SFNസാ​യാ​ഹ്ന ഫൌ​ണ്ടേ​ഷൻ
images/tkn-jeevitham-cover.jpg
Lars Tiller painting, a painting by Lars Tiller (1924–1994).
രംഗം 8
രാ​ധ​യു​ടെ വീടു്. ശങ്കു ഒരു ബഞ്ചിൽ താ​ടി​ക്കു കൈ​യും​കു​ത്തി ഇരി​ക്കു​ന്നു. പഴയ ഒരു ബ്ലൗ​സും തു​ന്നി​ക്കൊ​ണ്ടു് രാധ വരു​ന്നു. ശങ്കു എഴു​ന്നേ​ല്ക്കു​ന്നു.

രാധ:
അവിടെ ഇരി​ക്കൂ, ശങ്കു. (കട്ടി​ലിൽ ഇരി​ക്കു​ന്നു. ശങ്കു ബഞ്ചി​ലും ഇരി​ക്കു​ന്നു.) ശങ്കു വന്നി​ട്ടു കു​റ​ച്ചാ​യോ?
രാധ:
എന്തേ വി​ളി​ക്കാ​തി​രു​ന്ന​തു്?
ശങ്കു:
ഞാൻ വി​ളി​ച്ചി​ല്ല; മി​റ്റ്റ​സ്റ്റേ. ഇവിടെ കേ​റി​വ​ന്ന​പ്പ​ഴ് ശങ്കൂ​ന്റെ മന​സ്സിൽ പഴ​യ​തോ​രോ​ന്നു് ഓർ​മ​വ​ന്നു. അങ്ങ​നെ ഇവിടെ ഇരു​ന്നു.
രാധ:
ഇന്നു നി​ന​ക്കു ജോ​ലി​യൊ​ന്നു​മി​ല്ലേ?
ശങ്കു:
ജോലി ഒരു​പാ​ടു​ണ്ടു്. നാളെ ചെ​റി​യ​മ്മേ​ടെ കല്യാ​ണം നി​ശ്ച​യി​ക്ക്യാ​ണു്.
രാധ:
ഓ ഹോ… നന്നാ​യി.
ശങ്കു:
ആർ​ക്കു നന്നാ​വാൻ? അവര് നന്നാ​വി​ല്ല. ആരാനെ തോ​ല്പി​ച്ചാൽ എങ്ങ​നെ നന്നാ​വും?
രാധ:
അവ​രെ​ന്തെ​ങ്കി​ലും ചെ​യ്യ​ട്ടെ, ശങ്കു. നമു​ക്കു് എന്തു​വേ​ണം? ശങ്കു, ഞാ​നി​വി​ടം വി​ട്ടു​പൂ​വ്വാ​ണു്.
ശങ്കു:
(അമ്പ​ര​പ്പോ​ടെ) എങ്ങ​ട്ടു്, മി​റ്റ്റ​സ്സേ?
രാധ:
എങ്ങോ​ട്ടെ​ങ്കി​ലും. ജോ​ലി​യി​ല്ലാ​തെ ഇവിടെ പാർ​ത്തി​ട്ടെ​ന്താ?
ശങ്കു:
മി​റ്റ്റ​സ്സ് എവി​ടേം പോ​ണ്ടാ.
രാധ:
ശങ്കൂ, എന്റെ മോ​ഹ​വും അതാ​ണു്. ഈ നാ​ട്ടിൽ എനി​ക്കു പ്രി​യ​പ്പെ​ട്ട പല​തു​മു​ണ്ടു്. ജനി​ച്ചു​വ​ളർ​ന്ന സ്ഥ​ല​ല്ലേ? പക്ഷേ, ജോ​ലി​യി​ല്ലാ​തെ എങ്ങ​നെ ജീ​വി​ക്കും. (ശങ്കു മി​ണ്ടു​ന്നി​ല്ല.) പട്ട​ണ​ത്തി​ലെ​വി​ടെ​യെ​ങ്കി​ലും ചെ​ന്നാൽ എളു​പ്പ​ത്തിൽ ജോലി കി​ട്ടും. വല്ല കു​ട്ടി​ക​ളേ​യും പഠി​പ്പി​ച്ചു വലി​യ​വ​രു​ടെ വീ​ട്ടിൽ താ​മ​സി​ക്കാം.
ശങ്കു:
വേ​ണ്ടാ, മി​റ്റ്റ​സ്സേ. പട്ട​ണ​ത്തി​ലെ വലി​യ​വ​രെ​യൊ​ന്നും വി​ശ്വ​സി​ക്കാൻ പറ്റി​ല്ല: ശങ്കു ഒരു​പാ​ടു സ്ഥ​ല​ത്തു ചാർ​ത്തി​ട്ടു​ണ്ടു്.
രാധ:
പി​ന്നെ എന്തു ചെ​യ്യും, ശങ്കൂ?
ശങ്കു:
ഇങ്ങ​നെ ഒരു​മി​ച്ചു് ശങ്കൂം വരാം.
രാധ:
എന്തി​നു്? രണ്ടു​പേ​രും കൂടി പട്ടി​ണി​കി​ട​ക്കാ​നോ?
ശങ്കു:
അല്ല; മി​റ്റ്റ​സ്സേ, ഇങ്ങ​ക്കു പണി കി​ടു​ന്ന​വ​രെ ശങ്കു പണി​യെ​ടു​ത്തു് എന്തെ​ങ്കി​ലും സമ്പാ​ദി​ക്കും.
രാധ:
ഓ, ശങ്കൂ, നി​ന്റെ വാ​ത്സ​ല്യം കാ​ണു​മ്പോൾ എനി​ക്കു കണ്ണീ​രു പൊ​ട്ടു​ക​യാ​ണു്. എന്തി​നാ ശങ്കൂ, പഠി​പ്പും പദ​വി​യു​മൊ​ക്കെ? മനു​ഷ്യ​രൊ​ക്കെ ശങ്കു​വി​നെ​പ്പോ​ലെ ആയാൽ പോരേ?
ശങ്കു:
മി​റ്റ്റ​സ്സ​റി​നു് ഇവി​ടെ​ങ്ങും ജോലി കി​ട്ടി​ല്ലേ?
രാധ:
കി​ട്ടി​യാ​ലും വേ​ണ്ടാ, ശങ്കൂ. ഇവിടെ താ​മ​സി​ക്കു​ന്തോ​റും എനി​ക്കെ​ന്റെ അച്ഛ​നെ​ക്കു​റി​ച്ചു വി​ചാ​രം വർ​ധി​ക്കു​ന്നു. അച്ഛൻ കി​ട​ന്ന കട്ടി​ലും ആ മു​റി​യും മറ്റും കാ​ണു​മ്പോൾ എനി​ക്കു സഹി​ക്കു​ന്നി​ല്ല: (കര​യു​ന്നു) എനി​ക്കെ​ന്റെ അച്ഛ​നെ അവ​സാ​ന​സ​മ​യ​ത്തു് ഒരു​നോ​ക്കു കാണാൻ കഴി​ഞ്ഞി​ല്ല.
ശങ്കു:
അതു സാ​ര​മി​ല്ല. ശങ്കു അടു​ത്തു​ത​ന്നെ ഉണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. ഒന്നി​നും അച്ഛൻ ബു​ദ്ധി​മു​ട്ടീ​ട്ടി​ല്ല;
രാധ:
ശങ്കൂ, നീ​യി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ങ്കിൽ എന്റെ അച്ഛൻ വെ​ള്ളം കു​ടി​ക്കാ​തെ മരി​ച്ചു പോ​യേ​നേ. (കര​യു​ന്നു.)
ശങ്കു:
കര​യ​ണ്ടാ, മി​റ്റ്റ​സ്സേ. (തൊ​ണ്ട​യി​ട​റു​ന്നു.) എന്റെ അച്ഛൻ മരി​ക്കാൻ നേ​ര​ത്തു് ഇത്തി​രി വെ​ള്ളം കൊ​ടു​ക്കാൻ എനി​ക്കു കഴി​ഞ്ഞി​ട്ടി​ല്ല. ആ സങ്ക​ടം തീർ​ന്നു.
രാധ:
നി​ന്നെ ഒരു​കാ​ല​ത്തും മറ​ക്കാൻ സാ​ധി​ക്കി​ല്ല, ശങ്കൂ. (കണ്ണു തു​ട​യ്ക്കു​ന്നു) അച്ഛൻ അവ​സാ​ന​മാ​യി​ട്ടു് എന്തെ​ങ്കി​ലും പറ​ഞ്ഞോ, ശങ്കൂ?
ശങ്കു:
ഒന്നും പറ​ഞ്ഞി​ല്ല രാധേ, രാ​ധേ​ന്നു വി​ളി​ച്ചു.
രാധ:
(കര​യു​ന്നു) അയ്യോ, എന്റെ അച്ഛാ! ഇനി​യെ​ന്റെ അച്ഛ​നെ എനി​ക്കു കാണാൻ കഴി​യി​ല്ല​ല്ലോ. ശങ്കൂ, ആ മാ​നേ​ജ​രെ കണ്ടു വല്ല പണവും കി​ട്ടു​മെ​ന്നു് വി​ചാ​രി​ച്ചാ​ണു് ഞാൻ പോ​യ​തു്. അല്ലെ​ങ്കിൽ അച്ഛ​നെ വി​ട്ടു ഞാൻ പോ​വി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു.
ശങ്കു:
മരി​ക്കാൻ​നേ​ര​ത്തു് ഇട​യ്ക്കു വേണൂ വേ​ണൂ​ന്നും വി​ളി​ച്ചി​രു​ന്നു. (രാധ മി​ണ്ടാ​തെ തേ​ങ്ങു​ന്നു.) ഇനി​യി​ങ്ങ​നെ കര​ഞ്ഞി​ട്ടെ​ത്താ മി​റ്റ്റ​സ്സേ?
രാധ:
സഹി​ക്കാ​ഞ്ഞി​ട്ടാ​ണു്, ശങ്കു. എനി​ക്കി​നി ആരാ ഈ ഭു​മി​യി​ലു​ള്ള​തു്?
ശങ്കു:
ഈ ശങ്കു എന്നും നി​ങ്ങ​ളെ ഒരു​മി​ച്ചു​ണ്ടാ​വും മി​റ്റ്റ​സ്സേ. എനി ഞാൻ എവി​ടേം പോ​ണി​ല്ല.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ കട​ന്നു​വ​രു​ന്നു. ജീ​വി​ത​ത്തി​ന്റെ കടു​ത്ത അനു​ഭ​വ​ങ്ങൾ​കൊ​ണ്ടു കൂ​ടു​തൽ ചി​ന്താ​ശീ​ല​വും സം​യ​മ​ന​ശ​ക്തി​യും കൈ​വ​ന്നി​ട്ടു​ണ്ടു്. വേഷം പണ്ട​ത്തേ​തി​ലു​മ​ധി​കം പ്രാ​കൃ​ത​മാ​ണു്. തന്നോ​ടു​ത​ന്നെ കു​റ​ച്ചൊ​രു അശ്ര​ദ്ധ വന്ന​പോ​ലെ തോ​ന്നും. നോ​ട്ട​ത്തി​ലും ഭാ​വ​ത്തി​ലും ശബ്ദ​ത്തി​ലും അല്പ​മൊ​രു അലൗ​കി​ക​ത്വ​മു​ണ്ടു്. കേ​ളു​മാ​സ്റ്റ​രെ കണ്ട​തോ​ടെ രാ​ധ​ടീ​ച്ചർ എണീ​റ്റു​നി​ല്ക്കു​ന്നു. ശങ്കു അല്പം പി​ന്നോ​ട്ടു മാറി വാ​തി​ലി​ന്ന​ടു​ക്കൽ സ്ഥലം പി​ടി​ക്കു​ന്നു.

കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
(ശാ​ന്ത​സ്വ​ര​ത്തിൽ) ഇരി​ക്കിൻ, ടീ​ച്ച​റേ, ഇരി​ക്കിൻ. (കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ ഒഴി​ഞ്ഞ ബഞ്ചി​ലി​രി​ക്കു​ന്നു. അല്പം കഴി​ഞ്ഞു രാ​ധ​ടീ​ച്ച​റും ഇരി​ക്കു​ന്നു. കു​റ​ച്ചു​നേ​രം ആരും ഒന്നും മി​ണ്ടു​ന്നി​ല്ല. രാ​ധ​യു​ടെ മു​ഖ​ത്തു നോ​ക്കാ​തെ) വി​വ​ര​ങ്ങ​ളെ​ല്ലാം അപ്പ​പ്പ ഞാൻ അറി​യാ​റു​ണ്ടു്. (രാധ തല​യു​യർ​ത്തി കേ​ളു​മാ​സ്റ്റ​റെ നോ​ക്കു​ന്നു.) (തു​ട​രു​ന്നു) സാ​ര​മി​ല്ല. ഇതൊ​ക്കെ പരി​ഹാ​ര​മി​ല്ലാ​ത്ത സം​ഗ​തി​ക​ള​ല്ലേ? അതു​കൊ​ണ്ടു കഴി​ഞ്ഞ കാ​ര്യ​ങ്ങ​ളോർ​ത്തു ദുഃ​ഖി​ക്ക​രു​തു്.
രാധ:
(സാ​രി​ത്തു​മ്പു​കൊ​ണ്ടു് കണ്ണു തു​ട​ച്ചു്) ഇല്ല.
ശങ്കു:
മി​റ്റ്റ​സ്സ് എപ്പോ​ഴും ഇങ്ങ​നെ കര​ഞ്ഞോ​ണ്ടി​രി​ക്കും.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
അതാ​ണു് പറ​ഞ്ഞ​തു്. കഴി​ഞ്ഞ​തി​നെ​പ്പ​റ്റി ദുഃ​ഖി​ക്കു​ന്ന​തു് വി​ഡ്ഢി​ത്ത​മാ​ണു്. അച്ഛ​നാ​യാ​ലും അമ്മ​യാ​യാ​ലും ഭാ​ര്യ​യാ​യാ​ലും ആരാ​യാ​ലും മരി​ക്കും. ആരെ​ങ്കി​ലും ഇതു​വ​രെ മരി​ക്കാ​തി​രു​ന്നി​ട്ടു​ണ്ടോ? ഉണ്ടെ​ങ്കിൽ വ്യ​സ​ന​ത്തി​നു് അർ​ത്ഥ​മു​ണ്ടു്.
രാധ:
എനി​ക്കു് എന്റെ കാ​ര്യ​ത്തിൽ വ്യ​സ​ന​മി​ല്ല.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
പി​ന്നെ ആരുടെ കാ​ര്യ​ത്തി​ലാ വ്യ​സ​നം? എന്റെ കാ​ര്യ​ത്തി​ലാ​ണോ?
രാധ:
അതേ.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
എന്തി​നു വ്യ​സ​നി​ക്ക​ണം?
രാധ:
മാഷ് മൂ​ന്നു​നാ​ലു കു​ട്ടി​ക​ളേം കൊ​ണ്ടു ഇനി​യെ​ന്താ ചെ​യ്യാ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
രാ​ധ​ടീ​ച്ച​റു​ടെ അച്ഛൻ മരി​ച്ചി​ട്ടു് ഇതു​വ​രെ ഇങ്ങോ​ട്ടൊ​ന്നു വരാൻ​കൂ​ടി കഴി​യാ​ഞ്ഞ കാരണം അതാ​ണു്. അവരെ തനി​ച്ചാ​ക്കി വരാൻ എനി​ക്കു ധൈ​ര്യം പോരാ.
രാധ:
കു​ട്ടി​കൾ അമ്മ​യെ​പ്പ​റ്റി ചോ​ദി​ക്കാ​റി​ല്ലേ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ഒടു​വി​ല​ത്തെ രണ്ടു കു​ട്ടി​കൾ​ക്കു് അങ്ങ​നെ​യൊ​രു വി​ചാ​ര​മേ​യി​ല്ല.
രാധ:
അവ​രു​ടെ പ്രാ​യം അതാ​ണ​ല്ലോ.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
മൂത്ത രണ്ടു കു​ട്ടി​കൾ​ക്കും കല​ശ​ലായ വി​ചാ​ര​മു​ണ്ടു്. അവർ​ക്കു കാ​ര്യം മന​സ്സി​ലാ​യി​രി​ക്കു​ന്നു.
രാധ:
വല്ലാ​ത്തൊ​രു കഷ്ടം.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
എന്താ ചെ​യ്യാ, സഹി​ക്ക്യ​ല്ലാ​ണ്ടു്!
രാധ:
കു​ട്ടി​ക​ളെ നോ​ക്കാൻ ആരെ​ങ്കി​ലും ഉണ്ടോ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ഈശ്വ​രൻ. അല്ഗാ​തെ ആരു​ണ്ടാ​വാർ ടീ​ച്ചർ? ഈശ്വ​രൻ തന്നു; ഈശ്വ​രൻ നോ​ക്കു​ന്നു; ഈശ്വ​രൻ​ത​ന്നെ മട​ക്കി​വി​ളി​ക്കു​ന്നു.
രാധ:
ഇക്കാ​ല​ത്തു കഷ്ട​പ്പാ​ടും ദുഃ​ഖ​വു​മൊ​ക്കെ വരു​ന്ന​തു പാ​വ​ങ്ങൾ​ക്കാ​ണു്.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ആട്ടെ, അച്ഛ​നോ പോയി. ജോ​ലി​യും ഇല്ല; ഇനി​യെ​ന്താ ടീ​ച്ച​റു​ടെ ഭാവം.
രാധ:
ഞാനും ശങ്കു​വും കുടി അതു പറ​ഞ്ഞു​കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കു​മ്പോ​ഴാ​ണു് മാഷ് വന്ന​തു്.
ശങ്കു:
മി​റ്റ്റ​സ്സ് ഇവിടം വി​ട്ടു് പോ​വ്വാ​ത്രേ. (കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ അതു ശരി​യാ​ണോ എന്ന അർ​ത്ഥ​ത്തിൽ രാ​ധ​ടീ​ച്ച​റെ നോ​ക്കു​ന്നു.) മി​റ്റ്റ​സ്സി​നു് ഇവിടെ പാർ​ക്കാൻ ഒരു മന​സ്സി​ല്ല​ത്രേ.
രാധ:
എന്തി​നാ മാഷേ, ഇവിടെ ഇനി പാർ​ക്കു​ന്ന​തു്.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
പാർ​ക്ക​ണ​മെ​ന്നു ഞാൻ പറ​യു​ന്നി​ല്ല; പക്ഷേ, എവി​ടെ​യ്ക്കാ ടീ​ച്ചർ പൂ​വ്വാൻ വി​ചാ​രി​ച്ച​തു്.
രാധ:
എവി​ടേ​ങ്കി​ലും ഒരു ജോലി കി​ട്ടി​യാൽ സ്വൈ​ര്യാ​യി​ട്ടു് അട​ങ്ങി​യൊ​തു​ക്കി കഴി​യ​ണം. അതേ ഇനി വി​ചാ​ര​മു​ള്ളൂ.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
അങ്ങ​നെ പോവാൻ വി​ചാ​രി​ച്ചു​വെ​ങ്കിൽ ഞാൻ ടീ​ച്ച​റെ മു​ട​ക്കു​ന്നി​ല്ല. പക്ഷേ, ഒരു കാ​ര്യം ചെ​യ്യ​ണം.
രാധ:
എന്താ വേ​ണ്ട​തു്, മാഷേ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
എവിടെ പോ​യാ​ലും ഞാൻ വിവരം തരു​മ്പോൾ ടീ​ച്ച​റി​വി​ടെ വരണം.
രാധ:
എന്തി​നാ, മാഷേ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
