജ്യേഷ്ഠനു് എന്റെ അഭിപ്രായം ശരിയെന്നു ബോദ്ധ്യപ്പെടും എന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നീ എന്തു പറഞ്ഞാലും ഏതു ബുക്കു വായിച്ചാലും ഞാന്‍ ഈ ജന്മം ഈശ്വരന്‍ ഇല്ലെന്നു വിചാരിക്കയില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഞാന്‍ എന്തു പറഞ്ഞാലും ഏതു ബുക്കു വായിച്ചാലും ജ്യേഷ്ഠന്‍ നിരീശ്വരമതത്തെ കൈക്കൊള്ളണ്ടാ. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറയാന്‍പോകുന്ന സംഗതികള്‍ നല്ല സംഗതികളായാല്‍ അതു സമ്മതിക്കുമോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പറഞ്ഞുകേള്‍ക്കട്ടെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: സിദ്ധാന്തങ്ങളായി അഭിപ്രായപ്പെടരുതു്. സംഗതികളുടെ ഗുണദോഷങ്ങള്‍ ആലോചിക്കണം. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറയാം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: പറയൂ; കേള്‍ക്കട്ടെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍ ബ്രാഡ്ളാവിന്റെ ബുക്കു തോല്പെട്ടിയില്‍നിന്നു് എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു ചെറിയ ഒരു മെഴുത്തിരിവിളക്കു കത്തിച്ചു് കുറെ കടലാസ്സുകള്‍ നോക്കി. എന്നിട്ടു്?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഈ പുസ്തകത്തില്‍ ഓരോ ദിക്കു വായിച്ചു പറയുന്നതിനുമുമ്പു് എന്താണു നിരീശ്വരമതക്കാരുടെ സിദ്ധാന്തം എന്നു് ആകപ്പാടെ ജ്യേഷ്ഠനോടു് ഒന്നു പറയാം: അവരുടെ അഭിപ്രായം ഈ ജഗത്തുമുഴുവനും കാര്യകാരണസംബന്ധന്യായേന പദര്‍ത്ഥങ്ങളുടെ സ്വാഭാവികമായ വികാരങ്ങളാലും ചേഷ്ടകളാലും അന്യോന്യസംശ്രയങ്ങളാലും സംശ്രയാഭാവങ്ങളാലും അനവധിയായ കാലംകൊണ്ടു ക്രമേണ ക്രമേണ താനെ ഉണ്ടായി വന്നതാണെന്നാകുന്നു. സര്‍വ്വപദാര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ക്കും ആദ്യകാരണങ്ങളായി പൃഥിവ്യപ്തേജോവായ്വാകാശങ്ങളെയോ അതുകളുടെ ഏതെങ്കിലും ഭാഗങ്ങളെയോ സംഗ്രഹിച്ചു് അതുകളില്‍നിന്നു ക്രമേണ അതുകളുടെ അന്യോന്യസംശ്രയങ്ങളിലും സംശ്രയാഭാവങ്ങളിലും മറ്റു പദാര്‍ത്ഥങ്ങളെ ഗ്രഹിച്ചു് ഇപ്രകാരം ക്രമേണ ക്രമേണ അനന്തകോടി പദാര്‍ത്ഥങ്ങളുടെ ഉഢവങ്ങളെ അനുമാനിക്കുകയും ഗുണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു് അതിയുക്തിയുള്ള കാരണങ്ങളെയും കാണിക്കുന്നു. ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു് അവരെ പറഞ്ഞു ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താന്‍ ആരാലും കഴിയുമെന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. ദൈവം ഉണ്ടെന്നു പറയുമ്പോള്‍ ഇല്ലെന്നു കാണിപ്പാന്‍ ലക്ഷം സംഗതികള്‍ അവര്‍ കാണിക്കുന്നു. അതാതിന്റെ സ്വഭാവത്തെ വിട്ടു് ഒരു പദാര്‍ത്ഥവും ഒരിക്കലും ലോകത്തില്‍ കാണുന്നില്ലാ. ഹിന്തുക്കളോ ബുദ്ധന്മാരോ മഹമ്മദീയരോ ക്രിസ്ത്യാനികളോ മറ്റു് ഏതുവിധ മതക്കാരോ അവരുടെ വേദങ്ങള്‍പ്രകാരം ദൈവത്തെക്കുറിച്ചു പറയുന്നതു് ഒന്നുംതന്നെ വാസ്തവത്തില്‍ ബുദ്ധിമാന്മാരായ മനുഷ്യര്‍ക്കു് ഒത്തു കാണുന്നതുമില്ലാ. ഞാന്‍ കൈയില്‍ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പുസ്തകകര്‍ത്താവു് ബ്രാഡ്ളാസായ്‌വ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വജാതിമതത്തെപ്പറ്റിത്തന്നെ വളരെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്താണു്, സ്വന്തവേദവും കളവാണെന്നോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ക്രിസ്ത്യാനിവേദത്തില്‍ ജഗല്‍സൃഷ്ടിചെയ്ത ക്രമത്തെയും സ്വഭാവത്തെയുംകുറിച്ചു പറഞ്ഞതു മുഴുവനും യുക്തിഭംഗമായ വിധത്തിലാണെന്നും ഇപ്പോള്‍ മനുഷ്യനു കിട്ടീട്ടുള്ള അറിവുകള്‍പ്രകാരം നോക്കുമ്പോള്‍ ഈ വേദപുസ്തകത്തില്‍ പറഞ്ഞ സൃഷ്ടിക്രമം അശേഷം വിശ്വസിപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്തതാണെന്നും ആകുന്നു ബ്രാഡ്ളാവിന്റെ അഭിപ്രായം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഈ സായ്‌വ് മഹാപാപിയാണു്.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ആയിരിക്കാം; എന്നാല്‍ മഹാബുദ്ധിമാന്‍കൂടിയാണു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ദൈവം ഇല്ലെന്നു പറയുന്നതുകൊണ്ടു് മഹാബുദ്ധിമാന്‍; അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ദൈവം ഉണ്ടെന്നു വിശ്വസിപ്പാന്‍ പാടില്ലെന്നുള്ളതിനു് അദ്ദേഹം പറയുന്ന സംഗതികളെ വായിച്ചാല്‍ അദ്ദേഹം അതിബുദ്ധിമാനാണെന്നു ബുദ്ധിയുള്ളവര്‍ എല്ലാവരും പറയും.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ദൈവം ഇല്ലെന്നു വരുത്തേണ്ടതു് ഈ ലോകത്തിലേക്കു വളരെ ആവശ്യമായ ഒരു കാര്യമായിരിക്കും. അതുകൊണ്ടു് ഈ ബുദ്ധിമാന്‍സായ്‌വ് ഇതില്‍ ഇത്ര ബുദ്ധി കാണിച്ചതായിരിക്കും; അല്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഈ ലോകത്തില്‍ കളവായോ തെറ്റായോ മനുഷ്യര്‍ക്കു സാധാരണ ഓരോ സംഗതികളില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന അഭിപ്രായങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും വിചാരങ്ങളും തങ്ങള്‍ക്കു കഴിയുന്നെടത്തോളം ബുദ്ധിമാന്മാരായ ആളുകള്‍ ഇല്ലായ്മ ചെയ്‌വാനും ശരിയായ അറിവുകള്‍ കൊടുപ്പാനും എല്ലായ്പോഴും ബാദ്ധ്യസ്ഥരാണു് എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ഇപ്പോഴത്തെ അറിവോ പണ്ടത്തെ അറിവോ ശരിയായിട്ടുള്ളതു് എന്നു നിശ്ചയം വന്നുവോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അതിനാണു് ഇപ്പോള്‍ ബുദ്ധിമാന്മാരായുള്ളവര്‍ പറയുന്ന സംഗതികള്‍ ആലോചിക്കണം എന്നു പറയുന്നതു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്നാല്‍ പറഞ്ഞോളൂ; സംഗതികള്‍ കേള്‍ക്കട്ടെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: നിരീശ്വരമതം എന്താണെന്നു ബ്രാഡ്ളോ ചെയ്തിട്ടുള്ള വിവരണത്തിന്റെ സാരം ഞാന്‍ മലയാളത്തില്‍ പറയാം. നിരീശ്വരമതക്കാരന്‍ പറയുന്നതു് : “ഞാന്‍ ദൈവം ഇല്ലെന്നു പറയുന്നില്ല; നിങ്ങള്‍ ദൈവം എന്നു പറയുന്നതിന്റെ അര്‍ത്ഥം എനിക്കു മനസ്സിലാവുന്നില്ല എന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു. ദൈവം ഇല്ലെന്നു് പറയേണമെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ പറയുന്ന ദൈവം എന്ന സാധനം എന്താണെന്നറിഞ്ഞിട്ടുവേണ്ടേ? തനിക്കു് ഒന്നും അറിവില്ലാത്ത ഒരു സാധനത്തെപ്പറ്റി ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ എങ്ങിനെ ഒരുവന്‍ പറയും? പിന്നെ ഈ കാണുന്ന ചരാചരങ്ങളെ ഒക്കെ വെവ്വേറെ സൃഷ്ടിചെയ്തു രക്ഷിച്ചും സംഹരിച്ചുംകൊണ്ടു് ഒരു പ്രത്യേകസ്രഷ്ടാവു് മനുഷ്യന്റെ മാതിരിയിലോ മറ്റോ ഒരു ദിക്കില്‍ എങ്ങാനും ഉണ്ടെന്നു നിങ്ങള്‍ പറയുന്നതായാല്‍ അതു കേവലം ഇല്ലാത്തതാണു്, ശുദ്ധ ഭോഷ്കാണു് എന്നു ഞാന്‍ പറയും; സംശയമില്ല. ഇങ്ങിനെ അല്ലാതെ മനസ്സിലാവാത്തവിധമുള്ള വാക്കുകളെക്കൊണ്ടു ദൈവം ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നതായാല്‍ എനിക്കു മനസ്സിലായില്ല. അതുകൊണ്ടു് അതിനു് ഉത്തരം പറയാന്‍ പാടില്ലെന്നും പറയും. മനസ്സിലാവാത്ത ഒരു സാധനം ഉണ്ടെന്നു ഞാന്‍ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കുകയും ഇല്ലാ.” ഇങ്ങിനെയാണു നിരീശ്വരമതക്കാരുടെ സിദ്ധാന്തം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇത്ര വഷളായ ഒരു സിദ്ധാന്തം ഞാന്‍ ഇതുവരെ കേട്ടിട്ടില്ലാ. ഇതെല്ലാം വായിച്ചാല്‍ നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധി എങ്ങിനെ വഷളാവാതിരിക്കും? ലോകത്തില്‍ എവിടെ നോക്കിയാലാണു മഹത്തായ ദൈവശക്തി കാണാതിരിക്കുന്നതു്? എത്ര സുഖത്തിലും വെടുപ്പിലും ഈ ലോകത്തെ ദൈവം വെച്ചിരിക്കുന്നു! ദൈവം ഇല്ലാതെ ഈ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എങ്ങിനെ ഉണ്ടായി? നുമ്മള്‍ ഇങ്ങിനെ സുഖമായി ആഹാരനിദ്രാദികളായ അവസ്ഥകളോടുകൂടി പ്രപഞ്ചത്തില്‍ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നതു് ആരുടെ ശക്തിയാണു്? ഓരോകാലം വേണ്ടപോലെയുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശരിയായി ലോകത്തില്‍ ചെയ്തു കാണുന്നുണ്ടല്ലൊ. ഇതു് ആരു ചെയ്യുന്നു? കരുണാകരനായ ദെവമല്ലേ? മഴ ആവശ്യമുള്ളപ്പോള്‍ ഉണ്ടാവുന്നില്ലേ? ഈ ചരാചരങ്ങളുടെ ദാഹത്തെ തീര്‍ക്കുന്നില്ലേ? സൂര്യന്‍ ദിവസംപ്രതി ഉദിക്കുന്നില്ലേ? സര്‍വ്വചരാചരങ്ങളെയും സുഖിപ്പിക്കുന്നില്ലേ? ചന്ദ്രന്‍ ക്രമംപോലെ ഉദിച്ചു ജഗത്തിനെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്നില്ലേ? ഭൂമിയില്‍ വഴിപോലെ ധാന്യങ്ങളും സസ്യാദികളും ഉണ്ടാവുന്നില്ലേ? ഇങ്ങിനെ എന്തെല്ലാം സുഖങ്ങള്‍ കാലോചിതമായി നുമ്മള്‍ അനുഭവിക്കുന്നു! ഇതെല്ലാം ദൈവശക്തിയില്ലാതെ എങ്ങിനെ ഉണ്ടാവും ? കഷ്ടം! ദൈവമില്ലെന്നു ഭ്രാന്തന്മാര്‍ പറയും.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ശരി ; ജ്യേഷ്ഠന്‍ പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരി — എന്നാല്‍ ജ്യേഷ്ഠന്‍ ഒരു ഭാഗമേ പറഞ്ഞുള്ളു. ഈ ജഗത്തില്‍ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ജഗത്തിന്നു സുഖമായും ആഹ്ലാദകരമായും ആവശ്യമുള്ള വിധവും തന്നെയാണു് എല്ലായ്പോഴും ഉണ്ടാവുന്നതു്. എന്നു വന്നാല്‍ കരുണാകരനായ ഒരു ദൈവം ഉണ്ടെന്നു സമ്മതിക്കും. എന്നാല്‍ വാസ്തവത്തില്‍ കാര്യം അങ്ങിനെ അല്ലല്ലോ കാണുന്നതു്. എത്ര കഠിനമായ ആപത്തുകള്‍ ലോകത്തില്‍ കാണുന്നു. ഒരേടത്തും ദൈവത്തിന്റെ ശക്തി പ്രത്യക്ഷത്തില്‍ കാണുന്നതുമില്ല. ജലം കുടിപ്പാന്‍ കിട്ടാതെ ചരാചരങ്ങള്‍ വെന്തു നശിച്ചുപോവുന്ന ദിക്കില്‍ പലപ്പോഴും ഒരുതുള്ളി മഴ കിട്ടുന്നില്ല. മഴ ഉണ്ടാവുന്നതില്‍ ദൈവികമായ ഒരു ശക്തി ഉണ്ടെങ്കിലും ആ ശക്തി ദെവത്തില്‍ വിശ്വാസമുള്ളവര്‍ പറയുന്നതുപോലെ ജഗത്തില്‍ കരുണാവത്തായുള്ളതാണെങ്കിലും എന്തുകൊണ്ടു കാലോചിതമായ മഴ ഉണ്ടാവുന്നില്ല? സൂര്യരശ്മിയുടെ കാഠിന്യത്താലും തൈക്ഷ്ണ്യത്താലും കത്തുന്ന മണലില്‍ കുഴഞ്ഞു പലേ ജന്തുക്കളും വെന്തു നശിച്ചുപോവുന്നു. കൊടുംകാട്ടുതീയില്‍ പെട്ടു ചിലപ്പോള്‍ സാധുക്കളായ മൃഗങ്ങള്‍ ആബാലവൃദ്ധം വെന്തു പെടഞ്ഞു കഠിനവേദന അനുഭവിച്ചു നശിക്കുന്നു. ദ്രവ്യഗ്രാഹികളായ കള്ളന്മാരുടെ കട്ടാരംകൊണ്ടു കുത്തുകൊണ്ടു് അതിഭക്തന്മാരായ ഹിന്തുവും ക്രിസ്ത്യാനിയും ബൌദ്ധനും ഒരുപോലെ വേദനപ്പെട്ടു നിലവിളിച്ചു വായു് പിളര്‍ക്കുന്നു. കള്ളസ്സാക്ഷി പറഞ്ഞു നിര്‍ദ്ദോഷിയായവനെ തൂക്കിക്കൊല്ലിക്കുന്നു. കടല്‍ അതിക്രമിച്ചു രാജ്യങ്ങള്‍ മുക്കി തദ്ദേശവാസികളെ ആബാലവൃദ്ധം വെള്ളത്തില്‍ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചു കൊല്ലുന്നു. കപ്പല്‍ മുങ്ങി ജനങ്ങള്‍ ചാവുന്നു. ശേഷിച്ചവര്‍ വെള്ളം കുടിക്കാന്‍ കിട്ടാതെ അന്തര്‍ദ്ധാഹം പിടിച്ചു് ഒരുത്തന്‍ മറ്റൊരുത്തന്റെ കഴുത്തു കടിച്ചുമുറിച്ചു രക്തം കുടിക്കുന്നു. വിശപ്പു സഹിക്കാന്‍ പാടില്ലാതെവന്നു തന്റേ സ്നേഹിതനെ കൊന്നു പച്ചമാംസം തിന്നുന്നു. ഇടിത്തീ വീണു നിര്‍ദ്ദോഷികളായ ചെറുകുട്ടികള്‍ നശിക്കുന്നു. നിരപരാധിയായ ഒരുവനെ അവന്‍ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോള്‍ പാമ്പു വന്നു കടിച്ചു കൊല്ലുന്നു. ജാത്യാന്ധനായുള്ളവന്‍ വിശപ്പു സഹിക്കാന്‍ പാടില്ലാതെ ഒരെടക്കു കഞ്ഞിക്കുവേണ്ടി തപ്പിക്കൊണ്ടു നടക്കുമ്പോള്‍ പൊട്ടക്കിണറ്റില്‍ വീണു കഴുത്തും കാലും ഒടിഞ്ഞു പ്രാണവേദനയെ അനുഭവിച്ചു മരിക്കുന്നു. പകരുന്ന വ്യാധികളും യുദ്ധങ്ങളും ക്ഷാമങ്ങളും നിമിത്തം അസംഖ്യം ജനം ആബാലവൃദ്ധം ക്ഷണത്തില്‍ കഠിനപ്രാണവേദനയോടെ “ഈശ്വരാ! ദൈവമേ! രക്ഷിക്കണേ!” എന്നു നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടു് ഇരിക്കുന്ന മദ്ധ്യേ പ്രാണവേദന സഹിച്ചുംകൊണ്ടു് ഒരു നിവൃത്തിയും കിട്ടാതെ മരിക്കുന്നു. ഇവിടെ എല്ലാം എന്തുകൊണ്ടു ദൈവത്തിന്റെ കരുണാവത്തായ ശക്തി തന്റെ സൃഷ്ടികളെ സങ്കടത്തില്‍ നിന്നു രക്ഷിക്കുന്നില്ലാ? പിന്നെ വല്ല സമയങ്ങളിലും ഈ വക ആപത്തുകളില്‍നിന്നു് നിവൃത്തികള്‍ സാധാരണ അറിയപ്പെടുന്ന കാരണങ്ങളാല്‍ കിട്ടുമ്പോള്‍ അതു ദൈവകൃപയാലാണെന്നും മറ്റും പറയുന്നു. ഇതിനെ ആരു വിശ്വസിക്കും? എന്നാല്‍ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ഇങ്ങിനെ ഉണ്ടാവുന്ന സങ്കടങ്ങളെ ദൈവികമായ ശക്തികൊണ്ടു നിവൃത്തിച്ചു കാണുന്നില്ലാത്തതിനെക്കുറിച്ചു നുമ്മള്‍ ഹിന്തുക്കളും വേറെ മതക്കാരും പറയുന്ന കാരണങ്ങള്‍ എത്രയും നിസ്സാരമാണു്. ഒന്നാമതു് ഓരോ ആള്‍ക്കു വരുന്ന ദുഃഖങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞ ഒരു ജന്മം അയാള്‍ ചെയ്ത പാപത്തിന്നു ദൈവം കൊടുക്കുന്ന ശിക്ഷയാണെന്നു ഹിന്തുമതത്തില്‍ പറയുന്നു. ഒരു തെറ്റിന്നു ചെയ്യുന്ന ശിക്ഷ തെറ്റുകാരനെ തന്റെ തെറ്റിന്റെ ശിക്ഷയാണെന്നു് അറിയിച്ചിട്ടു ചെയ്യുന്നതാണു് എല്ലായ്പോഴും നല്ലതു്. അതു വിട്ടു് ഇന്ന സംഗതിക്കാണു താന്‍ കഷ്ടം അനുഭവിക്കുന്നതു് എന്നു് അറിയിപ്പിക്കാതെ ഒരു കഷ്ടം അനുഭവിപ്പിക്കുന്നതില്‍ എന്താണു ഫലം? ശിക്ഷ പാപനിവാരണത്തിന്നുവേണ്ടിയാണെങ്കില്‍ പാപിയെ അറിയിച്ചിട്ടുതന്നെ ചെയ്യേണ്ടതല്ലേ? ഇതിനെപ്പറ്റി വലിയ ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ഇയ്യെടെ ഒരു ഗ്രന്ഥം ഉണ്ടാക്കിയതില്‍ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതിന്റെ സാരം ആ പുസ്തകത്തില്‍നിന്നു വായിച്ചു ഞാന്‍ പറയാം. നേര്‍തര്‍ജ്ജമയായി പറഞ്ഞാല്‍ ജ്യേഷ്ഠന്നു മനസ്സിലാക്കാന്‍ പ്രയാസപ്പെടും. സാരം പറയാം. ഈ മഹാവിദ്വാന്‍ പറയുന്നു: “തന്റെ സമസൃഷ്ടികള്‍ക്കു നാശമോ ഉപദ്രവമോ അസഹ്യതയോ വരുത്തിയ ഒരു കുറ്റക്കാരന്റെ സ്വാഭാവികമായ ദുഷ്ടബുദ്ധിയെ കളഞ്ഞു് അവനെ സന്മാര്‍ഗിയാക്കി തന്റെ സമസൃഷ്ടികളുമായി സമാധാനമായും സുഖമായും ഇരുത്താന്‍ വേണ്ടി വേറെ യാതൊരു പ്രകാരത്തിലും കഴിവില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രമാണു് മനുഷ്യര്‍ ഉണ്ടാക്കിയ ശാസ്ത്രപ്രകാരം കുറ്റക്കാരനെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുന്നതും ശിക്ഷയില്‍ പെടുത്തുന്നതും ബന്തോവസ്തില്‍വെച്ചു സന്മാര്‍ഗ്ഗോപദേശങ്ങളെ ചെയ്യുന്നതും. എന്നാല്‍ ദൈവംതന്നെ തന്റെ സൃഷ്ടികളെ ഇങ്ങിനെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുന്നതിന്നു് എന്തൊരു സംഗതി ഉണ്ടെന്നാണു നോം പറയേണ്ടതു്. ദൈവം ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ ഉള്ള വാദത്തെ മുഴുവനും തള്ളി ഉണ്ടെന്നുതന്നെ തീര്‍ച്ചയാക്കുക. ദുഃഖങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റിയുള്ള സര്‍വ്വ സിദ്ധാന്തങ്ങളെയും തല്‍ക്കാലം ഇല്ലെന്നു വിചാരിക്കുക. സര്‍വ്വശക്തിയുള്ള ഒരു സ്രഷ്ടാവു് ഉണ്ടെന്നുള്ള ഒരു സിദ്ധാന്തത്തെപ്പറ്റിയും തല്‍ക്കാലം തര്‍ക്കിക്കാതിരിക്കുക. എന്നിട്ടു ദൈവത്തെ ഈ ജഗത്തിനെ മുഴുവനും ഭരിക്കുന്ന വിശംഭരന്‍ എന്ന സ്ഥിതിയില്‍ മാത്രം ഓര്‍ക്കുക. ഈ നിലയില്‍ ഈ വിശ്വംഭരനു് താന്‍ തന്റെ സൃഷ്ടികളെ ഇങ്ങിനെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുന്നതിനെ നീതീകരിപ്പാന്‍ എന്തു കാരണങ്ങളെയാണു കാണിപ്പാന്‍ കഴിയുന്നതു്? തന്റെ സ്വയരക്ഷയ്ക്കുവേണ്ടി ഇങ്ങിനെ ഈ സാധുക്കളായ തന്റെ സൃഷ്ടികളെ ശിക്ഷിക്കുന്നതോ, അതല്ല കുറ്റംചെയ്തവരുടെ നന്മയ്ക്കുവേണ്ടി അവരെ ദണ്ഡിപ്പുക്കുന്നതോ ഇതില്‍ രണ്ടില്‍ ഏതു സംഗതിക്കായാലും ഈ ദണഅഡനം കൂടാതെ കാര്യം സാധിപ്പാന്‍ ആ ദൈവത്തിന്നു കഴിയുന്നതല്ലേ? ഒരു മനുഷ്യനെ വേദനയോ സങ്കടമോ അനുഭവിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി നുമ്മള്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കുതന്നെ വ്യസനകരമായ ഒരു പ്രവൃത്തിയാണു്. അങ്ങിനെ ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നതു നിവൃത്തിയില്ലാത്ത ഒരു ദോഷകര്‍മ്മം തന്നെയാണെന്നാകുന്നു നാം മനുഷ്യരു തന്നെ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നതു്. പഠിപ്പുള്ള മനുഷ്യരു് ഇല്ലാത്തവരെ പഠിപ്പിച്ചും മനുഷ്യവര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ അന്യോന്യം സ്നേഹിച്ചും ഐക്യമായി ഇരിക്കേണ്ടതിന്നുള്ള വഴികള്‍ എടുത്തും പലേ സന്മാര്‍ഗ്ഗോപദേശങ്ങള്‍ ചെയ്തും വരുന്നു. ഈ ഉപദേശങ്ങള്‍കൊണ്ടു ഗുണപ്പെടാതെ ചിലര്‍ പിന്നെയും ദുര്‍വൃത്തിയില്‍ ചാടുന്നു. അവരെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങിനെ ദണ്ഡനംചെയ്യുന്നതു മനുഷ്യരില്‍തന്നെ ഒരു ദുര്യശസ്സിന്നു ഹേതുവാണെങ്കില്‍ ദൈവത്തിങ്കല്‍ അതു് എത്ര അധികം ദുര്യശസ്സിന്നു കാരണമായിത്തീരുന്നു. നുമ്മളുടെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന മനുഷ്യരാജാക്കന്മാര്‍ക്കു കുറ്റക്കാരുടെ ദുര്‍ബുദ്ധിയെ നീക്കംചെയ്തു ഗുണബുദ്ധി കൊടുപ്പാന്‍ ഒരു ശക്തി ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കില്‍ ആ ശക്തിയെ ഉപയോഗിച്ചു ദുര്‍മ്മര്യാദയും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും മനുഷ്യരില്‍ ഇല്ലാതെ ആക്കിക്കളയുന്നതല്ലാതെ പിന്നെയും കുറ്റംചെയ്യുന്നതു വിരോധിക്കാതെ നോക്കിക്കൊണ്ടുനിന്നു്, ചെയ്ത ഉടനെ കുറ്റക്കാരെ പിടിച്ചു ഹിംസിച്ചു ദണ്ഡിപ്പിക്കുവാനായി കാത്തിരിക്കുമോ? ഒരിക്കലും ചെയ്കയില്ല. എന്നാല്‍ നുമ്മള്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കു ഭവിഷ്യദ്വര്‍ത്തമാനങ്ങളെയോ പ്രവൃത്തികളെയോ അറിവാനുള്ള ശക്തിയില്ലാ. കരുണാകരന്‍ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ ദൈവത്തിനോ നിങ്ങള്‍ പറയുംപ്രകാരം നിശ്ചയമായി ഈ ശക്തി ഉണ്ടാവാതെ ഇരിപ്പാന്‍ പാടില്ലതാനും. മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചതു ദൈവം, മനുഷ്യന്റെ മനസ്സില്‍നിന്നു് ആദ്യത്തില്‍ ഉത്ഭവിച്ചതു്, അല്ലെങ്കില്‍ ദൈവത്തിന്നു് ഇഷ്ടംപോലെ ഇല്ലാതാക്കുവാനോ കുറയ്ക്കാനോ അധികരിപ്പാനോ കഴിയുന്നവ. കാര്യം ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ദൈവം പാപകര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്‌വാന്‍ ഒരു മനുഷ്യന്നു് ഉണ്ടാവുന്ന ഉത്സാഹങ്ങളേയോ വാസനയേയോ നിര്‍ത്താതെ അതു ചെയ്യിപ്പിച്ചശേഷം അവനെ കഠിനമായി ശിക്ഷിച്ചു വേദനപ്പെടുത്തി നശിപ്പിക്കുന്നതു് എന്തിനു്? ഇതു മഹാ കഷ്ടമല്ലേ? ദൈവം ഇത്ര ബുദ്ധിഹീനതയായും ക്രൂരമായും ചെയ്യുമോ? ഇപ്പോള്‍ ക്രിസ്ത്യാനിവേദപുസ്തകത്തില്‍ പറയുംപ്രകാരം ദൈവം ചെയ്ത ശിക്ഷകളെത്തന്നെ നാം നോക്കുന്നതായാല്‍ ദൈവം എത്ര കഠോരമായും നിര്‍ദ്ദയമായും അതിക്രൂരമായും മനുഷ്യനെ ശിക്ഷിച്ചതായി കാണുന്നു. തെറ്റുകാരന്‍ പിന്നെ എന്തുതന്നെ ഗുണകര്‍മ്മം ചെയ്താലും പശ്ചാത്താപപ്പെട്ടാലും ദൈവം ഒരുവിധത്തിലും ദയ കാണിക്കാത്ത മാതിരിയിലാണു ക്രിസ്ത്യാനിവേദത്തില്‍തന്നെ കാണുന്നതു്. ആദാം ഒരു കുറ്റം ഒരുപ്രാവശ്യം ചെയ്തുപോയി. അതിനു് അയാളെയും അയാളുടെ സര്‍വ്വസന്താനങ്ങളെയും പരമ്പരയായി എന്നെന്നും നരകകൂപത്തില്‍നിന്നു് ഒരിക്കലും കയറാന്‍ പാടില്ലാത്തവിധം ഇട്ടുകളഞ്ഞു. ആദാം തെറ്റുചെയ്തതിനു് അവന്റെ സന്താനങ്ങള്‍കൂടി എന്തിനു് ഈ മഹാപാപം അനുഭവിക്കുന്നു? ദൈവം ഇങ്ങിനെ എല്ലാം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ പിന്നെ എവിടെയാണു് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരുണയും നീതിയും?” – ഇങ്ങിനെയാണു് ഈ മഹായുക്തിമാനായ ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ പറയുന്നതു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ആദാം എന്നൊരാളുണ്ടായി എന്നു നുമ്മളുടെ ഹിന്തുപുരാണങ്ങളില്‍ ഒന്നും പറയുന്നില്ല. ഞാന്‍ ഇതു വിശ്വസിക്കയില്ലാ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ആദാമിനെ വിശ്വസിക്കണ്ട. നുമ്മളുടെ പുരാണങ്ങളില്‍ ഈ ആദാമിനു് ഉണ്ടായതായി പറയപ്പെടുന്നമാതിരി ശാപങ്ങളും ദൈവകോപംകൊണ്ടു വന്ന പലേ മാതിരി ദുഃഖങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനിവേദത്തില്‍ കാണുന്നതിനേക്കാള്‍ വളരെ അധികം കാണാം. നുമ്മളുടെ പുരാണങ്ങളില്‍ ദൈവകോപംകൊണ്ടു മാത്രമല്ലാ ദെവഭക്തന്മാരായ മഹര്‍ഷിമാരുടെ കോപംകൊണ്ടു്, ദേവന്മാരുടെ കോപംകൊണ്ടു്, ബ്രാഹ്മണ കോപംകൊണ്ടു് എന്നു വേണ്ട പതിവ്രതമാരായ സ്ത്രീകളുടെ കോപംകൊണ്ടുകൂടി ദേവകളും മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും പലപ്പോഴും കുഴങ്ങി ബുദ്ധിമുട്ടി അനേകജന്മങ്ങള്‍ എടുത്തു പലേമാതിരി സങ്കടങ്ങളും സന്താപങ്ങളും അനുഭവിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നുണ്ടു്. ഇത്ര അധികം വിഡ്ഡിത്തങ്ങളും ഭോഷത്വങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനിവേദപുസ്തകത്തില്‍ കാണുകയില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അങ്ങിനെ പറയരുതു്. നുമ്മളുടെ പുരാണങ്ങള്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി എന്തു കണ്ടു. വിഡ്ഡിത്തം, ഭോഷത്വം എന്നു് എത്രയോ പ്രാചീനമായ ഒരു ഇങ്കിരിയസ്സു ബുക്കു വായിച്ചിട്ടു പറഞ്ഞാല്‍ ആരു വിശ്വസിക്കും? അതിരിക്കട്ടെ, അപ്പോള്‍ ദൈവമില്ലെങ്കില്‍ മനുഷ്യന്‍ താനെ ഉണ്ടായി എന്നാണു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നതു്?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: മനുഷ്യന്‍ എന്നുവേണ്ടാ ഈ കാണുന്ന സകല ചരാചരങ്ങളും പലേവിധ കാരണങ്ങളില്‍ നിന്നും ശക്തികളില്‍നിന്നും താനേ ഉത്ഭവിച്ചു നിറയുന്നതാണെന്നാകുന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നതു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അപ്പോള്‍ ഒരു മനുഷ്യന്‍ മരിച്ചാലോ? അവന്റെ ജീവന്‍ എങ്ങട്ടു പോവുന്നു?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: എങ്ങട്ടും പോവുന്നില്ലാ, അതില്ലാതാവുന്നു, ഒരു കത്തുന്ന തിരി കെടുത്തിയാല്‍ അഗ്നി എവിടേക്കു പോവുന്നു? എവിടേക്കും പോവുന്നില്ലാ. അതു് ഇല്ലാതെ പോവുന്നു – അതുപോലെ ജീവനും.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അപ്പോള്‍ മനുഷ്യനു വേറെ ഗതിയൊന്നുമില്ല; മരിച്ചാല്‍ എല്ലാം തീര്‍ന്നു അല്ലേ? നിന്റെ ഈ മതം പിശാചുക്കള്‍ക്കു കൊള്ളാം — മറ്റാര്‍ക്കും കൊള്ളരുതു്. മനുഷ്യനു് എങ്ങിനെ ഈ കൈകാലുകള്‍, കണ്ണു്, മൂക്കു്, ചെവി മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ എല്ലാം ഉണ്ടായി? ഇതെല്ലാം ഇത്ര ശരിയായും വെടുപ്പായും എന്തു കാര്യകാരണങ്ങളാണു് ഉണ്ടാക്കിയതു്?

മാധവന്‍: ശരി; അച്ഛന്റെ ചോദ്യം ഒന്നാന്തരം. അച്ഛന്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോടു ചെയ്ത ചോദ്യം അല്‍പം ചില ഭേദങ്ങള്‍ ചെയ്താല്‍ നല്ല ഒരു ഇംക്ലീഷു് ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ചെയ്തപോലെയുള്ള ഒരു ചോദ്യമായി വരും. ആ ചോദ്യം ഞാന്‍ ചെയ്യാം; ജഗത്തു മുഴുവനും താനെ ഒരു പ്രത്യേക സ്രഷ്ടാവു് ഇല്ലാതെ ഉണ്ടായിവന്നതു് എന്നോ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയുടെ സിദ്ധാന്തം?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അതെ; ഒരു പ്രത്യേക സ്രഷ്ടാവു് ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്നു വിചാരിപ്പാന്‍ സംഗതി ഇല്ലെന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നതിനുള്ള കാരണങ്ങള്‍ ചുരുക്കത്തില്‍ സ്പഷ്ടമായി പറയൂ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ചുരുക്കത്തില്‍ സ്പഷ്ടമായി പറയാന്‍ പ്രയാസം. മാധവന്‍ എന്നെപ്പോലെതന്നെ ഈ സംഗതിയെപ്പറ്റി പലേ പുസ്തകങ്ങളും വായിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലൊ. അതുകൊണ്ടു് ഞാന്‍ ജ്യേയഷ്ഠന്‍ അറിയാന്‍മാത്രം ചുരുക്കി പറയാം. ചുരുക്കി പറയുന്നതില്‍ എന്റെ താല്‍പര്യം സ്പഷ്ടമായി കാണിപ്പാന്‍ കഴിയുമോ എന്നു് എനിക്കു സംശയം. എന്റെ കൈയില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള ഈ പുസ്തകത്തില്‍തന്നെ ഓരോ ഭാഗങ്ങള്‍ വായിച്ചു പറയാം.

“മിസ്റ്റര്‍ ബ്രാഡ്ളാവിന്റെ പുസ്തകത്തില്‍ അധികവും ഭാഗം ക്രിസ്ത്യാനിവേദത്തില്‍ ജഗല്‍സൃഷ്ടി ഉണ്ടായ സ്വഭാവത്തെയും കാലത്തെയും പറയുന്നതു് എല്ലാം ശുദ്ധമേ കളവും അസംഭവ്യവുമാണെന്നു കാണിപ്പാനുള്ള സംഗതികളെയാണു പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതു്. എന്നാല്‍, അതുകളെക്കുറിച്ചു് ഇവിടെ പറഞ്ഞിട്ടു് ആവശ്യമില്ല. വാള്ളെസ്സു്, ഡാര്‍വ്വിന്‍ മുതലായ പലേ ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍മാര്‍ ജഗദുല്‍പത്തിയെപ്പറ്റി പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതു് സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ചാല്‍ ഈ കാണുന്ന സകല ചരാചരങ്ങളും ‘ഇവെള്യൂഷന്‍ ’ എന്ന ഉല്‍പത്തിസമ്പ്രാദ പ്രകാരം താനെ ഉത്ഭവിച്ചു വന്നതാണെന്നു കാണാം. ഡാര്‍വ്വിന്‍ പറയുന്നു: ‘സാധാരണ സാധനങ്ങള്‍ക്കു് പകര്‍ച്ച, വളര്‍ച്ച, നാശം ഇതുകള്‍ സ്വഭാവേന ഉള്ളതാകുന്നു. ഓരോ സാധനം ഒരു പ്രകാരത്തിലും ഗുണത്തിലും ഇരിക്കുന്നതു് കാലാന്തരംകൊണ്ടു് മറ്റൊരു പ്രകാരത്തിലും ഗുണത്തിലും ആയിവരുന്നു. പിന്നെയും മാറുന്നു. പിന്നെയും വളരുന്നു. ഇങ്ങിനെ അനന്തകോടി സംവത്സരങ്ങളാല്‍ ഒരു സാധനം വേറെ സാധനങ്ങളുമായുള്ള ചേര്‍ച്ചയാലോ ആവശ്യങ്ങളാലോ അതിന്റെ ഒന്നാമത്തെ ഗുണവും സ്വഭാവവും വിട്ടു ക്രമേണക്രമേണ മറ്റൊരു സ്വഭാവത്തിലും ഗുണത്തിലുമായി വരുന്നു. ഇതു സാധാരണ സര്‍വ്വപദാര്‍ത്ഥങ്ങളിലും താനെ ഉള്ള ഒരു ശക്തിയാണു്. ഇതുപ്രകാരം തന്നെയാണു മനുഷ്യന്റെ ഉല്‍പത്തിയും. ആദ്യത്തില്‍ എത്രയോ അണുമാത്രമായ ഒരു ജീവജന്തു ക്രമേണ അനവധി അനവധി കാലംകൊണ്ടു ജീവന്റെ ആവശ്യപ്രകാരവും ആഗ്രഹപ്രകാരവും അതിനൊത്ത ദേഹാകൃതികളെ സ്വല്‍പംസ്വല്‍പം ഭേദമായി അതാതുകാലത്തു മാറി ക്രമേണ ഇപ്പോള്‍ നാം കാണുന്നതുപോലെ മനുഷ്യന്റെ ദേഹാകൃതിയിലും സ്വഭാവത്തിലും വന്നു ചേര്‍ന്നിരിക്കുന്നു. ’ഇതിനു ദൃഷ്ടാന്തമായി പലേ സംഗതികളേയും ഡാര്‍വ്വിന്‍ എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പ്രത്യേകം ഒരു സ്രഷ്ടാവു് ഈ ജഗത്തിലുള്ള എല്ലാ പദാര്‍ഥങ്ങളെയും വെവ്വേറെ ഉണ്ടാക്കിയതല്ലെന്നു കാണിപ്പാന്‍ പലേ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളും ഉണ്ടു്. നനവുള്ള പുതുമണ്ണില്‍ കുറെ തീയിട്ടോ മറ്റോ ചൂടുപിടിപ്പിച്ചശേഷം തണുപ്പുള്ളതായ ഒരു സാധനംകൊണ്ടു സാധാരണ വായുവിനു സ്പര്‍ശിപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്തവിധം ഒരു നാലഞ്ചുമണിക്കൂറു് ആ സ്ഥലത്തെ അടച്ചുമൂടിയതില്‍ പിന്നെ ആ അടപ്പു് എടുത്തു നോക്കിയാല്‍ പലപ്പോഴും ആ സ്ഥലത്തു ലക്ഷോപലക്ഷം ചെറിയ സ്വരൂപങ്ങളുള്ള ചിതല്‍ എന്നു പറയുന്ന വെളുത്ത ഒരു വക പ്രാണികള്‍ എളകി പതച്ചു നടക്കുന്നതു കാണുന്നു. എവിടെ നിന്നാണു് എത്ര അനവധി ചിതലുകള്‍ ഇത്ര ക്ഷണംകൊണ്ടു് ഉണ്ടായതു്? ദൈവം അപ്പോള്‍ ഉണ്ടാക്കിയതോ, ഇതു പെറ്റുണ്ടായതോ, അതല്ല ചില കാരണങ്ങളാല്‍ അന്യോന്യം സംശ്രയിച്ചപ്പോള്‍ താനെ ഉണ്ടായിവന്നതോ? പിന്നെ അതില്‍ ഒരു ചിതലിനെയോ അല്ലെങ്കില്‍ അതില്‍ അല്‍പം വലിയ ഒരു പുഴുവിനെയോ വേട്ടാളന്‍ എന്നു പറയുന്ന ഒരു പ്രാണി എടുത്തു് അതിന്റെ കൂട്ടില്‍ വയ്ക്കുന്നു. പത്തു പതിനഞ്ചുദിവസം ആ വേട്ടാളനുമായി സമ്പര്‍ക്കിച്ചിരിക്കുമ്പോഴയ്ക്കു് ആ പുഴു താനെ വെട്ടാളനായിത്തീരുന്നു. ഇങ്ങിനെയുള്ള ചില്ലറയായ സാധനങ്ങള്‍ നോക്കിയാല്‍ ഒന്നില്‍നിന്നു മറ്റൊന്നു് ഉണ്ടാവുന്ന സ്വഭാവം അറിയാം. ഈ ജഗത്തു് എല്ലാം അനാദിയായ കാലശക്തിയാലും ഓരോ വസ്തുക്കളുടെ സംശ്രയങ്ങളാലും സംശ്രയാഭാവങ്ങളാലും താനെ ഉണ്ടായി നിറഞ്ഞുവന്നതും താനേ നശിച്ചു പോവുന്നതും ആകുന്നു എന്നേ വിചാരിപ്പാന്‍ വഴിയുള്ളു. ഹക്സലി എന്ന ഒരു മഹാവിദ്വാന്‍ പറയുന്നു: ‘ജീവനുള്ള സകല ജന്തുക്കളുടെയും, അല്ലെങ്കില്‍ പഞ്ചേന്ദ്രിയവികാരങ്ങളോടു സംയുതങ്ങളായ സകല ശരീരങ്ങളുടേയും ഉല്‍പത്തിയെ നോം സൂക്ഷ്മമായി ശാസ്ത്രസിദ്ധാന്തമായ അറിവോടുകൂടി നോക്കുമ്പോള്‍ ഓരോ ജന്തു ആദിയില്‍ ഉത്ഭവിച്ചതു് ഓരോ പ്രത്യേകകാരണങ്ങളില്‍ നിന്നാണെന്നു വെളിവായി കാണാം. നുമ്മള്‍ ചുറ്റും കാണുന്ന അനന്തകോടി ജീവജാലങ്ങള്‍ ഈ കാരണങ്ങളില്‍ താനെ ഉത്ഭവിച്ചും വളര്‍ന്നും പരന്നും നശിച്ചും കാണാതെയായും വരുന്നതു കാണുന്നു. ഇതു സാധാരണ പല ജീവജാലങ്ങളില്‍ സ്വതസിദ്ധമായ ഒരു ശക്തിയാകുന്നു. അങ്ങിനെയുള്ള ശക്തി ഇല്ലാതെ ജീവജാലങ്ങള്‍ ഒന്നുംതന്നെ ഇല്ല’ ഇങ്ങിനെയാണു് ഹക്സലി എന്ന മഹാവിദ്വാന്റെ അഭിപ്രായം. ബ്രാഡ്ളാ എന്നാള്‍ പറയുന്നു: ‘നമുക്കു് ഇതുവരെ കിട്ടിയേടത്തോളമുള്ള അറിവുകളില്‍ നിന്നു് ആദിയില്‍ മനുഷ്യരെ കണ്ട കാലത്തില്‍ അവര്‍ ഇപ്പോള്‍ കാണുന്ന പ്രകൃതവും സ്വഭാവവും ഉള്ള മനുഷ്യരെപ്പോലെ ആയിരുന്നില്ലാ. ആദ്യത്തില്‍ കണ്ടതായി അറിയപ്പെടുന്ന കാലത്തു മനുഷ്യന്‍ ഏതാണ്ടു് ഒരു മൃഗംപോലെ ശുദ്ധമൃഗങ്ങളുമായി തമ്മില്‍ തല്ലി മല്ലിട്ടുംകൊണ്ടു ഗുഹാവാസം ചെയ്തു കഴിച്ചിരുന്ന ഒരു ജന്തുതന്നെയായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ക്രമേണ ഇപ്പോള്‍ മനുഷ്യന്‍ എത്ര ശക്തനും ബുദ്ധിമാനും സര്‍വവിദഗ്ദ്ധനും ആയിത്തീര്‍ന്നിരിക്കുന്നു. ഇതുപ്രകാരംതന്നെ, ഇപ്പോള്‍ നമുക്കു് അറിവു കിട്ടീട്ടുള്ളതിന്നും പ്രാചീനമായി വളരെ കോടി സംവത്സരങ്ങള്‍ മുമ്പുള്ള സ്ഥിതി എനി നോക്കി അറിവാന്‍ സാധിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ ഇന്ദ്രിയനിഷ്ഠമായ ജീവനെ വഹിക്കുന്നതിന്നുമുമ്പു പലേവിധ ജീവദശകളില്‍ ഇപ്പോള്‍ കാണുന്ന സമര്‍ത്ഥനായ ഈ മനുഷ്യന്‍ കിടന്നിരുന്നു എന്നു് ഒരുസമയം കാണാന്‍ കഴിയുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.’ എന്നിങ്ങനെയാണു് ബ്രാഡ്ളാ പറയുന്നതു്.”

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: മനുഷ്യന്‍ ആദ്യം ഗുഹയില്‍ മൃഗത്തിനെപ്പോലെ കിടന്നു എന്നു ആരു വിശ്വസിക്കും? പക്ഷേ, ബിലാത്തിയില്‍ അങ്ങിനെ ആയിരുന്നുവായിരിക്കാം. അതുപോലെ മൃഗപ്രായമായ മനുഷ്യന്‍ ഇപ്പോഴുമുണ്ടു് — ഇല്ലേ മാധവാ?

മാധവന്‍: ഉണ്ടു്. ആഫ്രിക്കരാജ്യത്തു് സാമാന്യം മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉള്ള മനുഷ്യന്‍ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടു്.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: പണ്ടു ഞാന്‍ പറഞ്ഞ കാലം ഞാന്‍ പറഞ്ഞ മാതിരിയേ മനുഷ്യര്‍ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: അതിനു് എന്തു പ്രമാണം?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ശാസ്ത്രപ്രകാരം ഉള്ള അറിവു തന്നെ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്തു ശാസ്ത്രം? നീ പേര്‍പറഞ്ഞ സായ്‌വന്മാരുണ്ടാക്കിയ ശാസ്ത്രമോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അവരും അവരെപ്പോലെയും അതിലധികവും ശാസ്ത്ര പരിജ്ഞാനമുള്ള ആളുകള്‍ എഴുതിയ പലേ ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍നിന്നാണു ഞാന്‍ പറയുന്നതു്.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്നാല്‍ നീ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞതില്‍ ഒരവസ്ഥമാത്രം ഹിന്ദുശാസ്ത്രപ്രകാരം അല്‍പം ഒക്കുന്നുണ്ടു്. നീ പറഞ്ഞപ്രകാരംതന്നെ, നുമ്മളുടെ ശാസ്ത്രത്തിലും ആദ്യം തൃണം മുതല്‍ പലേ ജന്മങ്ങളും കഴിഞ്ഞിട്ടുവേണം മനുഷ്യജന്മം കിട്ടാന്‍ എന്നു പറയുന്നുണ്ടു്. പക്ഷേ, അങ്ങിനെ എല്ലാം വരുന്നതു വാസനാരൂപമായി ദൈവകല്‍പനയാല്‍ ആണെന്നാകുന്നു നുമ്മടെ ശാസ്ത്രം.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ശരി; ജ്യേഷ്ഠന്‍ അത്രത്തോളം സമ്മതിച്ചുവോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഞാന്‍ എന്തു സമ്മതിച്ചു? നീ പറഞ്ഞതു യാതൊന്നും ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചിട്ടില്ലാ. ഒരിക്കലും സമ്മതിക്കുകയുമില്ലാ. ഈശ്വരനില്ലെന്നല്ലേ നീ പറയുന്നതു്? അതു് ഈ ജന്മം സമ്മതിപ്പാന്‍ പാടില്ലാ. മഹാ അബദ്ധമായ സിദ്ധാന്തമാണു് ഈശ്വരന്‍ ഇല്ലെന്നുള്ളതു്. സര്‍വ്വജഗദന്തര്യാമിയായി കാരുണ്യമൂര്‍ത്തിയായുള്ള ഒരു സ്രഷ്ടാവു് ഈ ജഗത്തിന്നു് ഇല്ലെന്നു ശുദ്ധ ഭ്രാന്തന്‍ മാത്രമേ പറയുകയുള്ളു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഞാന്‍ ഒരു കാരുണ്യാമൂര്‍ത്തിയേയും ജഗദന്തര്യാമിയേയും കാണുന്നില്ലാ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ആട്ടെ, ഈ നിരീശ്വരസിദ്ധാന്തികള്‍ ഇയ്യെടെ ഈവിധം ഓരോ ബുക്കു എഴുതിത്തുടങ്ങിയതേ ഉള്ളു. ഇതിനു് എത്രയെത്രയോ മുമ്പും ഇപ്പോഴും എനി എത്രയോ കാലവും ഈ കാണുന്ന സകല മനുഷ്യരും ദൈവവന്ദനം ഓരോ പ്രകാരത്തില്‍ ചെയ്തുവന്നിരിക്കുന്നു എന്നും, ചെയ്തുവരുമെന്നും എനിക്കു് ഉറപ്പുണ്ടു്. നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ ആകപ്പാടെ പത്താളുകളുണ്ടാവുമോ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടീ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അനവധി ലക്ഷം ആളുകള്‍ ഇപ്പോള്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരുമുണ്ടു്. അതു പക്ഷേ, പുറത്തറിയുന്നില്ലാ. ഭൂമിയിലുള്ള ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചു കണക്കു് എടുക്കുന്നതു് എല്ലാം ഓരോ മതത്തില്‍ ഉള്ള ആളുകള്‍ ഇത്രയിത്ര എന്നാണു്. ഇതില്‍ ഓരോ മതത്തില്‍ നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ വളരെ ഉണ്ടായിരിക്കും. എന്നാല്‍ അതു കണക്കില്‍ കാണിക്കാറില്ലാ. ഈ ഭൂമിയിലെ ആകെ ജനങ്ങളില്‍ നാനൂറ്റഞ്ചുകോടി ആറുലക്ഷംപേര്‍ ബുദ്ധമതക്കാരും, മുന്നൂറ്റിതൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതു കോടി രണ്ടുലക്ഷംപേര്‍ ക്രിസ്ത്യാനിമതക്കാരും, ഇരുനൂറ്റി നാലുകോടി രണ്ടുലക്ഷംപേര്‍ മഹമ്മദീയമതക്കാരും, നൂറ്റി എഴുപത്തിനാലുകോടി രണ്ടുലക്ഷംപേര്‍ ഹിന്തുമതക്കാരും അമ്പതുലക്ഷംപേര്‍ ജൂതന്മാരും മറ്റോരോപ്രകാരം വിഗ്രഹാരാധനക്കാരായ പലവകയായി നൂറ്റിപതിനെട്ടുകോടി മനുഷ്യരും ഉണ്ടെന്നു ബ്രാഡ്ളാവിന്റെ പുസ്തകത്തില്‍ കാണുന്നു. എന്നാല്‍ മതത്തിന്മേല്‍ സ്ഥാപിച്ചു് എടുത്തിട്ടുള്ള ഈ കണക്കു് എത്രയും തെറ്റാണെന്നു് അദ്ദേഹം കാണിക്കുന്നു. പഠിപ്പും അറിവും അധികമായുള്ള യൂറോപ്പു രാജ്യനിവാസികളിലും അമേരിക്കാരാജ്യനിവാസികളിലും അനവധി മഹാന്മാരായ ആളുകള്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരാണെങ്കിലും പ്രാട്ടസ്റ്റന്റു് അല്ലെങ്കില്‍ റോമന്‍കത്തോലിക്കാമതക്കാരായി കണക്കില്‍ തെറ്റായി ചേര്‍ത്തിരിക്കുന്നു എന്നാണു് അയാളുടെ അഭിപ്രായം. അതു ശരിയാണെന്നുള്ളതിലേക്കു ലേശം സംശയമില്ലാ. ഇപ്പോള്‍ മലയാളത്തില്‍ കാനേഷുമാരി കണക്കു് എടുത്തതില്‍ എന്നെ ഹിന്തുമതക്കാര്‍ എന്നല്ലേ ചേര്‍ത്തിരിക്കുന്നതു്. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ വാസ്തവത്തില്‍ ഹിന്തുമതക്കാരനല്ലെല്ലൊ. ഈ തെറ്റു സര്‍വ്വസാധാരണയായി ഉണ്ടാവുന്നതാണു്. അതുകൊണ്ടു് ദൈവം ഉണ്ടെന്നു വിചാരിക്കാതെയും വന്ദിക്കാതെയും ഉള്ളവര്‍ വളരെ ഈ ലോകത്തില്‍ ഉണ്ടെങ്കിലും എത്ര ഉണ്ടെന്നു് ഇപ്പോള്‍ കണക്കാക്കാന്‍ പ്രയാസമായി വരുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: മഹാപാപം ഇതു കേള്‍ക്കുന്നതു്. കലിയുഗധര്‍മ്മം എന്നേ പറയുന്നgള്ളൂ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: എന്നാല്‍ പിന്നെ ഇതിനെക്കുറിച്ചു് എന്തിനു ജ്യേയഷ്ഠന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു? കലിയുഗത്തില്‍ മനുഷ്യര്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരായി വരണമെന്നു ജ്യേഷ്ഠന്‍ പറയുന്ന ദൈവം കല്‍പിച്ചിട്ടുള്ളതാണെങ്കില്‍ പിന്നെ ഞങ്ങള്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരായതു് ആശ്ചര്യമോ? ഹിന്തുക്കളുടെ ശാസ്ത്രത്തെപ്പോലെ ഇത്ര അയുക്തിയായി എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ഒരെടത്തു പറയുന്നു മനുഷ്യന്‍ ജനിക്കുമ്പോള്‍തന്നെ അവനു ഭാവിയായി ഉണ്ടാവാന്‍ പോവുന്ന സകല അവസ്ഥകളെയും തലയിലോ മറ്റോ ബ്രഹ്മാവു് എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു്. ഇങ്ങിനെ എഴുതി തീര്‍ച്ചയാക്കിയ കാര്യത്തില്‍ പിന്നെ മനുഷ്യനു് എന്തൊരു ശക്തിയാണു് ഉള്ളതു്? “നീ ഇന്നപ്രകാരത്തില്‍ ജീവിക്കണം; നീ ഇത്ര മനുഷ്യരെ കൊല്ലണം; നീ ഇത്ര മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കണം; നീ ഇന്നിന്ന കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യണം,” എന്നു വെളിവായും തീര്‍ച്ചയായും എഴുതിവിട്ടിട്ടാണത്ര മനുഷ്യന്റെ ഉത്ഭവം. പിന്നെ ആ സാധുവായ മനുഷ്യനു് എന്തു സ്വശക്തിയാണു ഉള്ളതു്? അവനോടു കല്‍പിച്ചതിനെ അവന്‍ ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അവനെ, അവന്‍ ചെയ്യുന്ന തെറ്റിനെക്കുറിച്ചോ ഗുണകര്‍മ്മത്തെക്കുറിച്ചോ എന്തിനു പാപി എന്നും സുകൃതി എന്നും പറയുന്നു? കലിയുഗത്തില്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കു് ഈശ്വരസ്മരണ ഉണ്ടാകയില്ലാ. അനേകവിധ പാപകര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യും മഴ വേണ്ടപോലെ ഉണ്ടാവുകയില്ല. ഭൂമി വിളയുകയില്ലാ. ശുദ്ധാശുദ്ധമില്ലാതെ ആവും. ബ്രാഹ്മണരെ ഹിംസിക്കും. ഗോവധം ചെയ്യും. നീചന്മാര്‍ക്കു മഹത്വം വരും. ഇങ്ങിനെ പലേവിധ കല്‍പനകളും ചെയ്തുവെച്ചതായി പറയുന്നു. പിന്നെ ഈ കല്‍പനകള്‍ പ്രകാരം ഓരോ കാര്യം കാണുമ്പോള്‍ എന്താണു ഇത്ര എല്ലാം ജ്യേഷ്ഠന്‍ ആക്ഷേപിക്കുന്നതു്? ജ്യേഷ്ഠന്‍ കലിയുഗമനുഷ്യനല്ലേ ? ജ്യേഷ്ഠനു് ഈ കല്‍പനകള്‍ സംബന്ധിക്കില്ലേ? മഹാകഷ്ടം! ഇങ്ങിനത്തെ വിഡ്ഢിത്തം ഉണ്ടോ ? ഇങ്ങിനത്തെ അയുക്തി ഉണ്ടോ ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രാധാന്യതയ്ക്കും യോഗ്യതയ്ക്കുംവേണ്ടി മാത്രം അവരില്‍ ചിലര്‍ എഴുതീട്ടുള്ള പുസ്തകങ്ങളല്ലാതെ ഹിന്തുക്കള്‍ക്കു് ഈവക സംഗതികളെപ്പറ്റി അറിവിന്നു വേറെ യാതൊരു മാര്‍ഗ്ഗവും ഇല്ലല്ലൊ. പിന്നെ എന്തു ചെയ്യും? വിഡ്ഢിത്തം എഴുതിക്കാണുന്നതു് എല്ലാം സാധുക്കള്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞതു വലിയ ഭോഷത്വമാണു്. ബ്രാഹ്മണര്‍ എഴുതീട്ടുള്ള ചില വിലപിടിച്ച പുസ്തകങ്ങളെക്കുറിച്ചു സ്വല്‍പമെങ്കിലും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കു് അറിവുണ്ടായിരുന്നെങ്കില്‍ ഈവിധം പറയുന്നതല്ല. ഇംക്ലീഷുമാത്രം പഠിച്ച ബ്രാഡ്ളാവിന്റെ ബുക്കും, ഡാര്‍വ്വിന്‍, വാള്ളെസ്സു്, ഹക്സിലി, ഹര്‍ബര്‍ട്ടു് സ്പെന്‍സര്‍ മുതലായവരുടെ ബുക്കുകളും വായിച്ചു് അതിലുള്ള യോഗ്യതകളെ മാത്രം അറിഞ്ഞതിനാല്‍ യോഗ്യതയുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ ഹിന്തുക്കള്‍ ആരും ഉണ്ടാക്കീട്ടില്ലെന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി എങ്ങനെ പറയും?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഡാര്‍വ്വിന്‍ മുതലായ മഹാശാസ്ത്രജ്ഞന്മാര്‍ ഉണ്ടാക്കിയ പുസ്തകങ്ങളും നുമ്മളുടെ സംസ്കൃതത്തില്‍ അയുക്തികളാലും അസംഭവ്യാവസ്ഥകളിലും നിറയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതായ ഭാരതം, ഭാഗവതം, രാമായണം, സ്കാന്ദം മുതലായ പുരാണങ്ങളും ഒരുപോലെയാണെന്നു മാധവന്‍ പറയുന്നുവോ?

മാധവന്‍: അസംന്ധമായി ധൃതഗതിയായി സംസാരിക്കരുതു് . സാവധാനത്തില്‍ ആലോചിച്ചു പറയൂ. ഹര്‍ബര്‍ട്ടു് സ്പെന്‍സര്‍ മുതലായവര്‍ എഴുതിയതു് ഇയ്യിടെയാണു്. നുമ്മളുടെ ഹിന്തു ളുടെ ഇടയില്‍ മഹാന്മാരായ ഗ്രന്ഥകര്‍ത്താക്കന്മാരും അദ്വൈതികളും ഉണ്ടായിട്ടു് ഇപ്പോഴയ്ക്കു് ഒന്നുരണ്ടായിരം സംവത്സരങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞു. ഈ ഒന്നുരണ്ടായിരം സംവത്സരങ്ങളില്‍ കിട്ടിയ അറിവുകള്‍കൂടി ഇപ്പൊഴത്തെ ഇംക്ലീഷുവിദ്വാന്മാര്‍ക്കു ഉണ്ടു്. അവര്‍ മുമ്പുള്ള വിദ്വാന്മാരെക്കാള്‍ അധികം അറിവുള്ളവര്‍തന്നെ. അതിന്റെ കാരണം, അവര്‍ പിമ്പുള്ള വിദ്വാന്മാരാകയാല്‍. എന്നാല്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഹിന്തുമതത്തെ ദുഷിക്കുന്നതിന്മേല്‍ ഞാന്‍ ആക്ഷേപിക്കുന്നില്ല. ഹിന്തുമതം ഇപ്പോള്‍ ആചരിച്ചുവരുന്നമാതിരി വളരെ അയുക്തിയായും പൂര്‍വ്വാപര വിരോധങ്ങളായും ഉള്ള ഉപദേശങ്ങളിലിന്മേല്‍ ആണെന്നുള്ളതിലേക്കു് എനിക്കു സംശയമില്ല. അങ്ങിനെതന്നെയാണു് പ്രായേണ ലോകത്തില്‍ ഉള്ള മറ്റെല്ലാ മതങ്ങളും.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: പിന്നെ, മാധവന്‍, ഞാന്‍ അതു പറഞ്ഞതിന്മേല്‍ എന്തിനു് ആക്ഷേപിച്ചു?

മാധവന്‍: പറയാം. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതു ഹിന്തുക്കള്‍ക്കു സംസ്കൃതത്തില്‍ ഉള്ള സകല ബുക്കുകളും ഒരുപോലെ പൂര്‍വ്വാപരവിരോധങ്ങളായുള്ള സംഗതികളെക്കൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വേറെ ഈ സാധുക്കള്‍ക്കു യാതൊരു ബുക്കുകളും ഇല്ലെന്നാണു്. പിന്നെ ഈവക ബുക്കുകള്‍ ഏതെല്ലമാണു സംസ്കൃതത്തില്‍ ഉള്ളതെന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞുകേട്ടതിലും എനിക്കു് ആശ്ചര്യം തോന്നി. ഭാരതം, ഭാഗവതം, സ്കാന്ദപുരാണം — അല്ലേ ? ഇതാണു ഹിന്തുക്കളുടെ പ്രധാനനഗ്രന്ഥങ്ങള്‍, അല്ലേ? വിചിത്രംതന്നെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അല്ലേ; ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങളെ അല്ലേ മുഖ്യമായി പറയുന്നതു്?

മാധവന്‍: അതെ. ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങളെ മുഖ്യമായി പറയുന്നുണ്ടു്. അതുപ്രകാരംതന്നെ ഇംക്ലീഷില്‍ മില്‍ട്ടന്റെ ‘പാറഡെസു് ലോസ്റ്റു് ’ ഷേക്സ്പിയറുടെ നാടകങ്ങള്‍, ഇതുകളെയും പറയുന്നുണ്ടു്. മില്‍ട്ടന്‍, ഷേക്സ്പിയര്‍ ഇവരെല്ലാം എഴുതിയ കാര്യങ്ങള്‍ വേറെ. സോക്രട്ടീസു്, സെനക്കാ മുതലായവരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ കാണിക്കുന്ന പുസ്തകങ്ങളും മില്‍ട്ടന്റെയും ഷേക്സ്പിയറിന്റെയും ബുക്കുകളും തമ്മില്‍ എന്തു സംബന്ധമാണു്? അതുപോലെ ഇപ്പോള്‍ നോം സംസാരിക്കുന്ന സംഗതിയില്‍ ഹിന്തുക്കള്‍ക്കുള്ള പുസ്തകങ്ങള്‍ രാമായണവും ഭാരതവുമല്ല.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: പിന്നെ ഏതാണു് ?

മാധവന്‍: ഇപ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി എന്തു വാദം ചെയ്യുന്നുവോ അതായ നിരീശ്വരസിദ്ധാന്തംതന്നെ അതിമഹാന്മാരായ ഹിന്തുക്കള്‍ എത്രയോ മുമ്പു് — ഏകദേശം രണ്ടായിരം സംവത്സരങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പെ — ചെയ്തിട്ടും ഒരുവിധം സ്ഥാപിച്ചിട്ടും ഉണ്ടെന്നു ഞാന്‍ കാണിച്ചാലോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അങ്ങിനെ ഉണ്ടോ?

മാധവന്‍: പിന്നെയോ? ഒന്നും അറിയാതെ ബദ്ധപ്പെട്ടു് എന്തെങ്കിലും പറയാതെ സാവധാനത്തില്‍ കേള്‍ക്കൂ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്താണു കുട്ടാ നീ പറയുന്നതു്? ഹിന്തുള്‍ക്കു നിരീശ്വരമതം എപ്പോഴെങ്കിലും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ?

മാധവന്‍: സംശയംകൂടാതെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോഴും ഉണ്ടു്. സാംഖ്യം എന്നു പറയുന്ന കപിലമഹര്‍ഷിയുടെ സിദ്ധാന്തം എണ്ടായിരുന്നു? ആറുവിധമാണു് ഹിന്തുക്കള്‍ക്കു സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നതു്.

ഒന്നാമതു്, കപിലന്റെ നിരീശ്വരസാംഖ്യസിദ്ധാന്തം.
രണ്ടാമതു്, പതഞ്ജലിയുടെ യോഗവും ഭഗവല്‍ഗീതയും.
മൂന്നാമതു്, ജയിമിനിയുടെ പൂര്‍വ്വമീമാംസ.
നാലാമതു്, വ്യാസന്റെ ഉത്തരമീമാംസ — അല്ലെങ്കില്‍ വേദാന്തം.
അഞ്ചാമതു്, ഗൌതമന്റെ നൈയായികസിദ്ധാന്തം.
ആറാമതു്, കണാദന്റെ വെശിഷ്യകസിദ്ധാന്തം.
ഇതില്‍ കപിലന്റെ സാംഖ്യം ശുദ്ധനിരീശ്വരത്തെ ഉപദേശിക്കുന്നു .

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അങ്ങിനെയോ; അങ്ങിനെ ഉണ്ടോ?

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നിരീശ്വരമതമില്ലാ നമ്മുടെ ശാസ്ത്രത്തില്‍ ; ഇല്ലാ.

മാധവന്‍: ഉണ്ടു്. എന്നാല്‍ ആ സിദ്ധാന്തം ശുദ്ധ അദ്വൈതികള്‍ പറയുംപ്രകാരം തന്നെത്താന്‍ അറിയുന്നതാണു് ദൈവത്തെ അറിയുന്നതു്, എന്നു മാത്രമാണു്. ഏതു പ്രകാരമായാലും ഇതെല്ലാം യുക്തിയുക്തമായി പറഞ്ഞു ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താന്‍ പ്രയാസം. ഈ സംഗതിയെപ്പറ്റി എത്ര വാദിച്ചാലും ഒരു ഫലവും ഉണ്ടാവുന്നതല്ലെന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ഈ നിരീശ്വരസിദ്ധാന്തത്തെപ്പറ്റി ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിതന്നെ പറഞ്ഞ ഹക്സലി എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ സ്വന്തമായ അഭിപ്രായം തന്നെ. ഒരേടത്തു് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതു് എനിക്കു മനഃപാഠമായി തോന്നും. അതിന്റെ തര്‍ജ്ജമ ഞാന്‍ പറയാം. അച്ഛന്‍ അതു് ആലോചിച്ചു് ഹക്സലി എന്ന മഹാവിദ്വാന്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരനോ എന്നു തീര്‍ച്ചയാക്കുകേ വേണ്ടൂ. ആ മഹാവിദ്വാന്‍ പറയുന്നു: ‘നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ ഇതുവരെ വായിക്കേണ്ടി വന്നുപോയിട്ടുള്ള യുക്തിശൂന്യമായും സാരമില്ലാത്തതായുമുള്ള ചില പ്രസംഗങ്ങളിലും കവനങ്ങളിലുംവച്ചു ദൈവത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തേയും ചേഷ്ടകളേയും സ്വരൂപത്തേയും അവസ്ഥയേയുംകുറിച്ചു ചില വിദ്വാന്മാര്‍ അറിഞ്ഞു എന്നു നടിച്ചു് അതുകളെ തെളിയിക്കുന്നവയാണെന്നു് ഉദ്ദേശിച്ചു് എഴുതീട്ടുള്ള ചില സംഗതികളെപ്പോലെ അബദ്ധമായും അയുക്തിയായും പരിഹാസയോഗ്യമായും ഞാന്‍ വേറെ ഒരു സാധനം മാത്രമേ വായിച്ചിട്ടുള്ളു. അതു ദൈവം ഇല്ലെന്നു തെളിയിപ്പാന്‍ മുന്‍പറഞ്ഞവരുടെ പ്രതികൂലതന്ത്രക്കാരായ ചില നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ എഴുതീട്ടുള്ള ഭോഷത്വങ്ങളേയും ദുര്യക്തികളേയും ആകുന്നു. ഈ ദുര്യക്തിള്‍ ഞാന്‍ മുമ്പില്‍ പറഞ്ഞ വിദ്വാന്മാരുടെ ദുര്യക്തികളേക്കാള്‍ പക്ഷേ, അധികരിക്കുമോ എന്നു ഞാന്‍ സംശയിക്കുന്നു.”