(കു​റ​ഞ്ഞൊ​രു ഗൗ​ര​വ​ത്തിൽ) ഞാൻ ചില കാ​ര്യ​ങ്ങ​ളൊ​ക്കെ വി​ചാ​രി​ച്ചു​വെ​ച്ചി​ട്ടു​ണ്ടു്. അടു​ത്തു​ത​ന്നെ മാ​നേ​ജ​രു​മാ​യി ഒരു കണ​ക്കു​പ​റ​യ​ലൊ​ക്കെ വേ​ണ്ടി​വ​രും.
രാധ:
മാ​ഷ്ക്കു് ഇപ്പ​ഴ് ജോ​ലി​യി​ല്ല​ല്ലോ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ഇല്ല; അതാ​ണു് പറ​ഞ്ഞു​കൊ​ണ്ടു​വ​രു​ന്ന​തു്. ഞാ​നെ​ന്റെ ജോലി തി​രി​ച്ചു​വാ​ങ്ങും.
രാധ:
അതെ​ങ്ങ​നെ, മാഷേ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
എവി​ടെ​നി​ന്നു് എന്നെ പി​രി​ച്ചു​വി​ട്ടു​വോ, അവി​ടെ​ത്ത​ന്നെ ഞാൻ ജോലി വാ​ങ്ങും. ഇല്ലെ​ങ്കിൽ നമ്മു​ടെ ഈ സം​ഘ​ട​ന​യ്ക്കു് എന്താ അർഥം.
രാധ:
ശരിയാ മാഷ് പറ​ഞ്ഞ​തു്.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
അന്യാ​യ​മാ​യി പി​രി​ച്ചു​വി​ട്ടു് എല്ലാ​വ​രേ​യും മാ​നേ​ജർ തി​രി​ച്ചെ​ടു​ക്ക​ണം. അതു​പോ​ലെ കള്ള​ക്ക​ണ​ക്കു പറ​ഞ്ഞു പി​ടി​ച്ചു​വെ​ച്ച ഓരോ പൈയും അതാ​തി​ന്റെ ഉട​മ​സ്ഥൻ​മാർ​ക്കു് തി​രി​ച്ചു കൊ​ടു​പ്പി​ക്ക​ണം. ഇനി എന്റെ പരി​ശ്ര​മം അതി​നാ​ണു്.
രാധ:
തീർ​ച്ച ്യാ​യി​ട്ടും അതു ചെ​യ്യേ​ണ്ട​താ​ണു്, മാഷേ. എനി​ക്കും നി​ങ്ങ​ളു​ടെ പരി​ശ്ര​മ​ത്തിൽ പങ്കു​കൊ​ള്ളാൻ ആഗ്ര​ഹ​മു​ണ്ടു്.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
വേ​ണ്ടാ. ടീ​ച്ചർ​ക്ക​തൊ​ന്നും വയ്യാ. പക്ഷേ വിവരം തരു​മ്പോൾ ഇവിടെ എത്തി​യാൽ മതി.
രാധ:
ഈ പരി​ശ്ര​മ​ത്തിൽ എന്റെ ഹൃദയം മാ​ഷെ​ടെ ഒപ്പ​മു​ണ്ടു്.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
മതി നമ്മ​ളു​ടെ ഭാഗം ജയി​ക്കും. സത്യം നമ്മു​ടെ ഭാ​ഗ​ത്ത​ല്ലേ?
രാധ:
അതേ.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
പി​ന്നെ, രാ​ധ​ടീ​ച്ച​റേ, ഞാ​നൊ​ന്നു ചോ​ദി​ക്ക​ട്ടെ, നി​ങ്ങ​ടെ അച്ഛ​നേ​യും എന്റെ ഭാ​ര്യ​യേ​യും കൊ​ന്ന​താ​രാ​ണു്?
രാധ:
കൊ​ന്ന​തോ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
അതേ, കൊ​ന്ന​തു​ത​ന്നെ. ആ മാ​നേ​ജർ ഇതി​നൊ​ക്കെ ഉത്ത​രം പറയണം. തരാ​നു​ണ്ടാ​യി​ട്ടും കൈ​യി​ലു​ണ്ടാ​യി​ട്ടും അയാൾ നമ്മ​ളെ വഞ്ചി​ച്ചു. വേ​ണ്ടേ, ആ മാ​നേ​ജർ ഇതിനു സമാ​ധാ​നം പറ​യേ​ണ്ടേ?
രാധ:
പറയണം.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ഞാനതു പറ​യി​ക്കും. ഇന്ന​ല്ലെ​ങ്കിൽ നാളെ സത്യം ജയി​ക്ക​ണം. ഇനി ഒരാ​ളും നമ്മ​ളെ ചവു​ട്ടി​ത്തേ​ക്കാൻ പാ​ടി​ല്ല! നമ്മു​ടെ അഭി​മാ​നം നമു​ക്കു രക്ഷി​ക്ക​ണം.
രാധ:
മാഷ് എന്താ ചെ​യ്യാൻ പോ​കു​ന്ന​തു്?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ഞാ​ന​ല്ല, നമ്മു​ടെ സം​ഘ​ട​ന​യാ​ണു് ചെ​യ്യാൻ പോ​കു​ന്ന​തു്. ഞാ​നൊ​രാ​യു​ധം മാ​ത്രം. എനി​ക്കൊ​ന്നും നഷ്ട​പ്പെ​ടാ​നി​ല്ല ടീ​ച്ച​റേ. ഞാ​നെ​ന്റെ ജീ​വി​തം അധ്യാ​പ​ക​ന്മാർ​ക്കു​വേ​ണ്ടി ഉഴി​ഞ്ഞു​വെ​ച്ചു​ക​ഴി​ഞ്ഞു. ആട്ടെ, ടീ​ച്ചർ എവിടെ പോ​യാ​ലും വി​വ​ര​ങ്ങൾ അപ്പ​പ്പോൾ ഞാ​ന​റി​യി​ച്ചു​കൊ​ള്ളം. (എഴു​ന്നേ​ല്ക്കു​ന്നു.) ഞാൻ വര​ട്ടെ.
രാധ:
കു​ട്ടി​കൾ​ക്കു സു​ഖ​ക്കേ​ടൊ​ന്നു​മി​ല്ല​ല്ലൊ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
പറ​യ​ത്ത​ക്ക സു​ഖ​ക്കേ​ടൊ​ന്നു​മി​ല്ല.
രാധ:
അവരെ നോ​ക്കാൻ ആരെ​ങ്കി​ലു​മു​ണ്ടോ?
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
(അല്പം ധൃ​തി​യോ​ടെ) ഞാ​ന​വ​രെ അടു​ത്തൊ​രു വീ​ട്ടിൽ ഏല്പി​പി​ച്ചാ​ണു് വന്ന​തു്. ഞാൻ പോ​ട്ടെ. (തി​രി​ഞ്ഞു​നി​ന്നു്) പി​ന്നെ, അച്ഛൻ മരി​ച്ച​തും തനി​ച്ചാ​യ​തു​മൊ​ന്നും വി​ചാ​രി​ച്ചു വ്യ​സ​നി​ക്ക​രു​തു്. നമ്മ​ളൊ​ക്കെ എന്നും തനി​ച്ചാ​ണു്. ജനി​ക്കു​ന്ന​തും മരി​ക്കു​ന്ന​തും ഒക്കെ തനി​ച്ചു്, അതു​കൊ​ണ്ടു ദുഃ​ഖി​ക്ക​രു​തു്.
രാധ:
ഇല്ല.
കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ:
ശരി ഞാൻ പി​ന്നെ കണ്ടോ​ളാം. (പോ​കു​ന്നു)
ശങ്കു:
(കേ​ളു​മാ​സ്റ്റർ പോയ വഴി​ത​ന്നെ പക​ച്ചു​നോ​ക്കു​ന്നു.) മാ​ഷ്ക്കു് കലി കേ​റീ​ട്ടു​ണ്ടു്. അതു വേണം. ഈശ്വ​രാ, മാഷ് പറ​ഞ്ഞ​പോ​ലെ വരണേ!
രാധ:
വരാ​തി​രി​ക്കി​ല്ല! ശങ്കൂ. ഇനി​യ​ങ്ങോ​ട്ടു പാ​വ​പ്പെ​ട്ട​വ​രു​ടെ​യും കഷ്ട​പ്പെ​ട്ട​വ​രു​ടെ​യും കാ​ല​മാ​ണു് വരാൻ​പോ​കു​ന്ന​തു്.
ശങ്കു:
(അകലെ നോ​ക്കി) അതാ, മൂ​പ്പ​രു വരു​ന്നു.
രാധ പക​ച്ചു നോ​ക്കു​ന്നു. വേണു പൂർ​വാ​ധി​കം പ്രാ​കൃ​ത​നാ​യി നട​ന്നു​വ​രു​ന്നു. ആരും ഒന്നും മി​ണ്ടു​ന്നി​ല്ല. രാധ എഴു​ന്നേ​റ്റു​നി​ല്ക്കു​ന്നു.