ഇങ്ങിനെയാണു് ഹക്സലി എന്ന മഹാ വിദ്വാന്റേയും മറ്റു് അനവധി അതിബുദ്ധിമാന്മാരായ ബിലാത്തിക്കാരുടേയും അഭിപ്രായം ഇപ്പോള്‍ നില്‍ക്കുന്നതു്. ഇവര്‍ക്കു് ഒന്നും നിരീശ്വരമതമല്ലതന്നെ. ഹിന്തുസിദ്ധാന്തങ്ങളില്‍ നിന്നുതന്നെ ദൈവം എന്നതു് അറിവാനും ഗുണിപ്പാനും സാധാരണമനുഷ്യനു കഴിവില്ലാത്ത ഒരു ശക്തി എന്നാണു നോം അറിയുന്നതു്. ഇതിനു പലേ പ്രമാണങ്ങളും ഉണ്ടു്. അതു് എല്ലാം ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞിട്ടു് ആവശ്യമില്ല.

യൂറോപ്പിലും മറ്റുമുള്ള പലേ വിദ്വാന്മാര്‍ (ഡാര്‍വ്വിന്‍ മുതലായവര്‍) പറഞ്ഞ ജീവോല്‍പത്തിക്രമങ്ങളേയും മറ്റും ബുദ്ധിമാന്മാരായ പലരും അശേഷം വിശ്വസിച്ചിട്ടില്ല. എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ ഒന്നാമതു നിരീശ്വരമതം സാധാരണ ഐഹികസുഖത്തിന്നും സന്മാര്‍ഗ്ഗാചാരത്തിന്നുംതന്നെ ഏറ്റവും ദോഷകരമായ മതമാണെന്നാകുന്നു. നിരീശ്വരമതം പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ഉണ്ടാക്കിവയ്ക്കുന്നതുകൊണ്ടു യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ലെന്നു മാത്രമല്ല, സാധാരണമനുഷ്യജീവികള്‍ക്കു വളരെ ദോഷങ്ങളും കഷ്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിവരുവാന്‍ കാരണമായി വരുമെന്നുകൂടി ഞാന്‍ ഭയപ്പെടുന്നു. അതിന്നുള്ള സംഗതികളെയാണു് ഒന്നാമതു ഞാന്‍ പറയാന്‍പോവുന്നതു്. പിന്നെ എന്റെ സ്വന്തവിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചു പറയാം.

തങ്ങളുടെ സമസൃഷ്ടികള്‍ക്കു ഗുണത്തേയും ശ്രയസ്സിനേയും സുഖത്തേയും വരുത്താനായിട്ടാണു ബുദ്ധിമാന്മാരായ ജനങ്ങള്‍ എല്ലായ്പോഴും ശ്രമിക്കേണ്ടതു്. ദൈവം ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ ഉള്ള സൂക്ഷ്മസ്ഥിതി ആര്‍ക്കും അറിവാന്‍ കഴികയില്ലെന്നു ബുദ്ധിമാന്മാരായ ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാര്‍ സമ്മതിക്കുന്നതായാല്‍തന്നെ പിന്നെ അവര്‍ ചെയ്യേണ്ടതു് ഈ സംശയത്തെ ഏതു നിലയില്‍ നിര്‍ത്തുന്നതാണു് മനുഷ്യര്‍ക്കു പരക്കെ ഉപകാരമായി വരുന്നതു് എന്നുള്ള ആലോചനയാകുന്നു. ദൈവം ഇല്ലെന്നു സ്ഥാപിപ്പാന്‍ ഉള്ള സംഗതികള്‍ എല്ലാം ശരിയാണെന്നും സത്യമാണെന്നും ഉള്ള ഒരു ബോധം മനുഷ്യര്‍ക്കു വന്നുപോയാല്‍ അതുനിമിത്തം അവര്‍ക്കുണ്ടാകുന്ന സങ്കടങ്ങളെ ഓര്‍ക്കുമ്പോള്‍ ആ ഒരു സംഗതിതന്നെ അങ്ങിനെ ഒരു നിരീശ്വരത്വം പൊതുവില്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കു വരുത്തരുതെന്നു ബുദ്ധിയുള്ള എല്ലാ മനുഷ്യനേയും അഭിപ്രായപ്പെടുത്തും എന്നുള്ളതിലേക്കു് എനിക്കു ലേശംപോലും സംശയമില്ല. ദൈവം ഉണ്ടെന്നു കാണിപ്പാന്‍ പത്തു സംഗതികളെ പറയുന്നു. ആ പത്തു സംഗതികളേയും നിരീശ്വരമതവാദം ചെയ്യുന്നവനു തീരെ ഖണ്ഡിപ്പാന്‍ കഴിയാത്തപക്ഷം ദൈവം ഇല്ലെന്നു കാണിപ്പാന്‍ വേറെ പത്തു സംഗതികളെ പകരം പറഞ്ഞു സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിന്നു ഭ്രാന്തിവരുത്തി മനുഷ്യനെ വ്യസനത്തില്‍ വിടുന്നതു കഷ്ടമല്ലയോ! ദൈവവിശ്വാസം ഉണ്ടാവുന്നതുകൊണ്ടു പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ഗുണമല്ലാതെ ദോഷം ഒന്നും ഉണ്ടാകുന്നതല്ലെന്നു കാണുമ്പോള്‍ ആ വിശ്വാസത്തെ സംശയരഹിതങ്ങളല്ലാത്ത സംഗതികളെ പറഞ്ഞുപിടിപ്പിക്കാന്‍ എന്തിനായിട്ടു ശ്രമിക്കുന്നു? കളവു പറഞ്ഞാലോ അന്യന്റെ മുതല്‍ അപഹരിച്ചാലോ, പരദാരസംഗം ചെയ്താലോ, തന്റെ സമസൃഷ്ടികളെയോ മറ്റുള്ള ജീവജന്തുക്കളെയോ ഹിംസിച്ചാലോ ധര്‍മ്മത്തെ വെടിഞ്ഞാലോ, ഈ ലോകത്തില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന ദണ്ഡനയ്ക്കോ ശിക്ഷയ്ക്കോ അവമാനത്തിന്നോ പുറമെ മരണശേഷം ദൈവം മുമ്പാകെക്കൂടി താന്‍ കുറ്റക്കാരനാകുമെന്നുള്ള ഒരു ഭയം ഒരു മനുഷ്യന്നു് ഉണ്ടാവുന്നതു് ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികള്‍ക്കു് ഒരു അധിക നിവാരണഹേതുവായി വരുന്നതായിരിക്കെ അതു് ഇല്ലായ്മചെയ്യേണ്ടുന്ന ആവശ്യം എന്താണു്? ദൈവം എന്നൊരു ശക്തിയില്ലെന്നു കേവലം സംശയരഹിതങ്ങളായ സംഗതികളെക്കൊണ്ടു കാണിച്ചു ബോദ്ധ്യമാക്കുവാന്‍ ഒരുവനു കഴിയുമെങ്കില്‍ അങ്ങിനെ ചെയ്യുന്നതില്‍ ഞാന്‍ ആക്ഷേപിക്കുന്നില്ല. അങ്ങിനെ തീര്‍ച്ചയായി കാണിപ്പാന്‍ കഴിയാതിരിക്കുമ്പോള്‍ വല്ല സംഗതികളും പറഞ്ഞു് മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധിയെ വഷളാക്കുന്നതു് എന്തിനു്?

‘സയന്‍സ്സു് ’ എന്നു് ഇംക്ലീഷില്‍ സാധാരണ പേരു പറയപ്പെടുന്ന ശാസ്ത്രവിദ്യകളാല്‍ ഇതുവരെ പലേപ്രകാരവും സംശയത്തില്‍ കിടന്നിരുന്ന പലേവിധ സാധനങ്ങളുടേയും വസ്തുതകളുടേയും സ്വഭാവത്തേയും ഉത്ഭവകാരണത്തേയും വ്യാപാരത്തേയും ശക്തിയേയും കുറിച്ചുള്ള തത്വങ്ങളെ നമുക്കു് അറിവാന്‍ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ആ ‘സയന്‍സ്സു’കളാല്‍ ഒരു പരാശക്തി ഈ ലോകത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്ന സര്‍വ്വചരാചരങ്ങള്‍ക്കും ആദ്യ കാരണമായി ഇല്ലെന്നു നോം ഒരിക്കലും അറിയുന്നതല്ല. അയസ്കാന്തവും ലോഹവും തമ്മിലുള്ള ആകര്‍ഷണശക്തിയെ നോം അറിയുന്നതിനാല്‍ അതില്‍നിന്നു സയന്‍സ്സുകളെക്കൊണ്ടു പലേ വിദ്യകളും നോം ആലോചിച്ചു് ഉണ്ടാക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ഈ വസ്തുള്‍ക്കു സ്വതസിദ്ധമായി കാണപ്പെടുന്ന ശക്തിയുടെ ആദ്യകാരണം എന്താണെന്നു സയന്‍സ്സു പറയുന്നില്ല. പറയുവാന്‍ സയന്‍സ്സിന്നു് ആവശ്യവും ഇല്ല. സയന്‍സ്സു് ദൈവം ഇല്ലെന്നുള്ള ഉപദേശത്തെ ചെയ്യുന്നില്ല. ഭൂമിയിലുള്ള പലേവിധ സാധനങ്ങള്‍ക്കു് അന്യോന്യം സംശ്രയങ്ങളേയും സംശ്രയഭാവങ്ങളേയും വരുത്തിയും അതുകളുടെ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളേയും അതുകളുടെ ശക്തി, വികാരം ഇതുകളേയും അറിഞ്ഞു് അവകളെ മനുഷ്യര്‍ക്കുംമറ്റും പ്രയോജനയോഗ്യമായിത്തീര്‍ത്തും ജീവജന്തുക്കള്‍ക്കു് ഐഹികസുഖാനുഭവങ്ങളെ ഉപര്യുപരി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടതിലേക്കാണു സയന്‍സ്സുകളുടെ ഉദ്ദേശം. മനുഷ്യന്റെ ആത്മവിനു് ഐകഹികസുഖം വിട്ടാല്‍ കിട്ടാന്‍പാടുള്ള സുഖത്തെക്കുറിച്ചോ, സ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചോ സയന്‍സ്സുകള്‍ നൊമ്മെ യാതൊന്നും അറിയിക്കുന്നതും പഠിപ്പിക്കുന്നതും അല്ല.

“ആഗ്നോസ്റ്റിസിസം” എന്നു് ഇംക്ലീഷില്‍ പറയപ്പെടുന്ന ഒരുമാതിരി വിശ്വാസക്കാരുടെ അതിയുക്തിയുള്ള സിദ്ധാന്തം നോക്കിയാല്‍ ദൈവം ഇല്ലെന്നുള്ളതിന്നു നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ പറയുന്ന സാധാരണസംഗതികളെല്ലാം അയുക്തിയായുള്ളതും അവിശ്വാസയോഗ്യമായുള്ളതും ആണെന്നു കാണാം. മനുഷ്യര്‍ക്കു് സന്മാര്‍ഗ്ഗനുഷ്ഠാനത്തിന്നും അന്യോന്യവാത്സല്യമുണ്ടാവാനും ക്രൌര്യകര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യുന്നതില്‍ ഭയത്തെ ജനിപ്പിക്കുവാനും ഇഹലോകത്തില്‍ മനുഷ്യസമുദായത്തിന്നു സുഖമായ സ്ഥിതിയിലുള്ള നിവാസത്തിന്നുവേണ്ടി ആചരിച്ചുവരുന്ന ഓരോ നിബന്ധനകളേയും നടപ്പുകളേയും ശട്ടങ്ങളേയും സമ്പ്രദായങ്ങളേയും നിലനിര്‍ത്തുവാനും പിന്നെ വിശേഷിച്ചു മനുഷ്യനു് അനിര്‍വ്വചനീയമായവിധം ഭയങ്കരമായി ഉണ്ടായിവരുന്ന ചരമകാലത്തുള്ള അത്യന്തസങ്കടത്തിന്നു് അല്പം ഒരു ആശ്വാസത്തേയോ നിവൃത്തിയേയോ കൊടുപ്പാനും ദൈവവിശ്വാസം പോലെ മറ്റൊന്നും ഉണ്ടാകയില്ലെന്നു് എനിക്കു നല്ല ബോദ്ധ്യമുണ്ടു്. ഈ നിരീശ്വരമതത്തെ ഇത്ര ഘോഷിച്ചു ദൈവം ഇല്ലെന്നു പറയുന്നവരുടെ മരണാന്ത്യകാലത്തു് അവര്‍ക്കു് ഉണ്ടാവാന്‍പോകുന്ന സങ്കടം, സാധാരണ ദൈവവിശ്വാസമുള്ളവര്‍ക്കു് ആ കാലത്തു് ഉണ്ടാവുന്നതിനേക്കാള്‍ എത്രയും അധികരിച്ചിരിക്കും എന്നുള്ളതിന്നു സംശയമില്ല. മനുഷ്യന്റെ ചരമകാലത്തു ദൈവവിശ്വാസം ഒന്നുകൊണ്ടല്ലാതെ അതിദുഃഖത്താല്‍ ക്ഷോഭിച്ചിരിക്കുന്ന അവന്റെ മനസ്സിനെ മറ്റൊന്നിനാലും സമാശ്വസിപ്പിപ്പാന്‍ പാടില്ലെന്നു സ്പഷ്ടമാണു്. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഇത്ര അധികം കാലമായി മനുഷ്യര്‍ ആദരിച്ചുവന്ന ഈ ദൈവവിശ്വാസത്തെ മഹാസംശ്രയഗ്രസ്തങ്ങളായ ചില സംഗതികളെക്കൊണ്ടു നിഷേധിച്ചു ദൈവമില്ലെന്നു സ്ഥാപിക്കാന്‍ പുറപ്പെടുന്നതു് ഏറ്റവുംക്കതെറ്റായ ഒരു പ്രവൃത്തി അല്ലയോ?

മനുഷ്യനു മരണകാലത്തുള്ള ഭീതിയെ കഴിയുന്നേടത്തോളം നിവാരണം ചെയ്യാനല്ലേ നോം ശ്രമിക്കേണ്ടതു്? തന്റെ സ്വന്തശരീരത്തെക്കൂടി ത്യജിച്ചു പുറപ്പെട്ടുപോവാതെ എനി നിവൃത്തിയില്ലെന്നു് ഒരുവന്‍ അറിഞ്ഞു് പരിഭ്രമിച്ചു് അതി ദുഃഖത്തില്‍ വീഴുന്ന സമയം —

“ഹേ, വേഗം മരിച്ചോളൂ. എനി തനിക്കു് ഒരു സുഖവും ഇല്ല. തന്റെ ജീവന്‍ ഇതാ തിരി കെടുന്നതുപോലെ ഇപ്പോള്‍ പോവും . തന്റെ സ്വന്തദേഹത്തേയും മക്കളേയും ഭാര്യയേയും അമ്മയേയും സോദരന്മാരേയും ധനത്തേയും സുഖത്തേയും എല്ലാം വിട്ടു് ഇതാ താന്‍ നശിക്കുന്നു. എനി തനിക്കു യാതൊന്നുമില്ല.”

എന്നുമാത്രം പറയുന്നതു കേട്ടു് അനവസാനമായ ദുഃഖത്തില്‍ പെട്ടു് മരിക്കുന്ന ഒരു ജീവിയുടെ അവസ്ഥ വിചാരിച്ചു നോക്കൂ.

ഇതിന്നു പ്രതികൂലമായി മനുഷ്യന്റെ ചരമകാലത്തു തന്റെ ആത്മാവിനു് ഒരുവിധം ഗതി, മരണശേഷം ഉണ്ടാവുമെന്നു് ഒരു സംശയമെങ്കിലും, മനസ്സിലുണ്ടായാലത്തെ ഒരു സുഖത്തെക്കുറിച്ചു് ഒന്നു് ആലോചിക്കുക. ദൈവമില്ലെന്നും മരണത്തോടുകൂടി സകലം അവസാനിച്ചു എന്നു തീര്‍ച്ചയായുള്ള അഭിപ്രായം ഉണ്ടായി അത്യന്ധകാരത്തില്‍ അനവസാനമായ ദുഃഖത്തില്‍ വീണു ജീവന്‍ പോവുമ്പോഴത്തെ വ്യസനം ഒന്നു് ഓര്‍ത്താല്‍ മനുഷ്യനു നല്ലതു ദൈവവിശ്വാസം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണെന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.

അതുകൊണ്ടു്, ഒന്നാമതു്, ഈ നിരീശ്വരമതത്തെ സ്ഥാപിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതുതന്നെ മനുഷ്യനു വളരെ അയശസ്കരമായി വരുന്നതാണെന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു .

എനി എന്റെ വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചു പറയാം. ദൈവവിശ്വാസം എന്നതു്, കാരണമുണ്ടായിട്ടുതന്നെയല്ല ഉണ്ടാവുന്നതു്. കാരണമില്ലാതെയും ആ വിശ്വാസം വരാം. പക്ഷേ, ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയെപ്പോലെ പഠിച്ചിട്ടും വിചാരിച്ചുറച്ചിട്ടും ഉള്ള ഒരു മനുഷ്യനു് എങ്ങിനെ ഈവിധം വിശ്വാസം ഉണ്ടാവുമെന്നു് ഇപ്പോള്‍ ചോദിക്കുമായിരിക്കാം. അതിന്നു് എന്റെ ഉത്തരം, “പലേ സംഗതികളെക്കൊണ്ടും ഈ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ക്കു സൂക്ഷ്മസ്ഥിതി അഗോചരമായുള്ള വിധത്തിലാണെങ്കിലും അനിര്‍വ്വചനീയമായ ഒരു ശക്തി ഈ ജഗത്തിനെ ഭരിക്കുന്നുണ്ടെന്നു ഗ്രഹിപ്പാന്‍ ബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യനു ധാരാളമായി കഴിയുന്നതാണു് ” എന്നാകുന്നു. ഇങ്ങിനെയുള്ള ഈ ശക്തിയെ ഞാന്‍ ദൈവമെന്നു പറയുന്നു. എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ ജഗത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്ന സകല സമ്പത്തുകളും ആപത്തുകളും പ്രപഞ്ചരീതിയില്‍ ആവശ്യമുള്ളതാണെന്നും നമ്മുടെ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഉദ്ദേശംതന്നെ അങ്ങിനെയായിരിക്കാമെന്നുമാകുന്നു. അങ്ങിനെയാവുന്നു എന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നില്ല ആയിരിക്കാമെന്നു ഞാന്‍ ഊഹിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്തില്‍ കാണുന്ന സകല ചരാചരങ്ങളും നശ്വരങ്ങളായിട്ടാണു കാണപ്പെടുന്നതു്. അങ്ങിനെ നശ്വരങ്ങളായിട്ടല്ലാതിരുന്നാല്‍ ഈ പ്രപഞ്ചം ദീര്‍ഘകാലം നടക്കുമോ എന്നു സംശയമാണു്. കഴിഞ്ഞ അമ്പതിനായിരം സംവത്സരങ്ങള്‍ക്കു് ഇപ്പുറമുണ്ടായിട്ടുള്ള ചരങ്ങളായും അചരങ്ങളായും ഉള്ള ജീവജാലങ്ങള്‍ നശിക്കാതേയും ഇപ്പോള്‍ കാണുന്ന ക്രമപ്രകാരം വര്‍ദ്ധിച്ചുകൊണ്ടും വന്നിരുന്നു എങ്കില്‍ ഈ ഭൂഗോളം ഈ ജീവികള്‍ക്കു സുഖേന നിവസിപ്പാന്‍ പോരാത്തതായി വരുമെന്നു സ്പഷ്ടമാണു്.

ഒരു നൂറ്റിഅന്‍പതു വര്‍ഷം മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യനെ ഒരെടത്തും ഇപ്പോള്‍ നോം കാണുന്നില്ല. ഈ നൂറ്റിഅന്‍പതുകൊല്ലം മുമ്പു പ്രസവിച്ച സ്ത്രീപുരുഷന്മാര്‍ സകലതും നശിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു. അങ്ങിനെ എത്രകോടി നൂറ്റിഅമ്പതുസംവത്സരങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞു. എത്രകോടി മനുഷ്യര്‍ ആ കാലത്തിനുള്ളില്‍ ജനിച്ചു, എത്ര മരിച്ചു. അസംഖ്യംതന്നെ. ഇങ്ങിനെയുള്ള വര്‍ദ്ധനവില്‍ അതിന്നു് ഏകദേശം സമമായ നാശത്തെക്കൂടി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ പ്രപഞ്ചം ഈവിധം നടക്കുന്നതല്ലാത്തതാണെന്നു സ്പഷ്ടമാകയാല്‍ നമ്മുടെ സ്രഷ്ടാവിന്റെ കല്പനയാല്‍തന്നെയാണു നാശങ്ങള്‍ ജഗത്തില്‍ സംഭവിക്കുന്നതു് എന്നും അങ്ങിനെ നാശങ്ങള്‍ ജഗത്തില്‍ സംഭവിക്കാതിരിക്കുന്നതാണു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നാശത്തിന്നു കാരണമായിവരുന്നതു് എന്നും ഞാന്‍ പറയുന്നു. ഇങ്ങിനെയാണു മനുഷ്യരുടെ സ്ഥിതി എന്നു് ഇപ്പോള്‍ അറിവുള്ള എല്ലാ മനുഷ്യര്‍ക്കും ബോദ്ധ്യമുണ്ടു്. എന്നിട്ടും ഏതൊരു മനുഷ്യനെങ്കിലും മരണത്തില്‍ ഭയമില്ലാതെ കാണുന്നുണ്ടോ? ഈ ഭൂനിവാസം പര്യവസാനമായി എന്നു പറയുന്നതു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ എന്തോ, ഇതു് ഉണ്ടാവാത്ത ഒരു കാര്യമെന്നതുപോലെ പെട്ടെന്നു ഞെട്ടിവിറച്ചു ഭ്രമിച്ചു പോവാത്തവന്‍ ആരു്? ഇവിടെ അനിര്‍വ്വചനീയമായ ഒരു ശക്തി മനുഷ്യരെ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ രമിപ്പിക്കുന്നതും ലയിപ്പിക്കുന്നതും നോം കാണുന്നു. ഇഹലോകസുഖങ്ങള്‍ ഒന്നും സാരമില്ലെന്നു് ഓരോ സമയങ്ങളില്‍ കാണുന്ന ചില ദുഃഖങ്ങളെക്കൊണ്ടും ആപത്തുകളെക്കൊണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കാണുന്നു. അങ്ങിനെയാണെന്നു നാം എല്ലാവരും ദിവസം സമ്മതിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ ഈ സംഗതികളെക്കുറിച്ചുതന്നെ വളരെ ആലോചിക്കുന്നു. ഇങ്ങിനെ എന്തുതന്നെ ചെയ്താലും കലാശത്തില്‍ നുമ്മള്‍ പ്രപഞ്ചത്തില്‍തന്നെ വീണു ലയിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചം ക്ഷണഭംഗുരമാണു്, നിസ്സാരമാണു് എന്നുള്ള വിചാരം കേവലം നശിക്കുന്നു. ഇങ്ങിനെ വരാനുള്ള കാരണം നമുക്കു വിവരമായി അറിയാന്‍ കഴിയാത്തതായ ഒരു മഹാശക്തി ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ ഭരിക്കുന്നതിനാലാണെന്നു് ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. ആ ശക്തിയെ ഞാന്‍ ദൈവമെന്നു വിചാരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ആപത്തുകള്‍ പലവിധമായി നേരിടട്ടെ, മഴയില്ലാതെ ദിക്കുകള്‍ വേവട്ടെ, ഇടിത്തീ വീണു ദഹിക്കട്ടെ, സമുദ്രം അതിക്രമിച്ചു രാജ്യങ്ങളെ മുക്കട്ടെ, ഭൂകമ്പങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവട്ടെ, യുദ്ധങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവട്ടെ, ജനങ്ങള്‍ കോടിയായി നശിക്കട്ടെ, എങ്ങിനെയെല്ലാമായാലും പര്യവസാനത്തില്‍ കണക്കു നോക്കുമ്പോള്‍ ഒരായിരം വത്സരം മുമ്പുള്ളതിനെക്കാള്‍ പ്രപഞ്ചവ്യാപാരങ്ങള്‍ അഞ്ഞൂറുകൊല്ലങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പാണു അധികരിച്ചു കാണപ്പെടുന്നതു്. ഇരുന്നൂറു കൊല്ലങ്ങള്‍ മുമ്പത്തെക്കാള്‍ നൂറുകൊല്ലങ്ങള്‍ മുമ്പു കാണപ്പെടുന്നു. അമ്പതു കൊല്ലങ്ങള്‍ മുമ്പത്തെക്കാള്‍ ഇരുപത്തഞ്ചു കൊല്ലങ്ങള്‍ മുമ്പു കാണുന്നു. കഴിഞ്ഞ കൊല്ലത്തെക്കാള്‍ ഇക്കൊല്ലം, ഇന്നലത്തെക്കാള്‍ ഇന്നു്. അതിനെന്തു കാരണം? പ്രപഞ്ചത്തെ നശിപ്പിക്കാതെ നിലനിര്‍ത്തുവാന്‍ ഒരു പരാശക്തി ഉണ്ടു്. അതുകൊണ്ട് ഈ നാശങ്ങളാലും സങ്കടങ്ങളാലും ഒന്നുംതന്നെ ഭേദപ്പെടാതെ ഈ പ്രപഞ്ചം ശരിയായിത്തന്നെ പിന്നെയും നടക്കുന്നു. ആ പരാശക്തിക്കു ഞാന്‍ ദെവമെന്നു പറയുന്നു. പിന്നെ നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ പറയുമ്പോലെ കാര്യകാരണസംബഗ്നങ്ങളാല്‍ ഈ ജഗത്തു താനെ ഉണ്ടായിവരുന്നതും ഒരു വിശേഷചെതന്യത്തെ അവലംബിച്ചു നില്‍ക്കുന്നില്ലാത്തതുമാണെങ്കില്‍ ആ അചേതനമായ കാര്യകാരണസംബന്ധവികാരത്തില്‍നിന്നു മാത്രം പ്രപഞ്ചത്തില്‍ കാണുന്ന എല്ലാ പദാര്‍ത്ഥങ്ങളും ജന്തുക്കളും സാധാരണ അന്യോന്യം ഇത്ര ചേര്‍ച്ചയായും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും തന്നെ എല്ലായ്പോഴും നില്‍ക്കേണമെന്നില്ല‌; നില്‍ക്കുന്നതുമില്ല.

സൂര്യനെ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു. അല്ല, അതു താനേ കാര്യകാരണങ്ങള്‍ സംബന്ധമായി ഉണ്ടായിവന്ന ഒരു ഗോളമാണെന്നു നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ പറയുന്നു. എങ്ങിനെയാണു സൂര്യന്‍ കാര്യകാരണസംബന്ധങ്ങളെക്കൊണ്ടു് ഇത്ര പ്രകാശത്തോടു കൂടി ഈ ഭൂമിക്കു് ഇത്ര രക്ഷയായി ക്ഷണത്തില്‍ ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിച്ചു വെണ്ണീറാക്കുവാനുള്ള തന്റെ സ്വതസിദ്ധമായ ദഹനശക്തി പറ്റാത്തവിധമുള്ള കൃത്യമായ ദൂരത്തില്‍ എപ്പോഴും നിന്നുകാണുന്നതു് എന്നു് എനിക്കും നിരീശ്വരമതക്കാരനും വഴിപോലെ പറവാന്‍ സാധിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ പൊതുവില്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കു ദൈവസൃഷ്ടിയാണു സൂര്യന്‍ എന്നു് അഭിപ്രായമുണ്ടാവുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ആ അഭിപ്രായത്തെ കളവാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതു ന്യായമോ? ആ അഭിപ്രായത്തില്‍നിന്നു് എന്തൊരു വൈഷമ്യമാണു മനുഷ്യര്‍ക്കുണ്ടാവുന്നതു്? സൂര്യന്റെ തേജസ്സിനെ കാണുമ്പോള്‍ അതിനു് ആദികാരണമായി വേറെ അതിലും മഹത്തായുള്ള ഒരു ശക്തിയെ മനസ്സുകൊണ്ടു മനുഷ്യന്‍ അനുമാനിക്കുന്നു. അങ്ങിനെ അല്ലാതെ വേറെ ഒരു പ്രകാരത്തില്‍ അനുമാനിക്കാന്‍ ബോദ്ധ്യപ്പെടത്തക്ക ഒരു സംഗതിയും നിരീശ്വരമതക്കാരന്‍ പറയുന്നതുമില്ല. ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ നിരീശ്വരമതക്കാരന്റെ അഭിപ്രായത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നതു് എന്തിനു്? സയന്‍സു ശാസ്ത്രങ്ങളെക്കൊണ്ടു സൂര്യന്റെ ഗോളാകൃതിയും ഉഷ്ണശക്തിയേയും ആകര്‍ഷണശക്തിയേയും കുറേശ്ശ അറിവാന്‍ കഴിയും. അല്ലാതെ അങ്ങിനെ ഒരു ഗോളം ഈ ഭൂമിയേയും അതിലുള്ള ജീവികളേയും ഇങ്ങിനെ രക്ഷിച്ചുംകൊണ്ടു് എന്തിനു് ഉണ്ടായി, എപ്പോള്‍ ഉണ്ടായി, എന്തിനു് ഭൂമിക്കു് ഇത്രയെല്ലാം ഗുണങ്ങള്‍ ചെയ്തുംകൊണ്ടു നില്‍ക്കുന്നു എന്നു സയന്‍സ്സിനാല്‍ അറിവാന്‍കഴിയുന്നതല്ല. ഇവളൂഷന്‍ എന്ന ഉല്‍പത്തിക്രമപ്രകാരം കാര്യകാരണങ്ങളെ പറഞ്ഞു പറഞ്ഞു പോയാല്‍തന്നെ പര്യവസാനത്തില്‍ ഇവളൂഷന്‍ ഉണ്ടായതിനു് ഒരു സമാധാനം കിട്ടാതെ നിര്‍ത്തേണ്ടിവരും എന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ല. കാര്യം ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കെ ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു വിചാരിക്കുന്നതല്ലേ യോഗ്യമായ വിചാരം? ഉഷ്ണം, ശീതം, വൃഷ്ടി, വായു മുതലായ പ്രപഞ്ചദൃംമായ അചേതനമായ മഹച്ഛക്തികള്‍ എല്ലാം അതാതുകളുടെ പ്രവൃത്തികളെ ഈ ഇഹലോകവാസികളുടെ സുഖത്തിന്നും ഗുണത്തിന്നും ഒത്തവണ്ണം ഇത്ര കൃത്യമായി താനേതന്നെ ചെയ്തുവരുന്നു എന്നു് ഊഹിക്കുന്നതിനേക്കാള്‍ നല്ലതു് ആ അചേതനങ്ങളായ സാധനങ്ങളെ ഇത്ര കൃത്യമായും ശരിയായും നടത്തിവരുവാന്‍ സചേതനമായി ഇരിക്കുന്ന ഒരു മഹച്ഛക്തി ഉണ്ടെന്നു വിചാരിക്കുന്നതല്ലേ?