വേണു:
(മുൻ​പോ​ട്ടു നട​ന്നു്) രാധേ, നീ​യെ​നി​ക്കു മാ​പ്പു​ത​ര​ണം.
രാധ:
എന്തി​നു്?
വേണു:
പല​തി​നും. രാ​ധ​യു​ടെ അച്ഛൻ മരി​ച്ചി​ട്ടു് എനി​ക്കു വരാൽ കഴി​ഞ്ഞി​ല്ല.
ശങ്കു:
മരി​ക്കു​മ്പോൾ​ക്കൂ​ടി ഇവി​ടു​ത്തെ പേരു വി​ളി​ച്ചു.
വേണു:
(തൊ​ണ്ട​യി​ട​റി) നീ​യ​ടു​ത്തു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നോ, ശങ്കൂ?
ശങ്കു:
ഉണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.
വേണു:
ഓ ഞാ​നെ​ന്തൊ​രു കൃ​ത​ഘ്ന​നാ​ണു്, രാധേ. എന്താ​ണു് നീ ചെ​യ്യാൻ പോ​കു​ന്ന​തു്?
രാധ:
തീ​രു​മാ​നി​ച്ചി​ട്ടി​ല്ല. ഏതാ​യാ​ലും ഈ നാ​ട്ടിൽ​നി​ന്നു പോ​കേ​ണ​മെ​ന്നു​ണ്ടു്.
വേണു:
ഭയ​പ്പെ​ട്ടി​ട്ടാ​ണോ?
രാധ:
ആരെ ഭയ​പ്പെ​ടാൻ? എനി​ക്കു ദൈ​വ​ത്തി​നെ മാ​ത്രേ ഭയ​മു​ള്ളു. ഇവിടെ ജീ​വി​ക്കാ​നൊ​രു ജോ​ലി​യി​ല്ല;
വേണു:
ജീ​വി​ക്കാൻ ജോ​ലി​ത​ന്നെ വേണോ?
രാധ:
വീ​ണ്ടും അതു​ത​ന്നെ ചോ​ദി​ക്കു​ന്നോ? വേണം.
വേണു:
രാ​ധ​യു​ടെ ജീ​വി​ത​ഭാ​രം ഞാ​നേ​റ്റു​കൊ​ള്ളാം.
രാധ:
വേ​ണു​വി​നു സാ​ധി​ക്കി​ല്ല.
ഈ ഘട്ട​ത്തിൽ ശങ്കു അക​ത്തേ​ക്കു പോ​കു​ന്നു.