ഒരു പശു, സാധാരണ ബുദ്ധിശൂന്യമായ ഒരു ജന്തു, തന്റെ ഉദരപൂര്‍ത്തി ഒന്നല്ലാതെ വേറെ യാതൊരു വിചാരവും ഇല്ലാത്ത മൃഗം, കിടാവിനെ പ്രസവിച്ച ഉടനെ കാണിക്കുന്ന ചേഷ്ടകളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചുനോക്കുക. എന്തായിരുന്നു പ്രസവസമയംവരെ തന്റെ വയറ്റില്‍ ഭാണ്ഡമാക്കിക്കൊണ്ടു നടന്നിരുന്നതു് എന്നും എന്താണു തന്റെ മൂത്രദ്വാരത്തില്‍ക്കൂടി പുറത്തേക്കു വന്നതു് എന്നും ആ പശു ആ നിമിഷംവരെ അറിയുന്നില്ല. പുറത്തു കുട്ടി ചാടിയ ഉടനെ അതിനെക്കുറിച്ചു് ഈ സാധു മൃഗം കാണിക്കുന്ന വാതേസല്യത്തേയും അതിന്റെ രക്ഷയ്ക്കുവേണ്ടി ആ പശു ചെയ്യുന്നപ്രയത്നങ്ങളേയും ഉത്സാഹങ്ങളേയും കണ്ടാല്‍ എത്ര അത്ഭുതമായി തോന്നുന്നു. ഈ സംഗതികളെയെല്ലാം നിരീശ്വരമതക്കാര്‍ ഖണ്ഡിച്ചു പറയുന്നുണ്ടു്. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ അവര്‍ പറയുന്ന സംഗതികളെ അശേഷം സാരമാക്കുന്നില്ല. വിശേഷബുദ്ധി ഇല്ലാത്ത സര്‍വ്വ മൃഗങ്ങളും തങ്ങളുടെ അതാതു വര്‍ഗ്ഗങ്ങളില്‍ ജന്തുക്കള്‍ അഭിവൃദ്ധിയായി വന്നുകൊണ്ടിരിപ്പാന്‍ തല്‍ക്കാലസദൃശങ്ങളായ പ്രവൃത്തികള്‍ വിശേഷബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യനെപ്പോലെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതു കാണുമ്പോള്‍ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ സ്ഥിതിചെയ്യിക്കാനായിക്കൊണ്ടു് ഒരു പരാശക്തി ഉണ്ടെന്നുള്ളതിന്നു വാദമുണ്ടാവാന്‍ പാടുണ്ടോ? അങ്ങിനെയുള്ള ശക്തിയുടെ സൂക്ഷ്മസ്വഭാവങ്ങളെ കുറിച്ചു് ഒന്നും എനിക്കു് അറിവാന്‍ കഴിയില്ലെങ്കിലും ഉണ്ടെന്നു് അറിവാന്‍ കഴിയും. ആ പരാശക്തിയെ ഞാന്‍ ദൈവം എന്നു് അനുമാനിക്കുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളെക്കുറിച്ചു് ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഇത്രയെല്ലാം പ്രസംഗിച്ചുവല്ലോ. സുഖങ്ങളെക്കുറിച്ചു് ആലോചിച്ചു നോക്കൂ. ഓരോ കൊല്ലത്തില്‍ വര്‍ഷമില്ലാതെ ദാഹംപിടിച്ചു വേവുന്ന ദിക്കു് എത്രയെന്നു് ഒരു കണക്കുണ്ടാക്കിയാല്‍ ഭൂമിയുടെ ലക്ഷത്തില്‍ ഒരംശംകൂടി ഇങ്ങിനെ തപിക്കുന്നുണ്ടെന്നു കാണുമോ? സംശയം. ഈ ജഗത്തില്‍ യഥാര്‍ത്ഥമായി വരുന്ന ആപത്തുകളേയും വരാന്‍പാടുള്ള ആപത്തുകളെയും തമ്മില്‍ ഒന്നു ചേര്‍ത്തുനോക്കുക. വിഷൂചികാ എന്ന ദീനം ചിലപ്പോള്‍ ഓരോ ദിക്കില്‍ ബാധിച്ചു മനുഷ്യരെ കൊല്ലുന്നു. ലക്ഷംപേര്‍ നിവാസിക്കുന്ന ഒരു സ്ഥലത്തു് ഈ ദീനം വന്നു പിടിപെട്ടാല്‍ എത്രപേര്‍ ശരാശരിക്കു സാധാരണ നശിച്ചുപോവുന്നുണ്ടെന്നു കണക്കു നോക്കൂ. എന്താണു് ഈ ദീനം ഇത്ര ക്ഷണത്തില്‍ പകരുന്നതും നാശകരവും ആയിരിക്കെ ഒരു പ്രാവശ്യം ഇന്‍ഡ്യയിലോ മറ്റേതെങ്കിലും ജനപുഷ്ടിയുള്ള രാജ്യത്തോ പരക്കുന്ന കാലത്തു് ആബാലവൃദ്ധം സകല ജീവികളേയും കൊല്ലരുതേ? — രാജ്യം നിര്‍ജ്ജനമാക്കി വിടരുതേ? എന്താണു് അങ്ങിനെ സാധാരണ സംഭവിച്ചു കാണാത്തതു്? ഓടുന്ന കപ്പലുകളില്‍ എത്ര ഓരോ കൊല്ലം മുങ്ങിപ്പോവുന്നുണ്ടു്? എത്ര ആളുകള്‍ വെള്ളം കുടിപ്പാന്‍ കിട്ടാതെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുമ്പോലെ തങ്ങളുടെ സ്നേഹിതന്മാരുടെ കഴുത്തു കടിച്ചു രക്തം കുടിച്ചു ദാഹനിവൃത്തി ചെയ്യുന്നു? ഇതെല്ലാം സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ചുനോക്കിയാല്‍ പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള ജീവികള്‍ക്കു സാധാരണ ഉണ്ടാവുന്ന സുഖങ്ങള്‍ അഖണ്ഡമായി ഇരിപ്പാന്‍ പാടില്ലെന്നു് ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തുവാന്‍ വേണ്ടിയോ എന്നു തോന്നും. ചിലപ്പോള്‍ ചില കഷ്ടങ്ങളെ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ആകപ്പാടെ സര്‍വ്വജീവികള്‍ക്കും ഈ പ്രപഞ്ചത്തില്‍ ഉള്ള നിവാസംപോലെ സുഖകരമായി വേറെ ഒന്നുമില്ലെന്നു് എളുപ്പത്തില്‍ അറിവാന്‍ കഴിയും. ഞാന്‍ ഇതിനെപ്പറ്റി എനി അധികം പറയുന്നില്ലാ. അത്യുന്നതങ്ങളായ സൌധങ്ങളില്‍ ഇരുന്നു് ഇഷ്ടപ്രകാരമുള്ള സര്‍വ്വഭോഗങ്ങളെയും നിഷ്പ്രയാസേന അനുഭവിച്ചു സുഖിച്ചു മദിച്ചിരിക്കുന്ന മഹാരാജാവിനും, അന്നന്നു കൂലിപ്പണിചെയ്തു് ആഹാരമാത്രം നിവൃത്തിച്ചു വല്ല ചാളകളിലോ കുടികളിലോ പാര്‍ത്തു ദിവസം കഴിക്കുന്ന ദരിദ്രനായ ഒരു മനുഷ്യനും ഈ ഭൂമിയില്‍ ഇരിപ്പാനുള്ള ഒരു താല്‍പര്യം ഒരുപോലെ അധികരിച്ചുതന്നെ കാണുന്നു. എത്ര വയസ്സായാലും മരണം എന്നതു് ബഹുസങ്കടത്തെ ഇവര്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും ഒരുപോലെ ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതിനുള്ള കാരണങ്ങള്‍ ആലോചിച്ചാല്‍ എളുപ്പത്തില്‍ അറിയാം. ഈ മഹാരാജാവിനും ഈ ദരിദ്രനും പലേ മുഖ്യമായ സംഗതികളിലും ഒരുപോലെ ഉള്ള സുഖങ്ങളെയാണു് ദെവം കൊടുത്തിട്ടുള്ളതു് എന്നു കാണാം. ഉറക്കുണര്‍ന്നു മഹാരാജാവു കണ്ണു് മിഴിക്കുമ്പോള്‍ അത്യുന്നതങ്ങളായ സൌധങ്ങളിലെ ജാലകങ്ങളില്‍ക്കൂടി അകത്തേക്കു പ്രവേശിച്ചവയും തന്റെ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണമായ കട്ടിലിന്മേല്‍നിന്നു സ്വര്‍ണ്ണനീരാളത്തിരകളില്‍ക്കൂടി രക്തങ്ങളായും പിംഗളങ്ങളായും കാണാവുന്നതുമായ ബാലാര്‍ക്കന്റെ മനോഹരങ്ങളായ രശ്മികളെ മഹാരാജാവു് എങ്ങിനെ കണ്ടു മോദിക്കുന്നുവോ അതുപ്രകാരം തന്നെ ഒരു ദരിദ്രനും ആ രശ്മികളെ തന്റെ മിറ്റത്തുള്ള വാഴക്കൂട്ടങ്ങളില്‍ക്കൂടി അതിഭംഗിയായി പ്രകാശിച്ചു പ്രകാശിച്ചുവരുന്നതു കണ്ടു മോദിക്കുന്നു. ഇവിടെ ആ രശ്മികള്‍ ജീവജന്തുക്കള്‍ക്കു് എല്ലാം ഒരുപോലെ ആഹ്ളാദത്തെ ചെയ്യുന്നു. അതിമനോഹരങ്ങളായ കനകത്താമ്പാളങ്ങളില്‍ നിറച്ചുവെച്ചിട്ടുള്ള അതി സ്വാദുക്കളായ പലേവിധ ഭോജ്യസാധനങ്ങളെ നേത്രേന്ദ്രിയം, ശ്രോത്രേന്ദ്രിയം, ത്വഗിന്ദ്രിയം ഇതുകളെക്കൂടി ഏകകാലത്തില്‍ ഒരുപോലെ രൂപം, ഗാനം, മന്ദവായു മുതലായവകളെക്കൊണ്ടു രമിപ്പിച്ചുകൊണ്ടു ഭക്ഷിക്കുന്ന രാജാവിനു ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞശേഷം ഉണ്ടാവുന്ന തൃപ്തിതന്നെ ഈ ദരിദ്രനു വെള്ളച്ചോറു തിന്നും വെള്ളം കുടിച്ചും വയര്‍ നിറച്ചാല്‍ ഉണ്ടാവുന്നു. രാജാവിനു തന്റെ പുഷ്പതലത്തില്‍ കിടന്നുറങ്ങുമ്പോള്‍ ഉള്ള നിര്‍വൃതി തന്നെ ഈ ദരിദ്രനു കൊട്ടപ്പായയില്‍ കിടന്നുറങ്ങുമ്പോഴും ഉണ്ടാവുന്നു. അതുകൊണ്ടു് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ജീവജാലങ്ങളുടെ സുഖത്തെ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ ഒരു യുക്തികൌശലം നോക്കുമ്പോള്‍ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിനു ഹേതുഭൂതമായി പ്രപഞ്ചത്തെ ഭരിച്ചു നിലനിര്‍ത്തുന്നതായ ഒരു മഹച്ഛക്തി ഉണ്ടെന്നുള്ളതിന്നു വാദമുണ്ടാവാന്‍ പാടില്ല .

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞപ്രകാരമുള്ള സങ്കടങ്ങള്‍ ചിലപ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും ജഗത്തില്‍ സന്തോഷസന്താപങ്ങളുടെ കൃത്യമായ ഒരു കണക്കു് എടുത്താല്‍ സന്തോഷം എത്രയോ അധികരിച്ചു നില്‍ക്കുമെന്നും അതിന്നു കാരണം സംശയംകൂടാതെ നമുക്കു വിവരമായി അറിയാന്‍ കഴിയാത്ത ഒരു മഹച്ഛക്തിയാണെന്നും ആ മഹച്ഛക്തിയെ ഞാന്‍ ദൈവമെന്നു് ഉറപ്പിച്ചു ഭക്തിപ്പെടുമെന്നും ഞാന്‍ പറയുന്നു .

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എനി ആ സംഗതിയെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞതു മതി. വേദാന്തവാദം ചെയ്‌വാന്‍ നുമ്മള്‍ക്കു് ആര്‍ക്കും ഒന്നും അറിഞ്ഞുകൂടാ. ആദ്യം ഞാന്‍ ഇതിനെക്കുറിച്ചു കുട്ടികളായ നിങ്ങളോടു ചോദിച്ചതുതന്നെ കുറെ തെറ്റിപ്പോയി എന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നു.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഇങ്ങിനെയാണു ജ്യേഷ്ഠന്റെ അഭിപ്രായം . ഞങ്ങള്‍ ഇത്രയൊക്കെ പറഞ്ഞിട്ടും.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്താണു നിങ്ങള്‍ പറഞ്ഞതു്? രണ്ടാളും വളരെ വിഡ്ഢിത്തം പറഞ്ഞു. നിങ്ങള്‍ക്കു മതത്തെക്കുറിച്ചു് എന്തറിയാം? നിങ്ങളോടു് ഈവക സംസാരംചെയ്തതു് എന്റെ വിഡ്ഢിത്വം. മതവിശ്വാസവും ഗുരുജനവിശ്വാസവും കേവലം നിങ്ങള്‍ക്കു് ഇല്ലാതായിത്തീര്‍ന്നു. മാധവനു് ഈശ്വരന്‍ ഉണ്ടെന്നു വിശ്വാസമുണ്ടെങ്കിലും ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ സ്വഭാവവും പ്രകൃതവും നോക്കുമ്പോള്‍ മാധവനു നിരീശ്വരമതക്കാരനായ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയേക്കാള്‍ വിശേഷവിധിയായ ഒരു ഭക്തിയും വിശ്വാസവും ഭയവും ദൈവത്തില്‍ ഉണ്ടെന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. എനി നമുക്കു് കിടന്നു് ഉറങ്ങുക. ഇവിടെത്തന്നെ കിടക്കാം.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മാധവനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും ആ വെണ്ണമാടത്തില്‍ത്തന്നെ ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടന്നു. ഇന്ദുലേഖയുടെ വര്‍ത്തമാനങ്ങളെക്കുറിച്ചു പലതും തനിക്കു ചോദിക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. അച്ഛനോടും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോടും ഈ സംഗതിയില്‍ സംസാരിപ്പാന്‍ മടിച്ചു മാധവന്‍ ഒന്നും ചോദിച്ചില്ലെങ്കിലും ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ വ്യസനത്തെപ്പറ്റിയും നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ അവസ്ഥയെപ്പറ്റിയും മറ്റും മാധവനോടു കുറേനേരം സംസാരിച്ചു. കുറേനേരം ഈ സംസാരത്തില്‍ നേരം കഴിഞ്ഞു് അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മാധവനോടു് ഒരു ചോദ്യംചെയ്തു .

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഇക്കുറി കോണ്‍ഗ്രസ്സിനു മാധവന്റെ ഇഷ്ടന്മാരായ ബാബുമാര്‍ വരുമായിരിക്കും. ബാബു ഗോവിന്ദസേനും ചിത്രപ്രസാദസേനും മറ്റും കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ ജയത്തിന്നു കൊണ്ടുപിടിച്ചു് ഉത്സാഹിച്ചുവരുന്നവരാണെന്നു തോന്നുന്നു. ഈ സംഗതിയെപ്പറ്റി അവര്‍ മാധവനോടു വിശേഷവിധിയായി വല്ലതും ചെയ്‌വാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ?

മാധവന്‍: എന്നോടു് ഒന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ സ്നേഹിതന്‍തന്നെയാണു ബാബു ഗോവിന്ദസേന്‍ അവര്‍കള്‍. ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെകൂടെ പാര്‍ത്തിരുന്ന കാലം ഒരുദിവസം ഒരു സഭ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബങ്കളാവില്‍വച്ചു് ഉണ്ടായിരുനു. അന്നു ഞാനും അതില്‍ സംസാരിച്ചു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഇംക്ലീഷു രാജാവിന്റെ രാജ്യഭാരത്താല്‍ നുമ്മള്‍ക്കു ചില ഗുണങ്ങള്‍ എല്ലാം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പലേ ഉപദ്രവങ്ങളും ഉണ്ടാവുന്നുണ്ടെന്നും അതുകള്‍ നിര്‍ത്തല്‍ ചെയ്യേണമെന്നും ഇയ്യടെ നാട്ടുകാര്‍ ഒരു സഭകൂടി കൊല്ലംതോറും പ്രസംഗിച്ചുവരുന്നുണ്ടെന്നും മറ്റും ഞാന്‍ കേട്ടു. ഈ സഭയെക്കുറിച്ചുതന്നെയോ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ചോദിക്കുന്നതു് ?

മാധവന്‍: അതെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അതെ; ഈ സഭയെക്കുറിച്ചു തന്നെയാണു്. ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭ ഇന്ത്യയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതിക്കു കേവലം നിഷ്പ്രയോജനമാണു്. ഒരു സാരവുമില്ല — വെറും ഗോഷ്ഠി എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: ഇതു വലിയ ആവലാതിതന്നെ. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയുടെ ധൃതഗതി കുറെ അധികംതന്നെ. കോണ്‍ഗ്രസ്സു് എന്ന സഭ എന്താണെന്നും അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങള്‍ എന്തെല്ലാമാണെന്നും അച്ഛനെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കിയശേഷമല്ലേ അതിനെക്കൊണ്ടു് ഉണ്ടായ പ്രയോജനത്തെപ്പറ്റി ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കുള്ള അഭിപ്രായത്തെ പറയേണ്ടതു്? ആ സഭയുടെ സ്വഭാവവും ഉദ്ദേശവും ഇന്നതാണെന്നു പറയൂ .

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഓഹോ പറയാം. ജ്യേഷ്ഠന്‍ കേള്‍ക്കട്ടെ. ഇംക്ലീഷു് പഠിച്ചു നല്ലവണ്ണം ഇംക്ലീഷു് സംസാരിക്കാറായ ചില ദ്രവ്യസ്ഥന്മാരായ ഹിന്തുക്കളും മുസല്‍മാന്മാരും ബിലാത്തിയില്‍ ഉള്ള ഗവര്‍മ്മേണ്ടു പോലെ ഇന്‍ഡ്യാഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ ആക്കിവെപ്പാനാണെന്നുള്ള ഭാവത്തോടുകൂടി ഒരധികാരവും കൂടാതെ തങ്ങള്‍തന്നെ ഒരു സഭയായി ചേര്‍ന്നു് അന്യോന്യം സ്തുതിച്ചും വലിയ ഭാവം നടിച്ചും വൃഥാ കണ്ഠക്ഷോഭംചെയ്തും കാലം കളയുന്ന ഒരു സഭയാണു് കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭ. ഒരവസ്ഥകൊണ്ടും ബിലാത്തിക്കാരോടു നുമ്മള്‍ ഇന്ത്യാ രാജ്യക്കാര്‍ എനിയും സമന്മാരായിട്ടില്ലാ. തുല്യത വരാന്‍ ശ്രമിച്ചാല്‍ എളുപ്പത്തില്‍ സാധിക്കാവുന്നതും എത്രയോ പ്രയോജനമുള്ളതും ആയ വേറെ പലേ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ടു്. അതില്‍ ഒന്നും ശ്രമം ചെയ്യാതെ എല്ലാറ്റിന്റേയും അഗ്രത്തില്‍ ഇരിക്കുന്നതും ബഹുപ്രയാസമായതും ആയ ഒരു വലിയ കാര്യത്തെ ഉദ്ദേശിച്ചു് അനാവശ്യമായി ചെയ്യുന്ന ശ്രമമാണു് ഇതു് എന്നുള്ളതിലേക്കു യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ബിലാത്തിക്കാര്‍ക്കു് ഇപ്പോള്‍ കിട്ടീട്ടുള്ള സ്വതന്ത്രതകള്‍ എല്ലാം ഇങ്ങിനെ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് കൂടീട്ടു കിട്ടിയതല്ലാ. ഒന്നാമതു്, ഇത്ര സ്വതന്ത്രതയ്ക്കു് ആഗ്രഹമുള്ള ഈ നേടീവവാചാലന്മാര്‍ ‘ഘടപടാ’ എന്നു് ഇംക്ലീഷില്‍ ശബ്ദഘോഷം ചെയ്യുന്നതു് എല്ലാം സൂക്ഷ്മമായ ആലോചന കൂടാതെയാണെന്നു് എനിക്കു സ്പഷ്ടമായി തോന്നുന്നു. ഇവര്‍ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഇത്ര സ്വാജാത്യാഭിമാനവും സ്വാതന്ത്ര്യകാംക്ഷയും ഉള്ളവരാണെങ്കില്‍ ഒന്നാമതു് ഒരു അന്യരാജാവിന്റെ കീഴില്‍ എന്തിനു് ഇവര്‍ ഇരിക്കുന്നു? യുദ്ധംചെയ്തു് ഇംക്ലീഷ്‌കാരെ ഓടിക്കട്ടെ. ബാബുമാര്‍ രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ. ഇപ്പോള്‍ ഇംഗ്ലാണ്ടുരാജ്യം ജര്‍മ്മനിക്കാരു പിടിച്ചാല്‍ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സോടുകൂടി അവരുടെ രാജ്യഭാരത്തിന്റെ ഗുണത്തിലേക്കു് ഓരോ ദയയ്ക്കായി ജര്‍മ്മന്‍കാരോടു് എരക്കുമോ? ഇല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. യുദ്ധം ചെയ്തു ജര്‍മ്മന്‍കാരെ തോല്‍പിച്ചു് ഓടിക്കുവാന്‍ നോക്കും. അതു സാധിക്കുന്നതുവരെ അവര്‍ ആ ശ്രമംതന്നെ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കും. അഭിമാനമുണ്ടെങ്കില്‍ അങ്ങിനെയാണു ചെയ്യേണ്ടതു്. അഭിമാനം നടിച്ചുംകൊണ്ടു് എരക്കുന്നതു വെടിപ്പുണ്ടോ? ധനവും ശക്തിയും വലിപ്പവും രാജ്യഭാരവും എല്ലാം ഇംക്ലീഷുകാരില്‍ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ അവരുടെ നേരെ ഇങ്ങിനെ കൊരച്ചിട്ടും നിലവിളിച്ചിട്ടും ഫലമെന്തു്? ഹിന്തു, മുഹമ്മദീയര്‍ എന്ന ഈ രണ്ടു ജാതികളേയും ഒരുപോലെ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ കീഴടക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ നിലയില്‍ നുമ്മള്‍ ഇത്ര വലിയ നാട്യം എന്തിനു നടിക്കുന്നു? ധനമില്ലാ, ധൈര്യമില്ലാ, ശരീരമിടുക്കില്ലാ, ഒരുമയില്ലാ, സത്യമില്ലാ, ഔദാര്യമില്ലാ, സംഘബലമില്ലാ, വിദ്യായില്ലാ, അറിവില്ലാ, ഉത്സാഹമില്ലാ. ഇങ്ങിനെ കിടക്കുന്നവര്‍ ഒന്നാമതു് ഇന്‍ഡ്യയ്ക്കു പാര്‍ലിയമെണ്ടു് ഉണ്ടാക്കുവാന്‍ ആണോ ശ്രമിക്കേണ്ടതു്? ഒരേ ജാതിയായി ഏറ്റവും ഐക്യമായിരിക്കുന്ന ഇംക്ലീഷുകാര്‍തന്നെ പാര്‍ലിയമെണ്ടുസഭ ശരിയായി നടത്തിവരാന്‍ കുഴങ്ങുന്നു. അപ്പോള്‍ ഈ പതിനായിരം വിധം മതക്കാരും അന്യോന്യം കീരിയും പാമ്പുംപോലെ വിരോധികളും ആയ പലേ ജാതിക്കാരായ ഇന്‍ഡ്യാനിവാസികളെ എല്ലാം കുറെ ഇംക്ലീഷു് പഠിച്ചു തൊള്ളയിടുന്ന താടിക്കാര്‍ ബാബുമാരും അയ്യരും മുതലികളുംകൂടി പാര്‍ലിയമേണ്ടുപോലെ സഭചേര്‍ന്നു പരിപാലനം ചെയ്തുകളയാം എന്നോ ഉദ്ദേശം? ഇത്ര വിഡ്ഢിത്തമായ വിചാരം മറ്റൊന്നുമില്ല. ഉണ്ട കൊണ്ടു മറിഞ്ഞുവീണു കണ്ണുമിഴിച്ചു പോവുമെന്നുള്ള ഒരു ഭയംകൊണ്ടും അശക്തന്മാരാകയാലും മാത്രമാണു് ഇംക്ലീഷുകാര്‍ വന്നതിന്റെ ശേഷം ഹിമവല്‍സേതുപര്യന്തമുള്ള ജനങ്ങള്‍ അന്യോന്യം ഇത്ര സമാധാനമായിത്തന്നെ കാണുന്നതു്. ആ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ നാളെ ഇന്ത്യ വിടുന്നുവെങ്കില്‍ അപ്പോള്‍ കാണാം ബാബുമാരുടെ മിടുക്കും ശൌര്യയവും. ഒരു നിമിഷനേരമെങ്കിലും ഈ വായ്‌പടക്കാര്‍ക്കു രാജ്യം രക്ഷിപ്പാന്‍ സാധിക്കുമോ? ഒന്നാമതു്, ഇവര്‍ക്കു വാക്കു പറയുമ്പോള്‍ കാണുന്ന ഈ അഭിമാനം സ്വതേ ഉണ്ടെങ്കില്‍ ഇവര്‍ ഇപ്പോള്‍ കിട്ടുവാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലേ പദവികളും ഇതിനു് എത്രമുമ്പു് ഇവര്‍ക്കു് കിട്ടുമായിരുന്നു. വാസ്തവത്തില്‍ ഇവര്‍ക്കു് ഒരു ധൈര്യവും മിടുക്കും ഉത്സാഹവും ക്ഷമയും ഇല്ല; കുറെ എല്ലാം നിലവിളിക്കണം. ഇംക്ലീഷില്‍ വിശേഷമായി പ്രസംഗംചെയ്തു എന്നു വരുത്തണം. ഇത്രമാത്രമേ ഇവര്‍ക്കുള്ളില്‍ തീര്‍ച്ചയായ ആഗ്രഹമുള്ളു. ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു് ഇപ്പോള്‍ നടക്കുന്ന പ്രകാരം ഉള്ളതുതന്നെ, ഇന്‍ഡ്യയിലേക്കു് എനിയും ഒരു പുരുഷാന്തരകാലത്തേക്കു കാലാനുസൃമായ അല്‍പാല്‍പഭേദങ്ങളേയും പരിഷ്കാരങ്ങളേയും ചെയ്തുവന്നും കൊണ്ടിരുന്നാല്‍ ധാരാളം മതിയാവുന്നതാണു്. ഇന്ത്യായിലേക്കു് ഇപ്പോള്‍ അശേഷം പോരാത്തതും ലജ്ജാകരമാകുംവണ്ണം വഷളായിട്ടുള്ളതുമായ എന്തെല്ലാം കാര്യങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കാന്‍ ഉണ്ടു്. എന്താണു് അതെല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞു് ഒന്നാമതു രാജ്യഭാരസംഗതിയില്‍ ഇവര്‍ കടന്നുപിടിക്കുന്നതു്? ഒന്നാമതു് ഈ ജാതിഭേദങ്ങള്‍ ഇത്ര അധികം അനാവശ്യമായി ജനങ്ങളുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കു മുടക്കമായി തടയുന്നതിനെ നീക്കംചെയ്‌വാന്‍ ശ്രമിക്കരുതേ? ഇന്ത്യാരാജ്യം ക്രമേണ ദാരിദ്രത്തില്‍ പെടുന്നതു നിര്‍ത്താന്‍ അന്യരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള കച്ചവടങ്ങള്‍, കൃഷി, കൈവേലപ്രവൃത്തികള്‍, യന്ത്രപ്പണികള്‍ മുതലായതു് ഇന്ത്യാക്കാര്‍ പഠിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കരുതേ? സ്ത്രീകളെ വിദ്യാഭ്യാസം ധാരാളമായി ചെയ്‌വാന്‍ ശ്രമിക്കരുതേ? നുമ്മളുടെ അതിമാലിന്യമായ ചില ഗൃഹപ്രവൃത്തികളെയും അപരിഷ്കൃതാഹാരവിഹാരാദികളെയും ഭേദംചെയ്വാന്‍ നോക്കരുതേ? എത്ര കാലമായി തീവണ്ടി, ടെലിഗ്രാഫു് മുതലായ പലേ അത്ഭുകരങ്ങളായ വിദ്യകള്‍ ഇന്ത്യയില്‍ വന്നിട്ടു്. ഈവക യന്ത്രങ്ങളെ ഉണ്ടാക്കുവാനും ഉപയോഗിക്കുവാനും പഠിപ്പാന്‍ ഹിന്തു-മുസല്‍മാന്മാര്‍ക്കു ശ്രമിക്കരുതേ? യൂറോപ്പില്‍ ഉള്ള വലിയ രാജ്യങ്ങളിലെ എല്ലാ നാട്ടുകാരും ഈവക പലേവിദ്യകളും പഠിക്കുന്നില്ലേ? നുമ്മള്‍ക്കു് ഇരുമ്പുകൊണ്ടു് നല്ലതായ ഒരു ചക്രം വേണമെങ്കില്‍ ഇംഗ്ലാണ്ടില്‍നിന്നു വരുത്തണ്ടേ? ഒരു ഇരുമ്പുചങ്ങല വേണമെങ്കില്‍ ഇംഗ്ലാണ്ടില്‍നിന്നു വരുത്തണ്ടേ? നല്ല ഒരു തൂശി വേണമെങ്കില്‍ ഇംഗ്ലാണ്ടില്‍നിന്നു വരുത്തണ്ടേ? ഒരു തൂശി മുതല്‍ ഒരു പടക്കപ്പലുവരെയുള്ള സകല സാധനങ്ങളും നല്ലതായി കിട്ടേണമെങ്കില്‍ നുമ്മള്‍ ഇംഗ്ലാണ്ടില്‍നിന്നു വരുത്തണ്ടേ? ഇതില്‍ ഈ നാട്ടുകാര്‍ക്കു് അവമാനമില്ലേ? ഈവക പലേ കാര്യങ്ങളിലും ഇന്ത്യയെ ഇംഗ്ലാണ്ടിനു സമതവരുത്തുവാനല്ലേ ഒന്നാമതു ശ്രമിക്കേണ്ടതു്? ജനസമുദായത്തിന്നു സ്വരാജ്യഭരണത്തില്‍ സ്വതന്ത്രത കൊടുക്കേണ്ടതു് ഈവക അനവധി അനവധി കാര്യങ്ങളില്‍, ഇപ്പോള്‍ ഇന്ത്യയില്‍ പ്രത്യക്ഷമായി ലജ്ജാകരമായി കാണുന്ന പലേവിധമുള്ള വീഴ്ചകളെയും അറിവില്ലായ്മകളെയും തെറ്റുകളെയും തീര്‍ത്തു പരിഷ്കരിച്ചതിന്റെശേഷം വേണ്ടതല്ലേ? ഈവക പരിഷ്കാരങ്ങള്‍ ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഈ രാജ്യഭാരവിഷയങ്ങളില്‍ ഒന്നാമതു പ്രവേശിച്ച കുറെ ആളുകള്‍ എല്ലാംകൂടി നിലവിളിച്ചാല്‍ ആരു ബഹുമാനിക്കും? വേറെ ഉള്ള എല്ലാ സംഗതികളിലും കേവലം അധോമുഖന്മാരായിരിക്കുന്നവര്‍ ഈ ഒരു സംഗതിയില്‍ മാത്രം തല പൊന്തിച്ചു നിലവിളിച്ചാല്‍ നിവൃത്തിയാവുന്നതു പ്രയാസമല്ലേ? എനിക്കു് ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെപ്പറ്റി വലിയ പുച്ഛമാണു് ഉള്ളതു്. സര്‍ ലപ്പല്‍, ഗ്രിഫിന്‍ മുതലായ അനേകം സായ്‌വന്മാര്‍ ഇന്ത്യാനിവാസികളെപ്പറ്റി ഒരോ സമയം പ്രസംഗങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ എനിക്കു് ലജ്ജ തോന്നുന്നു. പലേ സംഗതികളും അവര്‍ പറയുന്നതു ശരിയാണു്. പലേ സ്ഥിതികളിലും നുമ്മളുടെ അവസ്ഥ വളരെ ലജ്ജാകരമായിരിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം മൂടിവെച്ചു രാജ്യഭാരകാര്യത്തില്‍ മാത്രം ഇംക്ലീഷുകാരോടു സമത വരുത്തണം എന്നു് ഇച്ഛിച്ചാല്‍ അതു സാധിക്കുമോ? ഈവക സഭ ഉണ്ടാവുന്നതിനാല്‍ വൃഥാ കണ്ഠക്ഷോഭവും ദ്രവ്യനാശവും ഫലം എന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതു ശരിയാണു്. ഇതില്‍ ഞാന്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോടു യോജിക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ നമ്മുടെ രാജ്യഭാരം മുമ്പുണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാള്‍ വളരെ നന്നു്. ഇപ്പോള്‍ ഇതു മതി. എന്നാല്‍ ജാതിഭേദം ഇല്ലാതാക്കണം എന്നൊരു വിഡ്ഢിത്വം ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതില്‍ ഞാന്‍ ചേരുന്നില്ല.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: അതു ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചേക്കാം. എന്നാല്‍ രാജ്യഭാരത്തിന്റെ കാര്യം ഞാന്‍ പറഞ്ഞതു ജ്യേഷ്ഠനു ബോദ്ധ്യമായെല്ലൊ.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: എന്താണു മാധവന്‍ ഒന്നും പറയാത്തതു് ?

മാധവന്‍: എനിക്കു് ഒന്നും പറയാന്‍ തോന്നുന്നില്ല . പൂര്‍ത്തിയായ വിദ്യാഭ്യാസം ഉണ്ടായി, ബി. എ. പാസ്സായ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഇങ്ങിനെ അസംബന്ധം സംസാരിച്ച വ്യസനമാണു് എനിക്കു് ഇപ്പോള്‍ ഉള്ളതു്.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഒരു അസംബന്ധവും സംസാരിച്ചില്ല ഞാന്‍. ഏതേതാണ് അസംബന്ധം എന്നു കാണിച്ചു തരൂ.

മാധവന്‍: പറഞ്ഞതു മുഴുവന്‍ അസംബന്ധം. ആകവേ അസംബന്ധം. ഒന്നാമതു്, ഇന്ത്യയില്‍ പാര്‍ലിമേണ്ടു് ഉണ്ടാക്കുവാനല്ല കൊണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം. പിന്നെ ഇംക്ലീഷുകാരോടു സമന്മാരാണു് ഇന്ത്യാക്കാര്‍ എന്നും സഭക്കാരില്‍ യോഗ്യരായവര്‍ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇന്ത്യയില്‍ പലേ സംഗതികളും പരിഷ്കരിപ്പാന്‍ ഉണ്ടെന്നു പറഞ്ഞതു ശരി. പക്ഷേ, ആ സംഗതികള്‍ ഉള്ളതുകൊണ്ടു് ഈ രാജ്യഭാരസംഗതിയില്‍ ഒന്നാമതായി പ്രവേശിച്ചുകൂടാ എന്നു പറയുന്നതു ഭോഷത്വമാണു്. രാജ്യസ്നേഹവും അഭിമാനവും ഉണ്ടെങ്കില്‍ ഇംക്ലീഷുകാരോടു രാജ്യം യുദ്ധംചെയ്തു തിരിയെ വാങ്ങണം. എന്നാല്‍ മാത്രമേ അഭിമാനം ഉണ്ടെന്നു വിചാരിപ്പാന്‍ പാടുള്ളു എന്നു പറഞ്ഞതും വലിയ ഭോഷത്വം തന്നെ. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി യൂറോപ്പുരാജ്യങ്ങളിലെ ചരിത്രങ്ങള്‍ പലതും വായിച്ചിട്ടുള്ളതില്‍ ഇങ്ങിനെയോ അഭിപ്രായമായതു്? ഇംക്ലീഷു ബിലാത്തിയിലെ ആദ്യത്തെ കഥതന്നെ വിചാരിച്ചുനോക്കൂ. ബ്രിട്ടീഷ്ദ്വീപില്‍ അനാദിയായി ഉണ്ടായിരുന്നവരെ ഒന്നാമതു റോമന്‍കാര്‍ പോയി ജയിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷു് രാജ്യം അവരുടെ രാജ്യമാക്കി കുറെക്കാലം വെച്ചു. പിന്നെ സാക്സന്‍കാരുടെ കാലമായി. പിന്നെ ഡെയിന്‍കാരുടെ വാഴ്ച. ഒടുവില്‍ നോര്‍മ്മന്‍ രാജാ ന്മാരായ ഫ്രഞ്ചുരാജ്യക്കാര്‍ ബ്രിട്ടീഷുരാജ്യം പിടിച്ചു. എന്നിട്ടുണ്ടായ കഥ ഓര്‍മ്മയില്ലേ? ഈ രാജാക്കന്മാര്‍ അതിശക്തന്മാരാകയാല്‍ അവര്‍ക്കു ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ കീഴടങ്ങേണ്ടിവന്നില്ലേ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ഒരിക്കലും കീഴടങ്ങീട്ടില്ല. പുറത്തുനിന്നു വന്ന ഈ രാജാക്കന്മാര്‍ ഇംക്ലീഷുകാരുമായി യോജിച്ചു് അവരുടെ ജാതിയോടു ചേര്‍ന്നു. പരന്ത്രീസ്സു് രാജ്യം കേവലം വിട്ടു. അതുപോലെ മഹാരാജ്ഞിയും മറ്റും വന്നു് ഇവിടെ താമസിച്ചു നുമ്മളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ചേര്‍ന്നിരിക്കുന്നതുവരെ എന്തിനു് ഇംക്ലീഷുകാരെ രാജ്യഭാരം ചെയ്‌വാന്‍ സമ്മതിക്കുന്നു?