വേണു:
എന്തു​കൊ​ണ്ടു സാ​ധി​ക്കി​ല്ല?
രാധ:
വേ​ണു​വി​ന്റെ അച്ഛ​ന്റെ കണ്ണിൽ ഞാ​നൊ​ര​ധഃ​പ​തി​ച്ച ജീ​വി​യാ​ണു്. മാ​ത്ര​മ​ല്ല, വയ​റ്റു​പി​ഴ​പ്പി​നു​വേ​ണ്ടി ജോലി ചെ​യ്യു​ന്ന പെ​ണ്ണു​ങ്ങൾ മു​ഴു​വൻ തേ​വി​ടി​ശ്ശി​ക​ളാ​ണെ​ന്നു് അദ്ദേ​ഹം ധരി​ക്കു​ന്നു. അപ്പോൾ അച്ഛ​ന്റെ അനു​മ​തി​യോ​ടു​കൂ​ടി വേ​ണു​വി​ന​തു സാ​ധി​ക്കി​ല്ല;
വേണു:
രാ​ധ​യെ​ന്നെ തെ​റ്റി​ദ്ധ​രി​ക്കു​ന്നു.
രാധ:
ഇല്ല, വേണു. വേ​ണു​വി​ന്റെ രക്ത​ത്തി​ലും മാ​മൂ​ലി​ന്റെ അം​ശ​മു​ണ്ടു്. പാ​ര​മ്പ​ര്യ​മാ​യി​ട്ടു കി​ട്ടി​യ​തു്. ഞാൻ ചോ​ദി​ക്ക​ട്ടെ ഹൃ​ദ​യ​ത്തി​ന്റെ അടി​ത്ത​ട്ടിൽ വേ​ണു​വി​നു​കു​ടി ഈ ജോ​ലി​യോ​ടു് വെ​റു​പ്പി​ല്ലേ?
വേണു:
(പതു​ക്കെ) ഉണ്ടു്.
രാധ:
കാരണം?
വേണു:
പല​തു​മാ​ണു്.
രാധ:
അല്ല, ഒന്നാ​ണു്. ഞാൻ പറഞ്ഞ ആ മാ​മൂ​ലി​ന്റെ കു​ഴ​പ്പം. ഇന്ന​ത്തെ നി​ല​യിൽ നമ്മൾ തമ്മി​ലു​ള്ള വേ​ഴ്ച്ച സു​ഖ​ക​ര​മാ​വി​ല്ല. തി​രി​ച്ചു​ചെ​ന്നു് അച്ഛ​നെ അനു​സ​രി​ച്ചു ജീ​വി​ക്കൂ.
വേണു:
രാ​ധ​യെ​ക്കൂ​ടാ​തെ എനി​ക്കു ജീ​വി​ക്കാൻ വയ്യാ.
രാധ:
ജോ​ലി​കൂ​ടാ​തെ ഈ രാ​ധ​യ്ക്കും ജീ​വി​ക്കാൻ വയ്യാ.
വേണു:
രാധ ജോലി ചെ​യ്തോ​ളൂ.
രാധ:
അതു​വ​രെ വേണു വീ​ട്ടിൽ​ച്ചെ​ന്നു താ​മ​സി​ക്കൂ; ഭാ​വി​യെ​പ്പ​റ്റി എനി​ക്കു ജോലി കി​ട്ടി​യി​ട്ടു് ആലോ​ചി​ക്കാം?
വേണു:
രാധേ, അച്ഛ​നെ​ന്നെ വീ​ട്ടിൽ​നി​ന്നു പു​റ​ത്താ​ക്കി.
രാധ:
അതു കഠി​ന​മാ​യി മട​ങ്ങി​ച്ചെ​ന്നു് അദ്ദേ​ഹ​ത്തോ​ടു മാ​പ്പു ചോ​ദി​ക്കൂ. ഒര​ച്ഛ​ന്റെ ഹൃദയം എനി​ക്കു മന​സ്സി​ലാ​ക്കാൻ കഴിയു; വേഗം ചെ​ല്ലൂ, ആ കാലിൽ കെ​ട്ടി​പ്പി​ടി​ക്കൂ. എത്ര പരു​ഷ​മാ​യി പെ​രു​മാ​റി​യാ​ലും അത​ച്ഛ​നാ​ണു്. മക്കൾ​ക്കു് അച്ഛ​ന്റെ സന്നി​ധി​യി​ലേ ശാ​ന്തി​യു​ള്ളൂ.
വേണു:
ചവി​ട്ടി​പ്പു​റ​ത്താ​ക്കിയ സ്ഥ​ല​ത്തേ​ക്കു ഞാ​നി​നി തി​രി​ച്ചു പോ​വി​ല്ല.
രാധ:
ചവി​ട്ടി​യ​തു് അച്ഛ​ന്റെ കാ​ലാ​ണു്. അതു തലയിൽ ചു​ടേ​ണ്ട പൂ​വാ​ണു്.
വേണു:
ഇല്ല, രാധേ. ഒരു തെ​റ്റും ചെ​യ്യാ​തെ​യാ​ണു് അച്ഛ​നെ​ന്നെ പു​റ​ത്താ​ക്കി​യ​തു്. രാ​ധ​യെ​ങ്കി​ലും എന്നെ സ്വീ​ക​രി​ക്കി​ല്ലേ?
രാധ:
വേണൂ, വെ​റു​തെ പ്രേ​മ​മെ​ന്നൊ​ന്നും പറ​ഞ്ഞി​ട്ടു് കാ​ര്യ​മി​ല്ല. നോ​ക്കൂ, എന്നെ​പ്പോ​ലെ ഉറ്റ​വ​രും ഉട​യ​വ​രു​മി​ല്ലാ​ത്ത ഒരു​വൾ​ക്കു പ്രേ​മ​ത്തെ വി​ശ്വ​സി​ക്കാൻ കഴി​യി​ല്ല. വേണു തി​രി​ച്ചു ചോവൂ.
വേണു:
ഇല്ല, രാധേ. ഞാൻ തി​രി​ച്ചു പോ​വി​ല്ല. രാധ എങ്ങ​ട്ടാ​ണു് പോ​വു​ന്ന​തു്?
രാധ:
എങ്ങ​ട്ടെ​ങ്കി​ലും.
വേണു:
ഞാനും വരാം.
രാധ:
വേ​ണ്ടാ.
വേണു:
രാധ എന്നെ സ്വീ​ക​രി​ക്കി​ല്ലേ? ഇല്ലെ​ങ്കിൽ വേ​ണ്ടാ, ഞാ​നി​ങ്ങ​നെ ഏകാ​കി​യാ​യി എന്നെ​ന്നും അല​ഞ്ഞു​ന​ട​ക്കും. (മുഖം തി​രി​ച്ചു കണ്ണീ​രൊ​പ്പു​ന്നു. തി​രി​ഞ്ഞു നട​ക്കു​ന്നു.)
രാധ:
വേണൂ. (വേണു തി​രി​ഞ്ഞു​നോ​ക്കു​ന്നു.) വേണു തെ​റ്റി​ദ്ധ​തി​ക്ക​രു​തു്. പണ​മി​ല്ലാ​ത്തി​ട​ത്തു പ്രേ​മം തഴ​യ്ക്കി​ല്ല. വെ​റു​തെ വേണു നശി​ക്കാൻ ഒരു​ങ്ങ​രു​തു്. ഞാൻ വേ​ണു​വി​നോ​ടു​ള്ള സ്നേ​ഹം​കൊ​ണ്ടു പറ​യു​ക​യാ​ണു്. ഒരു പ്രാ​വ​ശ്യം കൂടി ആലോ​ചി​ക്കൂ.
വേണു:
ഒന്നും ആലോ​ചി​ക്കാ​നി​ല്ല; രാധ എന്നെ മറ​ന്നേ​യ്ക്കൂ.
രാധ:
(അടു​ത്തു ചെ​ന്നു്) ഇല്ല, വേണു, എനി​ക്ക​തു് ഈ ജന്മം സാ​ധ്യ​മ​ല്ല. വരൂ, വേണു, ഇരി​ക്കു.
വേണു:
വേ​ണ്ടാ.
രാധ:
വേണു എന്റെ കഷ്ട​പ്പാ​ടി​ലും ദു​ഷ്പേ​രി​ലും പങ്കു​ചേ​രാൻ ഇഷ്ട​പ്പെ​ടു​ന്നെ​ങ്കിൽ വന്നോ​ളൂ.
വേണു:
അതി​ഷ്ട​പ്പെ​ട്ടു് അതു സ്ഥീ​ക​രി​ക്കാ​നാ​ണു് ഞാൻ വന്ന​തു്.
രാധ:
എങ്കിൽ വരൂ, ഇരി​ക്കൂ.
വേണു:
(മട​ങ്ങി​വ​ന്നു് ഇരി​ക്കു​ന്നു. അല്പം സ്വ​സ്ഥത തി​രി​ച്ചു​കി​ട്ടി​യ​പോ​ലെ) രാ​ധ​യും ഇരി​ക്കൂ.
രാധ:
ഇരി​ക്കാം.
വേണു:
രാധേ, ഇനീ നമു​ക്കു് ഭാ​വി​യെ​പ്പ​റ്റി ചി​ന്തി​ക്കാം.
രാധ:
അതു് അത്ര​യൊ​ന്നും ചി​ന്തി​ക്കാ​നി​ല്ല;
വേണു:
അങ്ങ​നെ നൈ​രാ​ശ്യ​പ്പെ​ട​രു​തു്.
രാധ:
ഭാ​വി​യെ​ക്കു​റി​ച്ചു് ഇനി​യും ചി​ന്തി​ക്കാൻ അവ​സ​ര​മു​ണ്ടു്. വേണു ഇപ്പോൾ ചെയ്ത ഈ വി​ഡ്ഢി​ത്ത​ത്തെ​ക്കു​റി​ച്ചു തന്നെ കു​റ​ച്ചു​കൂ​ടി ചി​ന്തി​ക്കൂ.
വേണു:
ദീർ​ഘ​കാ​ലം ചി​ന്തി​ച്ചി​ട്ടാ​ണു് ഈ വി​ഡ്ഢി​ത്തം ചെ​യ്ത​തു്.
രാധ:
ശരി. എങ്കിൽ ഇതി​ലാ​രെ​യും കു​റ്റ​പ്പെ​ടു​ത്താ​നി​ല്ല. വരാ​നു​ള്ള വിധി നമു​ക്കൊ​പ്പം അനു​ഭ​വി​ക്കാം.
വേണു:
അങ്ങ​നെ ധീരത കാ​ണി​ക്കൂ.
രാധ:
പി​ന്നെ, വേണു, എനി​ക്കു് അക​ത്തു കു​റ​ച്ചൊ​രു ജോ​ലി​യു​ണ്ടു്. ഞാൻ വരു​ന്ന​വ​രെ അവിടെ ഇരി​ക്കൂ. കു​റ​ച്ചു​കു​ടി ആലോ​ചി​ച്ചോ​ളൂ.
വേണു:
ഇനി പോ​കേ​ണ്ട സ്ഥ​ല​ത്തെ​പ്പ​റ്റി ആലോ​ചി​ക്കാം. (രാധ പോ​കു​ന്നു. വേണു ചി​ന്താ​മ​ഗ്ന​നാ​യി​രി​ക്കു​ന്നു. അല്പം കഴി​ഞ്ഞു് ശങ്കു കട​ന്നു​വ​രു​ന്നു.) എന്താ, ശങ്കൂ?
ശങ്കു:
ഒന്നൂ​ല്യ.
വേണു:
ശങ്കു എപ്പ​ഴേ മാ​നേ​ജ​രു​ടെ വി​ട്ടിൽ​നി​ന്നു പോ​ന്ന​തു്?
ശങ്കു:
ഇന്ന​ലെ രാ​ത്രി പോ​ന്ന​താ​ണു്. രാ​ത്രി എന്റെ പണി​യെ​ാ​ക്കെ കഴി​ഞ്ഞു് എല്ലാ​വ​രും ഒറ​ങ്ങ്യാൽ ശങ്കു ഇങ്ങ​ട്ടു പോരും. ഇവിടെ വന്നു് ഈ കോ​ലാ​യിൽ കി​ട​ക്കും. മൂ​പ്പ​രെ വീ​ട്ടി​ല് ആരും ഉണ​രു​ന്നേ​ന്റെ മു​മ്പു പു​ലർ​ച്ചെ അവി​ടെ​ത്തും. അച്ഛൻ മരി​ച്ചി​ടു മി​റ്റ്റ​സ്സി​വി​ടെ തനി​ച്ച​ല്ലേ?
വേണു:
പാവം. നീ എത്ര കഷ്ട​പ്പെ​ടു​ന്നു​ണ്ടു്, ശങ്കൂ.
ശങ്കു:
കൂ​ടാ​ണ്ടു കഴിയോ? ആരാ മി​റ്റ്റ​സ്സി​നൊ​രു തുണ?
വേണു:
ശരിയാ നീ പറ​ഞ്ഞ​തു്. നീ​യി​ന്നു മാ​നേ​ജ​രു​ടെ വീ​ട്ടിൽ പോ​യി​ല്ലേ?
ശങ്കു:
ഇനി ഞാൻ പോ​ണി​ല്ല. മി​റ്റ്റ​സ്സ് പൂ​വ്വാ​ത്രേ. ആരും സകാ​യേ​ല്ലാ​ണ്ടു പോയാൽ കഷ്ട​ത്തി​ലാ​വും.
വേണു:
(ആലോ​ച​നാ​പൂർ​വം മു​ളു​ന്നു) ഉം.
ശങ്കു:
ഞാനും മി​റ്റ്റ​സ്സി​ന്റെ ഒരു​മി​ച്ചു് പൂ​വ്വാ​ണു്.
വേണു:
ഞാനും വരു​ന്നു​ണ്ടു്, ശങ്കു. നമു​ക്കൊ​രു​മി​ച്ചു് പോകാം.
ശങ്കു അല്പം ലജ്ജ​യോ​ടെ ചി​രി​ക്കു​ന്നു. വേ​ണു​വി​ന്റെ മു​ഖ​ത്തും അല്പ​മൊ​രു പ്ര​സാ​ദ​മു​ണ്ടാ​വു​ന്നു.