മാധവന്‍: ശരിതന്നെ; സമ്മതിച്ചു. ഇംക്ലീഷുകാരു് ഇങ്ങട്ടു വരുന്നതും നുമ്മള്‍ അങ്ങട്ടു പോവുന്നതും എല്ലാം ഒരുപോലെ. ഇംക്ലീഷു് രാജ്യഭാരം തുടങ്ങിയതുമുതല്‍ നുമ്മളുടെ രാജ്യത്തു പലേശ്രേയസ്സുകളും അഭിവൃദ്ധിയും സുഖവും മേല്‍ക്കുമേല്‍ വര്‍ദ്ധിച്ചു കാണുന്നതുകൊണ്ടു ഞങ്ങള്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാരുടെ അഭിപ്രായവും ഉദ്ദേശ്യവും ക്രമേണ ക്രമേണ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടും ഇന്ത്യാഗവര്‍മ്മേണ്ടും അന്യോന്യം യോജിപ്പിച്ചു് ഏകീകരിക്കണമെന്നു മാത്രമാണു്. അതിലേക്കാണു് ഈ ശ്രമങ്ങള്‍ എല്ലാം ചെയ്യുന്നതു്. നോര്‍മ്മന്‍രാജാക്കന്മാര്‍ എങ്ങിനെ ബ്രിട്ടീഷു് രാജാക്കന്മാരായോ, അതുപ്രകാരംതന്നെ ഇംക്ലീഷു് രാജാക്കന്മാരും ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടും ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം രാജാക്കന്മാരും ഇന്ത്യയുടെ ഗവര്‍മ്മേണ്ടും ആക്കണം എന്നുതന്നെയാണു് ഞങ്ങള്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാരുടെ ഉദ്ദേശ്യവും കാംക്ഷയും. നോര്‍മ്മന്‍കാര്‍ ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ വന്ന കാലാവസ്ഥയ്ക്കു് അനുസരിച്ചു ബ്രിട്ടീഷു് രാജ്യക്കാരും അവരും തമ്മില്‍ അന്യോന്യം കൊന്നിട്ടും ഹിംസിച്ചിട്ടും സഹിക്കാന്‍പാടില്ലാതെ ആയശേഷം എണങ്ങി യോജിച്ചു് എകീകരിച്ചു. ഈ കാലാവസ്ഥയ്ക്കു് അനുസരിച്ചു ഞങ്ങളും ഇംക്ലീഷുകാരും തമ്മില്‍ ബുദ്ധികൊണ്ടു യുദ്ധംചെയ്യുന്നു. ഇംക്ലീഷുകാര്‍ക്കു ഞങ്ങളില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉള്ളതില്‍ അധികം വിശ്വാസവും പ്രമവും ബഹുമാനവും ഉണ്ടാവാനും ഇംക്ലീഷ്ഗവര്‍മ്മെണ്ടു ഞങ്ങളേയും ഇംക്ലീഷുകാരേയും യാതൊരു ഭേദമായി വിചാരിക്കാതിരിക്കാന്‍വേണ്ടിയും ഞങ്ങള്‍ യത്നിക്കുന്നു. ഞങ്ങള്‍ തോക്കുകൊണ്ടു വെടിവെച്ചിട്ടല്ല ഈ കാര്യം സാധിക്കാന്‍പോവുന്നതു്. വാക്കുകൊണ്ടു ന്യായം പറഞ്ഞിട്ടു ബുദ്ധിമാന്മാരായ ഇംക്ലീഷുകാരെ സ്വാധീനമാക്കാന്‍ പോവുന്നു. എന്റെ മനസ്സില്‍ ഉദ്ദേശിച്ച വിധത്തില്‍തന്നെ നടക്കുന്നുവെങ്കില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സുപോലെ ഇത്ര യോഗ്യമായ ഒരു സഭാ ഇതുവരെ ഇന്ത്യയില്‍ ഉണ്ടായിട്ടില്ല എന്നു പറയാം. എന്നാല്‍ ചില സംഗതികളെ ഈ സഭക്കാര്‍ ഭേദപ്പെടുത്തി പരിഷ്കരിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ സഭക്കാരില്‍ ചിലര്‍ അനാവശ്യമായും തക്കതായ സംഗതി കൂടാതേയും ബ്രിട്ടീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ ദുഷിച്ചു എന്നു വന്നിട്ടുണ്ടായിരിക്കാം. ഇതു മഹാ കംഷ്ടമാണെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുന്നു. എങ്കിലും കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭക്കാരില്‍ യോഗ്യരായവര്‍ എകീകരിച്ചു് ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഒരു പ്രസംഗത്തിലും ഇംക്ലീഷുകാരുടെ ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ ഒരുവിധത്തിലും ആകപ്പാടെ വെറുത്തു പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഓരോ സങ്കടങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവുന്നതു തീര്‍ത്തു പരിപാലിക്കാനേ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളു. പിന്നെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഇങ്ങിനെ ഭോഷത്വം പറഞ്ഞാലോ? ഇന്ത്യയില്‍ പരിഷ്കാരങ്ങള്‍ ചെയ്‌വാനുള്ള കാര്യങ്ങളെ ചെയ്യേണ്ടാ എന്നു കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാര്‍ വെച്ചിട്ടില്ലാ. പലേ രോഗങ്ങളും പിടിച്ചു കിടക്കുന്ന ഒരു രോഗിയുടെ സകല രോഗങ്ങളും ഒന്നായിട്ടു് ഒരു ഔഷധംകൊണ്ടു് ഒരു സമയം മാറ്റാന്‍ കഴിയുന്നതല്ലാ. ഓരോന്നായി ഭേദംവരുത്തേണ്ടിവരും. അങ്ങിനെ ഭേദംവരുത്താന്‍ പാടില്ലാ. എല്ലാംകൂടി ഒന്നായിട്ടുതന്നെ ഭേദമാക്കുന്ന മരുന്നു മാത്രമേ സേവിക്കയുള്ളു എന്നു ആ രോഗി ഉറച്ചാല്‍ എല്ലാ രോഗങ്ങളില്‍നിന്നും രോഗി സങ്കടപ്പെടുകയേ ഉള്ളു. ഇന്ത്യയില്‍ ജാതിഭേദം ഇല്ലാതാക്കുവാന്‍ ഒരു സഭകൂടേണ്ട കാലം ഇനിയും ആയിട്ടില്ല. ഇതിനാണു് സമയം ആവാത്തതു്. ഗവര്‍മ്മേണ്ടിന്റെ മാതിരിയും ചട്ടങ്ങളും നന്നാക്കുന്നതു നാളെത്തന്നെ ചെയ്താലും ഗുണമേ ഉണ്ടാകയുള്ളു. അതിനുള്ള സംഗതി പറയാം. ജാതി എന്നു് ഇന്ത്യയില്‍ പറയുന്നതു് എല്ലാം ഓരോ മതത്തെ ആശ്രയിച്ചിട്ടാണു മുഖ്യമായി നില്‍ക്കുന്നതു്. ആ മതവിശ്വാസം ഒന്നു മാത്രമാണു് ഈ ഇംക്ലീഷുകാരില്‍ എനിയും ഇന്ത്യയില്‍നിന്നു കളവാന്‍ കഴിയാത്ത ഒരു സാധനം. ദൈവവിശ്വാസവും വന്ദനയും ഓരോപ്രകാരത്തില്‍ ചെയ്യുന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചു ജാതി നില്‍ക്കുന്നതുകൊണ്ടു് ആ വിശ്വാസം കളവാന്‍ കഴിയുമ്പോളല്ലാതെ ജാതിഭേദം കേവലം വിടര്‍ത്തുവാന്‍ കഴിയുമോ എന്നു ഞാന്‍ സംശയിക്കുന്നു. ആ വിശ്വാസം ഇന്ത്യയില്‍നിന്നു വിടുര്‍ത്തേണമെങ്കില്‍ ഇന്ത്യക്കാരായ ഹിന്തുമുസല്‍മാന്മാരുടെ മതാചരണങ്ങളെ ജയിക്കുന്നതായ ഒരു വിശേഷവിധി മതം അവര്‍ക്കു കാണിച്ചുകൊടുത്തു് അതില്‍ ശീലിപ്പിക്കണം . അങ്ങിനെ ഒരു വിശേഷവിധിയായ മതം കാണ്‍മാനില്ല. അതുകൊണ്ടു് ഇന്ത്യാ രാജ്യത്തില്‍ ഉള്ള മതങ്ങള്‍ക്കു് അനുസരിച്ചു നില്‍ക്കുന്ന ജാതിക്രമങ്ങള്‍ ഭേദംചെയ്‌വാന്‍ ഇപ്പോള്‍ ശ്രമിച്ചാല്‍ സാധിക്കുമോ? സംശയം. എന്നാല്‍ കാലക്രമം കൊണ്ടു് അരിവു് അധികം വര്‍ദ്ധിക്കുമ്പോള്‍ ജാതിസിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ ക്രമേണ കുറഞ്ഞുവരും. ഒടുവില്‍ കേവലം നശിച്ചു എന്നും വരാം. ഇന്ത്യയില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള സ്ഥിതിയില്‍ ജാതിഭേദം ഇല്ലാതാക്കുവാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതു കേവലം തെറ്റായി വന്നുകൂടുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ രാജ്യഭാരസംഗതിയെ ഒന്നു് ഓര്‍ത്തുനോക്കുക. ഇംക്ലീഷുകാര്‍ ഹിമവല്‍സേതുപര്യന്തം രാജ്യഭാരം തുടങ്ങീട്ടു് ഇപ്പോള്‍ ഏതാണ്ടു് ഒരു നൂറു സംവത്സരമായിട്ടേ ഉള്ളു. എങ്കിലും രാജ്യഭാരനീതികളെക്കുറിച്ചു ജനങ്ങള്‍ക്കു് ഒരു നൂറു സംവത്സരങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ എത്ര അധികം അറിവും രുചിയും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നു് ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി ഓര്‍ത്തുനോക്കൂ. വഴിപോവുന്ന ഒരു കൂലിക്കാരനോടോ മീന്‍ പിടിക്കുന്ന ഒരു മുക്കുവനോടോ സംസാരിച്ചാല്‍ ഇപ്പോഴത്തെ ഭേദം അറിവാന്‍ കഴിയും. അവനു സിവില്‍ശാസ്ത്രതന്ത്രങ്ങളും ക്രിമിനല്‍ശാസ്തതന്ത്രങ്ങളും അറിയാമെന്നല്ല ഞാന്‍ പറയുന്നതു്. ഇംക്ലീഷു് രാജ്യഭാരത്തില്‍ തന്റെ ശരീരത്തിന്നും മനസ്സിന്നും തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം കുറ്റകരമല്ലാത്ത യാതൊന്നിലും വ്യാപരിക്കുന്നതിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്നുള്ള അറിവു നിശ്ചയമായി അവനു് ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടു്. മുമ്പു് അങ്ങിനെ അല്ല. സാധാരണ ഇത്ര അറിവു് ഉണ്ടായാല്‍ മതി. സകല സ്വതന്ത്രഭോഗങ്ങള്‍ അനുഭവിക്കുന്ന ഇംഗ്ലണ്ടിലും അമേരിക്കയിലും മറ്റും ഉള്ള സാധാരണ ജനസമുദായത്തില്‍ ഇന്ത്യയിലുള്ള സാധാരണജനങ്ങള്‍ക്കുള്ള അറിവുകള്‍തന്നെ ഈ രാജ്യഭാരവിഷയത്തില്‍ ഉള്ളു. സ്വതന്ത്രരാജ്യഭാരത്തിന്നിച്ഛിക്കുന്ന രാജ്യനിവാസികള്‍ മുഴുവനും ഗ്ലാഡ്സ്റ്റന്‍ മുതലായവരെപ്പോലെ രാജ്യഭാരതന്ത്രങ്ങള്‍ ഗ്രഹിച്ചിരിക്കണം എന്നു പറയുന്നതു് ഭോഷത്വമല്ലേ? രാജ്യഭാരം ബിലാത്തിയിലെപ്പോലെ ഇന്ത്യയില്‍ ചെയ്യേണമെങ്കില്‍ സ്ത്രീകളെ മുഴുവന്‍ ഇംക്ലീഷു് പഠിപ്പിച്ചിട്ടും ബിലാത്തിയിലെ യന്ത്രങ്ങള്‍ ഇവിടെ പണിയാറായിട്ടും മറ്റും വേണമെന്നു പറയുന്നതും ഭോഷത്വമാണു്. പിന്നെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നു, ഹിമവല്‍സേതുപര്യന്തമുള്ള ജനങ്ങള്‍ ഇംക്ലീഷ്‌രാജാവിനെ അടങ്ങിനില്‍ക്കുന്നതു്, അങ്ങിനെ നിന്നില്ലെങ്കില്‍ വെടി കൊണ്ടു കണ്ണുമിഴിച്ചു പോവും എന്നു ഭയപ്പെട്ടിട്ടാണെന്നു്. ഇതു് ഏറ്റവും തെറ്റായ ഒരു അഭിപ്രായമാണു്. ഇംക്ലീഷുകാരുടെ ശക്തി ഇന്ത്യയില്‍ ഉള്ള കള്ളന്മാര്‍ക്കും ദുംഷ്ടന്മാര്‍ക്കും അസത്തുക്കള്‍ക്കും ഭയത്തെയും, നല്ല ജനങ്ങളുടെ ഉള്ളില്‍ ബഹുമാനത്തെയും ജനിപ്പിക്കുന്നതു ശരിയാണെങ്കിലും രാജ്യം മുഴുവനും ഇങ്ങിനെ ഒതുങ്ങിനില്‍ക്കുന്നതു് ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു പ്രജാപരിപാലനം ചെയ്യുന്നതിലുള്ള യോഗ്യത ഹേതുവായി പ്രജകള്‍ക്കു് ആ ഗവര്‍മ്മെണ്ടോടുള്ള പ്രിയംനിമിത്തമാണെന്നുള്ളതിലേക്കു് എനിക്കു സംശയമില്ല. ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു മുമ്പു് നുമ്മള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ അനീതിയും അക്രമവും കാണിച്ചു ജനോപദ്രവം ചെയ്തിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഇതിനു് എത്രയോ മുമ്പു് ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു് ഇന്ത്യയില്‍ ഇല്ലാതെവരുമായിരുന്നു! അതിനു സംശയമില്ല. പിന്നെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നതു്, ഞങ്ങള്‍ ഇംക്ലീഷില്‍ പ്രസംഗിക്കുന്നതും മറ്റും പ്രസംഗക്കാര്‍ എന്ന കീര്‍ത്തിക്കുവേണ്ടി മാത്രം എന്നാണു്. അങ്ങിനെയുള്ള കീര്‍ത്തി ഉണ്ടാവണമെന്നു് ഞങ്ങള്‍ക്കു് ആഗ്രഹം ഇല്ലെന്നില്ല. പക്ഷേ, അതിനു മാത്രമായി പ്രസംഗിക്കുന്നതാണെന്നു പറയുന്നതാണു് അബദ്ധം. ഈ പ്രസംഗങ്ങള്‍ എല്ലാം എത്രയോ ആവശ്യമായിട്ടുള്ളതാണെന്നു മാത്രമല്ല, അതുകളെക്കൊണ്ടു പലേവിധ പ്രയോജനങ്ങള്‍ ഇന്ത്യയ്ക്കു് ഈ ചുരുങ്ങിയ കാലത്തിനുള്ളില്‍തന്നെ ഉണ്ടായിട്ടുമുണ്ടു്. ഓരോന്നായി ഞാന്‍ എണ്ണി പറഞ്ഞുതരാം. ഒന്നാമതു്, ഇപ്പോള്‍ ബിലാത്തിയിലുള്ള നിഷ്പക്ഷവാദികളായ മഹാന്മാര്‍ക്കു് ഇന്ത്യയില്‍ നല്ല പഠിപ്പും സാമര്‍ത്ഥ്യവും ഉള്ളവര്‍ പലരും ഉണ്ടെന്നു പൂര്‍ണ്ണബോദ്ധ്യമായിരിക്കുന്നു. ഇതു് ഈവക പ്രസംഗങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കിയ ബോദ്ധ്യമാകുന്നു.

രണ്ടാമതു്, ഈ ബോദ്ധ്യം ഉണ്ടായതിനാല്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭയെ രക്ഷപ്പെടുത്തി നിലനിര്‍ത്തേണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹം പലേ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ക്കും ഉണ്ടായിത്തീര്‍ന്നിരിക്കുന്നു.

മൂന്നാമതു്, പ്രസംഗങ്ങളുടെ വിശേഷതകൊണ്ടു് ഇന്ത്യയിലുള്ള ബഹുയോഗ്യരായ ജനങ്ങള്‍ മുമ്പു കോണ്‍ഗ്രസ്സിനോടു് അനിഷ്ടത്തെയോ അനാസ്ഥയേയോ കാണിച്ചതിനെ മാറ്റി കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ ബഹുമാനിച്ചു കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ ഇഷ്ടന്മാരായിത്തീര്‍ന്നിരിക്കുന്നു.

ഇങ്ങിനെ പലേവിധ ഗുണങ്ങള്‍ ഇത്ര ക്ഷണത്തില്‍ ഇന്ത്യയ്ക്കുവേണ്ടി സമ്പാദിച്ചതു യുക്തിമാന്മാരും സമര്‍ത്ഥരും ആയ വാഗ്മികളുടെ അതിവിശേഷമായ പ്രസംഗങ്ങളാണു്. ന്യായമായവിധം കുറേക്കാലം ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് നടക്കുന്നുവെങ്കില്‍ സംശയംകൂടാതെ ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ പ്രജകള്‍ക്കു ഗവര്‍മ്മേണ്ടില്‍ നിന്നു് ഉണ്ടാവുന്ന ഗുണങ്ങള്‍ ഇന്ത്യയ്ക്കും ഉണ്ടാവും എന്നുള്ളതിനു് എനിക്കു സംശയമില്ല. പിന്നെ ഈ പ്രസംഗങ്ങളെപ്പറ്റി വൃഥാ കണ്ഠക്ഷോഭം എന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നതു് എത്ര ഭോഷത്വമാണു്. എന്നാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭക്കാരില്‍ ചിലരും ചില ന്യൂസ്‌പേപ്പറുകളും സഭക്കാരോ അവരുടെ സ്നേഹിതന്മാരോ എഴുതീട്ടുള്ള ചില പുസ്തകങ്ങളും അനാവശ്യമായും അസത്യമായും ഇന്ത്യയില്‍ ഇപ്പോള്‍ നടക്കുന്ന ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെക്കുറിച്ചു ദൂഷ്യാരോപം ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുന്നു. ഇതു വലിയ ഒരു തെറ്റാണു്. ഇതു് ഇന്ത്യയുടേയും കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റേയും വലിയ നിര്‍ഭാഗ്യമെന്നേ പറവാനുള്ളു. ഇതു വര്‍ദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനുതന്നെ ഒടുവില്‍ ഇതു നാശകരമായിത്തീരുന്നതുമാണു്. മഹാബുദ്ധിശാലിയായ സര്‍ ഒക്ലണ്ടു് കോള്‍വിന്‍ സായ്‌വ് അവര്‍കള്‍ മിസ്റ്റര്‍ എം. ഓ. ഹ്യൂംസായ്‌വ് അവര്‍കള്‍ക്കു് കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാര്‍ ചിലപ്പോള്‍ ഇന്ത്യാഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെക്കുറിച്ചു ചെയ്ത ദോഷാരോപണങ്ങളെക്കുറിച്ചു വളരെ യുക്തിയായും ഭംഗിയായും എഴുതിയ ഒരു കത്തിനെ ഞാന്‍ വായിച്ചിരുന്നു. ആ മഹാനായ സായ്‌വര്‍കള്‍ ആ കത്തില്‍ കാണിച്ച സംഗതികളെ വായിച്ചു് ഞാന്‍ വ്യസനിച്ചുപോയി. നുമ്മള്‍ക്കു് ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള ഇന്ത്യാഗവര്‍മ്മേണ്ടു നുമ്മള്‍ക്കു കഴിയുന്ന ഗുണം എല്ലാം ചെയ്യേണമെന്നു വളരെ താല്‍പര്യത്തോടും ശ്രദ്ധയും ഇരിക്കുമ്പോള്‍ അവര്‍ ചെയ്യുന്നതു് അനാസ്ഥയായും ദുഷ്ടവിചാരത്തോടുകൂടിയും ആണെന്നു ചിലര്‍ പറയുന്നതു് കഷ്ടമല്ലേ? ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍ണ്ണര്‍മാരും രാജ്യഭരണാധികാരികളും വളരെ ക്ഷമാഗുണമുള്ളവരല്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഇങ്ങിനെയുള്ള അവമാനകരമായ പ്രസ്താവങ്ങള്‍ കേട്ടു് അവര്‍ എങ്ങിനെ സഹിക്കും? നുമ്മളെ എങ്ങിനെ സ്നേഹിക്കും? ഈവക ചില ദോഷങ്ങള്‍ നുമ്മടെ ചില ആളുകള്‍ക്കു് ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് ഇതിനുമുമ്പു് ഇതിലും ശക്തിയുള്ളതായിത്തീരുമായിരുന്നു.

ലോര്‍ഡു് ഡഫ്രീല്‍ എന്ന പ്രഭു ഗവര്‍ണ്ണര്‍ ജനറാളായിരുന്ന കാലത്തു് ആദ്യത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്നു കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ അതിപ്രീതിയായിരുന്നു. ഒടുവില്‍ ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെക്കുറിച്ചു് കോണ്‍ഗ്രസ്സിലെ ചില കൂട്ടര്‍ അനാവശ്യമായും അസംഗതിയായും ദോഷങ്ങള്‍ പറയുന്നതു കേട്ടുകേട്ടു് അദ്ദേഹം വിഷാദിക്കേണ്ടിവന്നു. എന്റെ എല്ലായ്പോഴും ഉള്ള വിചാരവും ദൈവത്തോടുള്ള പ്രാര്‍ത്ഥനയും നുമ്മടെ ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭക്കാര്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗ്യവശാല്‍ കിട്ടീട്ടുള്ള ഈ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ അനാവശ്യമായും അസംഗതിയായും അസത്യമായും ദുഷിക്കാതെ ഇന്ത്യയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കുവേണ്ടിയുള്ള യത്നങ്ങള്‍ ചെയ്തു് ഇന്ത്യയെ ഇംഗ്ലണ്ടുപോലെ സ്വതന്ത്രതയുള്ള രാജ്യമാക്കിത്തീര്‍ക്കേണമേ എന്നാകുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ അനാവശ്യമായും അസത്യമായും ദുഷിക്കാതെ ഈ കാര്യം സാധിക്കാന്‍ പലേ വഴികളും ഞാന്‍ കാണുന്നുണ്ടു്. ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കു ഗുണം വരരുതു് എന്നോ, ഇന്ത്യക്കാര്‍ എല്ലായ്പോഴും ഇംക്ലീഷുകാരുടെ അടിമകളായി ഇരിക്കേണമെന്നോ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനു് ഒരുകാലത്തും വിചാരമുണ്ടാകയില്ല. അതു പ്രത്യക്ഷമായ കാര്യമാണു്. ഇതായിരുന്നു അവരുടെ വിചാരമെങ്കില്‍ നുമ്മള്‍ക്കു് അവരെപ്പോലെ പഠിപ്പും അറിവും ഉണ്ടാക്കിവയ്പാന്‍, കഴിഞ്ഞ നൂറുകൊല്ലങ്ങളായി ഇത്രയെല്ലാം അവര്‍ ഉത്സാഹിക്കുന്നതല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടു് അവരുടെ ഉദ്ദേശം നുമ്മളെ അവരെപ്പോലെതന്നെ യോഗ്യരാക്കി വെയ്ക്കേണമെന്നാണെന്നു കുട്ടികള്‍ക്കുകൂടി ബോദ്ധ്യമാവുന്നതാണു്. എന്നാല്‍ അങ്ങിനെയാണു് അവരുടെ ഉദ്ദേശം എന്നു് ഓര്‍ത്തു് നുമ്മളില്‍ പഠിപ്പും അറിവും ഉള്ളവര്‍ ഗുണങ്ങള്‍ താനേ വരുമെന്നു നിശ്ചയിച്ചു സ്വസ്ഥന്മാരായിരിക്കരുതു്. നുമ്മളുടെ സ്ഥിതി മേല്‍ക്കുമേല്‍ നന്നാക്കുവാന്‍ ന്യായമായവിധം എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും എല്ലായ്പോഴും ചെയ്തുവരേണ്ടതാണു്. അതിനാണു് ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭ കൂടീട്ടുള്ളതു്. ഇങ്ങിനെ ഒരു സഭ ഏറ്റവും ആവശ്യമായിട്ടുള്ളതാണു്. ഗവര്‍മ്മേണ്ടു ചെയ്യുന്ന സകല പ്രവൃത്തികളും ഇന്ത്യയ്ക്കു ദോഷകരമായിട്ടാണെന്നു് ഈ സഭ ഒരിക്കലും പറയുകയില്ല. ആരെങ്കിലും അതില്‍ ചിലപ്പോള്‍ പറയുന്നുവെങ്കില്‍ അവന്‍ ഭ്രാന്തനാണെന്നു ഞാന്‍ പറയും. ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ സ്നേഹിച്ചും ആദരിച്ചുംകൊണ്ടു ഗവര്‍മ്മേണ്ടു ചെയ്യുന്ന ഓരോ പ്രവൃത്തികളുടെ ഗുണദോഷങ്ങളെപ്പറ്റി യഥേഷ്ടം നുമ്മള്‍ക്കു വ്യവഹരിപ്പാന്‍ സകല സ്വാത്രന്ത്ര്യങ്ങളും ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു തന്നിരിക്കെ ആ ഗവര്‍മ്മേണ്ടിന്റെ പ്രവൃത്തിയില്‍ ഉള്ള സത്യത്തെയും ഉത്തമവിശ്വാസത്തെയും സംശയിച്ചുകൊണ്ടു വല്ലതും പറയുന്നതു മഹാകഷ്ടമാണെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ല. അതുകൊണ്ടു് ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിന്റെ ഉത്തമവിശ്വാസ്യതയെയും നിഷ്കന്മഷതയെയുംപറ്റി ദുഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതു സഭയുടെ നാശത്തിനു മാത്രമാണെന്നു ഞാന്‍ തീര്‍ച്ചയായും സമ്മതിക്കുന്നു. എല്ലാ പ്രവൃത്തിയും സത്യത്തോടുകൂടി ചെയ്യണം. സത്യമില്ലാഞ്ഞാല്‍ പിന്നെ ഒരു പ്രവൃത്തിയും ശ്രേയസ്കരമായി വരാന്‍ പാടില്ല.

പിന്നെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറയുന്നതു്, ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കു് ധനമില്ല, ഒരുമയില്ല, സത്യമില്ല, ഉത്സാഹമില്ല എന്നും മറ്റുമാണു്. ഇതില്‍ ചിലതില്‍ കുറെ നേരുണ്ടായിരിക്കാം. ഒരുമയില്ലെങ്കില്‍ ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സു് ഇങ്ങിനെ നടക്കുന്നതല്ല. ഇത്ര വലുതായ ഒരു രാജ്യത്തു് ഇപ്പോള്‍ കാണുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരുമയും ചേര്‍ച്ചയും ഇംക്ലീഷ്ഭാഷനിമിത്തം ഉണ്ടായതാണു്. എനിയും ഈ ഭാഷ പരക്കുന്നതോടുകൂടി ഒരുമ വര്‍ദ്ധിച്ചുവരും. ജനങ്ങള്‍ക്കു് ഒരുമ ഉണ്ടാവുന്നതു് ഓരോ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചു് അവര്‍ക്കു് ഉണ്ടാവുന്ന അഭിപ്രായങ്ങള്‍ ഒരുപോലെ ഉണ്ടാവുന്നതില്‍നിന്നാണു്. അറിവു് ഉണ്ടാവുമ്പോള്‍ മുഖ്യമായ സംഗതികളില്‍ എല്ലാം അഭിപ്രായങ്ങള്‍ സാമാന്യം ഒരുപോലെതന്നെ ഉണ്ടാവാനേ പാടുള്ളു. ‘സത്യമില്ല’ എന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതുകൊണ്ടു് ഇന്ത്യാനിവാസികളെ അനാവശ്യമായി അപകീര്‍ത്തിപ്പെടുത്തി എന്നു മാത്രം ഞാന്‍ പറയുന്നു. എത്ര സത്യവാന്മാരെ, ഇന്ത്യയില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉള്ളവരെത്തന്നെ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി അറിയും. പിന്നെ പുരാണങ്ങള്‍പ്രകാരം ഹരിശ്ചന്ദ്രന്‍, അശ്വത്ഥാമാ, ദശരഥന്‍ മുതലായവരെക്കുറിച്ചു് വായിച്ചിട്ടില്ലേ? ഇന്ത്യാ രാജ്യം അനാദിയായേ സത്യത്തില്‍ ബഹുതൃഷ്ണയും നിഷ്കര്‍ഷയും ഉള്ള രാജ്യമാണെന്നു പലേ സംഗതികളെക്കൊണ്ടും നിശ്ചയിക്കാന്‍ കഴിയുന്നതാണു്. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ധൃതഗതിയായി സത്യമില്ലാത്തവരാണു നുമ്മള്‍ എന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞു കളഞ്ഞതു കേട്ടു് എനിക്കു വളരെ വ്യസനം തോന്നുന്നു. ‘ഉത്സാഹമില്ലെ’ന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതും നേരല്ലാ. പഠിപ്പാനും അറിവുകള്‍ കിട്ടാനും ഉള്ള ഉത്സാഹം ഇന്ത്യയില്‍ ക്രമേണ വര്‍ദ്ധിച്ചുവരുന്നു എന്നുള്ളതിനു് എനിക്കു സംശയമില്ല. ഇന്ത്യക്കാര്‍ ധൈര്യവും ശരീരമിടുക്കും ഇല്ലെന്നോ ഉണ്ടെന്നോ ഇന്ത്യയില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തീട്ടുള്ള നേറ്റീവു് പട്ടാളക്കാരെ പോയി നോക്കി അവരുടെ സ്ഥിതി അറിഞ്ഞതിന്റെശേഷം പറയേണ്ടതാണു്. ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പക്ഷേ, ഒരു ഭീരുവായിരിക്കാം. മറ്റെല്ലാവരും തന്നെപ്പോലെതന്നെ ഭീരുക്കളാണെന്നു ഭീരുത്വമുള്ളവനു തോന്നുന്നതു സാധാരണയാണു്. കോണ്‍ഗ്രസ്സില്‍ ‘തൊള്ള ഇടുന്നു’ എന്നു് അവമാനകരമായി ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയാല്‍ പറയപ്പെട്ടിട്ടുള്ള പലേ ബാബുമാരും അയ്യന്മാരും മുതലികളും അവരുടെ ജീവനേയും സര്‍വ്വധനത്തേയും ഇന്ത്യയുടെ അഭ്യുദയത്തിന്നും ഗുണത്തിന്നുംവേണ്ടി ത്യജിപ്പാന്‍ ഒരുക്കമുള്ളവരാണെന്നു് ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. പക്ഷേ, ബുദ്ധികൌശലത്താല്‍ ജയിക്കേണ്ട ദിക്കില്‍ തോക്കു് എടുത്തു വെടിവച്ചു ജയിക്കേണമെന്നു പറഞ്ഞാല്‍ ആര്‍ കേള്‍ക്കും? ധൈര്യമുണ്ടെങ്കില്‍ പത്തു ബാബുമാരും അയ്യന്മാരുംകൂടി ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിന്റെ നേരം യുദ്ധംചെയ്തു കാണണം എന്നൊരു വിഡ്ഢി പറഞ്ഞാല്‍ ആരെങ്കിലും സമ്മതിക്കുമോ? സര്‍ ലിഫിന്‍ ഗ്രിഫിന്‍ മുതലായവര്‍ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചു ദുഷിക്കുന്നതില്‍ ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിക്കു ബഹുരസമാണെന്നു പറഞ്ഞു. അതില്‍ എനിക്കും വളരെ രസമാണു്. യോഗ്യരായ ആളുകള്‍ ശത്രുപക്ഷത്തില്‍ ചേര്‍ന്നു നുമ്മളുടെ അവസ്ഥകളെപ്പറ്റി ദുഷിച്ചാല്‍ മാത്രമേ നുമ്മള്‍ക്കു നുമ്മളുടെ ഗുണദോഷങ്ങളെ ശരിയായി അറിവാനും ആവശ്യമായ ഭേദങ്ങളെ ചെയ്‌വാനും കഴികയുള്ളു. ഇവര്‍ സൂക്ഷ്മതലത്തില്‍ ഇന്ത്യയ്ക്കു വളരെ ഗുണമാണു ചെയ്യുന്നതു്. വാചാലന്മാരായ ബാബുമാരും അയ്യരും മുതലിയും ഒരു മുസല്‍മാനോടു് എതിര്‍ക്കാന്‍ ശക്തിയില്ല, ഭീരുക്കളാണു്, എന്നും മറ്റും അവമാനമായി എപ്പോഴും പറഞ്ഞുകേള്‍ക്കുന്നതു നുമ്മള്‍ക്കു ചൊടി ഉണ്ടാക്കുവാനും നുമ്മടെ ധൈര്യശൌര്യങ്ങളുടെ വര്‍ദ്ധനവിനും വിശേഷ കാരണങ്ങളായി വരും. അതുകൊണ്ടു് അവര്‍ അങ്ങിനെതന്നെ പറഞ്ഞുകൊള്ളട്ടെ.