വേണു:
എന്താ ശങ്കൂ, രാധ അക​ത്തു ചെ​യ്യു​ന്ന​തു്?
ശങ്കു:
മി​റ്റ്റ​സ്സ് ഇവി​ടെ​യി​ല്ല.
വേണു:
എവി​ടെ​പ്പോ​യി?
ശങ്കു:
മൂ​പ്പ​രെ വീ​ട്ടിൽ.
വേണു:
മാ​നേ​ജ​രു​ടെ വീ​ടി​ലോ, അതെ​ന്തി​നു്?
ശങ്കു:
അല്ലാ, വലിയ മൂ​പ്പ​രെ വീ​ട്ടിൽ.
വേണു:
എന്റെ വീ​ട്ടി​ലോ? (അദ്ഭു​ത​സ്വ​രം) (ശങ്കു അതേ​യെ​ന്നു തല​യാ​ട്ടു​ന്നു. ചാ​ടി​യെ​ണീ​റ്റു്) എന്തി​നു് ശങ്കൂ?
ശങ്കു:
കു​ട്ടി​ക​ളെ കാണാൻ പോയതാ.
വേണു:
ഛീ, അതു വേ​ണ്ടീ​രു​ന്നി​ല്ല; ഇനി​യെ​ന്തൊ​ക്കെ വരു​മെ​ന്നു് ആരു കണ്ടു! (പോകാൻ ഭാ​വി​ച്ചു്) പോ​യി​ട്ടു് അധി​ക​സ​മ​യ​മാ​യോ?
ശങ്കു:
ഇല്ല ഇപ്പ​ഴ്.
വേണു:
നീ​യി​വി​ടെ നി​ല്ക്കു്. എവി​ടേ​യും പോ​ക​രു​തു്. (ധൃ​തി​യിൽ നട​ന്നു​പോ​കു​ന്നു.) (ശങ്കു ഇല്ല എന്ന അർ​ത്ഥ​ത്തിൽ തല​യാ​ട്ടു​ന്നു.)

—യവനിക—

Colophon

Title: Jīvitam (ml: ജീ​വി​തം).

Author(s): Thikkodiyan.

First publication details: Mathrubhumi Books; Kozhikode, Kerala; 1; 2011.

Deafult language: ml, Malayalam.

Keywords: Play, Thikkodiyan, തി​ക്കോ​ടി​യൻ, ജീ​വി​തം, Open Access Publishing, Malayalam, Sayahna Foundation, Free Software, XML.

Digital Publisher: Sayahna Foundation; JWRA 34, Jagthy; Trivandrum 695014; India.

Date: June 23, 2022.

Credits: The text of the original item is copyrighted to P Pushpakumari. The text encoding and editorial notes were created and​/or prepared by the Sayahna Foundation and are licensed under a Creative Commons Attribution By ShareAlike 4​.0 International License (CC BY-SA 4​.0). Any reuse of the material should credit the copyright holder and Sayahna Foundation and must be shared under the same terms.

Cover: Lars Tiller painting, a painting by Lars Tiller (1924–1994). The image is taken from Wikimedia Commons and is gratefully acknowledged.

Production history: Data entry: Staffers at River Valley; Typesetter: CVR; Digitizer: KB Sujith; Encoding: CVR.

Production notes: The entire document processing has been done in a computer running GNU/Linux operating system and TeX and friends. The PDF has been generated using XeLaTeX from TeXLive distribution 2021 using Ithal (ഇതൾ), an online framework for text formatting. The TEI (P5) encoded XML has been generated from the same LaTeX sources using LuaLaTeX. HTML version has been generated from XML using XSLT stylesheet (sfn-​tei-html.xsl) developed by CV Radhakrkishnan.

Fonts: The basefont used in PDF and HTML versions is RIT Rachana authored by KH Hussain, et al., and maintained by the Rachana Institute of Typography. The font used for Latin script is Linux Libertine developed by Phillip Poll.

Web site: Maintained by KV Rajeesh.

Download document sources in TEI encoded XML format.

Download PDF.