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി പറഞ്ഞതിനെല്ലാം ഞാന്‍ ഒരുവിധം സമാധാനം പറഞ്ഞു. എനി കോണ്‍ഗ്രസ്സ്സഭയുടെ ഉദ്ദേശം എന്താണെന്നു ചുരുക്കമായി ഞാന്‍ പറഞ്ഞു് അച്ഛനെ ധരിപ്പിക്കാം. ഞാന്‍ പറയുന്ന ഉദ്ദേശത്തില്‍നിന്നു വിട്ടിട്ടു് ഈ സഭ നില്‍ക്കുന്നതു് എപ്പോഴെങ്കിലും കാണുന്ന ക്ഷണം ഞാന്‍ അതില്‍നിന്നു് ഒഴികയും ചെയ്യും.

ഇംക്ലീഷു രാജ്യഭാരം ഈ രാജ്യത്തില്‍ തുടങ്ങിയമുതല്‍ പലേ നാശങ്ങളും നേരിടുന്നതിനാല്‍ അതുകളെ ഇല്ലായ്മചെയ്‌വാന്‍ വേണ്ടി വ്യവഹരിപ്പാന്‍ കൂടിയ ഒരു സഭയാണു് ഇതു് എന്നു അച്ഛന്‍ ധരിച്ചതു കേവലം തെറ്റാണു്. ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു തുടങ്ങിയമുതല്‍ ഇന്ത്യയ്ക്കു വാചാമഗോചരമായ ഗുണങ്ങളാണു് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതു്. എന്നാല്‍ ആ ഗുണങ്ങളെ എനിയും വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കാന്‍ ഉള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ ചെയ്‌വാന്‍ കൂടിയ സഭയാണു കോണ്‍ഗ്രസ്സു് എന്നു പറയുന്ന സഭ. ഇംക്ലീഷ്കാരോളം ബുദ്ധിസാമര്‍ത്ഥ്യം ഉണ്ടായിട്ടു മറ്റൊരു ജാതിക്കാരെ കാണ്മാന്‍ കഴിയുമോ? സംശയം. ഈ ബുദ്ധി സാമര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ അവരില്‍ കാണുന്നതു ഒന്നാമതു നീതിജ്ഞത; രണ്ടാമതു നിഷ്പക്ഷപാതിത്വം; മൂന്നാമതു ദയ; നാലാമതു ധീരത; അഞ്ചാമതു് ഉത്സാഹം; ആറാമതു ക്ഷമ ഇതുകളാണു്. ഇങ്ങിനെ ആറുസാധനങ്ങളെക്കൊണ്ടാണു് ഇംക്ലീഷുകാര്‍ ഇത്ര അധികം രാജ്യങ്ങള്‍ ഈ ലോകത്തില്‍ സ്വാധീനമാക്കി രക്ഷിച്ചു വരുന്നതു്. ഇങ്ങിനെ ഉല്‍കൃഷ്ടബുദ്ധികളായ മനുഷ്യരാല്‍ ഭരിക്കപ്പെടുവാന്‍ സംഗതിവന്നതു് ഇന്ത്യയുടെ ഒരു മഹാഭാഗ്യമാണെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ല. ഇവരുടെ രാജ്യഭാരം തുടങ്ങിയമുതല്‍ ഇന്ത്യാക്കാര്‍ക്കു് അറിവും വര്‍ദ്ധിച്ചുതുടങ്ങി. ആ അറിവിന്നു സദൃശമായ യോഗ്യതകള്‍ ലഭിക്കേണമെന്നുള്ള ഇച്ഛയും ഇന്ത്യാക്കാര്‍ക്കു തുടങ്ങി. ആ ഇച്ഛകളെ നിവര്‍ത്തിപ്പാന്‍ ഇംക്ലീഷ്കാരോടു് ആവശ്യപ്പെട്ടാല്‍ അവര്‍ ന്യായാനുസൃതമായി ചെയ്യുമെന്നുള്ള പൂര്‍ണ്ണവിശ്വാസം ഞങ്ങള്‍ക്കുണ്ടാകയാല്‍ ആ അപേക്ഷകളെ യുക്തിയുക്തങ്ങളായ സംഗതികളോടുകൂടി ചെയ്‌വാന്‍വേണ്ടി ചേര്‍ന്നിട്ടുള്ള സഭയാണു കോണ്‍ഗ്രസ്സു് സഭ.

ഇംക്ലീഷുകാര്‍ എല്ലായ്പോഴും എല്ലാ സംഗതികളിലും മനുഷ്യര്‍ക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണെന്നുള്ള അഭിപ്രായക്കാരാണു്. ഈ അഭിപ്രായം വളരെ സംഗതികളില്‍ മനുഷ്യസമുദായത്തിലെ ക്ഷേമത്തിന്നു് അനുസരിച്ചു് അവര്‍ നടത്തിയും വരുന്നുണ്ടു്. ഇപ്പോള്‍ ഇംക്ലീഷു് ബിലാത്തിയില്‍ ഒരു മനുഷ്യനും മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ അടിമയാണെന്നു വിചാരിക്കുകയില്ല. ഒരു മനുഷ്യനും ഏകശാസനമായി ഒന്നും മറ്റുള്ള മനുഷ്യരെപ്പറ്റി ചെയ്‌വാന്‍ കഴികയില്ല. ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ ഒരു മനുഷ്യനും തന്റെ ശക്തിക്കും ഇഷ്ടത്തിന്നും അനുസരിച്ചു കുറ്റകരമല്ലാത്ത യാതൊരു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്യുന്നതില്‍ മറ്റൊരാളെ ഭയപ്പെടുകയില്ല. ഇതിന്നുള്ള മുഖ്യകാരണം ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ രാജ്യഭരണക്രമം അതിമഹാന്മാരായ ആളുകള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയതിന്റെ ഒരു വിശേഷതതന്നെയാണു്. ആ മാതിരി മുഴുവനും ഒന്നായിട്ടു കിട്ടുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഏതാനും ഏതാനും അപ്പപ്പോഴായിട്ടെങ്കിലും നുമ്മള്‍ക്കും കിട്ടേണമെന്നുള്ള അപേക്ഷയെയാണു് കോണ്‍ഗ്രസ്സു് ചെയ്തുവരുന്നതു്. ഇതില്‍ എന്താണു ഒരു ദോഷം? ഇന്ത്യയില്‍ എന്നുവേണ്ടാ ആഫ്രിക്കയില്‍ ഉള്ള കാപ്പിരിജാതിക്കാരെക്കൂടി കഴിയുമെങ്കില്‍ ഈവിധം തന്ത്രങ്ങള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ മാതിരിയിലുള്ള രാജ്യഭരണത്തില്‍ കൊണ്ടുവന്നാല്‍ നല്ലതാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയില്‍ സാധാരണജനങ്ങള്‍ക്കും പഠിപ്പും അറിവും നല്ലവണ്ണം എനിയും ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്തതിനാല്‍ ഈ മാതിരി രാജ്യഭരണത്തിന്നു സമയമായിട്ടില്ലെന്നു ചില ദുഷ്ടന്മാര്‍ പറയുന്നുണ്ടു്. ഇതു വെറും ദുഷ്ടതയാണു്. രാജ്യഭാരം ഈ അറിവില്ലാത്താളുകളെക്കൊണ്ടു നേരിട്ടു ചെയ്യിക്കേണമെന്നു് ആരും പറകയില്ലാ. എത്ര അറിവില്ലാത്താളുകള്‍ക്കും സുഖദുഃഖങ്ങളെ അറിവാന്‍ കഴിയും. ഇന്ത്യാരാജ്യക്കാര്‍ക്കു് അതു് അറിവാന്‍ കഴികയില്ലെന്നു് പറയുന്നതു ഭോഷത്വമല്ലേ? മുമ്പേത്തെമാതിരി നാടുവാഴികള്‍ ശിക്ഷാരക്ഷകള്‍ ചെയ്തുവന്നപ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന സുഖദുഃഖങ്ങളും ഇപ്പോഴത്തെ രാജ്യഭാരത്തില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന സുഖദുഃഖങ്ങളും ഇന്ത്യയില്‍ ഉള്ള എത്രയോ താണതരം മനുഷ്യര്‍കൂടി മുഖ്യമായ സംഗതികളില്‍ അറിയുന്നു. മനുഷ്യര്‍ പോട്ടെ, ചില മൃഗങ്ങള്‍കൂടി അതുകളെ ദയയോടെ സംരക്ഷിക്കുന്നെന്നും അതിനോടു ക്രൂരത കാട്ടുന്നെന്നും ആളുകളെ വേര്‍തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇപ്പോള്‍ കോണ്‌ഗ്രസ്സു് ആവശ്യപ്പെടുന്നതു് മുഖ്യമായി ഈ രാജ്യത്തെ ഭരിക്കുന്നതില്‍ വിദ്യകൊണ്ടും അറിവുകൊണ്ടും ഇംക്ലീഷ്കാരോടു സമന്മാരായ ഈ രാജ്യക്കാരെ അധികം ചേര്‍ത്തു് അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളെ ആലോചിച്ചും അനുസരിച്ചും വേണമെന്നാണു്. ഇതില്‍ എന്താണു് അബദ്ധം? ഇങ്ങിനെ ആയാല്‍ അല്ലേ പ്രജകള്‍ക്കു് അധികം ഗുണം? രാജ്യഭരണതത്രങ്ങളെ അറിഞ്ഞു നടത്താന്‍ കഴിയുന്നവര്‍ പലരും നമ്മുടെ നേറ്റീവാളുകളുടെ ഇടയില്‍ ഇപ്പോല്‍ ഇന്ത്യയില്‍ എല്ലായിടവും ഉണ്ടെന്നു സമ്മതിക്കുന്നു. അങ്ങിനെ ആളുകളെ ഉണ്ടാക്കിച്ചതും ഇംക്ലീഷ്‌കാര്‍ തന്നെ. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ പഠിപ്പുള്ള യോഗ്യന്മാരായ ആളുകളെ അവരവരുടെ അവസ്ഥാനുസാരം ഇംക്ലീഷുകാരോടുകൂടി രാജ്യഭരണത്തില്‍ ചേര്‍ത്തു രാജ്യഭാരം ചെയ്യേണമെന്നു് നോം ആവശ്യപ്പെടേണ്ടതല്ലയോ? ഈവിധം ഉള്ള ഓരോ സംഗതികളെയാണു് കോണ്‍ഗ്രസ്സു് മുഖ്യമായി ആലോചിക്കുന്നതും.

ഇന്ത്യയില്‍ പഠിപ്പില്ലാത്തവര്‍ പഠിപ്പുള്ളവരേക്കാള്‍ വളരെ അധികം എന്നു സമ്മതിക്കുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടു്, അമേരിക്ക, ജര്‍മ്മനി, ഫ്രാന്‍സു് മുതലായ രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ഥിതിയും ഈ സംഗതിയില്‍ ഇന്ത്യയിലെപ്പോലെ തന്നെയാണു് . സാധാരണ കച്ചവടം, കൃഷി, കൈവേല, കൂലിപ്പണി ഇതുകളെക്കൊണ്ടു കാലക്ഷേപംകഴിക്കുന്ന അധികജനങ്ങള്‍ക്കു് എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലും രാജ്യഭാരകാര്യത്തേക്കുറിച്ചുള്ള അറിവു് ഏറയും കുറയുമായി ഒരുപോലെതന്നെയിരിക്കും. ദൃഷ്ടാന്തത്തിനു പാര്‍ലിയമെണ്ടു സഭയിലേക്കു മെംബര്‍മാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോള്‍ ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന കോലാഹലങ്ങള്‍ പോയി നോക്കിയാല്‍ മതിയാവുന്നതാണു്. എന്നിട്ടും പാര്‍ലിയമെണ്ടില്‍ മെംബര്‍മാരായി എത്തിച്ചേരുന്നതു മിക്കവാറും യോഗ്യരായ ആളുകള്‍തന്നെയാണു്. ഇവിടെ ഒരു സൂക്ഷ്മാണു വിചാരിക്കാനുള്ളതു്. ജനങ്ങള്‍ പൊതുവില്‍ എല്ലാവരും അറിവുള്ളാളൂകള്‍ അല്ലെങ്കിലും തങ്ങളുടെ ഇടയില്‍ ഉള്ള അറിവുള്ള മനുഷ്യരുടെ ചൊല്‍പടിക്കും ഉപദേശത്തിന്നും അനുസരിച്ചു ക്രമമായവിധം പ്രവര്‍ത്തിക്കുമെന്നു് ഊഹിക്കേണ്ടതാണു്.

ജാതിമതധര്‍മ്മങ്ങളും സ്ത്രീകള്‍ക്കു വിദ്യാഭാസമില്ലായ്മയും മറ്റും കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാരുടെ അപേക്ഷകളെ നിരാകരിക്കുന്നതിന്നു കാരണമായി വരാന്‍ പാടില്ല .

ഇന്ത്യാരാജ്യത്തില്‍ നികുതികെട്ടുക, ജനങ്ങളെ ശിക്ഷാരക്ഷ ചെയ്യുക, രാജ്യശ്രീയെ പോഷിപ്പിക്കുക, ഈവക പലേവിധമായ രാജ്യഭാര കാര്യപ്രവൃത്തികള്‍ ഇന്ത്യാക്കാരെത്തന്നെ അധികം ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണെന്നു നിക്ഷ്പക്ഷപാതികളായ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ക്കുതന്നെ ബിലാത്തിയില്‍ ഇപ്പോള്‍ പൂര്‍ണ്ണാഭിപ്രായം ഉണ്ടായി അവര്‍തന്നെ ആ അഭിപ്രായം നടത്തുവാന്‍ പലേശ്രമങ്ങളും ചെയ്തുവരുന്നു . ഇതെല്ലാം കോണ്‍ഗ്രസ്സു് കഴിഞ്ഞ നാലു കൊല്ലങ്ങളില്‍ ചെയ്ത ഉത്സാഹങ്ങളുടെ ഫലമാണെന്നു വിശ്വസിക്കാം.

ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനു് ഇന്ത്യയില്‍ ഒന്നാമത്തെ രക്ഷ ആ ഗവര്‍മ്മെണ്ടുനിമിത്തം ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഇപ്പോള്‍ കാണുന്ന പഠിപ്പുള്ള ജനങ്ങളാണെന്നു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. പഠിപ്പുള്ള ജനങ്ങള്‍ക്കു മാത്രമേ ഇംക്ലീഷുഗവര്‍മ്മെണ്ടിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങള്‍ വിവരമായി അറിവാന്‍ കഴികയുള്ളു. പഠിപ്പില്ലാത്തവര്‍ക്കു സൂക്ഷ്മസ്ഥിതി ഒന്നും അറിവാന്‍ കഴികയില്ലാ. 1857-ല്‍ ഇന്ത്യയില്‍ ഉണ്ടായ അതിഭയങ്കരമായ ലഹള ആമാതിരിയുള്ള കാരണങ്ങളിന്മേല്‍ എനി ഒരു പ്രാവശ്യം ഇന്ത്യയില്‍ ഉണ്ടാവാന്‍ പാടുള്ളതല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. ഇങ്ങിനെ ഉണ്ടാവാന്‍ പാടില്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നതിന്നു മുഖ്യകാരണം ഇന്ത്യയില്‍ ഇപ്പോള്‍ വര്‍ദ്ധിച്ചു വരുന്ന പഠിപ്പും അറിവും നിമിത്തമാണെന്നു ഞാന്‍ പറയുന്നു. പട്ടാളങ്ങള്‍ അധികരിച്ചതിനാലും കോട്ടകള്‍ അധികം ഉണ്ടാക്കിയതിനാലും മറ്റും അല്ല ഇങ്ങിനെ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിന്നു് ഇന്ത്യയില്‍ ബലം വര്‍ദ്ധിച്ചതു്. ഒരു ഗവര്‍മ്മെണ്ടിന്റെ ബലം അതിന്റെ പ്രജകളുടെ അറിവിലും പഠിപ്പിലും സ്നേഹത്തിലുംനിന്നു് ഉത്ഭവിച്ചു വര്‍ദ്ധിച്ചുവരണം. അല്ലാതെ ഉണ്ടാവുന്ന ബലം നിലനില്‍ക്കുന്ന ബലമല്ല. 1857-ല്‍ മൃഗങ്ങളുടെ ശവത്തില്‍നിന്നു് എടുത്ത നെയ്യു് പെരട്ടിയ വെടിമരുന്നുതിരകള്‍ കടിപ്പിച്ചു പട്ടാളക്കാരുടെ ജാതി കളവാന്‍പോവുന്നു എന്നു് ഉണ്ടാക്കിയ ആ കിംവദന്തി എത്ര ക്ഷണം കാട്ടുതീപോലെ രാജ്യത്തു് എല്ലാം പരന്നു. എത്ര ക്ഷണേന ജനങ്ങള്‍ വിശ്വസിച്ചു. ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടു് അങ്ങിനെ ദുഷ്ടതയായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഒരു ഗവര്‍മ്മേണ്ടല്ലെന്നു പറഞ്ഞു സാധാരണ ജനങ്ങളെ ധരിപ്പിക്കാന്‍ അന്നു് അറിവുള്ളവര്‍ ഇന്ത്യയില്‍ വളരെ ചുരുക്കമായിപ്പോയതിനാല്‍ ദുഷ്ടന്മാരുണ്ടാക്കിത്തീര്‍ത്ത ഈ ഭോഷ്കു് ക്ഷണേന ജനങ്ങള്‍ വിശ്വസിച്ചു. ഇക്കാലം ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മെണ്ടിനെക്കൊണ്ടു് ഇങ്ങിനെ ഒരു നുണ പറഞ്ഞാല്‍ എത്ര ക്ഷണം അതു കളവാണെന്നു ജനങ്ങള്‍ക്കു ബോദ്ധ്യപ്പെടും. ഇതിനു് എന്തു കാരണം? ജനങ്ങളുടെ ഇടയില്‍ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മെണ്ടിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങള്‍ അറിയുന്ന പലരും ഇപ്പോള്‍ ഇന്ത്യയില്‍ പലേടങ്ങളിലും ഉണ്ടാകയാല്‍ ഈവക നുണകള്‍ ഒന്നും പരക്കാന്‍ അവര്‍ സമ്മതിക്കുകയില്ല. ഇതുതന്നെ കാരണം. ഇങ്ങിനെയാണു കാര്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മസ്ഥിതി. എന്നിട്ടും ദുഷ്ടന്മാരായ അല്‍പം ചില മനുഷ്യര്‍ ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മെണ്ടിനെ അസത്യമായി ദുഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടു പഠിപ്പുള്ള എല്ലാവരും ഇംക്ലീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനോടു വിരോധമാണെന്ന ഒരു ധാരണ ഉണ്ടായിത്തീരുന്നതു കണ്ടു ഞാന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു. ഇംക്ലീഷ്‌കാരെ നുമ്മള്‍ ന്യായമല്ലാതെ ബഹുമാനിക്കുകയും ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്യേണമെന്നു യോഗ്യന്മാരായ ഇംക്ലീഷുകാര്‍ ആരും ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. രാജ്യത്തു് ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള ഗവര്‍മ്മേണ്ടുമതി എന്നു് അച്ഛന്‍ പറയുന്നതില്‍ ഞാന്‍ യോജിക്കുന്നില്ല. ഇംക്ലീഷുകാരെപ്പോലെതന്നെ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്ത നുമ്മള്‍ക്കു സാമര്‍ത്ഥ്യവും യോഗ്യതയും ഉണ്ടായശേഷം നുമ്മള്‍ സാധാരണ മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്നു് അനുസരിച്ചു് ആ യോഗ്യതാനുസരണം ഓരോ സ്ഥിതികളില്‍ ഇരിപ്പാന്‍ കാംക്ഷിക്കുന്നതു തെറ്റാണെന്നു പറയുന്നതു നീതിയല്ല. ദുഷ്ടന്മാരല്ലാതെ ഇതു തെറ്റാണെന്നു ആരു പറയും? ഇംക്ലീഷു് ബിലാത്തിയില്‍ മുക്കാലേ മൂന്നു വീശവും ജനങ്ങള്‍ക്കു് ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ വളരെ ബഹുമാനമാണു് ഉള്ളതു്. ഇപ്പോള്‍ ഇംക്ലീഷു് പഠിച്ചു് ഉയര്‍ന്നതരം പരീക്ഷകള്‍ ജയിച്ചു രാജ്യഭാരതന്ത്രത്തില്‍ പരിശ്രമിച്ചു് അതില്‍ സമര്‍ത്ഥന്മാരായി ഇംക്ലീഷുകാരോടു സമന്മാരായിരിക്കുന്ന നുമ്മളുടെ ആളുകള്‍ തങ്ങളുടെ ശ്ലാഘ്യതയു്ക്കനുസരിച്ച പദവിക്കു ഗവര്‍മ്മെണ്ടോടാവശ്യപ്പെടുമ്പോഴും,

ഇന്ത്യാരാജ്യത്തു് ഇപ്പോള്‍ നടക്കുന്ന രാജ്യഭാരക്രമങ്ങളില്‍ ജനസമുദായത്തിന്റെ ഗുണത്തില്‍ ചില ചില ഭേദങ്ങള്‍ ചെയ്യേണമെന്നു പറയുമ്പോഴും, ദാരിദ്ര്യദശയില്‍ എത്താന്‍പോവുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പണം ഗവര്‍മ്മെണ്ടു ചിലവിടുന്നതിലും പണം എടുപ്പിക്കുന്നതിലും ഇപ്പോള്‍ വെച്ചിട്ടുള്ള ശട്ടവട്ടങ്ങളില്‍ ചില ചില ഭേദങ്ങള്‍ ചെയ്യാതിരുന്നാല്‍ അതു് രാജ്യത്തിന്നു നാശകരമായി വരുമെന്നു യുക്തിയുക്തങ്ങളായ സംഗതികളോടുകൂടി രാജ്യത്തില്‍ പ്രമാണപ്പെട്ടും ജനസമ്മതന്മാരായും ഉള്ള പഠിപ്പുള്ളവര്‍ ഒരു സഭയായി കൂടി ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനോടു പറയുമ്പോഴും, “നിങ്ങള്‍ എല്ലാം ജാതി ഒന്നല്ലാ. ഒന്നാമതു ജാതി ഒന്നാക്കിന്‍. രണ്ടാമതു നിങ്ങളുടെ പെണ്ണുങ്ങളെ വിദ്യ പഠിപ്പിക്കിന്‍. തീനും കുളിയും ആചാരങ്ങളും പഴേമാതിരിയുള്ളതെല്ലാം കളയുവിന്‍. ഇരുമ്പുചക്രങ്ങളും തൂശിയും ഉണ്ടാക്കാന്‍ പഠിക്കിന്‍ എന്നിട്ടു് ഈ സംഗതിയെക്കുറിച്ചു സംസാരിച്ചാല്‍ മതി.” എന്നു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയെപ്പോലെയുള്ള വിഡ്ഢികള്‍ മറുവടി പറയുന്നതായാല്‍ അതു നിസ്സാരമായ മറുവടിയാണെന്നു് അച്ഛനുതന്നെ തോന്നുകയില്ലയോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: മാധവന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞമാതിരിയാണു കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ സ്വഭാവമെങ്കില്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞതില്‍ അധികം ഭാഗവും തെറ്റാണെന്നു ഞാന്‍ സമ്മതിക്കാം . എന്നാല്‍ സൂക്ഷ്മഥിതി അങ്ങിനെ അല്ലെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. കോണ്‍ഗ്രസ്സുകാരുടെ പലേ പ്രസംഗങ്ങളും ഞാന്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ടു്. ആ പ്രസംഗങ്ങളില്‍ മുക്കാലേമൂന്നു വീശവും ഇപ്പോഴുള്ള ബ്രിട്ടീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ വളരെ സ്നേഹത്തോടും പ്രമത്തോടും ശ്ലാഘിച്ചതായി ഞാന്‍ കണ്ടിട്ടില്ല. അതുകള്‍ വായിച്ചപ്പോള്‍ ഇംക്ലീഷുകാരോടു സഭക്കാര്‍ക്കു് ഒരു വെറുപ്പു് ഉള്ളതുപോലെ തോന്നി.

മാധവന്‍: അതു ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി വായിച്ചു മനസ്സിലാക്കിയെടത്തെ തെറ്റാണു് . ഇംക്ലീഷുകാരെ വെറുത്തിട്ടാണെങ്കില്‍ ഇപ്പോള്‍ ബിലാത്തിയില്‍ ഈ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ ഇത്ര ബഹുമാനമുണ്ടാവുമോ?

ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവന്‍: ബിലാത്തിയില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ സ്ഥിതി അറിവില്ലാത്തവര്‍ക്കേ അതിനെപ്പറ്റി ബഹുമാനമുള്ളു. ലോര്‍ഡു് ഡപ്രീന്‍ മതലായ മഹാന്മാര്‍ക്കു കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ ബഹു പുച്ഛമാണു്.

മാധവന്‍: ഒരിക്കലും അല്ല. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ മുമ്പു പറഞ്ഞപ്രകാരം ചില ധൃതിക്കാരുടെ തുമ്പില്ലാത്ത പ്രസംഗങ്ങളാലും മറ്റും ലോര്‍ഡു് ഡപ്രീനു കുറെ മുഷിച്ചില്‍ ഉണ്ടായി എങ്കിലും കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ ഞാന്‍ പറഞ്ഞവിധമുള്ള സ്ഥിതിയില്‍ ലോര്‍ഡു് ഡപ്രീനു വളരെ ബഹുമാനമാണു് ഉള്ളതു് എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. അധികം ഗുണങ്ങള്‍ കിട്ടാന്‍വേണ്ടി അതുവരെ കിട്ടിയ ഗുണങ്ങള്‍ ഒന്നും സാരമില്ലെന്നു് ഒരുവന്‍ തന്റെ യജമാനനോടു പറയുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്നു സുഖക്കേടു് ഉണ്ടാവുന്നതു മനുഷ്യസ്വഭാവമല്ലേ? ഇത്രമാത്രമേ ലോര്‍ഡു് ഡപ്രീന്‍ മുതലായ പ്രഭുക്കള്‍ക്കു് അനിഷ്ടമുള്ളൂ. ഇന്ത്യയിലെ നിവാസികളില്‍ യോഗ്യരായ ആളുകളെ രാജ്യഭാരകാര്യങ്ങളില്‍ ഇപ്പോള്‍ ഉള്ളതില്‍ അധികം പ്രവേശിപ്പിച്ചു പരിശ്രമിപ്പിക്കേണമെന്നുതന്നെയാണു യോഗ്യരായ സകല ഇംക്ലീഷുകാരുടേയും അഭിപ്രായം. ലോര്‍ഡു് ഡപ്രീനും ഇതുതന്നെയാണു് അഭിപ്രായം. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനെ അവര്‍ക്കു് അനിഷ്ടമായിവരാന്‍ പാടില്ലാ. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പറഞ്ഞ സ്ഥിതിയില്‍നിന്നു കോണ്‍ഗ്രസ്സു് വിട്ടു് അനാവശ്യമായും അസത്യമായും ബ്രിട്ടീഷു് ഗവര്‍മ്മേണ്ടിനെ നിന്ദിക്കുന്ന കാലം ഞാന്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സിന്റെ സ്നേഹിതന്‍ ആയിരി യില്ല‌. നിശ്ചയം. സര്‍ ഓക്ലണ്ടു് കൊള്‍വിന്‍ സായ്‌വവര്‍കളുടെ കത്തില്‍ പറയുന്നപ്രകാരമുള്ള ചീത്തയായ നടവടികള്‍ ഈ സഭയ്ക്കു് എനിയും ഉണ്ടാവുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതു സഭയുടെ അധഃപതനത്തിന്റെ ഹേതുവായി വരുമെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കര്‍: നേരം കുറെ അധികമായി എന്നു തോന്നുന്നു. എനിക്കു് ഉറക്കു വരുന്നു.

അങ്ങിനെതന്നെ മാധവനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിമേനവനും പറഞ്ഞു് ഉറങ്ങുകയും പിറ്റേദിവസത്തെ വണ്ടിക്കു ബൊമ്പായില്‍ നിന്നു മലയാളത്തിലേക്കു പുറപ്പെടുകയുംചെയ്തു.

— 19 —
മാധവന്റെ സഞ്ചാര കാലത്ത് വീട്ടില്‍ നടന്ന വാസ്തവങ്ങള്‍

മാധവന്‍ മദിരാശി വിട്ട് പോയമുതല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായ വ്യസനത്തിന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അല്പം ഇവിടെ പറയാതെ നിവൃത്തിയില്ലാ. മാധവന്‍ നാടുവിട്ടു പൊയ്ക്കളഞ്ഞു എന്നു കേട്ടതില്‍ മാധവന്റെ അമ്മ മുതലായവര്‍ക്കുണ്ടായ ഒരു വ്യസനം പോലെ അല്ല ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഉണ്ടായ വ്യസനം. ഇന്ദുലേഖ മുഖ്യമായി വ്യസനിച്ചചു രണ്ടു സംഗതിയിലാണ്. ഒന്നാമത്, മാധവന്‍ തന്നെക്കുറിച്ച് ഒരു ഭോഷ്കു കേട്ടത് ഇത്ര ക്ഷണേന വിശ്വസിച്ചുവല്ലൊ; തന്റെ ബുദ്ധിയുടെ സ്വഭാവം മാധവന് ഇത്ര അറിവില്ലാതെ പോയല്ലൊ എന്ന്. രണ്ടാമത്, മാധവനു ബുദ്ധിക്കു കുറെ പ്രസരിപ്പ് അധികമായാലും തന്നോടു സ്വന്ത പ്രാണനേക്കാള്‍ അധികം പ്രീതിയാണെന്നു താന്‍ അറിയുന്നതുകൊണ്ടും തന്റെ വിയോഗം നിമിത്തം ഉള്ള കഠിനമായ വ്യസനത്തില്‍ സ്വന്തജീവനെത്തന്നെ മാധവന്‍ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞുവെങ്കിലോ എന്നും ഒരു ഭയം. ഇങ്ങിനെ രണ്ടു സംഗതികളെ ഓര്‍ത്തിട്ടാണ് ഇന്ദുലേഖ വ്യസനിച്ചത്. രാജ്യസഞ്ചാരത്തിന്നു പോയതുകൊണ്ട് ഒരു വൈഷമ്യവുമില്ല. പഠിപ്പു കഴിഞ്ഞശേഷം ഒരു രാജ്യസഞ്ചാരം കഴിക്കേണ്ടതാവശ്യമാണ്, അതില്‍ ഒന്നും ഭയപ്പെടാനില്ലെന്നായിരുന്നു ഇന്ദുലേഖയുടെ വിചാരം. മേല്‍പറഞ്ഞ സംഗതികളില്‍ തനിക്കു കഠിനമായ വ്യസനമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും അതൊക്കെയും മനസ്സില്‍ അടക്കി ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മറ്റും തിരയാന്‍ പോയതിന്റെ മൂന്നാംദിവസം എന്നു തോന്നുന്നു, ഇന്ദുലേഖ റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷനില്‍ വല്ല കമ്പി വര്‍ത്തമാനവും എത്തിയാല്‍ കൊണ്ടു വരാന്‍ ഏല്പിച്ച് സ്റ്റേഷന്റെ സമീപം പോയി താമസിച്ച് ദിവസം സ്റ്റേഷനില്‍ പോയി വര്‍ത്തമാനം അന്വേഷിക്കാന്‍ ഒരാളെ നിയമിച്ചയച്ചു. ഇന്ദുലേഖ പിന്നെ ദിവസം കഴിച്ചു പോയത് എങ്ങിനെ എന്നു പറയാന്‍കൂടി പ്രയാസം. പാര്‍വ്വതി അമ്മയുടെ വ്യസന ശാന്തിക്ക് എല്ല സമയവും ആ അമ്മയുട കൂടെ തന്നെ ഇരുന്നു. മാധവന്‍ പോയി എന്നു കേട്ടതുമുതല്‍ പാര്‍വ്വതി അമ്മയെ എന്തോ തന്റെ അമ്മയെക്കാള്‍ സ്നേഹമായി. ഇന്ദുലേഖ ഒരു നേരമെങ്കിലും പിരിഞ്ഞിരിക്കാറില്ലാ. കുളിയും ഭക്ഷണവും കിടപ്പും ഉറക്കും എല്ലാം ഒരുമിച്ചു തന്നെ. എന്നാല്‍ പാര്‍വ്വതി അമ്മയ്ക്ക് ഇന്ദുലേഖയും മാധവനുമായുള്ള സ്ഥിതി മുഴുവന്‍ മനസ്സിലായിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ലാ. തമ്മില്‍ വളരെ സ്നേഹമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇവര്‍ തീര്‍ച്ചയായി ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരുടെ നിലയില്‍ വരാന്‍ പോവുന്നു എന്നും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു മാധവന്‍ അല്ലാതെ വേറെ ആരും ഭര്‍ത്താവാകാന്‍ പാടില്ലെന്നും പാര്‍വ്വതി അമ്മയ്ക്ക് ലേശം പോലും തോന്നീട്ടില്ല. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ മാധവനെത്തന്നെ ഓര്‍ത്തുംകൊണ്ട് ഒരു രാത്രിയില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ സമീപം പാര്‍വ്വതി അമ്മ ഉറങ്ങാനായി കിടന്നു. രാത്രി ഏകദേശം ഒരു മണി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പാര്‍വ്വതി അമ്മ തന്റെ കോച്ചിന്മേല്‍ എണീറ്റിരുന്ന് ഇന്ദുലേഖ ഉറങ്ങുന്നുവോ എന്നു ചോദിച്ചു. ഇല്ലെന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദുലേഖയും എഴുന്നീറ്റ് ഇരുന്നു.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: മകളെ ഞാന്‍ നിന്നോട് ഒന്നു ചോദിക്കട്ടെ, നീ എന്നോടു നേരു പറയുമോ?

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണു സംശയം?

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: നീ മാധവനു വിരസമായി വല്ല എഴുത്തോ മറ്റോ എഴുതിയിരുന്നുവോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇതുവരെ ഇല്ല.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: നിന്നെ കുറിച്ചുള്ള വ്യസനം കൊണ്ടാണ് അവന്‍ പോയത്.

ഇന്ദുലേഖ: ആയിരിക്കണം.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: എന്റെ മകള്‍ മാധവനെ ഭര്‍ത്താവാക്കി എടുക്കുമെന്ന് ഒരെഴുത്ത് ഇങ്കിരീസ്സില്‍ എഴുതി അയച്ചാല്‍ രണ്ടു ദിവസത്തിലകത്ത് എന്റെ മകന്‍ ഇവിടെ എത്തുമായിരുന്നു. അതിനിപ്പോള്‍ അമ്മാമന്റെ സമ്മതമില്ലല്ലൊ. എന്തു ചെയ്യും? എന്റെ കുട്ടിയുടെ തലയില്‍ എഴുത്ത്.

എന്നു പറഞ്ഞ് പാവം കരഞ്ഞു തുടങ്ങി.

ഇന്ദുലേഖ: അതിനെക്കുറിച്ച് ഒന്നും നിങ്ങള്‍ വ്യസനിക്കേണ്ട. അദ്ദേഹത്തെയല്ലാതെ വേറെ ഈ ജന്മം ഒരാളെയും ഞാന്‍ ഭര്‍ത്താവാക്കി എടുക്കയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം നല്ലവണ്ണം അറിയും.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: എന്റെ മകളുടെ വിചാരം അങ്ങിനെയാണെന്നു മാധവന്‍ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ശരിയായിട്ട് – വെടുപ്പായിട്ട്.

പാര്‍വ്വതി അമ്മ: എന്നാല്‍ എന്റെ മകന്‍ എങ്ങും പോവില്ല. മടങ്ങിവരും.

ഇന്ദുലേഖ: മടങ്ങിവരാതിരിപ്പാന്‍ കാരണമില്ല. എന്നാല്‍ നുമ്മളുടെ നിര്‍ഭാഗ്യത്താല്‍ എന്തെല്ലാം വരുന്നു എന്ന് അറിവാന്‍ പാടില്ല.

എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രണ്ടു പേരും രാത്രി മുഴുവനും ഉറങ്ങാതെ കഴിച്ചു – എങ്കിലും പാര്‍വ്വതി അമ്മയ്ക്ക് അന്ന് ഒരു കാര്യം തീര്‍ച്ചയായി മനസ്സിലായി – ഇന്ദുലേഖ മാധവന്റെ ഭാര്യയായിട്ടിരിപ്പാനാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന്.

ഇങ്ങിനെ ദിവസങ്ങള്‍ കുറെ കഴിഞ്ഞു. “മാധവന്‍ നാടുവിട്ടു പൊയ്ക്കളഞ്ഞുപോല്‍!” എന്ന് നാട്ടിലെല്ലാം പ്രസിദ്ധമായി. ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ ഇന്ദുലേഖയെക്കൊണ്ടു നുണ പറഞ്ഞിട്ടാണ് എന്നാണ് വര്‍ത്തമാനമായത്. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ ചെമ്പാഴിയോട്ടു വന്നപ്പൊഴെക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്നു ശകാരം കേട്ടിട്ടു പുറത്തിറങ്ങാന്‍ വയ്യാതെ ആയിത്തീര്‍ന്നു. അമ്പലത്തില്‍ തന്നെ ലജ്ജിച്ചു വ്യസനിച്ച് ഇരുന്നു. ശാസ്ത്രികള്‍ വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോ ഇന്ദുലേഖയോടു പറഞ്ഞു. ഉടനെ വിളിക്കാന്‍ ആളെ അയച്ചു. ആള്‍ ചെന്നു വിളിക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ശാസ്ത്രികളുടെ ജീവന്‍ ഞെട്ടി. കഷ്ടം! ഞാന്‍ ഇത്ര യോഗ്യരായ രണ്ടുപേര്‍ക്ക് അത്യാപത്തു വരുത്താന്‍  ഓര്‍ത്ത് കരഞ്ഞുപോയി. പിന്നെ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു തന്റെമേല്‍ എത്ര ദേഷ്യമുണ്ടായിരിക്കും; എന്തൊക്കെ പറയും എന്നറിഞ്ഞില്ലാ എന്നു വിചാരിച്ച് അതിയായിട്ട് ഒരു ഭയം. പിന്നെ ഈ വ്യസനത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കാണാതിരിക്കുന്നതു മഹാ അയോഗ്യമല്ലേ എന്ന് ഒരു വിചാരം “എന്തെങ്കിലും ആവട്ടെ, ഞാന്‍ അസത്യമായി ഒന്നും പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മാധവനും ഹിതമായിട്ടല്ലാതെ ഞാന്‍ ഒന്നും ഒരിക്കലും മനഃപൂര്‍വ്വം ചെയ്കയുമില്ല. അതിന്നു സര്‍വ്വാന്തര്യാമിയായ ജഗദീശ്വരന്‍  സാക്ഷിയുണ്ടല്ലോ” എന്നൊരു ധൈര്യം. ഇങ്ങിനെ മനസ്സിന്നു പലേ ചേഷ്ടകളോടുകൂടി ജീവശ്ശവനെന്നപോലെ ശാസ്ത്രികള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുമ്പില്‍ പോയി നിന്നു.

എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു ശാസ്ത്രികളോടു യാതൊരു സുഖക്കേടും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലാ. ഇന്ദുലേഖ അന്വേഷിച്ചു സകല വിവരങ്ങളും മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഗോവിന്ദന്‍ വഴിയില്‍ സത്രത്തിന്റെ ഉമ്രത്തുവെച്ചു ശാസ്ത്രികളോടു പറഞ്ഞതുകൂടി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രികള്‍ക്കു തന്നോടുള്ള സ്നേഹം നിമിത്തം ഈ ദുസ്സഹമായ ഭോഷ്കു കേട്ടു നേരാണെന്നു ധരിച്ചു കഠിനമായി വ്യസനിച്ചതിനാല്‍ അന്നു പുറപ്പെട്ടു പോവാന്‍തന്നെ കാരണമായതാണെന്നുകൂടി ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മനസ്സിലായിരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ശാസ്ത്രികളെ അപ്പോള്‍ വിളിക്കാന്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ കാരണം, മാധവനെ ഒടുവില്‍ കണ്ടു സംസാരിച്ചാള്‍ അദ്ദേഹമായതുകൊണ്ട് ആ വര്‍ത്തമാനം ചോദിപ്പാന്‍ മാത്രമാണ്.

ശാസ്ത്രികളെ മുമ്പില്‍ കണ്ട ഉടനെ ഒരു കസാല നീക്കിവെച്ച് ഇരിക്കാന്‍ പറഞ്ഞു.

ശാസ്ത്രികള്‍ ആ നിന്ന ദിക്കില്‍ നിന്നു തന്നെ കലശലായി കരഞ്ഞും കൊണ്ടു പറഞ്ഞു:  

“ഈ മഹാപാപിയായ എന്നെ എന്തിനു വിളിച്ചു കാണുന്നു? നിങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും എനിക്ക് എന്റെ പ്രാണനു സമമാണ്. ജഗദീശ്വരാ! അറിയാതെ അബദ്ധമായി ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് ഈ ആപത്തിനു  കാരണമായല്ലോ” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍,

ഇന്ദുലേഖ: ഇരിക്കൂ. ഞാന്‍ സകല വിവരങ്ങളും അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നോടും മാധവനോടും ശാസ്ത്രികള്‍ക്കുള്ള സ്നേഹശക്തിയാല്‍ മാത്രം ആപത്തിന്നു കാരണമായതാണ്. പിന്നെ ശാസ്ത്രികള്‍ക്കു മാത്രമല്ല ഈ തെറ്റായ ധാരണ ഉണ്ടായത്. വേറെ പലേ ആളുകളും തെറ്റായി ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതില്‍ ഒന്നും എനിക്ക് അത്ര ആശ്ചര്യമില്ലാ. എന്റെ ആശ്ചര്യവും വ്യസനവും അദ്ദേഹം കൂടി ഈ വര്‍ത്തമാനം ഇത്ര ക്ഷണം വിശ്വസിച്ചുവല്ലോ എന്നറിഞ്ഞതാണ്.

എന്നു പറയുമ്പോഴെയ്ക്ക് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കണ്ണില്‍ ജലം നിറഞ്ഞു പോയി.

ശാസ്ത്രികള്‍: (ഗല്‍ഗദാക്ഷരമായി) കഷ്ടം! കഷ്ടം! ഇങ്ങിനെ ശങ്കിക്കരുതെ, ഇതാണു കഷ്ടം! ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞ വാക്ക് ഇന്ദുലേഖ കേട്ടിരുന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖ തന്നെ ഒരു സമയം വിശ്വസിച്ചു പോവും. അങ്ങിനെ ഉറപ്പായിട്ടാണ് ഞാന്‍ പറഞ്ഞത്. പിന്നെ ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ വലിയ സ്നേഹിതനാണെന്നു മാധവനു നല്ല അറിവ് ഉണ്ടല്ലൊ. അങ്ങിനെയുള്ള ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ കഠിനമായി ചീത്ത വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞ് മാറത്ത് അടിച്ചു കരയുന്നതു മാധവന്‍ കണ്ടു. നമ്പൂതിരിപ്പാടും ഇന്ദുലേഖയും ഞാനും പകുതി വഴിയോളം ഒന്നായി വന്നു എന്നു പറയുകയും അതോടുകൂടി വേറെ അസംഖ്യം ആളുകള്‍ ഈ ദിക്കില്‍ നിന്നു വരുന്നവര്‍ എല്ലാവരും അതിനു ശരിയായി അതേപ്രകാരം തന്നെ പറയുകയും ചെയ്താല്‍ വിശ്വസിക്കുന്നത് ഒരു ആശ്ചര്യമോ? കഷ്ടം മാധവനെ യാതൊരു ദൂഷ്യവും പറയരുതെ.

ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഇതു കേട്ടപ്പോള്‍ മനസ്സിന്നു കുറെ സുഖമാണു തോന്നിയത്. മാധവന്‍ തെറ്റായി ഒന്നും പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടില്ലെന്നു കേള്‍ക്കുന്നതു തനിക്ക് എല്ലായ്പോഴും ബഹുസന്തോഷമാണ്. താന്‍ തെറ്റു ചെയ്തു എന്നുവന്നാലും വേണ്ടതില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖ: ശാസ്ത്രികള്‍ ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ മാധവന്‍ എന്തു ചെയ്തു?

ശാസ്ത്രികള്‍: ആദ്യം പറഞ്ഞത് ഒരു എടവഴിയില്‍ വെച്ചാണ്. അതിന്നു മുമ്പ് തന്നെ പലരും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കേട്ടതു ശരിയോ എന്നു ചോദിച്ചതിന് അതെ അതെ എന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞപ്പോഴേക്കു മാധവനു ബോധക്ഷയംപോലെ ആയി. ഇത്രത്തോളം പറഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്ക് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് കേള്‍ക്കാന്‍ വയ്യാതെയായി കട്ടിലിന്മേല്‍ പോയി കിടന്നു കരഞ്ഞുതുടങ്ങി.

ശാസ്ത്രികള്‍: ഛീ വ്യസനിക്കരുതെ, വ്യസനിക്കരുതെ. ഉടനെ എല്ലാം സന്തോഷമായി വരും. ഞാന്‍ ദിവസം ത്രികാലപൂജയായി ഭഗവതി സേവ കഴിക്കുന്നുണ്ട്. എല്ലാം ഈശ്വരി ശുദ്ധമായി വരുത്തും.

എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു ശാസ്ത്രികള്‍ ഒരു വിധത്തില്‍ മാളികയില്‍ നിന്നും കണ്ണുനീര്‍ വാര്‍ത്തും കൊണ്ട് എറങ്ങിപ്പോയി.

ഇന്ദുലേഖ ദിവസം നേരം വെളിച്ചായാല്‍ പിന്നെ അസ്തമനം വരെ വല്ല ആളുകളും കത്തുംകൊണ്ട് സ്റ്റേഷനില്‍ നിന്നു വരുന്നുണ്ടോ എന്നു മാളികയില്‍ നിന്നു നോക്കിക്കൊണ്ടു പകല്‍ മുഴുവന്‍ കഴിക്കും. കുളി, ഊണു മുതലായതൊക്കെ പുറത്ത് ആളുകള്‍ക്കു പരിഹസിപ്പാന്‍ എട കൊടുക്കാത്ത വിധം കഴിച്ചുകൂട്ടി എന്നു വരുത്തും. ഇങ്ങിനെ കഴിയുന്നു. അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു ദിവസം പകല്‍ നാലുമണി സമയത്ത് ഇന്ദുലേഖ മാളികയില്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ കിടന്നേടത്തു നിന്ന് താനെ ഉറങ്ങിപ്പോയി. രാത്രി ഉറക്കമില്ലാത്തതിനാല്‍ എന്തോ ഒരു ക്ഷീണം കൊണ്ട് ഈ സമയത്ത് ഉറങ്ങിപ്പോയതാണ്. നേരം ഏകദേശം ആറരമണി ആയപ്പോള്‍ വല്ലാതെ ഉറക്കത്തുനിന്നു ഞെട്ടി ഉണര്‍ന്ന് “അയ്യോ! അയ്യോ! എന്റെ ഭര്‍ത്താവിനെ ഒരു മുസല്‍മാന്‍ കുത്തിക്കൊന്നുകളഞ്ഞുവോ? കഷ്ടം! എന്റെ ഭര്‍ത്താവു മരിച്ചു. എനി എനിക്ക് ഇരുന്നതുമതി.” കുറേ ഉച്ചത്തില്‍ ഒന്നു വിളിച്ചു. ഈ നിലവിളി പൂവരങ്ങില്‍ ചുവട്ടിലെ നിലിയിലുള്ളവര്‍ക്കു കേള്‍ക്കാം. ഉടനെ പഞ്ചുമേനവന്‍, ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മുതലായവരും ദാസികള്‍ വാലിയക്കാരും തിക്കിത്തിരക്കി ബദ്ധപ്പെട്ടു മാളികയിലേക്ക് ഓടിക്കയറി നോക്കിയപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖ കോച്ചിന്മേല്‍ ബഹുക്ഷീണത്തോടെ കിടക്കുന്നു. ഉടനെ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ചെന്നു കൈകൊണ്ടു പിടിച്ചു. അപ്പോഴേയ്ക്കും പഞ്ചുമേനവന്‍ ചെന്നെടുത്തു മടിയില്‍ വെച്ചു. ശരീരം തൊട്ടപ്പോള്‍ നല്ല തീക്കൊള്ളി കൈകൊണ്ടു പിടിച്ചതു പോലെ തോന്നി. എന്താണ് ഈശ്വരാ! പെണ്ണിന് ഇങ്ങിനെ പനിക്കുന്നത് എന്നു പറഞ്ഞും കൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയോട് പഞ്ചുമേനവന്‍, “മകളെ! നീ എന്താണ് നിലവിളിച്ചുവോ?” എന്നു ചോദിച്ചു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഒച്ച വലിച്ചിട്ടു വരുന്നില്ലാ. കുറെ വെള്ളം കുടിക്കണം എന്നു പറഞ്ഞു. വെള്ളം കൊണ്ടു വന്നു കുടിച്ചശേഷം അകത്തു വളരെ ആളുകള്‍ നില്ക്കുന്നതുകണ്ടു.

ഇന്ദുലേഖ: എല്ലാവരും പുറത്തുപോട്ടെ, അമ്മമാത്രം ഇവിടെ നില്ക്കട്ടെ. അമ്മയോടു വര്‍ത്തമാനം ഞാന്‍ സ്വകാര്യം പറഞ്ഞ് വല്യച്ഛന്റെ അടുക്കെ അയയ്ക്കാം. വലിയച്ഛനോട് എനിക്കു നേരെ പറഞ്ഞുകൂടാ.

എന്നു പറഞ്ഞതു കേട്ടു പരിഭ്രമത്തോടുകൂടി ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ഒഴികെ മറ്റുള്ള എല്ലാവരും താഴത്ത് എറങ്ങിപ്പോന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അമ്മേ! ഞാന്‍ ചീത്തയായി ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടു ഭയപ്പെട്ടു നിലവിളിച്ചതാണ്. മാധവന്‍ ബങ്കാളത്തിന്നു സമീപമായ ഒരു സ്ഥലത്തു സഞ്ചരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു മുസല്‍മാന്‍ മാധവന്റെ നെഞ്ചത്ത് ഒരു കട്ടാരം കൊണ്ടു കുത്തി മാധവനെ കൊന്ന് മുതല്‍ എല്ലാം കളവു ചെയ്തു കൊണ്ടു പോയി എന്നൊരു സ്വപ്നം കണ്ടു. മാധവന്‍ മുറി ഏറ്റ് “അയ്യോ! എന്റെ ഇന്ദുലേഖ എനി എങ്ങിനെ ജീവിക്കും”, എന്ന് എന്നോട് എന്റെ മുഖത്തു നോക്കിക്കൊണ്ടു പറഞ്ഞു പ്രാണന്‍പോയി. ഇങ്ങിനെ കണ്ടപ്പോള്‍ വല്ലാതെ നിലവിളിച്ചു പോയി. എന്തോ മാധവന് ഒരു അപകടം പറ്റീട്ടുണ്ട്, എന്ന് എന്റെ മനസ്സില്‍ എപ്പോഴും തോന്നുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ഇതുകേട്ടപ്പോള്‍ കരഞ്ഞുപോയി. ഉടനെ കണ്ണുനീരെല്ലാം തുടച്ചു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്റെ മകള്‍ വ്യസനിക്കണ്ട. സ്വപ്നത്തില്‍ എന്തെല്ലാം അസംഭവ്യങ്ങളെ കാണും? അത് അശേഷം സാരമാക്കാനില്ലാ. മാധവന്‍ സുഖമായി ഉടനെ എത്തും. എന്റെ മകള്‍ക്കു സുഖമായി മാധവനോടുകൂടി ഇരിക്കാന്‍ സാധിക്കും.

ഇന്ദുലേഖ: എന്തോ! അമ്മേ! എനിക്ക് ഒന്നും അറിഞ്ഞുകൂടാ. സ്വപ്നം ശരിയായി ഭാവിവര്‍ത്തമാനങ്ങളെ കാണിക്കുമെന്ന് എനിക്ക് അശേഷം വിശ്വാസമില്ലാ; എന്നാല്‍ യദൃച്ഛയാ ഒത്തുവരാം. അത് എങ്ങിനെയായാലും എന്റെ മനസ്സു വ്യസനിച്ചു പോയി.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: എന്റെ മകള്‍ക്ക് നന്നെ പനിക്കുന്നുവല്ലൊ. പുതച്ചു കിടക്കണം.

എന്നു പറഞ്ഞു കട്ടിലിന്മേല്‍ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി കിടത്തി പുതപ്പിച്ചു അടുക്കെ ഇരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അമ്മ പോയി ഈ വിവരം വലിയച്ഛനോടു പറയൂ.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: ഇപ്പോള്‍ പറയണോ? നീ ഉറക്കത്തു മാധവനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞ വാക്ക് ഓര്‍മ്മയുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖ: ഇല്ലാ. എന്താണു പറഞ്ഞത്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: “ഭര്‍ത്താവെ”, എന്നാണ് നിലവിളിച്ചത്. അത് സകല ആളുകളും കേട്ടിരിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: അതുകൊണ്ട് എന്താണ്? അദ്ദേഹം എന്റെ മനസ്സുകൊണ്ടു ഞാന്‍ ഭര്‍ത്താവാക്കി നിശ്ചയിച്ച ആളല്ലെ? എനിക്ക് ഈ ജന്മം അദ്ദേഹമല്ലാതെ വേറെ ഒരാളും ഭര്‍ത്താവായിരിക്കയില്ലെന്നും ഞാന്‍ തീര്‍ച്ചയാക്കിയ കാര്യമല്ലെ. പിന്നെ എന്നെത്തന്നെ ആഗ്രഹിച്ചു സര്‍വ്വസ്വവും ഉപേക്ഷിച്ചു ഞാന്‍ നിമിത്തം ഈ സങ്കടങ്ങളെല്ലാം അനുഭവിച്ച അതികോമളനായ അദ്ദേഹം ഏതു ദിക്കില്‍ കിടന്നു വലയുന്നുണ്ടോ അറിഞ്ഞില്ലാ. അങ്ങിനെയുള്ള അദ്ദേഹത്തെ ഭര്‍ത്താവ് എന്നു ഞാന്‍ വിളിക്കുന്നതിലും അത് എനി സര്‍വ്വ ജനങ്ങളും അറിയുന്നതിലും എനിക്കു മനസ്സിന്നു സന്തോഷമല്ലേ ഉണ്ടാവാന്‍ പാടുള്ളൂ. അദ്ദേഹത്തിനു നാശം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ അത് അറിയുന്ന ക്ഷണം എന്റെ മരണമാണെന്നുള്ളതിന് എനിക്കു സംശയമില്ലാ. ഇതാ, ഈ നിമിഷത്തില്‍ തന്നെ എനിക്ക് ഒരു ജ്വരം വന്നു പിടിച്ചതു കാണുന്നില്ലേ? മാധവന്‍ തിരിയെ വന്ന് എനിക്കു കാണാന്‍ കഴിയുന്നുവെങ്കില്‍ ഈ രോഗത്തില്‍ നിന്നു ഞാന്‍ നിവൃത്തിക്കും. ഇല്ലെങ്കില്‍ –

ഇത്രത്തോളം പറയുമ്പോഴേയ്ക്കു ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു: “എന്റെ മകള്‍ ഇങ്ങിനെ ഒന്നും പറയരുതേ” എന്ന്   പറഞ്ഞു കട്ടിലിന്മേല്‍ അവിടെ വീണു.

ഇന്ദുലേഖ: പോയി പറയൂ അമ്മേ. വലിയച്ഛനോടു പറയൂ. അദ്ദേഹം അമ്മയെ കാത്തു നില്‍ക്കുന്നുണ്ട് ചുവട്ടില്‍. എനിക്ക് എനി ഒന്നുകൊണ്ടും ഭയമില്ലാ. എന്റെ മനസ്സിന്ന് ഇപ്പോള്‍ ആകപ്പാടെ ഒരു ഭ്രാന്തിയാണ് ഉള്ളത്. വലിയച്ഛന് ഞാന്‍ എന്റെ ഭര്‍ത്താവിനെ ഭര്‍ത്താവ് എന്നു വിളിച്ചു പോയതില്‍ രസമില്ലായിരിക്കാം. അങ്ങിനെ ആയിക്കൊള്ളട്ടെ. കൊച്ചുകൃഷ്ണന്‍മാമന്‍ എന്നെ അതിവാത്സ്യലത്തോടുകൂടി വളര്‍ത്തി എന്നെ എന്റെ അവസ്ഥപോലെ വെപ്പാന്‍ കഴിയുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം മരിച്ചു. എനിക്ക് ഇഹലോകനിവാസത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്ര കാംക്ഷ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലാ. ദൈവഗത്യാ എന്റെ യൌവനമായപ്പോള്‍ എന്റെ മനസ്സിന്നു സര്‍വ്വസുഖവും കൊടുക്കുമെന്ന് എനിക്കു വിശ്വാസമുള്ള അതിയോഗ്യനായ ഒരു പുരുഷനെ ഭര്‍ത്താവായി മനസ്സില്‍ വരിപ്പാന്‍ എനിക്കു ഭാഗ്യമുണ്ടായി. അത് എനിക്ക് ഇപ്പോള്‍ സാധിക്കാതെ പോവുമോ എന്ന് എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു. ഞാന്‍ ഭാഗ്യമില്ലാത്തവളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങിനെ എല്ലാം വന്നത്. ഏതായാലും എന്റെ കൊച്ചുകൃഷ്ണന്‍മാമന്റെ അച്ഛനോടു ഞാന്‍ ഒരു കാര്യവും മറച്ചു വയ്ക്കയില്ലാ. അമ്മ പോയി വിവരമായി പറഞ്ഞ് ഇങ്ങട്ടുതന്നെ വരൂ. എന്റെ കൂടെത്തന്നെ കിടക്കണം.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ പതുക്കെ എണീറ്റു കരഞ്ഞുംകൊണ്ട് മാളികയില്‍ നിന്നിറങ്ങി.

ഇവിടെ എന്റെ വായനക്കാരെ അല്പം ഒരു വിവരം വിശേഷവിധിയായി അറിയിപ്പാനുണ്ട്.

ഇന്ദുലേഖ വൈകുന്നേരം ആറരമണിക്കു സ്വപ്നം കണ്ടതും മാധവന്റെ മുതല്‍ സ്റ്റേഷനില്‍  നിന്ന് “അലഹബാദിലെ സബ്ബ്  ജഡ്ജി” മാധവനെ ചതിച്ചു കട്ടുകൊണ്ടു പോയതും ഒരേ ദിവസം ഒരേകാലത്തായിരുന്നു, എന്നു മാധവന്‍ വന്ന ശേഷം ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും ദിവസങ്ങളുടെ കണക്കു നോക്കി തീര്‍ച്ചയാക്കിയിരുന്നു. ഈ കഥ ഞാന്‍ വെളിവായി പറഞ്ഞതില്‍ എന്റെ വായനക്കാര്‍ എനിക്കു സ്വപ്നങ്ങള്‍ ഭൂതഭവിഷ്യദ്‌വര്‍ത്തമാനങ്ങളെ ശരിയായി സൂചിപ്പിക്കുന്നവകളാണെന്നുള്ള വിശ്വാസമുണ്ടെന്നു വിചാരിച്ചു പോവരുതേ. മനുഷ്യരുടെ മനസ്സ് സാധാരണ ഇന്ദ്രിയഗോചരങ്ങളല്ലാത്ത വിവരങ്ങള്‍ അറിവാന്‍ ശക്തിയുള്ളതാണെന്നോ അല്ലെന്നോ ഉള്ള തീര്‍ച്ചവിശ്വാസവും എനിക്കു വന്നിട്ടില്ലാ. തിയോസോഫിസ്റ്റസ്സ് ഈ സംഗതിയില്‍ പറയുന്നത് ഒന്നും ഞാന്‍ എനിയും വിശ്വസിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. എന്നാല്‍ എനിക്ക് ആകപ്പാടെ ഒരു വിശ്വാസം ഉണ്ട്. അതു മനുഷ്യന്റെ ശരീരം അതിന്റെ സൃഷ്ടി സ്വഭാവത്തേയും വ്യാപാരത്തേയും ഓര്‍ക്കുമ്പോള്‍ പക്ഷേ, ഒരു നാഴികമണിയുടേയോ മറ്റു യന്ത്രങ്ങളുടെയോ മാതിരിയില്‍ പലേ സാധനങ്ങളേയും അന്യോന്യം സംബന്ധിപ്പിച്ച് അന്യോന്യം ആശ്രയമാക്കിയ മാതിരിയില്‍ ശരിയായി പ്രവര്‍ത്തിപ്പാന്‍ ഉണ്ടാക്കിവെച്ച ഒരു യന്ത്രം എന്നു തന്നെ പറയാമെങ്കിലും, മനുഷ്യരില്‍ അന്തര്‍ഭവിച്ചു കാണുന്ന ചില അവസ്ഥകളെ നോക്കുമ്പോള്‍ നമുക്ക് ഇതുവരെ വിവരമായി അറിവാന്‍ കഴിയാത്ത ചില ശക്തികള്‍ മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിന് ഉണ്ടെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. സ്വപ്നം മനസ്സിന്ന് ഉണ്ടാവുന്ന ഭ്രാന്തിയാണ്. സോമനാംബുലിസം, മെസ്മറിസം എന്നിങ്ങനെ ബിലാത്തിക്കാര്‍ പറയുന്ന വിദ്യകളെപ്പോലെ സാധാരണ സൃഷ്ടി സ്വഭാവത്തില്‍ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന്ന് ഉറക്കത്തില്‍ ചിലപ്പോള്‍ ഉണ്ടാവുന്ന ഒരു വികാരം എന്നേ പറയാനുള്ളൂ. എന്നാല്‍ ആ വികാരം ചിലപ്പോള്‍ നമുക്ക് അറിവാന്‍ കഴിയുന്ന ഒന്നാന്തരം കാരണത്തെ ആശ്രയിച്ചു വരാം. ചിലപ്പോള്‍ നമുക്ക് അറിവാന്‍ കഴിയുന്ന യാതൊരു കാരണവും ഇല്ലാതെയും വരാം. ചിലപ്പോള്‍ ശുദ്ധ അസംഭവ്യങ്ങളായ അവസ്ഥകളെ കാണാം. ഒരു സര്‍പ്പം തന്റെ അടുക്കെ വന്നു തന്നെ കൊത്താന്‍ ഫണം വിരുത്തി ഉയര്‍ത്തി ഭാവിക്കുന്നു. കടിച്ചുപോയി എന്നു നായാട്ടു കഴിഞ്ഞു ക്ഷീണിച്ച് ഒരു തമ്പില്‍ കിടന്ന് ഉറങ്ങുന്ന ഒരു സായ്‌വ് സ്വപ്നം കണ്ടു ഞെട്ടി കണ്ണുമിഴിച്ചു നോക്കിയപ്പോള്‍ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഒരു സര്‍പ്പം തമ്പില്‍ തന്റെ ഇരുമ്പ് കട്ടിലിന്റെ ഒരു നാലുവാര ദൂരെ സ്വസ്ഥമായി എഴയുന്നതു കാണ്ടതായും, മറ്റൊരു സായ്‌വ് വളരെ കാമായി തനിക്കു കാണ്മാന്‍ സാധിക്കാത്ത തന്റെ ഒരു വലിയ സ്നേഹിതന്‍ യദൃച്ഛയായി തന്റെ ഭവനത്തില്‍ ഒരു ദിവസം വന്നതായും അദ്ദേഹം തന്റെ കൂടെ രണ്ടു മൂന്നു ദിവസം സുഖമായി താമസിച്ചതായും രാത്രി സ്വപ്നം കണ്ടതിന്റെ പിറ്റേദിവസം രാവിലെ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ആ സ്നേഹിതന്‍ സ്വപ്നത്തില്‍ കണ്ടതിനു സദൃശമായി തന്റെ ഭവനത്തില്‍ വന്നു കണ്ടതായും മറ്റും പലേ സ്വപ്നവിശേഷങ്ങളെക്കുറിച്ചു ഞാന്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് ഉണ്ടായ സ്വപ്നത്തെപ്പറ്റി ഞാന്‍ അത്ര ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നില്ല. നമ്മുടെ ഈ കഥ അവസാനിച്ചു കണ്ടുമൂന്നു കൊല്ലങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞശേഷം ഗോപീനാഥബാനര്‍ജിയുടെ ഒരു കത്തില്‍ മാധവന്റെ മുതല്‍ കളവ് ചെയ്ത കള്ളന്മാരില്‍ രണ്ടുമൂന്നാളെ വേറെ ഒരു കൊലയോടു കൂടി കളവില്‍ പിടിച്ചു തൂക്കിക്കൊല്‍വാന്‍ വിധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നും എന്നാല്‍ അതില്‍ സുന്ദരനായ ഒരു ചെറുപ്പക്കാരന്‍ കള്ളന്‍ പലേ കുറ്റസമ്മതങ്ങള്‍ ചെയ്തിരുന്നുവെന്നും പലേ പ്രാവശ്യവുമായി പതിനേഴു മനുഷ്യരെ മുതല്‍ അപഹരിപ്പാന്‍ വേണ്ടി അവന്‍തന്നെ കത്തികൊണ്ടു കുത്തീട്ടും വെടിവെച്ചിട്ടും വിഷം കൊടുത്തിട്ടും മറ്റും കൊന്നതായിട്ടും കൂട്ടത്തില്‍ മാധവന്റെ മുതല്‍ എടുത്ത കാര്യവും സമ്മതിച്ചതായും അന്ന് ആ വിധം കക്കാന്‍ തരമായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ ആ ദുഷ്ടന്‍ മാധവനെ കൊന്നുകളയുമായിരുന്നു എന്നും മറ്റും വ്യസനത്തോടുകൂടി എഴുതീട്ടുണ്ടായിരുന്നു.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ കരഞ്ഞുംകൊണ്ടു കോണി എറങ്ങുമ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനവനും മറ്റും കോണിയുടെ ചുവട്ടില്‍ ബഹുവ്യസനത്തോടുകൂടി നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മയെ കണ്ടപ്പോള്‍ പഞ്ചുമേനവന്‍ വേഗം വിളിച്ചു സ്വകാര്യമായി ചോദിക്കുന്നു:

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണു കുട്ടി നിലവിളിച്ചത്?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: (കരഞ്ഞും കൊണ്ട്) അവള്‍ സ്വപ്നത്തില്‍ മാധവനെ ആരോ വഴിയാത്ര ചെയ്യുമ്പോള്‍ കുത്തിക്കൊന്നതായി കണ്ടുവത്രെ. അപ്പോള്‍ കലശലായ വ്യസനം തോന്നി നിലവിളിച്ചു പോയി. ഇപ്പോള്‍ വല്ലാതെ പനിക്കുന്നു. ഞാന്‍ വേഗം മുകളിലേക്കു പോവട്ടെ.

പഞ്ചുമേനോന്‍ കുറേനേരം ആ നിന്നേടത്തുതന്നെ നിന്നു വിചാരിച്ചു – പിന്നെ:

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഛീ! സ്വപ്നം എന്തെല്ലാം കാണും? മാധവന്റെ നേരെ ആ പെണ്ണിന് ഇത്ര പ്രീതിയോ? ശിവ ശിവ! ഞാന്‍ ഇതൊന്നും അറിഞ്ഞില്ലാ. അന്ന് ഞാന്‍ ഒരു സത്യം ചെയ്തുപോയതു കുട്ടി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ അതുകൊണ്ടും വ്യസനമുണ്ടായിരിക്കും.

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: വളരെ വ്യസനമുണ്ട്, അതുകൊണ്ടും എന്നു തോന്നുന്നു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്നാല്‍ ആ വ്യസനമെങ്കിലും ഇപ്പോള്‍ തീര്‍ത്താല്‍ മനസ്സിന്നു കുറെ സുഖമാവുമായിരിക്കും. കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയെ വിളിക്കൂ. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി വേഗം മുകളില്‍ ചെല്ലൂ. ഞാന്‍ ക്ഷണം വരുന്നു എന്നു പറയൂ. കുട്ടിയെ അശേഷം വ്യസനിപ്പിക്കരുതെ.

ഉടനെ കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി പഞ്ചുമേനവന്റെ അടുക്കെ ചെന്നു. 

“ഇന്ദുലേഖ ചില ദുഃസ്വപ്നങ്ങള്‍ കണ്ടു ഇപ്പോള്‍ അവള്‍ക്കു കലശലായി പനിക്കുന്നു. എന്തൊക്കെയാണ്, അറിഞ്ഞില്ലാ. എന്റെ കൊച്ചുകൃഷ്ണന്‍ പോയതു ഞാന്‍ അറിയാതെ ഇരിക്കുന്നത് ഈ കുട്ടി ഉണ്ടായിട്ടാണ്.” – എന്നു പറഞ്ഞു ശുദ്ധനായ വൃദ്ധന്‍ വല്ലാതെ ഒന്നു കരഞ്ഞുപോയി.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: ഛെ, ഛെ. കരയരുത്.

എന്നു പറഞ്ഞും കൊണ്ടു ശുദ്ധാത്മാവായ നമ്പൂരിയും കരഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മാധവനോടുള്ള താല്പര്യം കൊണ്ടാണ് ഈ ദീനവും മറ്റും. മാധവനു ഞാന്‍ അവളെ കൊടുക്കില്ലെന്നു സത്യം ചെയ്തതും കേട്ടിട്ടു വ്യസനിക്കുന്നുണ്ടത്രെ. ആ സത്യത്തിനു വല്ല പ്രായശ്ചിത്തവും ചെയ്താല്‍ പിന്നെ ദോഷമുണ്ടാവുമോ?

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താല്‍ മതി. ഞാന്‍ വാദ്ധ്യാരോട് ഒന്നു ചോദിച്ചു കളയാം.

എന്നു പറഞ്ഞ് അണ്ണാത്തിരവാദ്ധ്യാരെ വരുത്തി അന്വേഷിച്ചതില്‍ സത്യം ചെയ്തതിന്നു പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താല്‍, പിന്നെ അതു ലംഘിക്കുന്നതില്‍ ദോഷമില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വിധിച്ചു. വിവരം പഞ്ചുമേനവനോടു പറഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്താണ് പ്രായശ്ചിത്തം?

അണ്ണാത്തിരവാദ്ധ്യാര്‍: സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടോ വെള്ളികൊണ്ടോ, സത്യം ചെയ്തപ്പോള്‍ ആ സത്യവാചകത്തില്‍ ഉപയോഗിച്ച അക്ഷരങ്ങളുടെ ഓരോ പ്രതിമ ഉണ്ടാക്കിച്ചു വേദവിത്തുകളായ ബ്രാഹ്മണര്‍ക്കു ദാനം ചെയ്കയും അന്ന് ഒരു ബ്രാഹ്മണ സദ്യയും അമ്പലത്തില്‍ ചുരുക്കത്തില്‍ വല്ല വഴിപാടും ചെയ്താല്‍ മതി. എന്നാല്‍ അക്ഷര പ്രതിമകള്‍ സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടുതന്നെ ആയാല്‍ അത്യുത്തമം. അതിനു നിവൃത്തിയില്ലാത്ത ഭാഗം വെള്ളിയായാലും മതി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: സ്വര്‍ണ്ണം കൊണ്ടുതന്നെ ഉണ്ടാക്കട്ടെ.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: എന്തു സംശയം; സ്വര്‍ണ്ണം തന്നെ വേണം.

അങ്ങിനെ തന്നെ എന്നു നിശ്ചയിച്ച് ആ നിമിഷം തന്നെ പെട്ടി തുറന്നു സ്വര്‍ണ്ണം എടുത്തു പരിശുദ്ധാത്മാവായ പഞ്ചുമേനവന്‍ തൂക്കി തട്ടാന്‍വശം ഏല്‍പ്പിച്ചു. സത്യം ചെയ്ത വാക്കുകള്‍ കണക്കാക്കി. എ-ന്റെ-ശ്രീ-പോ-ര്‍ക്ക-ലി-ഭ-ഗ-വ-തി-യാ-ണെ ഞാ-ന്‍-ഇ- ന്ദു-ലേ-ഖ-യെ- മാ-ധ-വ-നു-കൊ-ടു-ക്കു-ക-യി-ല്ലാ. ഇരുപത്തൊമ്പത് അക്ഷരങ്ങള്‍. അതില്‍ ന്‍ - ന്റെ ഇത് അക്ഷരങ്ങളായി കൂട്ടണമോ എന്നു ശങ്കരമേനോന്‍ സംശയിച്ചതില്‍ കൂട്ടണം എന്നു തന്നെ അണ്ണാത്തിര വാദ്ധ്യാര്‍ തീര്‍ച്ചയാക്കി. ഓരോ അക്ഷരം ഈ രണ്ടു പണത്തൂക്കത്തില്‍ ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടു വരാന്‍ ഏല്പിച്ചശേഷം പഞ്ചുമേനവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ വന്നു വിവരം എല്ലാം ഇന്ദുലേഖയുടെ അടുക്കെ ഇരുന്നു പറഞ്ഞു.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്റെ മകള്‍ എനി ഒന്നു കൊണ്ടും വ്യസനിക്കേണ്ട. മാധവന്‍ എത്തിയ ക്ഷണം അടിയന്തിരം ഞാന്‍ നടത്തും.

ഇന്ദുലേഖ “എല്ലാം വലിയച്ഛന്റെ ശുദ്ധമനസ്സുപോലെ ” – എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് അന്നും അതിന്റെ പിറ്റേന്നും കഠിനമായി പനിച്ചു. പിന്നെ പനി അല്പം ആശ്വാസമായി. ഒരു കുര, തലതിരിച്ചില്‍, മേല്‍സര്‍വ്വാംഗം വേദന ഈ ഉപദ്രവങ്ങളാണു പിന്നെ ഉണ്ടായത്. അതിന് എന്തെല്ലാം ഔഷധങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടും അശേഷം ഭേദമില്ലാ. അങ്ങിനെ അല്പദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞു. അപ്പോഴേയ്ക്കു ശപഥത്തിന്റെ അക്ഷരപ്രതിമകള്‍ തെയ്യാറാക്കിക്കൊണ്ടു വന്നു. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു കാണിക്കണമെന്നു വെച്ചു പഞ്ചുമേനവന്‍ ഈ അക്ഷരങ്ങളെ ഒരു അളവില്‍ ഇട്ട് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ കൊണ്ടുപോയി തുറന്നു കാണിച്ചപ്പോള്‍ വളരെ വ്യസനത്തോടും ക്ഷീണത്തോടും കിടന്നിരുന്ന ഇന്ദുലേഖ ഒന്നു ചിറിച്ചു പോയി.

പഞ്ചുമേനോന്‍: എന്റെ മകള്‍ക്കു സന്തോഷമായി എന്നു തോന്നുന്നു. എനി ദീനത്തിന് ആശ്വാസം ഉണ്ടാവും.

ഇന്ദുലേഖ: അതേ വലിയച്ഛാ, സന്തോഷമായി. എന്റെ വലിയച്ഛന്റെ മനസ്സിന്ന് എല്ലാ സന്തോഷമായി വരുത്തട്ടെ.

എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ, കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി, ശങ്കര മേനവന്‍ മുതലായി വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവരും തീവണ്ടി സ്റ്റേഷനുസമീപം വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ അറിയുവാന്‍ താമസിപ്പിച്ചിരുന്ന ആളും കൂടി തെരക്കി കയറി വരുന്നതു കണ്ടു.

ഇന്ദുലേഖ തന്റെ ആളെ കണ്ട ഉടനെ കട്ടിലിന്മേല്‍ ക്ഷണത്തില്‍ എണീറ്റിരുന്നു. തലതിരിച്ചല്‍ കൊണ്ട് കൈ പിടിക്കാതെ മുമ്പ് എണീക്കാറില്ല.

ഇന്ദുലേഖ: എന്താണ്, വല്ല കമ്പിയും ഉണ്ടോ?

ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ: കമ്പി ഉണ്ട്, ഇതാ സന്തോഷവര്‍ത്തമാനമാണെന്നു സ്റ്റേഷന്‍ മാസ്റ്റര്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവത്രെ.

എന്നു പറഞ്ഞു കമ്പിവര്‍ത്തിമാനലക്കോട്ട് ഇന്ദുലേഖവശം കൊടുത്തു. ഇന്ദുലേഖ തുറന്ന് ഉറക്കെ മലയാളത്തില്‍ വായിച്ചു – താഴെപ്പറയും പ്രകാരം.

ബമ്പായിന് 

“മാധവനെ ഇവിടെവച്ച് ഇന്നു കണ്ടു. സുഖക്കേട് ഒന്നുമില്ല. ഞങ്ങള്‍ എല്ലാവരും നാളത്തെ വണ്ടിക്ക് അങ്ങട്ടു പുറപ്പെടുന്നു.”

ഇതു വായിച്ചു കേട്ടപ്പോള്‍ അവിടെ കൂടിയവരില്‍ സന്തോഷിക്കാത്ത ആള്‍ ആരുമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖയുടെ സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ച് ഞാന്‍ എന്താണു പറയേണ്ടത്? ഇന്ദുലേഖയുടെ തലതിരിച്ചില്‍, കുര, മേല്‍വേദന ഇതെല്ലാം എതിലെ പോയോ ഞാന്‍ അറിഞ്ഞില്ല.

പഞ്ചുമേനോന്‍: (കേശവന്‍ നമ്പൂതിരിയോട്) നോക്കൂ, തിരുമനസ്സിന്നെ; ഞാന്‍ സത്യം ചെയ്തുപോയതില്‍ വന്ന ആപത്തും അതിന് ഇപ്പോള്‍ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുവാന്‍ പ്രതിമ ഉണ്ടാക്കി എത്തിയപ്പഴയ്ക്കു തന്നെ വന്ന സന്തോഷവും.

കേശവന്‍ നമ്പൂതിരി: അതിന് എന്താ സംശയം? എല്ലാം ദൈവകൃപയും ബ്രാഹ്മണരുടെ അനുഗ്രഹവും തന്നെ.

ഇന്ദുലേഖ ചിറിച്ചു. സത്യത്തില്‍ പ്രായശ്ചിത്തവും കമ്പിവര്‍ത്തമാനവും തമ്മില്‍ ഒരു ബന്ധവും ഓര്‍ത്തിട്ട് ഇന്ദുലേഖ കണ്ടില്ല. വേറെ അവിടെ കൂടിയതില്‍ പക്ഷേ, ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ഒഴികെ എല്ലാവരും പഞ്ചുമേനവന്റെ അഭിപ്രായം ശരി എന്നു തന്നെ വിചാരിച്ചു. എല്ലാവര്‍ക്കും മനസ്സിന്നു സന്തോഷമായി. അന്നുതന്നെ പഞ്ചുമേനവന്‍ പ്രതിമകള്‍ ദാനം ചെയ്തു. അണ്ണാത്തിര വാദ്ധ്യാര്‍ക്ക് ഒരു ഏഴെട്ടക്ഷരങ്ങള്‍ കിട്ടി. നാലഞ്ചു നമ്മുടെ ശങ്കരശാസ്ത്രികള്‍ക്കും കിട്ടി. ബ്രാഹ്മണസദ്യയും മറ്റും കഴിഞ്ഞു പഞ്ചുമേനവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ അടുക്കെവന്നപ്പോഴേക്ക് ഇന്ദുലേഖയുടെ ശരീര സുഖക്കേട് വളരെ ഭേദമായി കണ്ടു. കഞ്ഞി നല്ലവണ്ണം കുടിച്ചിരിക്കുന്നു. കുരയും തലതിരിച്ചിലും ഇല്ലെന്നുതന്നെ പറയാം. ശരീരത്തിലെ വേദനയും വളരെ ഭേദം. ക്ഷീണത്തിന്നും വളരെ കുറവ്. ഇതെല്ലാം കണ്ടു വൃദ്ധന്‍ വളരെ സന്തോഷിച്ചു. തന്റെ പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇത് എന്ന് അസംബന്ധമായി തീര്‍ച്ചയാക്കി. ഇന്ദുലേഖയോട് ഓരോ വിശേഷങ്ങളും പറഞ്ഞ് ഇരുന്നു.

— 20 —
കഥയുടെ സമാപ്തി

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മാധവനും ഗോവിന്ദ൯ കുട്ടിമേനവനും കൂടി ബൊമ്പായില്‍നിന്നു പുറപ്പെട്ടു മദിരാശിയില്‍ വന്നു. മാധവ൯ ഗില്‍ഹാം സായ്‌വിനെ പോയി കണ്ടു വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം വളരെ ചിറിച്ചു. ഉടനെ മാധവനെ സിവില്‍ സ൪വീസില്‍ എടുത്തതായി ഗസറ്റില്‍ കാണുമെന്നു സായ്‌വ് അവര്‍കള്‍ വാത്സല്യപൂര്‍വ്വം പറഞ്ഞതിനെ കേട്ടു സന്തോഷിച്ചു് അവിടെനിന്ന് പോന്നു. അച്ഛനോടും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടിയോടും കൂടെ മലബാറിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു, പിറ്റേ ദിവസം വീട്ടില്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്നു. മാധവന്‍ എത്തി എന്നു കേട്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായ സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ചു പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ.

മാധവന്‍, വന്ന ഉടനെ തന്റെ അമ്മയെ പോയി കണ്ടു. വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ എല്ലാം അറിഞ്ഞു. ശപഥപ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ വര്‍ത്തമാനവും കൂടി കേട്ടു. ഉടനെ അമ്മാമനേയും പോയി കണ്ടതിന്റെ ശേഷം മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയുടെ ചുവട്ടില്‍ വന്നു നിന്നു. അപ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മുകളില്‍ നിന്നു കോണി എറങ്ങുന്നു. മാധവനെ കണ്ടു് ഒരു മന്ദഹാസം ചെയ്തു വീണ്ടും മാളികമേലേക്കു തന്നെ തിരിയെ പോയി. മാധവന്‍ വരുന്നു എന്ന്‌ ഇന്ദുലേഖയെ അറിയിച്ചു. മടങ്ങി വന്നു മാധവനെ വിളിച്ചു. മാധവന്‍ കോണി കയറി പൊറത്തളത്തില്‍ നിന്നു. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ചിറിച്ചും കൊണ്ടു താഴത്തേക്കും പോന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: (അകത്തുനിന്നു്) ഇങ്ങട്ടു കടന്നുവരാം — എനിക്ക് എണീട്ട് അങ്ങോട്ടു വരാന്‍ വയ്യ.

മാധവന്‍ പതുക്കെ അകത്തു കടന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ നോക്കിയപ്പോള്‍ അതിപരവശയായി കണ്ടു. കണ്ണില്‍ നിന്നു വെള്ളം താനെ ഒഴുകി. ഇന്ദുലേഖയുടെ കട്ടിലിന്മേല്‍ ചെന്നു് ഇരുന്നു. രണ്ടുപേരും അന്യോന്യം കണ്ണുനീര്‍ കൊണ്ടു തന്നെ കുശലപ്രശ്നം കഴിച്ചു. ഒടുവില്‍—

മാധവന്‍: കഷ്ടം! ദേഹം ഇത്ര പരവശമായി പോയല്ലോ. വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം ഞാന്‍ അറിഞ്ഞു. നുമ്മളുടെ ദുഷ്കാലം കഴിഞ്ഞു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: കഴിഞ്ഞു എന്ന് തന്നെ ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. വലിയച്ഛനെ കണ്ടുവോ?

മാധവന്‍: കണ്ടു. സന്തോഷമായിട്ട് എല്ലാം സംസാരിച്ചു. അദ്ദേഹം ഇയ്യിടെ നമുക്കു വേണ്ടി ചെയ്തത് എല്ലാം ഞാന്‍ അറിഞ്ഞതുകൊണ്ടും എന്റെ അച്ഛന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രകാരവും ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലില്‍ സാഷ്ടാംഗമായി നമസ്കരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് വളരെ സന്തോഷമായി.

ഇന്ദുലേഖ: മാധവന്‍ ചെയ്ത കാര്യങ്ങളില്‍ എനിക്ക് വളരെ ബോദ്ധ്യമായത് ഇപ്പോള്‍ ചെയ്തു എന്ന് പറഞ്ഞ കാര്യമാണ്. വലിയച്ഛന്‍ പരമ ശുദ്ധാത്മാവാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലില്‍ നമസ്കരിച്ചത് വളരെ നന്നായി. നമ്മള്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും നിഷ്കന്മഷഹൃദയമാകയാല്‍ നല്ലതു തന്നേ ഒടുവില്‍ വന്ന് കൂടുകയുള്ളു.

ഇങ്ങിനെ രണ്ടുപേരും കൂടി ഓരോ സല്ലാപങ്ങളെക്കൊണ്ടു് അന്നു പകല്‍ മുഴുവനും കഴിച്ചു. വെകുന്നേരം പഞ്ചുമേനോന്‍ മുകളില്‍ വന്നു് ഇന്ദുലേഖയുടെ ശരീരസുഖ വര്‍ത്തമാനങ്ങളെല്ലാം ചോദിച്ചതില്‍ വളരെ സുഖമുണ്ടെന്നറിഞ്ഞു സന്തോഷിച്ചു. മാധവന്‍ വീട്ടില്‍ എത്തിയതിന്റെ ഏഴാം ദിവസം ഇന്ദുലേഖ മാധവനെ സ്വയംവരം ചെയ്തു. ² യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ സ്വയംവരമാകയാല്‍ ആ വാക്കു തന്നെ ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നതില്‍ ഞാന്‍ ശങ്കിക്കുന്നില്ല. സ്വയംവരദിവസം പഞ്ചുമേനോന്‍ അതിഘോഷമായി ബ്രാഹ്മണസദ്യയും മറ്റും കഴിച്ചു. ആ ദിവസം തന്നെ ഗോവിന്ദസെ൯ ബങ്കാളത്തു നിന്നു് അയച്ച ഒരു ബങ്കി കിട്ടി. മുമ്പു സമ്മാനം കൊടുത്ത സാധനങ്ങളേക്കാള്‍ അധികം കൌതുകമുള്ളതും വില ഏറിയതും ആയ പലേ സാമാനങ്ങളും അതില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുകളെ എല്ലാം കണ്ട ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മറ്റും വളരെ സന്തോഷമായി. ഇന്ദുലേഖയുടെ പാണിഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞു കഷ്ടിച്ച് ഒരു മാസം ആവുമ്പോഴെയ്ക്കു മാധവനെ സിവില്‍ സര്‍വീസില്‍ എടുത്തതായി കല്‍പന കിട്ടി. ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും മാധവന്റെ അച്ഛനമ്മമാരോടുംകൂടി മദിരാശിക്കു പോയി സുഖമായി ഇരുന്നു. ഈ കഥ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.

﻿നമ്മുടെ ഈ കഥയില്‍ പറയപ്പെട്ട എല്ലാവരും ഇപ്പോള്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ട്. മാധവന്‍ ഇപ്പോള്‍ സിവില്‍ സര്‍‌വീസില്‍ ഒരു വലിയ ഉദ്യോഗത്തില്‍ ഇരിക്കുന്നു. മാധവനും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ രണ്ടു കിടാങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഒരു പെണ്‍‌കുട്ടിയും ഒരു ആണ്‍‌കുട്ടിയും ആണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. തന്റെ ഉദ്യോഗമൂലമായുള്ള പ്രവര്‍ത്തികളെ വിശേഷിച്ച്‌ പ്രാപ്തിയോടും സത്യത്തോടുംകൂടി നടത്തി വളരെ കീര്‍ത്തിയോടുകൂടി മാധവനും, തന്റെ കിടാങ്ങളെ ലാളിച്ചും രക്ഷിച്ചും തന്റെ ഭര്‍ത്താവിന് വേണ്ടുന്ന സര്‍‌വ സുഖങ്ങളെയും കൊടുത്തുംകൊണ്ട് അതി മനോഹരിയായിരിക്കുന്ന ഇന്ദുലേഖയും സുഖമായി അത്യൗന്നത്യ പദവിയില്‍ ഇരിക്കുന്നു. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ കഥ വായിക്കുന്ന വായനക്കാര്‍ക്കും നമുക്കും ജഗദീശ്വരന്‍ സര്‍‌വമംഗളത്തെ ചെയ്യട്ടെ.

ഞാന്‍ ഈ കഥ എഴുതുവാനുള്ള കാരണം ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ പീഠികയില്‍ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ കഥയില്‍ നിന്ന് എന്റെ നാട്ടുകാര്‍ മുഖ്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് പുരുഷന്മാരെ വിദ്യ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നതു പോലെ സ്ത്രീകളെയും വിദ്യ അഭ്യസിപ്പിച്ചാല്‍ ഉണ്ടാവുന്ന ഗുണത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ്. ഇന്ദുലേഖ ഒരു ചെറിയ പെണ്‍‌കിടാവായിരുന്നുവെങ്കിലും തന്റെ അച്ഛന്‍, തന്നെ പ്രിയപ്പെട്ടു വളര്‍ത്തിയ ശക്തനായ തന്റെ അമ്മാമന്‍, ഇവര്‍ അകാലത്തിങ്കല്‍ മരിച്ചതിനാല്‍ കേവലം നിസ്സഹായ സ്ഥിതിയിലായിരുന്നു എങ്കിലും, തന്റെ രക്ഷിതാവായ വലിയച്ഛന്‍ വലിയ കോപിയും താന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച സ്വയം‌‌വര കാര്യത്തിന്ന് പ്രതികൂലിയും ആയിരുന്നുവെങ്കിലും, ഇന്ദുലേഖയുടെ പഠിപ്പും അറിവും നിമിത്തം അവള്‍ക്കുണ്ടായ ധൈര്യത്തിനാലും സ്ഥിരതയാലും താന്‍ വിചാരിച്ച കാര്യം നിഷ്പ്രയാസേന അവള്‍ക്കു സാധിച്ചു. പഞ്ചുമേനവന്‍ സ്നേഹം നിമിത്തം തന്നെയാണ് ഒടുവില്‍ എല്ലാം ഇന്ദുലേഖയുടെ ഹിതം പോലെ അനുസരിച്ചത് എന്നു തന്നെ വിചാരിക്കുന്നതായാലും അദ്ദേഹം ഒരു ക്രൂരബുദ്ധിയും പിടിത്തക്കാരനുമായിരുന്നുവെങ്കില്‍ തന്നെ ഇന്ദുലേഖ താന്‍ ആഗ്രഹിച്ചതും നിശ്ചയിച്ചതും ആയ പുരുഷനെ അല്ലാതെ പഞ്ചുമേനവന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അദ്ദേഹം പറയുന്നാളുടെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കയില്ലയിരുന്നു എന്ന് എന്റെ വായനക്കാര്‍ നിശ്ചയമായി അഭിപ്രായപ്പെടുമെന്നുള്ളതിന് എനിക്കു സംശയമില്ലാ.

പിന്നെ സ്ത്രീകള്‍ ഒന്ന് ആലോചിക്കേണ്ടത് തങ്ങള്‍ പഠിപ്പും അറിവും ഇല്ലാത്തവരായാല്‍ അവരെ കുറിച്ച് പുരുഷന്മാര്‍ എത്ര നിസ്സാരമായി വിചാരിക്കുകയും പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നാണ്. കല്ല്യാണിക്കുട്ടിയെ നമ്പൂരിപ്പാട്ടിലേയ്ക്ക് പഞ്ചുമേനവന്‍ കൊടുത്തത് വീട്ടില്‍ ഉള്ള ഒരു പൂച്ചക്കുട്ടിയെയോ മറ്റോ പിടിച്ചു കൊടുത്തതു പോലെയാണ്. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട നാട്ടുകാരായ സ്ത്രീകളേ! നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇതില്‍ ലജ്ജ തോന്നുന്നില്ലേ. നിങ്ങളില്‍ ചിലര്‍ സംസ്കൃതം പഠിച്ചവരും ചിലര്‍ സംഗീതാഭ്യാസം ചെയ്തവരും ചിലര്‍ സംഗീത സാഹിത്യങ്ങള്‍ രണ്ടും പഠിച്ചവരും ഉണ്ടായിരിക്കാം. ഈ പഠിപ്പുകള്‍ ഉണ്ടായാല്‍ പോരാ — സംസ്കൃതത്തില്‍ നാടകാലങ്കാരവില്പത്തിയോളം എത്തിയവര്‍ക്ക് ശൃംഗാരരസം ഒന്നുമാത്രം അറിവാന്‍ കഴിയും — അതു മുഖ്യമായി വേണ്ടതു തന്നെ. എന്നാല്‍ അതുകൊണ്ടു പോരാ. നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന് നല്ല വെളിച്ചം വരണമെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ ഇംക്ളീഷ് തന്നെ പഠിക്കണം. ആ ഭാഷ പഠിച്ചാലെ ഇപ്പോള്‍ അറിയേണ്ടതായ പലേ കാര്യങ്ങളും അറിവാന്‍ സംഗതി വരികയുള്ളു. അങ്ങിനെയുള്ള അറിവുണ്ടായാലെ നിങ്ങള്‍ പുരുഷന്മാര്‍ക്കു സമസൃഷ്ടികളാണെന്നും പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ നിങ്ങള്‍ക്കും സ്വതന്ത്രത ഉണ്ടെന്നും സ്ത്രീജന്മം ആയതു കൊണ്ട് കേവലം പുരുഷന്റെ അടിമയായി നിങ്ങള്‍ ഇരിപ്പാന്‍ ആവശ്യമില്ലെന്നും അറിവാന്‍ കഴികയുള്ളു.

ഇംക്ളീഷ് പഠിപ്പാന്‍ എടവരാത്തവര്‍ക്ക് ഇംക്ളീഷ് പഠിച്ച പുരുഷന്മാര്‍ കഴിയുന്നിടത്തോളം അറിവ് ഉണ്ടാക്കി കൊടുക്കേണ്ടതാണ്. മലയാള ഭാഷയില്‍ പലവിധമായ പുസ്തകങ്ങള്‍ ഇംക്ളീഷ് പഠിപ്പില്‍നിന്ന് കിട്ടുന്ന തത്വങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തി എഴുതുവാന്‍ യോഗ്യന്മാരായ പലേ മലയാളികളും ഉണ്ട്. അവര്‍ ഇതു ചെയ്യാത്തതിനെക്കുറിച്ച് ഞാന്‍ വ്യസനിക്കുന്നു.

ഇംക്ളീഷ് പഠിച്ചാലേ അറിവുണ്ടാവുകയുള്ളു — ഇല്ലെങ്കില്‍ അറിവുണ്ടാവുകയില്ലെന്ന് ഞാന്‍ പറയുന്നില്ല. എന്നാല്‍ എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ ഈ കാലത്ത് ഇംക്ളീഷ് വിദ്യ പഠിക്കുന്നതിനാല്‍ ഉണ്ടാവുന്ന യോഗ്യത വേറെ യാതൊന്നു പഠിച്ചാലും ഉണ്ടാവുന്നതല്ലെന്ന് തന്നെയാണ്.

ഇംക്ളീഷ് പഠിച്ച് ഇംക്ളീഷ് സമ്പ്രദായമാവുന്നതു കൊണ്ട് നമ്മുടെ നാട്ടുകാരായ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് അത്യാപത്ത് വരുന്നു എന്ന് കാണിപ്പാന്‍ ഇയ്യിടെ വടക്കേ ഇന്‍ഡ്യയില്‍ ഒരാള്‍ ഒരു പുസ്തകം എഴുതീട്ടുണ്ട്. ഇംക്ളീഷ് സ്ത്രീകളെപ്പോലെ നമ്മുടെ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് അറിവും മിടുക്കും സാമര്‍ത്ഥ്യവും ഉണ്ടായാല്‍ അതുകൊണ്ട് വരുന്ന ആപത്തുകളെ എല്ലാം ബഹു സന്തോഷത്തോടു കൂടി സഹിപ്പാന്‍ ഞാന്‍ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആര് എന്തുതന്നെ പറയട്ടെ, ഇംക്ളീഷ് പഠിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എല്ലാ സ്ത്രീകളും പരിശുദ്ധമാരായി വ്യഭിചാരം മുതലായ യാതൊരു ദുഷ്‌പ്രവര്‍ത്തിക്കും മനസ്സു വരാതെ അരുന്ധതികളായി വരുമെന്ന് ഞാന്‍ പറയുന്നില്ല. വ്യഭിചാരം മുതലായ ദുഷ്‌പ്രവര്‍ത്തികള്‍ ലോകത്തില്‍ എവിടെയാണ് ഇല്ലാത്തത്‌. പുരുഷന്മാര്‍ ഇംക്ളീഷ് പഠിച്ചവര്‍ എത്ര വികൃതികളായി കാണുന്നുണ്ട്. അതുപോലെ സ്ത്രീകളിലും വികൃതികള്‍ ഉണ്ടായിരിക്കും. പുരുഷന്മാര്‍ ഇംക്ളീഷ് പഠിപ്പുള്ളവര്‍ ചിലര്‍ വികൃതികളായി തീരുന്നതിനാല്‍ പുരുഷന്മാരെ ഇംക്ളീഷ് പഠിപ്പിക്കുന്നത് അബദ്ധമാണെന്ന് പറയുന്നുണ്ടോ.

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഒരു മുഖ്യമായ അപേക്ഷ എന്റെ നാട്ടുകാരോട് ഉള്ളത് കഴിയുന്നപക്ഷം പെണ്‍കുട്ടികളെ ആണ്‍കുട്ടികളെ പോലെ തന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഇംക്ളീഷ് പഠിപ്പിക്കേണ്ടതാണെന്നാകുന്നു.

¹ ഇതുവരെ പ്രചാരത്തിലുള്ളതില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ, മാതൃഭൂമിയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം ആണിത്. വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ട ഭാഗങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയുവാന്‍ സൗകര്യത്തിനായി ചെറിയ നിറം മാറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോള്‍ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം അനുബന്ധമായി അന്യത്ര ചേര്‍ത്തിട്ടുണ്ട്.

² “ഇന്ദുലേഖയെ മാധവന്‍ സ്വയംവരം ചെയ്തു” എന്ന് ഇപ്പോള്‍ പ്രചാരത്തില്‍.

— 21 —
വികലമാക്കപ്പെട്ട ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം

ഗോവിന്ദപ്പണിക്കരും മാധവനും ഗോവിന്ദന്‍കുട്ടി മേനവനും കൂടി ബൊമ്പായില്‍ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു മദിരാശിയില് വന്നു. മാധവന്‍ ഗില്‍ഹാംസായ്‌വിനെ പോയി കണ്ടു വിവരങ്ങള്‍ എല്ലാം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം വളരെ ചിറിച്ചു. ഉടനെ മാധവനെ സിവില്‍സര്‍വ്വീസില്‍ എടുത്തതായി ഗസറ്റില്‍ കാണുമെന്നു സായ്‌വ് അവര്‍കള്‍ വാത്സല്യപൂര്‍വ്വം പറഞ്ഞതിനെക്കേട്ടു സന്തോഷിച്ച് അവിടെ നിന്നും പോന്നു. അച്ഛനോടും ഗോവിന്ദന്‍ കുട്ടിയോടും കൂടെ മലബാറിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. പിറ്റേദിവസം വീട്ടില്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്നു. മാധവന്‍ എത്തി എന്നു കേട്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായ സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ചു പറയേണ്ടതില്ലല്ലൊ.

മാധവന്‍ വന്ന ഉടനെ തന്നെ തന്റെ അമ്മ പോയി കണ്ടു. വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ എല്ലാം അറിഞ്ഞു. ശപഥപ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ വര്‍ത്തമാനവും കൂടി കേട്ടു. ഉടനെ അമ്മാമനേയും പോയി കണ്ടതിന്റെ ശേഷം മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയുടെ ചുവട്ടില്‍ വന്നു നിന്നു. അപ്പോള്‍ ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ മുകളില്‍ നിന്നു കോണി എറങ്ങുന്നു. മാധവനെ കണ്ട് ഒരു മന്ദഹാസം ചെയ്തു. വീണ്ടും മാളികമേലേക്കുതന്നെ തിരിയെപോയി. മാധവന്‍ വരുന്നു എന്ന് ഇന്ദുലേഖയെ അറിയിച്ചു മടങ്ങിവന്നു മാധവനെ വിളിച്ചു. മാധവന്‍ കോണി കയറി പൊറന്തളത്തില്‍ നിന്നു. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി അമ്മ ചിറിച്ചും കൊണ്ടു താഴത്തേക്കും പോന്നു.

ഇന്ദുലേഖ: (അകത്തു നിന്ന്) ഇങ്ങട്ടു കടന്നു വരാം. എനിക്ക് എണീട്ട് അങ്ങട്ടു വരാന്‍ വയ്യ.

മാധവന്‍ പതുക്കെ അകത്തു കടന്നു. ഇന്ദുലേഖയെ നോക്കിയപ്പോള്‍ അതിപരവശയായി കണ്ടു. കണ്ണില്‍ നിന്നു വെള്ളം താനേ ഒഴുകി. ഇന്ദുലേഖയുടെ കട്ടിലിന്മേല്‍ ചെന്ന് ഇരുന്നു. രണ്ടുപേരും അന്യോന്യം കണ്ണുനീര്‍ കൊണ്ടു തന്നെ കുശലപ്രശ്നം കഴിച്ചു.

ഇങ്ങിനെ രണ്ടുപേരും ഓരോ സല്ലാപങ്ങളെക്കൊണ്ട് അന്നു പകല്‍ മുഴുവനും കഴിച്ചു. വൈകുന്നേരം പഞ്ചുമേനവന്‍ മുകളില്‍ വന്ന് ഇന്ദുലേഖയുടെ ശരീര സുഖ വര്‍ത്തമാനങ്ങളെല്ലാം ചോദിച്ചതില്‍ വളരെ സുഖമുണ്ടെന്നറിഞ്ഞു സന്തോഷിച്ചു. മാധവന്‍ വീട്ടില്‍ എത്തിയതിന്റെ ഏഴാം ദിവസം ഇന്ദുലേഖയെ മാധവന്‍ സ്വയംവരം ചെയ്തു. യാഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ സ്വയംവരമാകയാല്‍ ആ വാക്കു തന്നെ ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നതില്‍ ഞാന്‍ ശങ്കിക്കുന്നില്ല. സ്വയംവര ദിവസം പഞ്ചുമേനോന്‍ അതിഘോഷമായി ബ്രാഹ്മണ സദ്യയും മറ്റും കഴിച്ചു. ആ ദിവസം തന്നെ ഗോവിന്ദസേന്‍ ബങ്കാളത്തുന്ന് അയച്ച ഒരു ബങ്കി കിട്ടി. മുമ്പ് സമ്മാനം കൊടുത്ത സാധനങ്ങളേക്കാള്‍ അധികം കൌതുകമുള്ളതും വില ഏറിയതും ആയ പലേ സാമാനങ്ങളും അതില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുകളെ എല്ലാം കണ്ട് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മറ്റും വളരെ സന്തോഷമായി. ഇന്ദുലേഖയുടെ പാണിഗ്രഹണം കഴിഞ്ഞു കഷ്ടിച്ച് ഒരു മാസം ആവുമ്പോഴേയ്ക്ക് മാധവനെ സിവില്‍ സര്‍വ്വീസില്‍ എടുത്തതായി കല്പന കിട്ടി. ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും മാധവന്റെ അച്ഛനമ്മമാരോടുകൂടി മദിരാശിക്കുപോയി സുഖമായി ഇരുന്നു. ഈ കഥ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.